FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

VE,~JA f. sh. ~, ~TË Vezë. Ve pule (rose, pate). Ve zogu. Një kokërr ve. Bën ve.

VE (i, e) mb. Që i ka vdekur burri ose gruaja dhe nuk është martuar më. Burrë i ve. Grua e ve. Mbeti e ve. Mori një të ve.
✱Sin.: vejushkë, vejushe, vejan, vejane, i pagrua, e paburrë, burrëvdekur, gruavdekur.

VE,~U (i) m. sh. ~, ~TË (të) Të qenët i ve, ai të cilit i ka vdekur gruaja dhe nuk është martuar më, burrë i ve, vejan. Ai i veu nuk është martuar me pas vdekjes së gruas.
✱Sin.: vejush, i pagrua, gruavdekur.

VE,~JA (e) f. sh. ~JA, ~JAT (të) Të qenët e ve, ajo së cilës i ka vdekur burri dhe nuk është martuar më, grua e ve, vejushë. Ajo e veja kishte dy fëmijë.
✱Sin.: vejane, e paburrë, burrëvdekur.

VË vep., VÚRA, VË́NË 1. kal. E vendos dikë a diçka në një vend; e ngul a e mbështet diku; vendos. Vë në (mbi) tryezë. Vuri tenxheren në zjarr. E vuri në vendin e vet. Vuri një kurorë mbi varr. I vuri dorën mbi sup. Vuri këmbën mbi këmbë. I vuri mollës një furkë. I vuri bashkë (afër, larg e larg).
2. kal. E fut, e shtie diçka brenda në një send; e puthit a e ngërthej pas diçkaje. E vuri në çantë. E vuri (brenda﴿ në dollap (në sirtar). Vë këpucët në kallëp. Vë hekurin në prizë. Vë duart (shaminë) në xhep. E vunë grurin në hambar. Vë çelësin në bravë. Nuk kam vënë gjë në gojë nuk kam ngrënë fare. E vunë në dhe e varrosën. E vënça në dhe (mallk.)!
3. kal. E çoj dhe e lë dikë a diçka në vendin e duhur ose në vendin që i takon; e vendos në një vend a në një gjendje të caktuar; e rregulloj si duhet; ndreq, rregulloj; vendos. E vunë në krye të vendit. I vuri nxënësit në rresht. E vuri fëmijën në gjumë (të flejë). E vunë barin mullar. I vuri drutë stivë. E vuri më këmbë. E vuri me kokë poshtë. E vuri orën në zile.
4. kal. Vendos në një vend një aparat, një makinë etj. dhe e bëj të punojë, e mbërthej a e lidh si duhet, në mënyrë që të punojë; vendos. Vë telefonin në shtëpi. Vë dritën elektrike. Vë një radio në makinë.
5. kal. Pajis diçka me një send a me një mjet të nevojshëm, i shtoj a i vendos diçka të nevojshme. I vuri derës shulin. I vë frenat makinës (biçikletës). I vë bisht lopatës. I vë astar xhaketës. I vuri rrathët vozës. I vuri pajimet kalit. I vë mbulesën tryezës. I vuri derës një bravë të re.
6. bised., kal. I jap a i shtroj përpara dikujt një gjë që të ulet, të hajë, të flejë etj. Vëri karrigen të ulet! I vuri një dyshek për të fjetur. I vunë bukë e gjellë.
7. kal. Vendos një arnë etj. në një veshje a në diçka tjetër për ta ndrequr ose për ta bërë më të fortë; i qep, i ngjit diçkaje një gjë. I vë arnë një petku. U vuri gjysma këpucëve. I vuri një pullë zarfit (kartolinës).
8. kal. Vesh; vendos diçka në trup a në një pjesë të trupit tim ose të dikujt tjetër; ngjesh. Vë kapelën. Vuri helmetën. Vë syze. Vë dylbitë. Vë dhëmbët. Vë rruaza (në qafë). Vuri pushkën në krah. Vuri brezin. Vuri gjerdanin me fishekë. Vë termometrin vendos termometrin nën sqetull për të matur temperaturën.
9. kal. Lyej një pjesë të trupit (fytyrën, buzët etj.) me diçka për t'u zbukuruar; lyej dikë a diçka tjetër për ta zbukuruar, për t'i ndryshuar pamjen etj. Vinin këna. Vë të kuq (të bardhë). Vë krem. I vuri pudër. U vë vaj flokëve. U vë bojë këpucëve lyej këpucët me bojë.
10. kal. Bëj një shenjë në diçka me laps, me bojë ose me diçka tjetër, shënoj; shkruaj diçka në një fletë etj. I vuri vulën. Vë nënshkrimin. Vë theksin. Vë pikat mbi ë. Vë datën. Vë shenjat e pikësimit. U vinin damkë deleve. I vë notën nxënësit. Vë mungesat në regjistër.
11. jokal., vet. v. III Zë a formon diçka përsipër. Vë ajkë qumështi. Vë kore plaga. Ka vënë një cipë të hollë. Ka vënë pluhur. I kanë vënë perde sytë. Ka vënë guall toka.
12. jokal. Shtoj diçka në peshën ose në vëllimin e trupit; zë. Ka vënë dhjamë (mish) është shëndoshur tepër, është ngjallur. Ka vënë gjak është shëndoshur. Ka vënë bark.
13. jokal. Mbjell; rrit, mbaj. Vunë duhan (lakra, qepë, presh, hudhra). Vunë mollë (fiq, rrush, pemë). Vënë lule (karafila). Kanë vënë pula (derra, dhen, pëllumba).
14. kal. Fitoj a grumbulloj para, pasuri etj. me punë ose me një mënyrë tjetër, siguroj; vendos para, ushqime a gjëra të tjera diku për t'i ruajtur ose për t'i përdorur më vonë; lë. Vuri pasuri (mall, para, kapital). Vinin zahire për dimër. Vunë ushqimin e dimrit për bagëtitë. Vë para mënjanë kursen, i ruan, i grumbullon paratë.
15. kal. Përfshij, fut në një listë, në inventar etj.; shtroj, paraqit diçka për ta shqyrtuar; paraqit dikë për ta zgjedhur. Vuri kandidaturën. E vunë në listë. E vunë në rendin e ditës. E vunë në votë.
16. kal. E vlerësoj diçka në një mënyrë të caktuar, e çmoj, e quaj. E vë baras me atë. E vë mbi vete. Nuk e vë nën të tjerët. Nuk e vë me asgjë. E vuri si rregull. E ka vënë si detyrë.
17. kal. Caktoj përfundimisht diçka, përcaktoj; shtroj kërkesa të caktuara. Vuri çmimet. Vunë norma të reja. Vë kërkesa të larta. Vuri kushte të rënda.
18. bised., kal. E caktoj dikë të kryejë një punë a një detyrë; e emëroj; e zgjedh. E vunë drejtor (kryetar). E vunë senator klase. E vunë rojë. E vunë në punë. E vunë në një vend me përgjegjësi.
19. jokal. Bëj që diçka të vejë ashtu si duhet; ndërhyj e krijoj kushte të përshtatshme për diçka; vendos. Vë rregull (disiplinë).
20. kal. E detyroj a e shtrëngoj dikë të bëjë diçka; i jap të kryejë një punë (zakonisht në bashkëvajtje me një folje në mënyrën lidhore). E vuri të mësonte. E ka vënë të flejë. E vuri të bënte be. Vuri usta t'i ndreqte çatinë. I vuri njeri ta ruante.
21. kal. I ngjit dikujt diçka; i jap një emër a një emërtim, një titull etj. Si ia vunë emrin? I vunë një nofkë. I vuri titullin artikullit.
22. kal. E lë dikë a diçka në një gjendje të caktuar, e vendos në disa rrethana; krijoj rrethana a kushte të caktuara. E vuri në gjendje të vështirë. Vëre veten në gjendjen time!
23. kal. I përvishem një pune me një vegël, e bëj duke përdorur një mjet. I vuri draprin e korri. I vuri kosën e kositi. I vuri gërshërën e preu me gërshërë, e qethi. I vuri sëpatën e preu me sëpatë. I vuri sharrën e sharroi. I vuri thikën e preu me thikë, e theri.
24. bised., kal. E qëlloj a e shtyj dikë me diçka; e pengoj me diçka; e rrëzoj. I vuri duart (bërrylat). I vuri këmbën (pengën).
25. kal. E përdor diçka, e shtie në punë; shfrytëzoj. Vunë të gjitha forcat (fuqitë). Vuri të gjitha aftësitë e veta.
26. kal. Ngre a kurdis diçka kundër dikujt; shtyj dikë kundër një tjetri. I vuri pritë (pusi). I vuri një grackë (një kurth). E vuri kundër tij.
27. kal. E bëj gati për t'u shfaqur (një vepër dramatike, muzikore etj.). Vuri operën në skenë. Vuri një pjesë të re.
28. kal. Nis diçka, filloj. Vunë themelet e shtëpisë.
29. kal. Përdoret së bashku me disa emra pa parafjalë dhe formon me ta grupe fjalësh me kuptimin e foljeve, që kanë lidhje fjalëformuese me këta emra (edhe në një varg njësish frazeologjike). Vë bast. I vë besë i besoj. Vuri dashuri ra në dashuri, shtiu dashuri. I vuri dyllin diçkaje e dyllosi. S'i vë faj nuk e quaj fajtor, nuk e ngarkoj me faj. I vuri fre e frenoi, e përmbajti. Vë inat inatoset. I vuri kufi (cak) e kufizoi. Vë kujdes kujdesohem. I vuri kusht e kushtëzoi, e bëri me kusht. Vuri ulërimën (lemerinë, kujën). Vë merak merakoset. I vuri minat diçkaje. I vuri njollë (damkë) dikujt e njollosi, e damkosi, e bëri me turp, e poshtëroi para të tjerëve. Vë shpresat te dikush a te diçka shpresoj. I vë theksin e theksoj.
30. kal. Përdoret së bashku me emra, zakonisht prejfoljorë e të paraprirë nga një parafjalë, dhe formon me ta grupe fjalësh me kuptimin e foljeve, që kanë lidhje fjalëformuese me këta emra (edhe në një varg njësish frazeologjike). E vuri në be e lidhi me be, e detyroi të bëjë be. E vuri në dijeni dikë ia bëri të ditur diçka, e njoftoi për diçka. E vë në diskutim diçka e diskutoj, e quaj të diskutueshme. Vuri në dukje se... theksoi se..., përmendi, tregoi se… Nuk e vë në dyshim nuk dyshoj për atë. E vuri në funksionim diçka e bëri të funksionojë. E vuri në gjunjë dikë e gjunjëzoi, e nënshtroi. E vuri nën kontroll nisi ta ketë nën kontroll. E vuri në lëvizje e bëri që të lëvizë, e gjallëroi. Vë në lidhje lidh. E vunë në litar e varën. S'e vë në llogari (në hesap) dikë a diçka s'e llogarit. E vuri në mendime e bëri që të mendohet. E vuri në mundime dikë e futi në mundime, e mundoi. E vuri para përgjegjësisë dikë e bëri të përgjigjet për atë që ka bërë ose të kuptojë përgjegjësinë që ka, i kërkoi llogari. E vuri në përdorim nisi ta përdorë. Kam vënë në plan kam planifikuar, kam ndër mend, mendoj. Vë në provë provoj. Vë në qarkullim e qarkulloj, e shpërndaj; e nxjerr në qarkullim. Vë në rregull diçka rregulloj. Vë në rrezik rrezikon. E vë në shfrytëzim diçka nis ta shfrytëzoj. E vuri në shitje diçka e nxori për ta shitur. E vë nën ujë një tokë e bëj të ujitshme. Vë në veprim e bëj që të veprojë, e bëj që të lëvizë.
✱Sin.: vendoj, mbërthej, rendis, radhis, rendoj, lë, fus, shtie, hedh, ngjis, shtroj.
♦ *Hiq e vër atë vetë. *Ngre e vë (dikush) keq. E puth dhe e vë në *ballë (diçka). Vë (jep) *alarmin (dikush). E vë (e nxjerr) në *ankand (diçka) libr. I vë (i hedh) një *arnë (diçkaje). Vë në balancë (në *peshore) (diçka). Iu vu *bala (dikujt). I vuri (i derdhi) *balsam (dikujt). I vë *balluke (dikujt) keq. E vuri (e bëri) *batbat (dikë). Vuri (hodhi) bazat (*themelet) (e diçkaje) libr. E vë në *be (dikë). I vuri *benzinën (diçkaje). I vuri (i futi) *bërrylin (dikujt). E vë (e sjell) në *binarë (dikë a diçka). E vë në *bisht_I (diçka) përçm. E vë në *bisht_II (dikë). E vë në *bisht të lahutës (dikë). U vu në *blojë (dikush) tall. I vë *bojë (dikujt a diçkaje). (Është) për ta vënë në *bostan (dikush). E vë (e fut) në *brazdë (në hulli) (dikë). I vë *brirë (dikujt) keq. I vuri (i nguli) *bririn (dikujt). S’e vënë *brinjë (dikë) mospërf. Vuri *brumë (dikush). I vë *cak (dikujt). I vuri çelësin (*kyçin, drynin) (diçkaje). E vë në *çetele (diçka). I vuri *dajakun (dikujt). I vunë *dajren (dikujt) mospërf. I vuri *damkën (dikujt). Ivunë *daullen (dikujt). S’e vë (s’e fut, s’e ka) në *defter (dikë a diçka) mospërf. E vë në *dietë (dikë) libr. Vihem në *dietë libr. Vë *dorë (mbi dikë a mbi diçka). E vuri (e shtiu) në *dorë (dikë a diçka). E vë në *dritë (diçka). I vuri *drizën (diçkaje). I vuri *drunë (dikujt) mospërf. I vuri drynin (*kyçin, çelësin) (diçkaje). Vë në *dukje (diçka). I vuri (i ktheu) dyfekun *(pushkën) (dikujt). Vë *dhjamë. I vë *emër (diçkaje). I vuri *ferrën (diçkaje). E vuri (e solli) në (për) *fije (diçka). I vuri *fitilin (diçkaje). I vuri *flakën (diçkaje). I vë *fre (frerin) (dikujt a diçkaje). E vë në *fre (dikë). I vuri *fshesën përb. I vuri *fugën (diçkaje). I vë (i jap) *fund (diçkaje). I vë gardh (diçkaje). I vuri (i futi) *gërshërën (diçkaje). Vë *gishtin (mbi dikë a mbi diçka). Ka vënë *gojë (dikush). E shtiu (e vuri) në *gropë (dikë). Ka vënë (ka lëshuar) *gushë (dikush). Vë *gjak. I vë *gjoksin (diçkaje). E vë në *gjumë (dikë). I vë * gjyzlykë (dikujt). E vë në *hije (dikë). I vuri *hunë (dikujt) përb. E vë (e fut) në hulli (në *brazdë) (dikë). I vë *hundëz (dikujt). I vë *jastëk. Vënë *jetë (diçka). Vuri *kambanën (dikush). Nuk e vë në *kandar (në peshore). I vuri *kapak (kapakun) (diçkaje). E vë në *karantinë (diçka) libr. E vuri (e futi) në *katror (dikë) libr. I vuri *kazmën (diçkaje). Vë *këmbë (diku). I vuri *këmbën (dikujt) keq. E vuri nën *këmbë (dikë). E vë (e hedh) *këmbën mbi këmbë. I vë *kokë (diçkaje). E vuri nën *komandë (dikë). I vuri *kosën (dikujt a diçkaje). I vë *krahët (diçkaje). I vuri *krusmën I vë *krye (diçkaje). I vuri *kryq (dikujt a diçkaje). Vë *kujën (dikush). I vuri *kyçin (diçkaje). I vë *kufi (sinor) (dikujt a diçkaje). Vë *kujën (dikush). Vuri *kurorë (dikush). S’kam vënë (s’kam lidhur) *kurorë (me dikë) tall. I vuri *kurrizin (diçkaje). I vuri *kyçin (çelësin, drynin) (diçkaje). I vë *ledh (diçkaje). I vunë (i varën) *legenin (dikujt) mospërf. I vuri *leqe (dikujt). Vë *lemerinë (dikush). I vuri *lesën (dikujt a diçkaje). E vuri në *lojë (dikë). E vë në *lotari (diçka). I vuri *lulen (diçkaje). S’e vë në llogari (në *hesap) (dikë a diçka). I vuri *llozin (diçkaje). I vë *majën (diçkaje). Vuri *maskën (dikush) keq. I vë *mend (dikujt a diçkaje). Vuri (zuri) *mend (dikush). E vë ndër *mend (diçka). I vë *mendjen (dikujt a diçkaje). E vë në *mendje. E ka vënë në *mengene (dikë). Vuri (zuri) *merak (në diçka). I vë *metrin (dikujt). I vë *mëgojëzën (dikujt). Vë *mënjanë (diçka). I vuri *minat (dikujt a diçkaje). Vë (lidh) *mish. I vuri *ngojëzën (dikujt). E vuri në *nishan (dikë). S’e vë (s’e zë, s’e shtie, s’e fut) në *numër (dikë). I vë *njollë (dikujt a diçkaje). I vuri një *perde (diçkaje). Vë në *peshë (diçka). Vë në *peshore (diçka). Nuk e vë në peshore (në *kandar) (diçka). E vuri *përfund. E vuri (e mori) *përpara (dikë). E kam vënë *përpara (diçka). E vë *përposhtë (dikë). E vunë (e ngritën) në *piedestal (dikë a diçka) libr. I vuri *pikë (pikën) (diçkaje) libr. E vë në *pikëpyetje (dikë a diçka) libr. I vë një *pikëpyetje (dikujt a diçkaje) libr. I vuri *pishën (diçkaje). E vë *plak (dikë). I vë në një *plan libr. I vuri *plloçën (diçkaje). E vuri *poshtë (dikë). I vë (i hedh) *prangat (dikujt). Më ka vënë *prangat (dikush). S’ia vë për *pulle (dikujt). I vuri (i ktheu) *pushkën (dikujt). E vuri në *pyka (dikë). I vë *qeleshen (dikujt) keq. E vunë në *qoshe (dikë). E vë në *rabush (dikë a diçka). Vë në një *radhë (në një rresht) (me dikë a me diçka). Vë *re (dikë a diçka). I vuri *rrasën (diçkaje). I vë *samarin (samar) (dikujt) tall. I vuri *sëpatën (diçkaje). E vuri (e futi) në *sirtar (diçka). Ia vuri *syrin. I kanë vënë sytë *ag (dikujt). I kanë vënë (i kanë zënë) sytë *cergë (dikujt). I kanë vënë (i kanë zënë) sytë *perde (dikujt). Ivë *qeleshen (dikujt a diçkaje). I vë *syze (dikujt). I vë *shenjën (dikujt). E ka vënë (e ka) në *shenjë (në shënjestër) (dikë a diçka). E ka vënë (e ka) në shënjestër (në *shenjë) (dikë a diçka). I vuri *shkelmin (diçkaje). I vuri *shkëndijën (xixën) (diçkaje). I vë *shpatullat (diçkaje). I vunë *shpatullat (njëri-tjetrit). I vuri *shtupën (diçkaje). I vuri *shulin (diçkaje). E vë në *tel (dikë). Vë *telat (dikush) iron. Vë *tellallin (dikush). I vunë (i varën) *teneqenë (dikujt) mospërf. E vuri në *tragë (dikë a diçka). E vunë në *tupan (dikë) mospërf. Vë *theksin (mbi diçka) libr. Vuri (hodhi) *themelet (bazat) (e diçkaje) libr. I vë *thikën. E vuri në *thikë (dikë). E vë në *thua (dikë) mospërf. E ka vënë nën *thundër (dikë). E vë në *udhë (të mbarë) (dikë a diçka). E vë në *ujdi (diçka) vjet. Vë ujkun *bari (dikush) iron. Vë *ujkun të ruajë delet (dhentë) iron. Vë *ulërimën (dikush). E vë në *vaj (diçka a dikë). E vuri (e shtiu) në varr (dikë). E vuri në *vend (diçka). Vë *vesh (veshin). I vë *veshin (dikujt a diçkaje). E ka vënë nën *vete. I vuri (i hoqi) *vizë (vijë) (dikujt a diçkaje). I vuri *vulën (diçkaje). I vuri xixën (*shkëndijën) (diçkaje). E vë (e fut) në *xhep (diçka). E vuri (e futi) në *zgjedhë (dikë). I vuri *zjarrin (diçkaje).