Fjalori

Rezultate në përkufizime për “zdrukth”

Mëso si ta përdorësh
<<< Kthehu te kërkimi kryesor në fjalor

BIE

BÍEII vep., RASHË, RËNË jokal. 1. vet. v. III Ndodh, vjen rastësisht; qëllon, rastis; e merr, e prek, e përfshin (kryes. me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. dhanore). Më ra udha (rruga). Më ra rasti. Më ra puna. Më ra ndër mend. I ranë sytë mbi diçka. Më ra (më hyri, më shkoi, më erdhi) në vesh. Më ra papritur (e papritur, befas). Ra fjala. Sido që të bjerë puna. Lajmi ra si bombë. Ra biseda (muhabeti). Ra tërmeti. Me ç'të më bjerëdorë. I ra një vdekje. I ra plani një shtëpie etj.
2. vet. v. III Qëllon në një kohëcaktuar, e ka kohën në një vit, në një muaj, në një javë a në një ditëcaktuar, rastis, takon, ndodh, godit, përkon. Biehënën. Biefundjavës. - Kur bie Viti i Ri? Ra në pranverë.
3. edhe fig. Ndodhem papritur ose padashurrrethana zakonishtkëqija e të vështira; arrij në një gjendjecaktuar, kaloj në një gjendje shpirtërore; hyj, futem (edhe në një varg njësish frazeologjike). Ra në grackë (në lak, në kllapë, në kurth, në grep). Ra në greminë. Ra në pritë (në pusi). Ra në rrezik (në fatkeqësi). Ra në hall (në vështirësi, në bela). Ra rob (pre, viktimë). Ra në burg. Ra brenda (bised.) e futënburg. Ra në duart (në thonjtë, në kthetrat) e dikujt. Ra nën sundimin (nën ndikimin) e dikujt. Ra ngushtë (keq). Ra në gjak (në armiqësi). Ra në zi. Ra në gabime. Ra borxh (bised.). Ra në përleshje (në luftë, në përpjekje). Ra në varfëri (në mjerim, në skamje). Biemendime (në mëdyshje). Ra në të thella. Ra në të zeza u zhytmendimekëqija. Ra në dëshpërim (në hidhërim). Ra në dashuri. Ra në plogështi. S'bievetëkënaqësi (në shkollarizëm, në formalizëm). Ranëoportunizëm (në idealizëm, në subjektivizëm). Ra në kllapi. Biegjumë (në qetësi, në heshtje). Ra në krizë (në amulli). Ra me barrë. Ra klloçkë pula. Më ranë veshët rehat. Ra si miuhauz (në poç). Shpëtoi nga shiu e ra në breshër. (fj. u.). Shpëtoi nga lumi e ra në det. (fj. u.). Iku nga tymi e ra në zjarr. (fj. u.). Trimi nuk bieduar i gjallë. (fj. u.).
4. Ndesh papriturdiçka; gjej befas diçka, zakonisht me shumicë; turrem i etur mbi diçka. Ra në tokëbutë. Ra sharragozhdë. Ramë në një pyll. Gjeologët ranëbakër. Ra në para (në bollëk). Ranëmina. Biegjurmë. Delet ranëkripë. Ra si kalitagji.
5. Qëlloj në një grup njerëzish, rastis me të tjerë, hyj rastësishtmarrëdhënie me dikë, ndodhem. Ra në një familje (në një kolektiv) të mirë. Kishte rënë me shokëkëqij. Ra në një klasëdalluar. Ra me ca udhëtarënjohur.
6. edhe fig. E godit, e qëlloj me diçka (zakon. me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. dhanore). I ra me gur (me grusht, me shpullë, me shkelma, me pëllëmbë, me shkop, me kamxhik). I ra me pushkë (me kobure, me top, me shpatë, me shigjetë). I ra kokës (turinjve). I ra në kurriz (në krah). I ra kalit. I bie topit. I bie tokës me këmbë. Më ra erashpatulla. I ra rrufeja. I ra nga prapa. I ra në luleballit. Nuk bie rrufeja dy herë në një lis. (fj. u.). Nuk bie reja (rrufeja) në hithra. (fj. u.). Nuk i hipën dot dardhës, i bie fikut. (fj. u.). S'ka ç'i bën gomarit, i bie samarit. (fj. u.). Kush ul qafën, i bien zverkut. fikut. (fj. u.). Derrit i bien me sëpatëballë. fikut. (fj. u.).
7. edhe fig., vet. v. III, Drejtohet, shkon në një pikë a në një vendcaktuar, përplaset a zë vend diku; më prek a më godit një nga shqisat a një organtrupit (për dritën, për erën, për zërin etj.); më prek a më godit ndjenjat. Ra në shenjë. I bie drita. Më bien rrezet në sy. Topi ra në mur. I ra diellikokë. Më ra rëndë ushqimi. I ra rëndë ajo fjalë. Më ra si plumb (si rrufe).
8. Godit diçka për të nxjerrë një tingull a një zë, bëjtingëllojë; vet. v. III nxjerr një tingull a një zë kur goditet, tingëllon; dëgjohet (një zë, një krismë etj.). I bie derës (ziles, çangës). I bie daulles. I bie fort (ngadalë). Bie dera (zilja, kambana, telefoni, ora). Bie boria (sirena). Bien pushkë. I bie pragutdëgjojë dera (i bie derësdëgjojë qilari) e hedh fjalën për diçka. Kur ta varësh zilen, duhet t'i biesh. (fj. u.).
9. Luaj me një vegël muzikore; luaj një pjesë muzikore; vet. v. III nxjerr tinguj një vegël muzikore, dëgjohet, tingëllon. I bie një vegle. I bie lahutës (fyellit, çiftelisë, gajdes, violinës, pianos). Nuk di t'i bie kitarës. Binte muzika. Binin sazet. I bie një kënge popullore (një valsi, një tangoje).
10. Sulem mbi dikë a mbi diçka, vërsulem; e sulmoj dhe e godit; turrem, këputem. Ranë mbi armikun. I ranë pushtuesit. - Bini mbi ta! I ranë qytetit. Ra ujku ndër dhen. Ra bishabagëti. Ra dhelprapula.
11. fig. bised. Sulmoj me fjalë, qortoj a kritikoj rreptë; i vërsulem, e godit. I ra kundërshtarit. I ra pa të drejtë. I ra në kokë. I ra pas shpine (prapa krahëve).
12. vet. v. III Ndodhet në një vend, gjendet, shtrihet në një anë, është. Bieveri. Bie afër (larg). Bie nga e majta (djathtas). Ku bie ky fshat? Na bierrugë. Bie nga oborri. Bie në Shqipëri. Bie i treti (i fundit). Theksi biefund (gjuh.)
13. vet. v. III Fillon, vjen dhe përhapet, shtrihet e sundon mbi dikë a mbi diçka, mbulon, pllakos, plandos, plandoset. Bie errësira (nata, mbrëmja, muzgu). Ra agu (mëngjesi). I bie drita (hija). Ra drita zbardhi, agoi. Ra dielli doli dielli. Ra qetësi (heshtje). Ra zjarr. I ra flaka. I ra një çehre (një ngjyrë) e verdhë. I ra një hijefytyrë. I ra një të kuq. I ra nur (bised.) u i hijshëm, u zbukurua. I bie një hije zbukurohet; merr një pamjeveçantë.
14. vet. v. III (me trajtëshkurtër përemërore) fig. Vjen e përhapet; më kap, më zë, më prek, më godit; më vjen. Ra gripi (kolera). I ra një sëmundje. I ra barku i verës. I ra sëmundja e tokës. U ra flama (pulave). I ra pika (damllaja). U ra krimbi. I ra të fikët. I ra në zemër. Më ra për thonjsh (ngaftohtët). I ra gjaku e zuri gjaku. Më ra verakokë. I ra një fatkeqësi (një e keqe). I kanë rënë halle. I ra mbi kokë (barra e një pune). Dyshimi binte mbi të. I rëntë flama! (mallk.). I rëntë pika! (mallk.). Pika që s'i bie! (mospërf.).
15. Hyjmarrëveshje me dikë, hyjmarrëdhëniecaktuara me të; pajtohemmendime a në veprime me dikë, lidhem. Biemarrëveshje (në ujdi, në fjalë). Biekuvend. Ranëpazar. S'biekompromis (libr.). Ra në grindje (në sherr). Biekundërshtim me dikë a me diçka.
16. bised. Kam lidhje gjaku, farefisnie ose afërsie. bie kushëri i parë (kunat). Bien baxhanakë (krushq).
17 bised. Bëj një punë shpejt me një vegël; heq a pastroj me një mjet; punoj me një vegël, i jap (zakon. me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. dhanore). I rashë me fshesë dhomës. U bie me furçë këpucëve (rrobave, mureve). I bie me brisk mjekrës (faqes). I bie me drapër (me kosë). Ra drapri (në ara) nisënkorrat. I bie kosës me grihë (me limë). I bie me zdrukth. Bjeri kazmës! puno!
18. bised. Jepem pas diçkaje, më tërheq shumë diçka; lidhem me dikë a me diçka dhe kujdesem shumë për të. Bie pas muzikës (pas pikturës, pas artit, pas sportit). Bie pas bujqësisë. Bie pas gjahut. Ka rënë pas librave. Bie pas punëve. Kishte rënë pas qejfeve (pas rehatit, pas rakisë). Bie pas fëmijës.
19. vet. v. III nxë, më vjen për shtat, më rri si duhet, më bën. bien mirë këpucët. S'i bie fustani. Më bien tamam. Mezibien.
20. fig., vet. v. III vjen për shtat, përputhet, pajtohet me diçka, më shkon, më vjen në një mënyrë (me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. dhanore). Na bie mirë (keq). I bie mbarë. I bie për shtat i pëlqen, i vjen ashtu si do ai. I binte pas qejfit (pas midesë, pas dëshirës).
21. edhe fig., bised., vet. v. III kushton; më qëllon ta blej, ta paguaj diçka (lirë a shtrenjtë). Na ra lirë (shtrenjtë). U ra sa qimet e kokës e blenë shumë shtrenjtë.
22. (me trajtë shkurtër përemërore)përket, më takon, e kam unë përsipër; është e drejta a radha ime. I ranë pjesë (në hise). - Nga sa na bie? Më bie radha. Më bie mua ta zgjidh këtë punë. Më bie barra (përgjegjësia). I bie për detyrë. I ra atijfliste. Të bie ty të shkosh. I bie merita (nderi). Ra në kurrizin tim. Ra mbi supet (mbi shpatullat) e mia. Shpenzimet bien mbi të. Mos fut hundët tek s'të bie! (fj. u.).
23. Them diçka, flas në një mënyrë. I bie drejt (shkurt, anës e anës, larg e larg). I bie copë (troç). Mirë i ke rënë.
Sin.: godit, qëlloj, gjendet, ndodh, ndodhem, qëllon, rastis, dëgjohet, futem, heq, hyj, kushton, lidhem, ndesh, pajtohet, pastroj, përkon, përputhet, prek, punoj, sulmoj, takon, tingëllon, turrem, them, flas, mbulon, pllakos, plandos, plandoset
I bie në *ballë (punës etj.) I bie në *besë (dikujt). Bjeri t’i biem punë e kotë; kot për kot (përdoret kur diçka bëhetrrëmujë, pa pasur një synim a rregullcaktuar). Bie *boria libr. I bie (i fryn) *borisë. Ra në një *brazdë (me dikë). I ra në *briI (dikujt). I ra në *briII (diçka). (U ) bjeri burri burrit! (diku). I bie *cyles (dikush) tall. I ra në *çaçkë (dikujt). I bie *çakalles (dikush). Ra në *çanakun (e dikujt) përb. I bie *çekanit (diku a në diçka). I bie *çokut (dikush). I ra *damllaja (dikujt). I bie *daulles. Bjeri daulles! mospërf. (Është bërë) për t’i rënë me dyfek (me *pushkë, me kobure) (diçkaje). I bie në *erë (dikujt a diçkaje). I ra (i doli) *era (diçkaje). Bie në *fill (me dikë). I ra në fill (në *fije) (dikush). rëntë *flaka! mallk. I ra *flaka (diçkaje). I ra *flama (diçkaje). I ra *fshesa (dikujt a diçkaje). I bie (i fryn) *fyellit (kavallit) (dikush) tall. I bie (i fryn) *gajdes (dikush). I ra *gërshëra (dikujt a diçkaje). I bie *gjoksit (dikush). Bie në *gjurmë (të dikujt a të diçkaje). I bie *hollë (diçkaje). I ra në *hundë (diçka). I bie kalemit (*lapsit). I bie *kambanës. Po i bien *kambanat (dikujt). Bjeri e kapërce keq. shkel e shko, sa për të kaluar radhën. I bie (i fryn) kavallit (*fyellit) (dikush) tall. I ra *këmbës (dikush). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). I bie *kokës (në kokë) (dikujt a diçkaje). I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). I ra në *kokë (dikujt). Më ra prapa *kokës (diçka). I bie *krahëve (dikujt). I bie *lapsit (kalemit). I bie *legenit (dikush) bised. I bie (me) *limë (dikush). I rëntë *mall! (për dikë a për diçka) mallk. Më ra *mekthi. Më ra ndër *mend. I ra në *mendje (dikujt). I ra *murtaja (diçkaje). rëntë (të ngrëntë) *murtaja! mallk. I ra me *not (diçkaje) shaka. I ra një *nur (dikujt). Ra *ora (sahati) (për diçka). Më ra *pika. I ra *pikës (dikush).rëntë *pika (një pikë)! mallk. *Pika që s’të bie! mospërf. I ra pjaca (*pazari) (dikujt a diçkaje) mospërf. bie në (më) *qafë (dikush). rëntë (të ardhtë) pas *qafe! mallk. I bie *qarit (dikush). I ra në *qokë (diçkaje). I bie *qylit (dikush). bie *rëndë (diçka). I bie në *rreth (dikush) iron. Më ra (më gjuajti) *rrufeja. Ra sahati (*ora) (për diçka). I bie *supeve (dikujt). Bie mbi *supet (e dikujt). Bie në *sy. Më ra në *sy (dikush a diçka). I ra me *sy (diçkaje). I ra në *shenjë (dikush). Bie mbi *shpatullat (e dikujt). Bjeri *tagarit! keq. mospërf. I bie *tamburasë (dikush) tall. I bie *teneqesë (dikush) mospërf. I ra në *të (diçkaje). I bie nëpër *të (diçkaje). T’i biesh me *top (diçkaje). *Topatbien! I ra me *top (diçkaje). I ra në *tru (dikujt). I bie *tupanit mospërf. (dikush). Ra në *usta (dikush). I ra *veshit (dikush). bie (më vjen) në *vesh (diçka). rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. I ra *zhyt (diçkaje). I ra *zjarri (diçkaje).

BINDËRME
DREJTUES
DRYDHËT

DRÝDHËT (i, e) mb. punohet lehtë me daltë a me zdrukth, i butë (për drurin); kund. i fortë. Dru i drydhët.

FORTË

FÓRTË (i, e) mb. 1. Që i qëndron peshës, shtypjes a veprimit të një forcejashtme, që nuk thyhet, nuk thërrmohet, nuk çahet, nuk këputet a nuk prishet lehtë; i ngjeshur, i ngurtë, i qëndrueshëm; kund. i dobët. Mur i fortë. Dru i fortë. Shkëmb i fortë. Arrë e fortë. Laps i fortë. Tokë e fortë. Bukë e fortë.
2. Që nuk ndryshon lehtë trajtën e vet kur ushtrohet mbi të një forcë, që nuk epet a që nuk shtypet lehtë; që përkulet a që përpunohet me vështirësi (për metalet); kund. i butë. Tel i fortë. Metaleforta. Sustë e fortë.
3. është i ashpërsipërfaqe, që të shpon a të vret kur e prek; kund. i butë. Sipërfaqe e fortë. Mjekër e fortë. Qimeforta.
4. Që ka forcëmadhe trupore, që ka qëndresë, i fuqishëm; i shëndetshëm, jo i sëmurë; kund. i dobët. Burrë i fortë. Grua e fortë. Me trupfortë. Ka mushkëriforta (zemërfortë). Është bërë i fortë.
5. del ose që shfaqet me forcëmadhe dhevret veshin a syrin, që vepron shumë mbi dikë a mbi diçka, jo i shtruar, jo i butë, jo i ëmbël; kund. i butë. Zë i fortë. Ngjyraforta.
6. fig. Që ka karakterqëndrueshëm e vullnetçeliktë, që nuk trembet nga vështirësitë, që i duron pa u epur vuajtjet, që nuk përkulet; që nuk ndikohet lehtë e nuk preket shpejt, që e përmban vetenrrethana e kushterënda; kund. i butë. Njeri i fortë. Me zemërfortë. Tregohem i fortë.
7. Që ka pjerrësimadhe; që formon menjëherë një këndngushtë dhe kalohet me vështirësi; kund. i butë. Tatëpjetë e fortë. Kthesaforta.
8. bie me forcë e në sasimadhe (për shiun etj.); që ka forcë e shpejtësimadhe (për erën); i madh. Shi (breshër) i fortë. Erëraforta.
9. shoqërohet me të ftohtëmadh, me ngrica, me acar e me stuhi (zakonisht për dimrin); i ashpër, i madh; kund. i butë. Dimër i fortë.
10. Që nuk mundthyhet lehtë, që ka forcamëdha, është i armatosur mirë etj. (për një ushtri); që ka themeleqëndrueshme e ekonomizhvilluar (për një shtet); që ka unitetplotë e lidhjengushta (për një parti; organizatë etj.); i fuqishëm; kund. i dobët. Ushtri e fortë. Shtet i fortë.
11. bëhet me energji e me forcëmadhe, shumë i vrullshëm; i fuqishëm; kund. i dobët. Sulm i fortë. Ndeshje e fortë. Qëndresë e fortë.
12. fig. I rreptë, i prerë e pa lëshime. Disiplinë e fortë. Rregull i fortë. Kërkesaforta. Masaforta. Censurë e fortë.
13. Që vepron me forcëmadhe, që shfaqet në një shkallëlartë; i qëndrueshëm. Etheforta. Vullnet i fortë. Mbështetje e fortë.
14. I rreptë, i ashpër; i vrazhdë; që ka forcëmadhe goditëse; kund. i butë. Përgjigje e fortë. Kritikë e fortë.
15. karakterizohet nga një luftë e madhe mendimesh e pikëpamjesh, që ka kritikëashpër; i zjarrtë, i flaktë. Diskutim i fortë. Debateforta.
16. Që e zotëron mirë një profesion a që e kryen mirë punën e vet; që i përvetëson mirë e shpejt dijet; shumë i ditur; i zoti; kund. i dobët. Mjek i fortë. Nxënës i fortë. Lojtar i fortë.
17. Që të lë gjurmëthella, që nuk shlyhet lehtë nga kujtesa, që të prek e të mallëngjen shumë, i thellë; i qëndrueshëm. Mbresa (përshtypje) të forta. Ndjenjaforta.
18. Që ka bazashëndosha e të mbush mendjen, bindës. Argumenteforta. Logjikë e fortë.
19. Që ka alkool ose thartorsasimadhe; që të djeg fytin kur e pi a kur e thith (për pijet, duhanin); kund. i butë. Raki (verë) e fortë. Uthull e fortë. Duhan i fortë.
20. përmban shumë lëndëtretur në të dhevepron menjëherëorganizëm. Kafe e fortë. Bar (ilaç) i fortë. Helm i fortë.
21. edhe fig. I fuqishëm. Ekonomi e fortë. Përkrahje e fortë. Teleskop i fortë.
Sin.: i ngjeshur, i ngurtë, i qëndrueshëm, i stralltë, thepak, i fuqishëm, i shëndetshëm, guracak, gurës, i gurtë, shtyllak, gungës, i thantë, i ashpër, i madh, i rreptë, i vrazhdë, i zjarrtë, i flaktë, i aftë, i zoti, i thellë, bindës, i theksuar, i durueshëm, i pathyeshëm, i rëndë, i thellë, tehmprehtë, i zjarrtë, i flaktë, i prushtë, i vendosur.
*Arrë (kaçkë) e fortë. *Asht i fortë. *Dorë e fortë. *Kaçkë (arrë) e fortë. E ka kokënfortë (dikush) është kokëfortë; e ka kokën gur. Ka *limëfortë (dikush). Ka *themeleforta (dikush). Ka *zdrukthfortë (dikush). E ka zemrën (shpirtin) të fortë (dikush) duron e përballon dhembjemëdha shpirtërore, nuk e lëshon veten, nuk ligështohet; e ka zemrën gur; e ka zemrën hekur; ka lindur prej gurit. *Kockë e fortë. *Kthesë e fortë. Me të fortë me zor, me pahir. Myka e di sa e fortë është gozhda (fj. u.) ai që e bën punën e di se ç'vështirësi ka ajo. *Uthull e fortë (e sertë) keq. Uthulla e fortë prish enën e vet (fj. u.) kush nxehet kot, pa shkak, dëmton veten. Me *zemërfortë.

FUT

FUT (FUS) vep., ~A, ~UR 1. kal. E shtie a e vë diçka brenda në një vend (në një orendi, në një vend tjetërmbyllur); e shpie dikë a diçka në një vendmbyllur, të rrethuar, të mbrojtur a të fshehtë; kund. nxjerr, qit. E futisirtar. I futi rrobatdollap (në valixhe). I futi libratraft. Fut xhep. I futi dhentëvathë. E futi nga dera (nga dritarja).
2. kal. E zhyt në ujë etj., e kredh dikuthellësi; kund. nxjerr. E futi në ujë (në liqen, në pus). I futi këmbët deri në gju.
3. kal. Ngultokë a në një trup; e shtie diçka në një vrimë a në zbrazëtinë e një sendi; vë. E futi gozhdën thellë. Fut krahunmëngë. Fut çelësinderë. Fut gishtinunazë (unazëngisht).
4. kal., edhe fig. Bëj që të hyjë e të zërë vend midis njerëzve a sendeve; bëjdikushndërhyjë për diçka. E futën në mes. Futi ndërmjetës (dorëzanë).
5. kal. Hedh diçka në një gjë tjetër; shtie. I futi ujë verës. I fut kripë gjellës.
6. kal., fig. Bëj që ta njohë e ta kuptojëthellë diçka ose të ketëqartë thelbin e një çështjeje; bëj që të marrë vesh diçkafshehtë a të panjohur; e bëjrrahë diçkamendje, e zhyt. E futithelbin e çështjes. E futimendimethella.
7. kal., fig. Bëj që të hyjë thellë e të zërë vend diku, bëjdiçkakuptohet e të përvetësohet mirë nga dikush. E kanë futurjetën e përditshme.
8. kal., bised. Vendos një arnë, një copë etj. në një rrobë, në këpucë etj.; vë, hedh. I futi një arnë këmishës. U futi gjysma këpucëve.
9. kal.mënjanë para, prodhime, ushqime etj. dhe i ruaj për t’i përdorurvonë ose për një qëllimcaktuar, shtieshtëpi; jap një sasihollash bashkë me të tjerët për një qëllimcaktuar; vë. I futën zahiretë e dimrit. Futën nga një mijë lekë secili.
10. kal.dikë në një punë, e caktoj në një detyrë; e bëj anëtar të një organizate, e pranojmarrë pjesë diku; kund. heq, nxjerr, përjashtoj. E futipunë (në shkollë). E futi djalinzanat. E futënkategorinë e parë.
11. kal., fig. E përfshij brenda diçkaje, e vë a e shtoj diku; kund. heq. E futënrendin e ditës. Nuk e kanë futurkëtë numërrevistës.
12. kal., fig. E shpie dikë në një gjendjecaktuar; bëjdikush a diçkavijë në një gjendjeveçantë; i kalit dikujt një ndjenjë etj. I futigrindje (në sherr). E futikurth (në grackë).
13. kal., bised. Veproj shpejt me një mjet, kryej një punë a një veprim me një mjet; i heq, i shkoj; vë diçka në një makinë ose në një aparat që të punohet a të përpunohet. Ia futi me fshesë oborrit e fshiu shpejt e shpejt. I futi një përdaf murit e sheshoi murin me përdaf. I futi një të larë me makinë.
14. kal., bised. I bie me diçka, e godas fort; i jap, ia këput; i vë. Ia futi me pëllëmbë. I futi një të sharë. Ia futi një vulë (një firmë).
15. kal., fig. Bëjdikushnisë e të veprojë ose të marrë pjesëdiçka; hedh, vë. E futiveprim (në lëvizje). E futigarë.
16. kal., fig., bised. Nis diçka, e përdor a e vijoj më tej; vë; kund. heq. E futi rakinë (duhanin). E futpërdorim (në qarkullim).
17. kal., bised. Flasnjëfarë mënyre; them diçka; flas kot; kryej diçka në tym. Ia futi qorrazi (në tym, në erë). Mos ia fut kot!
18. kal., bised. Ha ose pi diçka me një frymë a me shumicë; bëj diçka që më kënaq. Ia futi një pilaf. Ia futi një gjumimirë fjeti mirë e mirë.
19. kal., bised. Iki me të shpejtë e si të mundem; çaj diku. Ia futi fushës (pyllit, rripave). Ia futën përpjetë (tatëpjetë).
20. jokal., v. III, bised. Bie me shumicë (për reshjet); fryn papritur, me forcë (për erën etj.). Ia futi një shi. Ia futi një erë.
Sin.: shtie, vë, kall, këllas, rras, trus, zhulat, cit, zhap, shkoj, vë, qit, mbjell, marr, jap, heq, hyj, ngop, përfshij, këput, godit, hedh.
E futibatak (dikë). E fut (e shtie) në *bigë (dikë). E fut (e vë) në *brazdë (në hulli) (dikë). E futën (e rrasën) brenda e futënburg. S’e fut (s’e vë, s’e ka) në *defter (dikë a diçka) mospërf. S’di ku të futë *kokën (kryet) (dikush). Fut *duart (diku) keq. I futi (i kalli) dreqin (*djallin) (dikujt a diçkaje). I futi (i shtiu) *të dridhurat (dikujt). Ia fut *dushk (dikush). I futi (i shtiu) *ethet (dikujt). Fut *fite (dikush). Fut *fitila (dikush). Fut *flakën (dikush). I futi (i vuri) *gërshërën (diçkaje). Fut gishtin (duart) diku përzihem në një punë që nuk më takon. E futi (e shtiu) në *grackë (dikë). Është futur deri në *grykë (dikush). Ia ka futur në *gjak (dikujt). Fut *gjemba (dikush). I fut *gjilpërat (dikujt). Ia fut (ia këput) *gjumit (dikush). Fut hundëtdiçka ndërhyn në një çështje që s’të takon. E fut (e vë) në hulli (në *brazdë) (dikë). Fut *hundët (hundën) (dikush) keq. I futi *hundëzën (dikujt). I fut në një *kallëp. E fut në *kallëpe (dikë a diçka). Ia fut *katundit (dikush) vulg. Fut (kall) *këmbët (diku). *Këput e fut (rras) (dikush) keq. E futi (e shtiu) në *kllapë (dikë). S’di ku të futë *kokën (kryet) (dikush). Ia fut katundit flas pa u menduar mirë. Ia fut si kau pelës ia këput tjetër për tjetër. Fut *kokën (diku). Ia futi në *kokë (në krye) (dikujt). E fut në *kornizë (dikë a diçka) libr. Ia fut kot flas kuturu. I fut *krahun (dikujt). I futi *krimbin (dikujt). Ia futikrye (në *kokë) (diçka). Fut *kunja (dikush). E futi (e shtiu) në *kurth (dikë). E futi (e zuri) në *lak (dikë). Ia fut (ia shtie) në *mend (diçka). Ia fut (ia shtie) në *mendje (diçka). I futi (i shtiu) *mizat (dikujt). I futi (i kalli) *murtajën (dikujt a diçkaje). S’e fut (s’e vë, s’e zë, s’e shtie) në *numër (dikë). Fut *pyka (dikush). Ia fut *qorras (dikush). E futi (e shtiu) në *rreth (dikë). E futi (e vuri) në *sirtar (diçka). Fut *spica (dikush). I fut *spicat (dikujt). E fut nën sqetull dikë e marrmbrojtje. Fut (shtie) shejtanin (djallin) në shishe është shumë i zoti, i shkathët e dinak. I fut (i vë) shkopinjrrota i nxjerr pengesa e ngatërresa. Ia fut (ia lëshon) *shpatit (dikush). E futshpirt (në *zemër) (dikë a diçka). E futi në *shtrungë (dikë). E futi në *torbë (dikë). Ia fut në *tru (diçka). Fut *turinjtë (dikush) keq. Ia fut në *tym (dikush). E futi (e shtiu) në *thes (dikë) keq. I ka futur (i ka ngulur) *thonjtë. E ka futur ndër *thonj (dikë). I fut thumba dikujt e bëjdyshojë a të shqetësohet për diçka. E futi në *valle (dikë). E futi (e shtiu) në *vathë (dikë). futi (më shtiu) *veremin (dikush a diçka) vjet. Ia futi (ia shtiu) në *vesh (dikujt). Fut ujkunvathë fut armikunshtëpi. Ia fut vetes vras veten; dëmtoj veten. I fut (heq, vë) vizë (vijë) dikujt a diçkaje nuk e përfill më; e fshij nga defteri. E fut në *zemër (në shpirt) (dikë a diçka). I futi (i shtiu) *xixat (dikujt). E futi në *xhep (dikë). E fut (e vë) në *xhep (diçka). E futi në *zdrukth (dikë). I fut në një *zdrukth. I futi (i shtiu) *zekthin (dikujt). E fut në *zemër (në shpirt) (dikë a diçka). E futi e vuri (e vuri) në *zgjedhë (dikë). Fut *zjarrin (dikush). Fut *zjarrinkashtë (dikush).

GJINISH

GJINÍSH,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Zdrukth me thikë shumëngushtëpërdoret për të hapur një vijëthelluar anës dërrasës.
2. Vijë e thelluar buzë një dërrase, ku hyn pjesa e dalë e dërrasës tjetër, kur duam t'i puthitim.
Sin.: zdrug, planjë, plan, kllapë.

HOLLIM

HOLLÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Bërja e diçkajehollë ose të mprehtëtrup; të holluarit. Hollim me zdrukth. Hollim i majëslapsit. Hollimi i petëve. Hollimi i telit.
2. edhe fig. Dobësim. Hollimi i kofshëve, prirja më e re e kirurgjisë plastike. Kura më e mirë kundër hollimit dhe rëniesflokëve. Hollimi i kockave është një proces natyral. Hollimi i xhamave ose thënë ndryshe indeksi i xhamave. Hollimi i shtresës së ozonit dhe lidhja me ndryshimet.
3. Ngushtim i një sendigjerë. Hollimi i rripit. Hollimi i brezit.
4. Tëhollje e petëvebyrekut. Hollimi i petëve për pite.
5.bërët më të hollë, duke i shtuar ujë ose diçka tjetër (për diçkalëngshme). Hollimi i tretësirave. Hollim i alkoolit. Gjashtë përbërësit natyralë për hollimin e gjakut. Aspirina dhe hollimi i gjakut.
6. fig., vjet. Hollësi; hollësirë; imtësi. E punoi me hollimmadh.
7. krahin. Mjeshtëri; urtësi, shkathtësi.
8. fig. Mprehtësi, urtësi, zgjuarsi. Ka tepër hollim. E punoi me hollimmadh. Nuk jepengjitha hollimet.
Sin.: petëzim, tëhollje, tëhollim, imtësi, dobësim, tretje, stërhollim, mprehje.

KALLËP

KALLËP,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. tek. Kuti a pajisje e posaçme prej druri ose prej metali me përmasapërcaktuara, që shërben si model për t’i dhënë formën a masën duhur një vegle, një detali, këpucëve etj.; formë, model. Reparti i kallëpëve të fabrikës. Tulla (tjegulla) në kallëp. Vë (derdh) në kallëp.
2. Produkti me përmasat e dëshiruara që del nga kjo formë a nga ky model. Nxorëm kallëpërinj. Pastroj (lëmoj) kallëpin.
3. Çdo gjë, copë a send me formë e përmasacaktuara dhenjëtrajtshme. Kallëp sapuni (akulli). Kallëpëmëdhenj sheqeri. Kallëp misri (kallamboqi) kalli misri me kokrra.
4. fig., bised., shpërf. Njeri a grup njerëzish jokrijues, me nivel mediokër ose të njëjtë nga profesioni, nga ana arsimore etj., që përgjithësisht janëpaaftë, nuk pëlqehenpublik dhe bëhenmërzitshëm; lloj e sorollop. Janë njerëz të një kallëpi.
5. fig., bised., keq. Njëfarëlloj produktesh a sendeshprodhuara me cilësidobët; shabllon, shabllonizëm. Sende (gjëra) të një kallëpi shabllonizma.
6. si ndajf., bised.formën a në masën e duhur, tamam ashtu siç duhet; saktësisht pas trupit. Kostumi i rrinte kallëp. E merr (e zbaton) kallëp.
Sin.: formë, model, sorollop, shabllon.
I fut në një kallëp i quan njerëzit a gjëratnjëllojta pa të drejtë e pa menduar gjatë, nuk ndan të mirin nga i keqi, nuk bën dallime; i fut në një zdrukth. E futkallëpe. 1. (diçka) E vlerëson diçka sipas një modeliparacaktuar, i përmbahet një qëndrimingrirë, e gjykon njësoj si një tjetër, e fut mekanikishtskema; gjykon e vepronmënyrë burokratike a dogmatike; e futkornizë libr. 2. (dikë) E quan pa të drejtë si njeri që ka gabuar, që ka shkelur rregullat, sipas disa kërkesavengushta ose sipas mendjes së tij; e trajtonmënyrë dogmatike (kryesishtrrafsh politik e moral). Si kallëp i luspitur (dikush) keq. i zhveshur, pa rrobatrup; lakuriq; si e ka lindur nëna. E mori kallëp (diçka) e keqkuptoi duke e parë ngushtë, pa arsyetuar fare për të kapur thelbin; e kapi fjalë për fjalë a e zbatoi diçka pa i hyrë thellë e pa kuptuar domethënien; e mori për ters.

LAJ

LA/J vep., ~VA, ~RË 1. kal. Pastroj me ujë, me ujë e me sapun etj.; fut diçka në ujë a në një lëng tjetër dhe e fërkoj për t’i hequr pluhurin, baltën, njollat etj., i heq papastërtitë me ujë a me diçka tjetër. Laj trupin (duart, dhëmbët, këmbët, kokën, fytyrën, veshët). Laj foshnjën. Laj rrobat (çarçafët, shaminë, çorapet, këmishët). Laj leshin. Laj enët (pjatat, lugët, gotat). Laj shkallët (dyshemenë, rrugët). Laj pemët (mollët, kumbullat). Laj orizin (fasulet). Laj peshkun (mishin). Laj këpucët (çizmet). Laj makinën (biçikletën). Laj mineralin. Laj me ujë të ngrohtë (të ftohtë). E laj me sapun (me lëndë kimike, me benzinë). Laj me furçë (me leckë, me fshesë, me sfungjer). Laj në legen (në govatë, në rrobalarëse). Laj në lumë (në krua). Macja lan kotelet i lëpin me gjuhë.
2. kal. Përpunoj me lëndë kimike një film për ta bërëpandjeshëm ndaj dritës dhe për të bërëdukshme atë që është fotografuar. Filmat i lajnëlaborator.
3. kal. E vesh diçka me lëngun e një metaliçmuar, zakonisht me ujë floriri; praroj. E lau me ar (me argjend, me ujë floriri).
4. kal. I heq ndryshkun diçkaje duke e fërkuar, e fshij dhe e pastroj sa të shkëlqejë, i jap shkëlqim; e kallajis. E lau shpatën (pallën, thikën). E lau tepsinë, e bëri si të re.
5. bised., kal. I heq gjërat e huaja e të panevojshme, që e prishin a e dëmtojnë (barishtet, dheun, baltën e papastërtitë e mbledhura, kashtën, gëzhutat etj.), gërryej, pastroj, qëroj. Laj pusin (kanalin, vijat e ujit). Laj vijat e parmendës me shat. Laj çibukun. E lajnë grurin që në lëmë. I lau shiu arat (rrugët).
6. bised., kal. E bëj diçkasheshtë e të lëmuar, duke e gdhendur a duke e zdrukthuar, e qëroj; i heq degët një druriprerë. Laj dërrasën me zdrukth. Laj trarin me sëpatë (me sqepar). E preu plepin dhe e lau mirë e mirë. E ka larë mirë qerestenë.
7. bised. edhe fig., kal. I kthej dikujt një borxh që i kam; ia kthej dikujtmirën me të mirë a të keqen me të keqe; paguaj; shlyej; shpaguaj. I lau paratë. Lau borxhin (kamatën). I lau llogaritë (hesapet) me dikë. E lau ustain. E lau detyrimin. I lau gabimet (fajet, mëkatet). E lau vëllain (mikun). etnogr. Ia laumirën me të mirë. Ia lau dyfish (pesëfish).
8. fig., kal. E nxjerr pa faj dikë, e shfajësoj. E lau përparatjerëve.
9. kal., vet. v. III (me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. kallëzore). heq shumë, më shpërlan (kur heq shumë bark). E lau barku. Ia lau zorrët.
10. kal., vet. v. III (me një trajtëshkurtërpëremrit vetor në r. kallëzore) edhe fig. rrëmben, më përlan. lan era (veriu). E lau vdekja. - E laftë mortja! mallk. vdektë.
11. fig., kal. Hedh shikimin rreth e rrotull, rrok me sy; vet. v. III lëshon rrezet gjithandej, përhap dritëntërë vendin, i jep shkëlqim. E lau me sy vendin. Deri ku lan syri i njeriut. Dielli ka larë malet. Hëna kishte larë fshatin rreth e qark. Një llambë lante oborrin me dritën e saj.
12. jokal. Iki shpejt, largohem menjëherë, ua mbath këmbëve, fryj; vet. v. III zhduket papritur, perëndon (zakonisht për diellin). Lau nga shtëpia (nga fshati). Lau dielli.
Sin.: pastroj, shpërlaj, zhvilloj, praroj, kallajis, gërryej, zbardh, lëmoj, sheshoj, qëroj, shlyej, paguaj, shpaguaj, shfajësoj, iki, çaj, fryj.
Me *gojëlan e me dhëmbëçan (dikush). S’ka *përrua që e lan (dikë). Laj *ballin (para dikujt). Laj *borxhin. I lau *çanakët (dikush) mospërf. S’e lan (dot) as *dërstila (dikë a diçka). I lava (i fshiva) *duart. Sa për të larë *gojën iron. E lanë me *gjak (diçka). E lau (e mori) *gjakun etnogr. Lan *gjynahet (dikush). Laj (marr) *hakun. I lau (i qëroi) llogaritë (*hesapet) (me dikë). E lau (e pagoi) me *kokë (dikush). Ia lau *kokën (kryet) (dikujt). E laj me (në) *lot (dikë a diçka). S’e lan (dot) as *lumi (dikë). lan e të lyen (dikush) keq. në sy i bën lajka dikujt dhe pas krahëve i bënkeqen, e lëvdon, i bën qejfin e i lajkatohet për t’ia hedhur a për ta mashtruar; ka dy fytyra; lahet e lyhet. I lau (i qëroi) llogaritë (*hesapet) (me dikë). E laj *mendjen (nga dikush a nga diçka). Ia lau *sytë (diçkaje). Pa larë *sytë. Të lan në *shpatull (dikush). Laj thaj s’ke tjetër, është e njëjta gjë. Laj *veten. E lau *zemrën (ndaj dikujt).

LARËS

LÁRËS,~I m. sh. ~, ~IT 1. Ai që merret me larjen e diçkaje; ai që punon me makinën larëse ose me mjete larëse. Larësi i pjatave (i makinave, i shisheve).
2. Përdorëse druri, me të cilën rrahin rrobat kur i lajnë, pallë rrobash, kopan. Larësi i rrobave. 3. Lloj zdrukthirrafshon e lëmon mirë. I hoqi një larës. I ra dërrasës (i lau dërrasat) me larës.
4. vjet. Dëshmitari që betohej para gjyqit se dikush ishte i pafajshëm dhe e nxirrte këtëlarë. Kërkonte larës.
5. etnogr. Verore që u vihet fëmijëvedorë a në qafë Ditën e Verës.
6. si mb. Sipas kuptimit 3 të emrit. Zdrukth larës.

LIMË

LÍM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Përdorëse prej çeliku, e gjatë e shpatuke ose në trajtë tjetër, me faqe dhëmbë-dhëmbë, që shërben për të ngrënë sende prej metali a prej druri dhe për t'i bërësheshta, të lëmuara, të mprehta etj. Limë katrore (rrethore, gjysmërrethore, e sheshtë, e rrumbullakët, trekëndëshe, e drejtë). Limë e hollë limë me dhëmbëzaimëta. Limë e ashpër limë me dhëmbëzarralla e të mëdha. Limë hekuri (druri). Limë sharre. Mpreh thikën (sëpatën) me limë. E hëngri me limë e limoi. I dha limë diçkaje e limoi.
2. krahin. Limëz misri, sharrë. E shkoqi me limë.
Sin.: limëz, sharrë.
Jam bërë limë kam shumë uri, sa nuk duroj dot; e kam stomakun bosh dhe e ndiej shumë urinë; m’u shkundën (m’u shkrëndën) zorrët; më gërthasin zorrët; më këndojnë zorrët. I bie (me) limë (dikush) i mendon mirë fjalët përpara se të flasë, i mat mirë fjalët, i zgjedh e nuk flet kotkot; bluan imët; bluan hollë; pret (tjerr) hollë. Më ha një limëzemër mundon shumë diçka, kam një ankth a një merakmadh, diçkagërryen përbrenda; dhemb (më ther) zemra (në zemër). I dha limë (diçkaje) e përpunoi mirë diçka, e bëripërkryer, e limoi. Ka limëfortë (dikush) është i aftë t’i bindë njerëzit, është i zoti t’ua mbushë mendjentjerëve; ndikon fuqishëm mbitjerët dhe i ndryshon, i ndreq; ka zdrukthfortë. E ka zemrën limë (dikush). 1. Është shumë i duruar, e merr gjithçka qetë e ngadalë. 2. Është zemërgur, nuk i vjen keq për askënd e për asgjë; e ka zemrën gur. S’e kap as *sharra e as lima (dikë). Limë e butë dikush që ta bënkeqen pa u ndier e pak e nga pak, që të ha ngadalë; ethe e butë; thëngjill i mbulUAR Limë e ngrënë dikush që ka rënë shumë nga shëndeti e fuqitë dhe s’është më për asnjë punë, njeri i dobët; kufomë e gjallë; fill shkrepseje; edh i shtirë mospërf.; pushkë e plasur (dyfek i plasur).

MAGARICË

MAGARÍC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Gomaricë. Tambli i magaricës. Ia dha magaricën për magar. Mori magaricën dhe shkoishtëpi.
2. fig. Femër budallaqe, gomaricë, gomare.
3. Zdrukth, lëmues, gërryes.
Sin.: gomaricë, gomare, zdrukth, lëmues, gërryes.

NJË

NJË pacak. 1. Njëri, njëra, dikush, ndokush, njeri i pacaktuar (përdoretvendfjalësshënon njeriun, kafshën, sendin a dukurinë, kur i veçojmë nga klasa, nga grupi a nga radha e vet). Ka ardhur një nga fshati. - Ishte me një që s’e njihja. -vijë një tjetër. Një për shtëpi. U mundën (u kapën) një për një. Punon një sa për dhjetë. Një nga më të diturit. Një nga më të rëndësishmet (nga më të mëdhatë). Erdhi një nga tanët. I vë një mbi një i vë njërin mbi tjetrin. M’i jep një nga një. Si një një (bised.) siç është njëri, ashtu është edhe tjetri. Një për të gjithë, të gjithë për një. (fj. u).
2. Po ai, po ajo gjë, i njëjtë. Thotë gjithnjë një fjalë. Rri në një vend. Arritën në një kohë. Janë në një klasë. Banojnë në një lagje. Janë në një moshë. Jemi në një mendje. Ligji është një për të gjithë. Flasin një gjuhë. Këto rrugë në një qafë dalin.
3. Diçka, gjë e papërcaktuar mirë, që i ngjan diçkaje (së bashku me lidhëzën si dhe një emër). E ka zënë një si grip. Dëgjohej një si gjëmim i largët. Kam një si shqetësim. Ndiej një si të mekur. M’u një si lëmshgrykë. Atje tej dukej një si shtëpi.
4. I vetëm, i tërë e i pandashëm; i bashkuardiçkavetme. Janë bërë një trup. Dy fshatra u bënë një. Me një zë njëzëri.
5. I tillë (si kallëzues emëror, i ndjekur nga një fjali e nënrenditur). Është një që s’bëhet dy është i tillë, që s’gjendytë si ai.
6. Përdoret para emrit të një frymori ose të një sendi kur folësi shpreh një fare habie, admirim a përçmim. Kishte një kalëshpejtë, që s’e kishte askush. Është një që s’e ka shoqen. Është një dhelpër ai, që s’e ka shokun.
Sin.: njëri, njëra, dikush, njëfarë.
Bëhem një (*njësh). Është bërë një (me dikë) keq. është lidhur shumë ngushtë me dikë dhe bashkëpunon me të; është njësoj si ai. S’ia bëri as një as dy (dikujt) iu përgjigj a kundërveproi menjëherë, nuk ia zgjati; s’ia bërigjatë; ia preu shkurt. I bie një (po atij) *avazi. I bie *daulles në një vend (dikush). I bie *fyellit në një vrimë (dikush). I bie *jongarit në një tel (dikush). Bie në një *fjalë (me dikë). I bie një *kambane (dikush). Del (të nxjerr) në një (po në atë) *qafë (diçka). Di një më tepër (dikush) është më i zoti, ka përvojëshumë. *Dorë me një. * E bërikërcejë me një *këmbë (në njërën këmbë) (dikush). Fle në një *krah (dikush). E fut në një *thes (me dikë a me diçka) keq. I fut në një *zdrukth. Futet (hyn) në një *thes (me dikë a me diçka) keq. (Të gjithë) me një *zë. Ha (e pi) në një *çanak (me dikë) keq. Kam ngrënë me një *lugë (me dikë). Ha në një *sofër (me dikë) keq. Jemi një me një (me dikë) jemi barabar, asnjeri s’ka fituarshumë; njësoj kemi dalë ose njësoj jemi. (Është) një me një (diçka) shih (është) dorë me një (diçka). Jam në një *mendje (i një mendjeje) (me dikë). (Është) ora me një (*ora me dorë) (diçka). Janë të një *oxhaku. Janë të një *sahani keq. Janë të një *sharre. Kam një *mendje (me dikë). I kanë lidhur *pizgat (në një) mospërf. Mbështetet në (me) një *këmbë (dikush a diçka). Nget në një *krah (dikush). Ngrihet (çohet) me një *gisht (diçka). Jam ngrohur në një *vatër (me dikë). I ngjit *shkallët një nga një. Ka ngjyer në një *sahan (me dikë) keq. Një *kokë kanë. Një dhe *i pandarë. I ka prerë një *sharrë. Një *rrugë (një udhë) e dy punë. Vlojnë në një *tenxhere keq. Shtrohem (ulem) në një *tryezë (me dikë). Tërheq në një *krah (dikush). Vë në një *radhë (në një rresht) (me dikë a me diçka). Vihem në një *radhë (në një rresht) (me dikë). Me një *gojë.

PENOR

PENÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Zdrukth i vogël, për t’u dhënë trajtandryshme dërrasave ose për të hapurthelluara gjatësore në to.

PLAN

PLAN,~III m. sh. ~A, ~AT Zdrukth i madhpërdoret për të rrafshuar faqen e parëdërrasës, makinë me një mjettillë. I kaloi dërrasatplan. Sheshoj me plan.

PLANUAR
ROKAN

ROKÁN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT krahin. 1. Zdrukth.
2. fig. Njeri që të mërzit me fjalë a me gjërat që të kërkon. Rokan i madh është.

RRAFSHOR
Ky fjalor është domosdoshmëri për shkrimtarët e për publicistët, për shkollarët e për studentët, për mësuesit e për pedagogët, për studiuesit e për këdo që merret me përdorimin e kultivimin e gjuhës amtare.

Ai u vjen në ndihmë gjithë atyre që merren veçanërisht me gjuhën e shkruar, por edhe të folur, me krijime e me përkthime, me hartimin e fjalorëve të tipave të ndryshëm etj.

...lexo më tepër.