FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARALÍK,~E mb. I fishkur, që e ka fshikur fraqi dhe që e ka humbur njomësinë, ngjyrën, shkëlqimin ose bukurinë. Bimë aralike. Njeri aralik. Fytyrë aralike. Lëkurë aralike.
✱Sin.: i thatë, i venitur, i rrudhosur, i vyshkur, i dobësuar, i zbutur, i zbehur.

ARNÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Gëlqere. Arnar i bardhë. Shuaj arnarin. Lyej dhomën me arnar. Ishte bërë arnar (fig.) ishte zbehur në fytyrë.

BARDHÁÇ,~E mb. 1. Që është i bardhemë në fytyrë; i zbehtë, çehrevrarë. U bë bardhaç në fytyrë.
2. si em. m. e f. Sipas kuptimit të mbiemrit.
✱Sin.: i bardhemë, i zbehur, i zverdhemë, i zbërdhulët, zbehtak, zverdhak, verdhacak, fytyrëzbehtë, fytyrëverdhë, çehreverdhë, çehrevrarë.

BUZËKËRVÉSHUR mb. 1. Që ka buzë të kërveshura, me buzë të mbledhura; i ngërdheshur, i shtrembëruar, buzarak. Zbehur në fytyrë e buzëkërveshur, / Duke qitur flakë në sy e në veshë. (folk.).
2. fig., keq. I mërzitur, buzëvarur, gjithë (tërë) hundë e buzë. - Mos më rri kot, o ti buzëkërveshur! (folk.).

DRITËVENÍTUR mb., libr. Që e ka humbur forcën e dritës, që është zbehur ose po shuhet dalëngadalë, që ka dritë shumë të dobët; kund. dritëverbues, dritëfortë, dritëmadh. Hëna dritëvenitur. Vështronyte yjet dritëvenitur në ag.

EKLIPSÚAR (i, e) mb. Që është errësuar nga një trup tjetër qiellor, që është eklipsuar. Një kometë mund të jetë larg Diellit të eklipsuar. Gjithë trajektorja e eklipsuar historike. Një emër i eklipsuar në këtë kampionat. Kodra të pyllëzuara të eklipsuara nga qendrat tregtare.
✱Sin.: i errësuar, i zbehur, i zhvlerësuar, i nënvlerësuar.

ERRËSÚAR (i, e) mb. 1. Që është bërë i errët, që i dobësohet gjithnjë e më shumë drita; që është errësuar; kund. i ndriçuar. Dhomë e errësuar. Vend i errësuar. Rrugë të errësuara. Oshtinte shiu nën qiellin e errësuar. Rrafshnalta e errësuar.
2. fig. Që ka humbur qartësinë mendore; që është bërë i paqartë; kund. i kthjelluar. Gjykim i errësuar. Kuptim i errësuar. Ndërgjegje të errësuara. Zona të errësuara të kujtesës kolektive.
3. fig. Që ka nisur të zbehet. Fshiu ballin e errësuar.
✱Sin.: i errët, i errur, i ngrysur, i nxirë, i vrenjtur, i mjegulluar, i zbehur.
♦ Me *mendje të errësuar.

FÍSHKUR (i, e) mb. 1. Që ka humbur njomësinë, që ka humbur ngjyrën, shkëlqimin a bukurinë; i venitur; që është rrudhur e është dobësuar. Gjethet e fishkura ranë. Kishte fytyrë të fishkur. Iu bënë duart të fishkura.
2. fig. Që ka humbur forcën e gjallërinë, që ka humbur gëzimin; i mpitë, i venitur. I foli me zemër të fishkur.
3. fig. Që ka humbur forcën e mëparshme, i dobësuar, i zbutur, i zbehur. Ishte i fishkur në ditët e fundit të jetës.
✱Sin.: i fishkët, i vyshkur, i vyshkët, i venitur, i tharë, i flashkur, i eshkosur, i mpirë, i rrapshtenjtë, i përtharë, fishkaraq, plakarec, i rrudhur, i rrudhosur, i rreshkur, i rreshkët, rreshkataq, rrufak, i eshkët, i eshkosur, i zhubrosur, i qullosur, i dobësuar, i zbehur, i rrëgjuar.

LAVDIHÚMBUR mb. Që i ka humbur lavdia, që është zbehur, që i kanë rënë meritat e dikurshme.

LULËS ndajf. Verdhë, zbehtë. Nga frika e madhe dukej lulës.
♦ Lulës si lulat i zbehur e i zverdhur së tepërmi. E ka ërëâ dhimbja lulës si lulat.

LËVÉRDHË (i, e) mb. Që vjen pak si i verdhë, i verdhemë; i verdhë. Fytyrë e lëverdhë. Kalli i lëverdhë. Kashtë e lëverdhë. Lopë e lëverdhë. Me qime të lëverdha.
✱Sin.: i verdhë, verdhalash, i verdhemë, i zverdhur, i verdhur, i zbehtë, i zbehur.

OKSIDÚAR (i, e) mb., kim. Që është oksiduar; që ka reaguar me oksigjenin dhe ka ndryshuar pamje (zakonisht ka ndryshuar ngjyrë, është zbehur, ose ka marrë një shtresë të ndryshkur); kund. i paoksiduar. Hekuri i oksiduar hekur që është ndryshkur (formon oksid hekuri). Bakër i oksiduar merr ngjyrë të gjelbër për shkak të oksidimit.

PAVENÍTUR (i, e) mb. 1. Që e ka, e ruan ende njomësinë e freskinë; që nuk është venitur (për lulet etj.); kund. i venitur. Lule e pavenitur.
2. fig. Që s’e ka humbur shëndetin, forcën, gjallërinë, freskinë etj., që është në gjendje të mirë si edhe me pare (për njerëzit). Mbeti e pavenitur deri në moshë të thyer.
3. fig. Që s’është zbehur a nuk është dobësuar aspak, që ka a ruan po atë forcë, po atë gjallëri, po atë shkëlqim, po atë hov etj.; që s’është venitur (për një ndjenjë etj.); kund. i venitur. Shpresë (dashuri) e pavenitur. Gëzim i pavenitur.

PAZBÉHUR (i, e) mb. Që nuk është i zbehur; që nuk është zbehur; kund. i zbehur. Përkushtim i pazbehur. Fuqia e pazbehur e qytetarisë durrsake. Shfaqja teatrore e mbante të pazbehur interesin deri në fund.

SARKAVÉRDHË mb. Çehreverdhë. Vajzë sarkaverdhë. Fëmijët kishin një pamje sarkaverdhë.
✱Sin.: fytyrëverdhë, i zbehtë, i zbehur, zbehtak, i bardhëllemë, i bardhemë, bardhaç, bardhuk, i bardhë, zverdhak, verdhuk, verdhacak, verdhacuk, i zverdhur, i verdhemë, i zverdhemë, fytyrëzbehtë, faqezbehtë, çehreverdhë.

SHPËLÁRË (i, e) mb. 1. Që është shkuar në ujë të pastër për t'i hequr shkumën pas larjes; që është pastruar me ujë. Rrobat e shpëlara. Enët e shpëlara.
2. Që është zbehur, që nuk është më e fortë dhe e qartë; që është zbërdhulur (për ngjyrën). Ngjyrë (bojë) e shpëlarë.
3. fig., mospërf. Që është pa shije e pa kripë, që nuk të tërheq, që të lë të ftohtë, që nuk ka asgjë të veçantë e nuk të ngjall ndonjë ndjenjë; që nuk shpreh asgjë, i zbarët; që ka përmbajtje të dobët a të varfër, pa ndonjë vlerë të vërtetë e pa forcë ndikuese. Njeri i shpëlarë. Sy të shpëlarë. Zë i shpëlarë. Shaka (fraza) të shpëlara. Muhabet i shpëlarë. Vjersha të shpëlara. Pikturë (tablo) e shpëlarë.
4. spec. Që i janë marrë nga ujërat lëndët e nevojshme ushqyese, e varfër (për token). Toka të shpëlara.
5. bised., keq. I paturp, i pacipë, që as skuqet, as zverdhet. Është fare i shpëlarë.
✱ Sin.: i zbërdhulët, i zbardhur, i zbarët, i zbaritur, i pashijshëm, i pashije, i pakripë, bajat, i pakëndshëm, i palezetshëm, i palezet, i papëlqyeshëm, i palyrë, i mërzitshëm, jotërheqës, i ftohtë, i pandjenjë, i varfër, i paturp, i pacipë, i pafytyrë, i paturpshëm, i zbrazët, i paide, i pabrumë.

TENESHÍR,~I m. sh. ~A, ~AT vjet. 1. Shtrat dërrase a dërrasë e gjerë mbi të cilën myslimanët lanin kufomën dhe e përgatisin për varrim. E lanë në teneshir. E lafshin në teneshir (nëmë)! Vdektë! Ishte bërë teneshir (dikush) 1. Ishte dobësuar shumë. 2. Ishte zbehur, ishte bërë meit.
2. Vig për të çuar të vdekurin në varreza.

VARFËRÚAR (i, e) mb. 1. Që ka rënë në varfëri, që është bërë i varfër; që është bërë më i varfër; kund. i pasuruar. Vend i varfëruar. Ekonomi e varfëruar. Shumë fshatra malorë janë të varfëruara.
2. Që ka humbur diçka të mirë a të vlefshme; që është bërë më pak pjellor; kund. i pasuruar. Tokë e varfëruar. Në këtë tokë të varfëruar nuk mbin as grami. Vendburime të varfëruara. Kullotë e varfëruar. Pyje (kullota) të varfëruara nga djegia e tyre.
3. fig. Që i është zbehur përmbajtja, që i është dobësuar forca a fuqia, që është bërë i varfër. Mendime (ide) të varfëruara. Veprimtari kulturore e varfëruar. Jeta e tij sociale u bë e varfëruar.
✱Sin.: i holluar, i ligështuar, i finjosur, i shterpëruar, i shteruar, i skamur, i shkrëndur, i fikur, i shuar.

VENÍTUR (i, e) mb. 1. Që ka humbur njomësinë, që është tharë a është fishkur (për bimët). Lule (bimë) e venitur.
2. Që e ka humbur njomësinë, forcën, gjallërinë dhe shëndetin; që është zbehur në fytyrë dhe është dobësuar e është tretur. Me fytyrë (me trup) të venitur.
3. Që e ka humbur dritën, shkëlqimin a ngjyrën, që është zbehur e shuhet dalëngadalë; që ka humbur forcën, mjaft i dobësuar. Me sy të venitur. Bukuri e venitur. Dritë e venitur. Me zë të venitur.
4. fig. Që ka humbur ndikimin a rëndësinë e mëparshme; që po shuhet a po zhduket ca nga ca. Me shpresa të venitura.
✱Sin.: i fishkur, i tharë, i rrudhur, i tretur, i zbehur, i vakur, i shuar.

VERDHCÁVUR (i, e) mb. 1. Që ka marrë ngjyrën e verdhë, që është bërë si i verdhë, i zverdhur. Bar i verdhcavur. Gjethe të verdhcavura.
2. Që është bërë i verdhë, që është zbehur. Me fytyrë të verdhcavur.
✱Sin.: i zverdhur, i zbehur.