FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►ÚL/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Zë vend ndenjur, rri diku; kund. ngrihem, çohem. U ul në bisht (në gjunjë, galuc, këmbëkryq). U ul në karrige (në tryezë). U ulën në karrocë (në tren). U ul në vend. U ulën në shesh. U ulën përdhe. U ul në një cep. U ulën në radhën e parë. Ulen në bankat e shkollës. Ulet për të pushuar. -Ulu e rri!
2. vetv. Zbres nga një vend më i lartë në një vend më të ulët; shkoj nga malësia në fushë ose nga një fshat malor në qytet; shkoj nga një vend që ndodhet në Veri në një vend tjetër që ndodhet në Jug; kund. ngjitem. U ul nga kati i tretë. -Ulu poshtë! U ulën nga mali (nga kodra). U ulën në fushë (në vërri). U ul në fshat. U ulën në qytet. U ulën nga Veriu në Jug.
3. vetv. Zvogëloj lartësinë; zbres në tokë ose mbi një sipërfaqe tjetër; kund. ngrihem, çohem. Ulen retë. Ulen zogjtë. Ulet aeroplani. Ulet butë. Ulet në aerodrom (në pistë, në det). U ulën në Hënë. U ulën me parashutë.
4. vetv., vet. v. III. Bie ngadalë mbi një sipërfaqe; mbulon. Ulet mjegulla (pluhuri). Ulet mbrëmja.
5. vetv., vet. v. III. Shkon më poshtë nga rrafshi i sipërfaqes, bëhet më i ulët ose më i thellë, vithiset; bëhet më pak i ngritur. U ul toka (vendi). U ul gunga (plaga).
6. vetv. Kërrus trupin, përkulem; përkulet teposhtë a mënjanë. -Ulu, se mos përpjekësh kokën! U ulën degët.
7. vetv., vet. v. III. Perëndon, varet. U ul dielli.
8. vetv. Nis një punë që kërkon të rri ndenjur; filloj të bëj diçka, ia hyj një pune që kërkon kohë; shtrohem. U ulën në punë. U ul në timon. U ulën në bukë. U ulën për bisedime. U ulën shtruar ia nisën një pune pa u ngutur, qetë-qetë e me kujdes.
9. vetv., vet. v. III. I pakësohet madhësia, vlera, masa a shkalla, bëhet më i vogël, bie; kund. rritet. Ulet temperatura (shtypja, trysnia).Ulet tensioni (elektr.). Ulet shpejtësia (ritmi). Të mos ulet cilësia (prodhimi, rendimenti). U ulën çmimet. U ul kostoja. U ulën shpenzimet. U ul uji (niveli). Është ulur në mënyrë të ndjeshme.
10. vetv., vet. v. III. I pakësohet vrulli ose shkalla e shfaqjes a e zhvillimit, i zvogëlohet forca,; bie. U ul era (stuhia, deti). Iu ul forca (vrulli). Iu ul dhembja. I ulet inati (zemërimi, gjaku).
11. vetv., vet. v. III. I ulet forca e ndriçimit ose e zërit. U ul drita (llamba). Iu ul zëri.
12. vetv. Përulem përpara dikujt; nënshtrohem; më bie vlera ose rëndësia. Nuk ulet në sytë e të tjerëve. I ulet autoriteti (prestigji).
13. bised., vetv. Qetësohem, më bie zemërimi. Ulet shpejt.
14. pës. e UL.
✱Sin.: rri, shtrohem, ngulem, shtrihem, bie, zbres, lëshohem, varem, rrëzohem, zdryp, zdirgjem, dirgjem, dërrmoj, fundoset, shembet, futet, thellohet, shtypet, falet, përfalet, përulem, nënshtrohem, platitet, pakësohet, fashitet, tulatet, mpaket, meket, dobësohet, zvogëlohet, shugatet, resht, reshtet, rrëzohet, zbret, zbehet, shuhet, fiket, pulson, vdes, lëshohet, përulet, përplasem, shkurtohet, paqësohet, paqohet, paqon, qetësohem, nënshtrohem, përulem, përkulem, dorëzohem, jepem, zvogëlohet, lirohet, përkulet.
♦ Mos u ul në vend të huaj (në qoshen e botës) mos shko diku pa qenë i ftuar; mos shko pa të thirrur kush. Ngrihu prift të ulet (rrijë) hoxha! Ia heq një të drejtë njërit dhe ia jap tjetrit që është njësoj me të, pa ndonjë arsye të shëndoshë e pa dobi për punën. U ul (zbriti) nga shala e hipi në samar Ra nga përgjegjësia; zbriti nga një detyrë a punë e lartë në një detyrë a punë më të ulët, zbriti nga kali e hipi në gomar. U ulën (ftohën, shuan, shtruan, zbutën) gjakrat U qetësuan ata që ishin duke u zënë a duke u grindur ashpër me fjalë; u iku zemërimi; u ra inati; u qetësua gjendja. U ulën në bankat e shkollës Filluan mësimet në shkollë. Ulem (shtrohem) këmbëkryq me dikë E bisedoj një punë gjatë e gjerë dhe shtruar me dikë. Ulem (shtrohem) në një tryezë me dikë Pranoj të ulem e të bisedoj shtruar me dikë për një çështje të rëndësishme. Ulet këmbëkryq diku Zë vend diku dhe nuk shkulet, ngjitet për një kohë të gjatë. Ulu (poshtë) se të panë! iron. Mos u mburr shumë se të njohin sa vlen! Ulu (zbrit) nga fiku! iron. Mos u mbaj me të madh; ule hundën. Ulu ca! 1. Zbrite ca çmimin. 2. Mos bëj një kërkesë kaq të lartë; tregohu më i arsyeshëm, më i thjeshtë. Ulu se të pamë! iron. Mjaft fole!

ZBRES vep., ZBRÍTA, ZBRÍTUR 1. jokal. dhe kal. Zhvendosem nga lart poshtë, shkoj e zë vend diku me poshtë nga ku ndodhem, ulem; lëviz poshtë nëpër një shkallë a nëpër diçka tjetër; kund. hipi, ngjitem. Zbriti nga çatia (nga ballkoni). Zbriti nga kati i dytë (i tretë). Zbriti nga shtylla (nga pema, nga fiku). Zbritën nga kodra (nga mali). Zbritën në rrugë. Zbriti në katin e parë. Zbret në det (në lumë). Zbritën në fushë (në pazar). Zbresin me këmbë (me ashensor). - Zbrit poshtë! - Zbrit shpejt! Pa zbritur mirë. Hip e zbrit nëpër shkallë, i ka dalë gjuha një pash. (folk.). - Shko atje, - i tha plaka, - por mos zbrit në gropë, se të ha kuçedra. (folk.). Hip se të vrava, zbrit se të vrava. (fj. u.).
2. jokal. Ulem shkallë-shkallë nëpër diçka nga një pikë më e lartë në një pikë tjetër më të ulët; shkoj tatëpjetë; kal. ul diçka shkallë-shkallë nga lart poshtë; kund. ngjit, ngjitet. Zbriti majën e kodrës. Rruga zbret butë (thikë). Lumi zbret me ngadalë. Ujërat zbresin me rrëmbim. Zbriti një tatëpjetë të madhe. Zbres një vijë pingule. Zbrita televizorin (frigoriferin, lavatriçen) nga kati i tretë. Shkallët ishin plot me njerëz që hipnin ose zbrisnin. Dynjaja është shkallë-shkallë: ca hypin, ca zbresin. (fj. u.).
3. jokal. Ulem poshtë nga një kafshë a nga një mjet udhëtimi; kund. hipi. Zbriti nga kali. Zbriti nga makina (nga karroca). Zbriti nga anija (nga aeroplani). I zbriti biçikletës. Zbriti në tokë. Prej kali të botës të zbresin në mes të lumit. (fj. u.). Kali i huaj të zbret vrik. (fj. u.). I ligu, po të hipi në shpinë, nuk di të zbresë kurrrë. (fj. u.).
4. jokal. Ulem në hapësirë nga lart poshtë; vet. v. III Ulet a fluturon diçka poshtë; kund. hipi, ngjitem. Zbritëm me aeroplan shumë ulët. Mjegulla kishte zbritur mbi male e fusha (mbi qytet). Dielli po zbriste mbi det. Kanë zbritur shumë retë. Kanë zbritur dallëndyshet e fluturojnë ulët. E zbriti avionin aq poshtë.
5. kal. E vë diçka në një vend më të ulët se aty ku është, e mbart dhe e çoj në një vend më të ulët, e ul poshtë; kund. ngjit, ngre, hipi. I zbriti valixhet nga dhoma. I zbriti librat nga rafti. E zbriti fëmijën nga pema (nga mani, nga dega). E zbritën nivelin e ujit. E zbriti poshtë (në tokë). Deshi ta zbresë tatëpjetë me grua e kalamanj, po u mendua e u pendua. (folk.).
6. kal. E ul dikë a diçka nga një kafshë a nga një mjet udhëtimi, e shkarkoj; e shpie në një vend tjetër më të ulët; kund. hipi. E zbriti nga mushka. E zbriti nga qerrja (nga kamioni, nga treni). E zbriti tufën nga mali. E zbresin bagëtinë nga mali (nga bjeshka). I zbriti dhentë në fushë (në vërri).
7. jokal., vet. v. III Arrin deri në një cak, shkon poshtë deri në një pikë të caktuar, i vjen, i bie. Duart i zbresin deri te gjunjët. Flokët i zbresin gjer mbi supe. Kapela i zbriste gjer te sytë. Dëbora zbriti deri në rrëzë të malit. Kur mendtë shkojnë te maja e flokëve, punët zbresin te maja e këmbëve. (fj. u.).
8. jokal., vet. v. III Arrin në një vend me sulm ose për të sulmuar. Zbritën me sulm deri në gjysmëfushën e kundërshtarit (sport.). Sulmuesit zbritën në portën kundërshtare (sport.).
9. fig., jokal. Ulem nga një detyrë, bie nga përgjegjësia; ulem një shkallë më poshtë; kal. e vë dikë në një detyrë më të ulët, e caktoj në një punë më pak të rëndësishme. Zbriti nga detyra (nga përgjegjësia, nga grada). E zbritën nga drejtor. Zbriti nga kategoria.
10. fig., jokal., vet. v. III Bie, shtrihet e sundon mbi dikë a mbi diçka, pllakos, mbulon. Zbriti mbrëmja. Zbriti vjeshta. Nata zbret e qetë. Një errësirë e dendur zbriti e mbuloi katundin, sa të shponte tjetri sytë me gisht. (folk.).
11. jokal., vet. veta III I ulet niveli diçkaje, bie. Zbriti lumi (liqeni). Zbriti deti. Zbriti zhiva në termometër (në barometër). Zbriti niveli i ujit. Zbriti qumështi (pasi zihet).
12. fig., jokal. Shkoj a dal në një vend ku kam për të bërë diçka. Zbriti në fushën e betejës. Zbritën në rrugë për të kërkuar të drejtat. Skuadrat zbritën në fushë (sport.).
13. fig., jokal. Rrjedh, e kam prejardhjen; vij. Ne zbresim nga ilirët. Ai zbret nga një familje e mirë. Njeriu zbret nga majmuni. Qeniet e larta zbresin nga qeniet e ulëta.
14. edhe kal. E bëj diçka më të vogël, e pakësoj; heq një pjesë nga diçka, e zvogëloj; vet. v. III ulet vlera e diçkaje, bie; zvogëlohet a ulet çmimi i një malli; kund. rrit, shtoj. I zbriti çmimi. Zbriti sheqeri. Zbriti prapë vlera e dollarit. Zbritën kohën e humbur. I zbriti dhjetë lekë. E zbriti nga shuma e përgjithshme. Kryesia zbriti në shtatë vetë.
15. mat., jokal. Bëj veprimin e zbritjes. Nga katra zbrit dy.
16. fig., jokal., vet. v. III Zvogëlohet a dobësohet diçka, bie në një shkallë më të ulët, ulet; pakësohet. Zbriti temperatura. Zbriti të nxehtët (vapa). 1 zbriti zjarrmia (të nxehtët) djalit. I zbritën ethet. Zbriti puna. U bëre hallë, zbrit dy shkallë. (fj. u.). Kur mendtë shkojnë te maja e flokëve, punët zbresin te maja e këmbëve. (fj. u.).
17. fig., jokal., vet. v. III Bëhet më i dobët, i bie forca e vrulli, dobësohet, ulet, zbutet. Zbriti flaka. Zbriti era. Nuk i zbriti vrulli. I zbriti zemërimi (inati). I zbritën nervat. Sa t'i zbresin.
✱Sin.: ulem, bie, varem, shpërvarem, kalavarem, ndorem, zdryp, rusem, pllakos, mbulon, vij, rrjedh, dirgjem, zhdirgjem, rrëzohem, zbutet, zvogëlohem.
♦ *Hip e zbrit. I zbriti (i ra) *damari (dikujt). Zbrit (ulu) nga *fiku! Zbriti nga *fuqia (dikush). I zbritën (i ranë) *kacabunjtë (dikujt). Zbriti (ra) nga *kali (dikush). I zbritën (i ranë) *orët (dikujt). E zbritën (e rrëzuan) nga *piedestali (dikë a diçka) libr. I zbritën (i ranë) *xhindët (dikujt).

ZDRYP,~I Vendi poshtë, vendi ku zbresim.

ZDRYP vep., ~A, ~UR kal. dhe jokal. Zbres. I zdryp kalit. E zdryp kalin. Zdryp malin. - Zdryp nga mani!

►ZDRÝP/ET jovep. ~A (u), ~UR vet. v. III 1. vetv. Ulet, zbret. Zdrypet dheu.
2. pës. e ZDRYP.

ZHDRÝP (ZHDRÍP) vep., ~A, ~UR kal. dhe jokal. Zbres; zdryp. I zhdrypi shkallët dy e nga dy. Mos i zhdryp pelës nga bishti, po nga kryet. I ligi, me të hipë në shpinë, nuk din me të zhdripë kurrnjiherë. (fj. u.). Hip se të mbyta, zhdrip se të mbyta. (fj. u.).