FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

KAM vep., PÁTA, PÁSUR 1. kal. Zotëroj një pronë, një pasuri etj.; jam pronar i diçkaje; është imja, më përket mua. Kam shumë para (prona). Kam dy shtëpi (një apartament, një makinë). Kam shumë botime (libra). Kam sa për vete (sa për të jetuar). Më mirë të dish sesa të kesh (fj. u.).
2. kal. Jam në lidhje të caktuara gjaku a farefisnie me dikë; jam në lidhje familjare me dikë. E kam baba (nënë, grua, burrë, krushk, kushëri, kunat). Kam dy fëmijë (dy vëllezër, dy kunata).
3. kal. Jam me dikë në lidhje a në marrëdhënie të afërta a miqësore, shoqërore, profesionale etj. E kam shok (mik, armik). E kam pasur drejtor (shef, koleg, partner, mësues, trajner, student). Kam shoqëri (miqësi, muhabet) me dikë. E kam kujdestar (nën kujdestari). Kemi marrëdhënie (lidhje) të mira (të ngushta). Kanë mosmarrëveshje (kontradikta) ndërmjet tyre.
4. edhe fig., kal. Zotëroj një veti a cilësi të caktuar, gëzoj një të drejtë etj. që s’e kanë të tjerët; ndiej diçka, provoj një ndjenjë në veten time; ndodhem a bie për disa kohë në një gjendje të caktuar emocionale, shpirtërore etj. Ka shpirt (zemër, shëndet) të mirë. Ka talent (aftësi, zotësi, prirje, vullnet, iniciativë). Ka fuqi (forcë). Ka kulturë (përvojë). Kemi prova (dëshmi) të reja. Kemi të drejta (por edhe detyra). Ka zakonet (huqet) e veta. Ka merita (të meta, gabime, përgjegjësi, autoritet, pushtet). Ka durim duron. Ka fat është me fat. Ka lejë (ftesë, fletëhyrje). Ka faj është fajtor. Ka kujdes është i kujdesshëm. Ka dashuri (simpati) për dikë. Ka pasur disa sëmundje ka kaluar disa sëmundje. Ka uri (etje). Ka grip (ethe, kollë, dhembje, temperaturë). Ka shpresë (dyshime, merak) shpreson (dyshon, merakoset). Kam vapë (gjumë). Ka frikë (shqetësime). Nuk e di se ç’kam! Kam dy javë (dy ditë) pushim.
5. kal. Është pjesa ime përbërëse (natyrore ose rastësore); ekziston tek unë, në trupin tim, në gojën time etj. qysh kur jam lindur. Kam dy duar e dy këmbë. Kam lëkurën delikate. Kam një plaçkë në sy (një dhëmb të prishur në gojë). Kam një gjemb në këmbë. Ç’e ke atë në kokë? E kam në shtëpi (në xhep).
6. kal. I përmbahem (një mendimi a një pikëpamjeje). E kam të qartë se... Kam mendimin (pikëpamjen) se…
7. kal., vet. v. III Ndodhet dikush a diçka në një vend të caktuar; është i pranishëm (një njeri, një kafshë a shpend etj.). Kishte shumë njerëz në shesh. Në kafaz ka një zog.
8. bised., edhe jokal., vet. v. III Është realisht, ekziston (një dukuri a një send etj.). Kishte ujë (bileta, vapë, çdo gjë tjetër). Ka leverdi (diçka) është punë me leverdi; s’ka pse të shqetësohemi. Ka lagështirë (dallgë, mjegull). Ka (do të ketë) shi (borë) do të bjerë shi (borë).
9. edhe jokal., vet. v. III Është normale, me përmasat e duhura (nga madhësia, numri, përbërja substanciale etj.); përmban, përbëhet. Dora ka pesë gishta. Makina ka katër vende. Karroca ka dy ndenjëse. Shtëpia ka tri kate dhe një papafingo. Dhoma ka dy dritare (dy krevate). Qyteti ka mijëra banorë. Klasa ka 20 nxënës.
10. edhe jokal., kryes. v. III Në bashkëvajtje me pjesëza mohuese dhe e ndjekur me folje ose me emra veprimi formon togfjalësha me kuptimin «nuk është e mundshme të kalosh, të bëhet (diçka), të zhvillohet etj.». S’ka ku të kalosh nuk mund të kalosh dot atje. S’ke ku ta gjesh s’mund ta gjesh dot. Nuk ka shpëtim nuk mund të shpëtohet. S’ka rrugëdalje. S’ka të sharë. S’ka të ngopur nuk po ngopet.
11. kal. Në bashkëvajtje me disa emra formon togfjalësha me kuptim foljor që tregojnë një gjendje a një ndjenjë të caktuar etj. Kam punë jam i zënë (me punë); po punoj. Kam një hall. Kam durim duroj. Kam përkrahjen (mbështetjen) e dikujt. Kam një kërkesë (një ankesë, një sqarim). Ç’ kemi andej nga kryeqyteti?
12. kal. Në bashkëvajtje me folje në të kryerën e thjeshtë tregon një veprim a gjendje të përfunduar ose të mbaruar. Kaq e pati edhe ai mbaroi, vdiq dhe ai. E pati ajo punë u krye, mori fund ajo punë.
13. kal. E quaj, e konsideroj për diçka a si diçka. E kam për nder. E kam si detyrë.
14. kal. Më sjell ose më ka sjellë një pasojë (të mirë a të keqe). Kam suksese (fitime). Kam lodhje. 15. kal. Bëj diçka (një veprim a një punë në mënyrë të caktuar). E kam pa (me) hile (me djallëzi, me gjithë zemër). E ke kot.
16. bised., kal. E shes a e mbaj diçka me një çmim të caktuar. E ke shumë shtrenjtë (lirë). Sa i ke vezët (ullinjtë)?
17. jokal. Them, flas; përgjigjem shpejt (në të kryerën e thjeshtë me trajtën e shkurtër të përbërë ia të përemrit vetor). Po, ia pati ai menjëherë.
19. gjuh. Përdoret si folje ndihmëse për formimin e kohëve të përbëra foljore. Kishte qenë edhe ai. Ka merituar duartrokitje. Do të ketë ikur a vdekur.
✱Sin.: zotëroj, paraqet, ekziston, çmoj, konsideroj, vlerësoj, mbaj, shes, ndiej, përfshin, ndodhet, gjendet, mbaroi, përfundoi, (i) përgjigjem.
♦ *Aq e ka. *Aq e pati zakon. iron. (dikush a diçka). *Aty ta kam (fjalën)! Një e dy e si ma ke *balashin iron. S’ka *bar (ilaç) (për dikë a diçka). S’kam *bark. Një *bark kam! *Ç’bretkun ke? keq. E *di ç’ke ti? Ç’djallin (*dreqin) ke? keq. Ç’ dreqin (*djallin) ke keq. E kam me *bereqet (diçka). S’pata *besë. Nuk ka *besë (dikush a diçka). Kam të bëj (me dikë). 1. Jam farefis me dikë, kam lidhje gjaku me dikë. 2. Kam njëfarë lidhjeje me dikë dhe duhet ta njoh mirë, më lidh puna a një çështje tjetër e dua ta di se kush është e si është. 3. vet. v. III (me diçka). Lidhet, i përket diçkaje, ka lidhje me të. E ka në *bërryl (dikë). S’ia kam *borxh (dikujt). S’ka *brirë (diçka). E ka te *buza (dikush). Nuk ka *cak (dikush). Kam *cipë. S’ka *çapok (dikush). S’ka *çare vjet. E ka në *çark (dikush). S’ka *çelës që i bie (dikujt). S’e ka (s’e vë, s’e fut) në *defter (dikë a diçka) mospërf. S’ka *derman (dikush a diçka). S’ka *dert (dikush) vjet. Të ketë *ditë (dikush) ur. etnograf. Ka *dorë (dikush) keq. E ka në *dorë (dikë a diçka). E kam në *dorë (në duar) (diçka). Pastë *dritë ur. S’ka ç’të *duhet! Ka *dukë (diçka). Si e ka *dukën? E kam më *dysh. S’ka (s’e ka) një *të dytë (dikush). E ka *dhjamë (me dikë). E kam *eshkë (gojën). E ka për *fis (dikush). S’ka *fre (dikush). S’kam *frymë. Ka *fytyrë (dikush). S’ka *gajle. Nuk e ka për *gajle. *Gaz paç! ur. Ka *gisht (në diçka). Ka *gojë (dikush). S’ka *gojë_I (dikush). S’ka *gojë_II (dikush) keq. E kam në *gojë (dikë a diçka). E ka grurë (me dikë). E ka (e mban) në *grusht (dikë). E ka në *gjak (diçka). E kam *të gjallë (dikë a diçka). Nuk ka *gjasë (për diçka). Nuk e ka *të gjatë (dikush). E kam *gjethe (dikë). S’ka *gjë. Nuk e ka për *gjë (diçka). S’e ke për *gjë (dikë). E kam në *gji (dikë). S’ka *gjoks (dikush). Ka *gjuhë (dikush) keq. S’ka *gjuhë (dikush). S’ka *haber (për diçka). Ka *hak (dikush). E ka *hak (dikush). Ku e ke *hallin? E kam *hallall (diçka). Kaq e ka *hapin (çapin) (dikush). *Haram e paç! mallk. S’e kam (s’e vë) në *hesap (në llogari) (dikë a diçka). E ka për *hiçmosgjë (dikush). I ka *hije (diçka). S’i ka *hije (dikujt). Ta paça *hua ur. E ka në *hundë (dikë) përbuz. Nuk ka *hundë (dikush) mospërf. S’ka ilaç (*bar). Ia kam *inatin (dikujt). E ka si e ka (dikë) e vlerëson, e do shumë, e çmon për karakterin që ka. *Kaq e pati (dikush a diçka) zakon., iron. S’ka *këllqe (kërçikë, kryqe) (për diçka). E kam nëpër *këmbë (dikë a diçka). S’ka *këmbë (diçka). Ma ka (ma mban) *këngë (dikush). E ka (e do) me *kërbaç (dikush). E kam me *kimet (dikë a diçka). S’ka *kockë (për diçka). S’di ku kam *kokën (kryet). S’ka *kokë (dikush). Me sa ka në *kokë (në krye). E kam prapa *krahëve (dikë) iron. S’ia kam *kryqet (dikujt a diçkaje). Nuk ka (nuk njeh, nuk di) *kufi (dikush a diçka). S’e ka *kush (dikë). E ka në *lak (diçka). S’kam *të larë (me dikë). Ka *lezet (diçka). S’ka *lezet. I ka *lezet (diçka dikujt). E kam *lëmë. Të paçim sa *malet! ur. E kam për *mall (dikë a diçka). Do t’ia kesh *mallin (dikujt a diçkaje). Kam *mend. Kam ndër *mend. E kam ndër *mend (dikë a diçka). E ka *mendjen (dikush). Kam *mendjen. Kam një *mendje (me dikë). *Mezi e kam (dikë a diçka). Si s’ka (si jo) më *mirë. Ka *miza (dikush). E kam *mortje (të dytë) (dikë a diçka). Kam *muhabet (me dikë). Kam *nderin... lart. S’ia kam *ngenë (dikujt a diçkaje). S’ia kam *oreksin (dikujt) mospërf. E kam (e mbaj) *parasysh (diçka). E ka me *pekule (dikë). Nuk ka *perde (dikush). E kam *Perëndi (dikë a diçka). Nuk e ka për *pesë (dikë a diçka). S’ka *përse. E kam *pisk. E ka në *pjatë (dikë a diçka). Kam *pranë (dikë a diçka). Të paça më *qafë! S’ia kam *qederin (diçkaje). Kam *qejf (diçka). Ia ka *qejfi (dikë a diçka). E kam për *qejf (diçka). S’ka *qibër (dikush). E ka në *qime (dikush). E kam *rëndë (dikë a diçka). Ka *rreze (është me rreze) (dikush a diçka). E ka mbi *supe (dikush). E ka *syrin (i ka sytë) (te dikush a te diçka). Nuk ka *sy_I (diçka). Nuk ka sy_II (dikush). Nuk e ka *syrin (dikush). S’e ka për (në) *sy (dikë a diçka). Ku i ke *sytë? S’ka *të sharë (dikush a diçka). Ka *shenja. E ka (e ka vënë) në *shenjë (në shënjestër) (dikë a diçka). E ka (e ka vënë) në shënjestër (në *shenjë) (dikë a diçka). Nuk e ka *shokun (shoqen) (dikush a diçka). E ka mbi *shpatulla (dikush). S’ka *shpatulla (dikush). E ka *të shpejtë (dikush a diçka). E kam *shpirt (dikë). Nuk ka shpirt (*zemër) (dikush). Kam *shpresë. S’ia kam *takatin (diçkaje) vjet. S’e ka (nuk e ka marrë) me *tapi (diçka). E ka në *tavë (dikë a diçka) bised. E ka në *tenxhere (dikë) bised. E ka në *terezi (dikush). Që ç’ke me *të! S’e ka *toka (dikë). Nuk ka *tragë (dikush). Nuk ka *turi (dikush) mospërf. Nuk ka më *thela. S’ke ç’i *thua. E ka në *thes (dikë). E ka në (për) *thua (dikush). Ka *thonj (dikush) keq. S’ka *thonj (dikush). E ka *vaj (me dikë). E kam *vdekje (dikë a diçka). Sa s’ka ku të *vejë (ku të shkojë) më (sa s’ka më). Ka *vend. S’ka *vend (dikush a diçka). E ka në *vijë (dikush). I ka në vijë (punët etj.) (dikush). Ka (mban) *vlagë (dikush). Aq e ka *vrapin (dikush). E ka *xanxën (dikush). E kam *xhan (dikë) fëm. E ka në *xhep (dikë a diçka). Ka *yndyrë (dikush). E ka *zanat (dikush) keq. Sa ka *zanati! Nuk ka *zemër (shpirt) (dikush). E kam në (për) *zemër (dikë a diçka). E kam *zët (dikë a diçka).

SHPIRT,~I m. sh. ~RA, ~RAT 1. Pjesa jo fizike e qenies njerëzore, bota e brendshme e njeriut, tërësia e vetive të tij psikike, tërësia e ndjenjave, e përjetimeve të tij, e mendimeve, dhe e vetëdijes së tij. Me shpirt të gëzuar (të vrarë, të trazuar, të tronditur, të pikëlluar). Njerëz me shpirt të pasur. Në thellësi të shpirtit. Thellë në shpirt. I plagosur në shpirt. Të kënaqet shpirti. Iu gëzua shpirti. Iu bë shpirti vrer. Të ka lezet shpirti (bised.) ke kënaqësi, kënaqesh. E ka shpirtin helm (zeher) është shumë i hidhëruar. I rëndon në shpirt (një gabim a faj që ka bërë). S’dihet ç’ka (s’ka gjë të keqe) në shpirt. Shpirti im e di. Më pikoi në shpirt. Më ka prekur në shpirt. Nuk i ndahej shpirti nga djali. Nga del fjala, del shpirti. (fj. u.) fjala e dhënë nuk kthehet.
2. Tërësia e vetive dhe e tipareve (të mira a të këqija) të karakterit ose të personalitetit të një njeriu; karakteri i njeriut; tërësia e aftësive të brendshme, aftësitë mendore; gjendja e brendshme, forca morale e një njeriu a e një grupi njerëzish; frymëzim, ndjenjë, temperament. Me shpirt të lirë (të gjerë, fisnik, të bardhë). Me shpirt të ngushtë (të vogël). Me shpirt të zjarrtë (luftarak, sulmues, të paepur, të papërkulur). Me shpirt të ndjeshëm. Shpirt kërkues (krijues). Shpirti praktik aftësia për të kryer mirë e shpejt punët e detyrat e ndryshme. Shpirti i vetëmohimit (i sakrificës, i kundërshtimit). Ka shpirt të mirë (të keq). Ka shpirt poeti (artisti). Ka shpirt malësori. I madh (i gjerë, fisnik) nga shpirti. Njeri pa shpirt njeri i egër, mizor; njeri i ftohtë, njeri që nuk ka interes a dashuri për asgjë. Flet (këndon, punon) me shpirt flet (këndon, punon) me afsh, me zjarr, me të gjitha fuqitë që ka. Është dhënë me (gjithë) shpirt pas diçkaje ia ka kushtuar të gjitha forcat diçkaje, është dhënë i tëri pas diçkaje. E bën (e jep) me gjithë shpirt e bën me zemër të hapur, në mënyrë të çiltër, me bindje të plotë; e bën me të gjitha fuqitë që ka, me zjarr, me gjithë hovin e zemrës, me gjithë zemër.
3. Parim a synim themelor që përcakton mënyrën se si mendon, sillet e vepron një njeri a grup njerëzish dhe që e ka burimin te kushtet historiko-shoqërore në të cilat kanë jetuar e janë formuar këta; frymë. Me shpirt demokrati (atdhedashësi, patrioti). Me shpirt tregtari. Ka shpirt shqiptari.
4. fig. Qenia më e shtrenjtë, më e çmueshme për dikë, njeri shumë i afërt e i dashur, i dashuri i zemrës, zemër (përdoret edhe për t’iu drejtuar me dashuri e përkëdhelje një njeriu shumë të afërt); gjëja më e shtrenjtë për njeriun, jeta. E kam shpirt. E dua si shpirtin. Shpirti është i dhembshur. Jap edhe shpirtin për të. Eja, shpirti i nënës (shpirti im)! - Ç’ke, o shpirt? Shpirt i vogël!
5. fig. Gjëja më e qenësishme, thelbi i diçkaje. Shpirti i artit (i shkencës). Shpirti i punës krijuese.
6. Forca kryesore frymëzuese a lëvizëse në një punë a në një veprimtari, shtylla e një pune a e një veprimtarie; ai që frymëzon, organizon e udhëheq një grup njerëzish; njeriu më i dashur në një grup a në një rreth njerëzish; zemër. Shpirti i skuadrës (i brigadës). Shpirti i shoqërisë. Shpirti i shtëpisë.
7. filoz., psikol. Ndërgjegjja, forma më e lartë e veprimtarisë psikike të njeriut.
8. fet. Ana jomateriale te njeriu, që ka prejardhje hyjnore e është i pavdekshëm, që i jep njeriut jetën, e dallon atë nga kafshët dhe e lidh me Zotin. Shpirtrat e të vdekurve. I ndrittë shpirti! (ur.) I vajttë shpirti në ferra! mallk. Për shpirt të nënës! betim. Ndanin për shpirt.
9. mit. Qenie e patrupëzuar, që ka fuqi të mbinatyrshme dhe vepron në jetën e njerëzve e në natyrë duke bërë të mira e të këqija. Shpirtrat e këqij. Shpirtrat e pyllit (e kënetës).
10. fet. Fryma e Shenjtë.
11. bised. Jetë. E gjetën pa shpirt. Shpëtoi me shpirt shpëtoi, mbeti gjallë. Ra (u rrëzua) pa shpirt.
12. bised. Njeri, vetë, frymë (zakonisht e shoqëruar me fjalë që tregojnë sasi). Ishin (bëheshin) njëzet shpirt. Sa shpirt qenë? Nuk kishte shpirt të gjallë rreth e rrotull. Në fshat nuk kishte mbetur shpirt njeriu.
♦M’u bë *plagë (lungë) në shpirt (në zemër). M’u bë shpirti *derr. M’u bë shpirti *gomar bised. M’u bë shpirti (zemra) *helm. M’u bë shpirti (zemra) *vrer. E bëj *bir për shpirt (dikë). Bën hesap shpirtin (xhanin) (dikush) është shumë i sëmurë; i ka ditët të numëruara. Ma bëri shpirtin (zemrën) *copë (dikush). Ta bën shpirtin *derr (dikush). Ma pruri (ma solli) shpirtin ndër *dhëmbë (dikush a diçka). Ma pruri (ma solli) shpirtin në *fyt (dikush a diçka). Ma pruri (ma solli) (shpirtin) në *majë të hundës (dikush). M’u copëtua shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma copëtoi shpirtin (*zemrën) (dikush). I doli shpirti (dikujt). 1. Vdiq dikush, mbaroi; i doli fryma. 2. U lodh e u këput dikush, u rraskapit; u mundua shumë; vuajti shumë; i doli qumështi i nënës; i doli shkumë nga goja; hoqi të zitë e ullirit (dikush); hoqi gurin e gjakut (dikush). Dil o shpirt të dalësh! u lodha shumë, u raskapita, jam aq i këputur sa s’mbahem dot në këmbë; më rënkojnë eshtrat e trupit; u çava shpatullash (më katërsh); u bëra për ujë me kripë. M’u dogj (m’u përvëlua) shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma dogji (ma përvëloi) shpirtin (*zemrën) (dikush). Më dridhet (më përpëlitet) shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma do shpirti (*zemra) (dikë a diçka). Më dhemb (më ther) shpirti (*zemra, në shpirt, në zemër) (për dikë a për diçka). M’u err shpirti u hidhërova shumë, u brengosa, u pikëllova; m’u bë zemra pus. Më ka fjetur në shpirt (në *zemër) (dikush). Më ftohet shpirti (*zemra). E fut në shpirt (në *zemër) (dikë a diçka). Më gërryen shpirtin (*zemrën) (diçka). Më gufon shpirti (*zemra). Me gjithë shpirt (me gjithë *zemër). Me *gjysmë shpirti (dikush). Më hëngri shpirtin (dikush) më bezdisi e më mërziti shumë, m’u qep për diçka e s’më ndahet; s’e duroj dot më; më plasi shpirtin (zemrën); më hëngri zorrët. Më helmoi shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Heq në shpirt (në *zemër) (për dikë a për diçka). Më ka hyrë në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). Janë dy *kufoma e një shpirt. (Janë) *lot e shpirt. Janë dy *trupa e një shpirt. Jam me shpirt (pas dikujt a pas diçkaje) e dua shumë dhe i përkushtohem me gjithë forcat, nuk kursehem për të, jepem i tëri, me dëshirë e me gjithë forcat pas tij ose pas saj. Është me shpirt në gojë (dikush) është shumë i lodhur, është i rraskapitur, s’ka më fuqi fare; ta zësh (ta kapësh) për hunde, i del shpirti (dikujt). Jam me shpirt (me zemër) *të vrarë. (Është) në *valë të shpirtit (dikush). I jap shpirt (diçkaje) e gjallëroj, e bëj të gjallë; e mbaj gjallë me pahir; e fuqizoj; e bëj të prekshëm. Jap shpirtin (për dikë a për diçka) e dua shumë dhe mund të sakrifikoj çdo gjë për të, jap edhe jetën për të. Po jep (po heq) shpirt. 1. (dikush). Është duke vdekur, është në grahmat e fundit; është në shtratin e vdekjes; e ka të shpejtë; është në shtratin e vdekjes; iu sos vaji në kandil (dikujt). 2. (diçka). Është duke u shkatërruar plotësisht, po rrënohet, po mbaron; e ka të shpejtë. S’ia jap dot shpirtin (dikujt) bëj gjithçka që mundem, nuk kam ç’t’i bëj më shumë; jam i pafuqshëm për ta mbajtur në jetë (thuhet për dikë që kujdeset shumë për të sëmurin dhe s’ka ç’i bëjë më shumë se aq). Nuk ia jap shpirtin *shejtanit. E kam *brengë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *dregëz në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *gozhdë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *gur në shpirt (në zemër) (diçka). Më ka *lezet shpirti. E kam *peng në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *pikë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *plumb në shpirt (në zemër) (diçka). E kam shpirt (dikë) e dua shumë, është njeriu më i shtrenjtë për mua; e kam në (për) zemër; e kam xhan fëm. Nuk ka shpirt (*zemër) (dikush). Ka shpirt (zemër) të bardhë (dikush) është zemërbardhë; kund. ka shpirt të zi (zemër të zezë). E ka shpirtin *të bardhë (ka shpirt të bardhë). E ka shpirtin (zemrën) *barut (dikush). Ka shpirt (*zemër) të butë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të butë (dikush). Ka shpirt (*zemër) të dobët (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të dobët (dikush). S’ka shpirt (s’ka pikë shpirti) ndër dhëmbë (dikush) ka vdekur, aq e pati, iu sos jeta; ka dhënë shpirt; ka ndërruar jetë; iu këput peri (dikujt). Ka shpirt (*zemër) të fortë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të fortë (ikush). E ka shpirtin në *fyt (dikush). E ka shpirtin në *gushë (dikush). Sa ta kem shpirtin *gjallë. Ka shpirt (*zemër) të gjerë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të gjerë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *katran (dikush). Ka shpirt të keq (*zemër të keqe) (dikush). E ka shpirtin *të keq (zemrën të keqe) (dikush). E kam shpirtin (zemrën) *të lehtë. E ka shpirtin të (lig zemrën *të ligë) (dikush). Ka shpirt të madh (zemër të madhe) (dikush) është shpirtmadh; kund. ka shpirt (zemër) të vogël. Ka *shpirt (zemër) të mirë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të mirë) (dikush). Ka shpirt (*zemër) të ngushtë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të ngushtë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të pastër (të kulluar) (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *qelibar (dikush). Ka shpirtin e qenit (dikush) përçm. shih ia ka shitur shpirtin shejtanit (dikush) keq. E kam shpirtin (zemrën) *të qetë. E ka shpirtin (zemrën) *të qëruar (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *sterrë (dikush). E ka shpirtin *të thellë (dikush). Ka shpirt (zemër) të vogël (dikush) është shpirtvogël; kund. ka shpirt të madh (zemër të madhe). E ka shpirti (zemrën) *të vogël (dikush). E kam shpirtin (zemrën) *të vrarë. Ka shpirt të zi (*zemër të zezë) (dikush). E ka shpirtin *të zi (zemrën të zezë) (dikush). Më kënaq shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më gëzon, më jep kënaqësi të madhe shpirtërore; më bën të lumtur, më kënaq shumë. Më kënaqet shpirti (zemra) (nga diçka) ndiej një kënaqësi shumë të madhe, gëzohem; ndihem i lumtur, kënaqem shumë; më ka lezet shpirti. Më këndon shpirti (*zemra). Më këput shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më bën të më vijë shumë keq dikush, më prek thellë, më mallëngjen, më shkakton keqardhje të madhe, më pikëllon shumë (kur është në gjendje të vajtueshme, i sëmurë, shumë i varfër etj.); më trondit shumë diçka; më këput frymën; më gërvisht në zemër; ma bën barkun ujë. M’u këput shpirti (zemra) (për dikë). 1. Më erdhi shumë keq për dikë, u preka thellë, u mallëngjeva, kam keqardhje të madhe, u pikëllova shumë (kur është në gjendje të vajtueshme, i sëmurë, shumë i varfër etj.); m’u ça (m’u çor) zemra; m’u hap zemra; m’u bë barku ujë; m’u bë zemra ujë. 2. Kam shumë mall për dikë, më këputi malli, e dua shumë, vuaj shumë shpirtërisht për të; m’u ça (m’u çor) zemra; m’u hap zemra. E kam kyçur në shpirt (në *zemër) (dikë a diçka). E ka shpirtin *të bardhë (ka shpirt të bardhë) (dikush). M’u lehtësua shpirti (zemra) u çlirova nga një ankth a nga një brengë, m’u zbut vuajtja shpirtërore; u qetësova shpirtërisht; kund. m’u rëndua shpirti (zemra). Ia la *plagë në shpirt (në zemër) (dikujt). Ta lë shpirtin në *dorë (dikush). M’u lëndua shpirti (*zemra). Më lëndoi në shpirt (në *zemër) (dikush). Më lëngon shpirti (zemra) vuaj shumë shpirtërisht, kam një plagë të madhe e të vazhdueshme në shpirt. M’u ligështua (m’u lig) shpirti (*zemra). Më ligjëron shpirti (*zemra). Lip për *derë e ndaj për shpirt. Më mori *flakë shpirti. Marr shpirt (*zemër). Ia mori shpirtin (dikujt). 1. E mundoi shumë; e rraskapiti, e sfiliti; i mori frymën; i nxori shkumë (nga goja); i nxori qumështin e nënës. 2. E shfrytëzoi deri në palcë; i rropi (i hoqi, i mori) lëkurën; e rropi të gjallë (dikë). 3. E rrahu keq dikë, e shqepi, e zhdëpi; e bëri për vdekje (dikë); i mori frymën; e hëngri të gjallë (dikë); e futi (e vuri) të gjallë në varr (në dhe) (dikë); i nxori shkumë (nga goja); i nxori qumështin e nënës; i nxori dhëmbë e dhëmballë; e bëri të përmjerrë (të vjellë) gjak (dikë); ia nxiu jetën; ia mori avullin. S’e kam marrë shpirtin me *qira. Sikur e ka marrë shpirtin me *qira (hua) (dikush) keq. Sa për të mbajtur shpirtin sa për të jetuar, sa për të mos vdekur urie; shumë pak (për ushqime etj.); sa për të mbajtur frymën. Nuk ia mbaj dot shpirtin (dikujt) nuk e shpëtoj dot, nuk e mbaj dot në jetë një të sëmurë rëndë; i kam bërë të gjitha përpjekjet, s’kam lënë gjë pa bërë për ta mbajtur gjallë. Mbaj shpirtin (frymën) *gjallë (me diçka). Më mbeti *brengë në zemër (në shpirt) (diçka). Më mbeti *peng në shpirt (në zemër) (diçka). Më mbeti *plagë në shpirt (në zemër) (diçka). I ka mbetur shpirti në *fije të perit (dikujt). Ma mbushi shpirtin (*zemrën) (plot) (dikush a diçka). M’u mbush shpirti (*zemra) me helm. M’u mbush shpirti (*zemra) (plot). Me mish e me shpirt. S’u ndahet shpirti rrinë gjithnjë bashkë, ngaqë e duan shumë njëri-tjetrin. I ndrittë shpirti! thuhet për një të vdekur në shenjë nderimi a respekti për veprën e tij; mos u harroftë kurrë! Ma ngopi shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më kënaqi shumë, më dha kënaqësi të plotë; më lumturoi; ma mbushi shpirtin (zemrën) (plot). M’u ngop shpirti (zemra) u kënaqa plotësisht, e plotësova një dëshirë a një kërkesë; u lumturova; m’u mbush shpirti (zemra) (plot). Ma ngroh shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Më ngrohet shpirti (*zemra). Më është ngulur (më është ngulitur) në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). Më ngjeth shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Më ngjethet shpirti (*zemra). M’u ngjit në shpirt (në*zemër) (dikush a diçka). M’u nxi (m’u nxiros) shpirti (*zemra). Ma nxiu (ma nxirosi) shpirtin (*zemrën) (dikush). E nxjerr nga shpirti (nga *zemra) (dikë a diçka). I pikon shpirti nga hundët (dikujt) shih ta zësh (ta kapësh) për hunde, i del shpirti (dikujt). Më pikon në *zemër (në shpirt) (për dikë a për diçka). Më plagosi shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). M’u plagos shpirti (*zemra) (nga dikush a nga diçka). Më plasi shpirti (zemra) vuaj thellë nga hidhërimi a nga një fatkeqësi e madhe dhe e papritur, nuk më duron dot shpirti një dhembje të tillë; vuaj thellë nga një dëshirë e zjarrtë, u këputa nga malli për dikë, kam dhembje shpirtërore për dikë a për diçka që e dua shumë dhe e pres prej shumë kohësh; m’u zu shpirti ngjak; m’u fry (m’u enjt) zemra. Më plasi shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më mërziti shumë; më dëshpëroi shumë, më helmoi; më mundoi shumë; më plasi buzën; më plasi shpretkën; ma pruri (ma solli) në majë të hundës; më bëri verem; m’u bë gur në opingë; pëlcet edhe gurin (dikush); ma zuri shpirtin ngjak (dikush). Më preku në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). U preka në shpirt (në *zemër). Më qan shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ku i qëndron shpirti! (dikujt) është shumë i dobët, është tretur fare; është bërë kockë e lëkurë (dikush). M’u rëndua shpirti (*zemra). Me rëndon në shpirt (në *zemër) (diçka). Më sëmbon (më ther) në shpirt (në *zemër) (për dikë a për diçka). Ia sjell shpirtin (zemrën) në *vend (dikujt). Ia ka shitur shpirtin *shejtanit (dikush) keq. Nuk ia shes shpirtin *shejtanit. Për shpirt të babait falas, për asgjë (për diçka që nuk dua ta jap). Me shpirt (me *zemër) të bardhë. Shpirti binjak njeri shumë i ngjashëm e shumë i lidhur me një tjetër. Me shpirt (me *zemër) të copëtuar. Me shpirt (me *zemër) të djegur (të përvëluar). Me shpirt ndër dhëmbë (në gojë). 1. Me mundim të madh, me shumë vuajtje, me zor të madh, duke shtrënguar dhëmbët. 2. (dikush). Gati për të vdekur, sa mezi mbahet; si i mbyturi nëpër shkumë. Me shpirt (me *zemër) në fyt. Për shpirt të gomarit! iron. kot, duke shkuar mundi humbur, kur s’ia vlen të punosh; pa fituar gjë vetë. Me shpirt (me *zemër) të gjerë. Me shpirt (me zemër) të helmuar shumë i dëshpëruar, i helmuar, që ka vuajtur një hidhërim të thellë a një fatkeqësi të madhe; me shpirt (me zemër) të vrerosur. Me shpirt të keq (me zemër të keqe) zemërkeq; me keqdashje; kund. me shpirt (me zemër) të mirë. Me shpirt (me *zemër) të lënduar. Me shpirt të madh (me *zemër të madhe). Sa për shpirt të miut iron. fare pak, sa për ta lagur gojën; me dorë të shtrënguar (me dikë që ka nevojë. Me shpirt (me *zemër) të mirë. Me shpirt (me *zemër) të ngushtë. Shpirt njeriu shumë i mirë, i njerëzishëm e i dhembshur; i butë e i dashur. Me shpirt të njomë që preket lehtë, shumë i ndjeshëm; delikat. Me shpirt (me *zemër) të pastër (të kulluar). Me shpirt (me *zemër) të plagosur. Me shpirt (me *zemër) të plasur. Me shpirtin (me *zemrën) plot. Me shpirt (me zemër) të qëruar çiltërisht, pa prapamendime; i çiltër, i kulluar; me shpirt (me zemër) të pastër (të kulluar). Me shpirt të trazuar i shqetësuar; me dyshime e me frikë për diçka; i turbulluar. Shpirtra të vdekur libr. përçm. njerëz pa asnjë vlerë e pa kurrfarë rëndësie, që kanë marrë fund e s’bëjnë dot asgjë. Me shpirt (me *zemër) të vogël. Me shpirt (me *zemër) të vrarë. Me shpirt të vrerosur shih me shpirt (me zemër) të helmuar. Me shpirt të zi (me zemër të zezë) shpirtzi, zemërzi; me të keq; kund. me zemër (me shpirt) të bardhë. Me shpirt (me *zemër) të zjarrtë. Ma thau shpirtin (zemrën) (dikush a diçka). 1. Më la të vetëm e të shkretë, m’i mori a m’i zhduku gjithë të afërmit; më vrau edhe djalin e vetëm. 2. Më bëri të pandjeshëm, të mos shijoj të bukurën e të mirën, të mos gëzohem e të mos dëfrej. Nga *thelbi i shpirtit (i zemrës). Në *thellësi të shpirtit. I erdhi shpirti (dikujt) u përmend pas një humbjeje të ndjenjave; i erdhi fuqia përsëri, u gjallërua; erdhi në vete. Më erdhi shpirti (zemra) në *fyt. Më erdhi shpirti (qumështi i nënës) në *majë të hundës. Më erdhi shpirti (zemra) në *vend. Më vlon në shpirt (në zemër) (diçka) e përjetoj thellë diçka, e ndiej shumë dhe dua ta shfaq; kam një dëshirë të madhe që dua ta shpreh a dua ta plotësoj; më vjen me forcë e s’më lë të qetë një dëshirë e zjarrtë a një qëllim i lartë; më flakëron zemra₂ (shpirti) (për diçka). Ta zësh (ta kapësh) për *hunde, i del shpirti (dikujt). Ma zuri shpirtin *ngjak (dikush). M’u zu shpirti *ngjak.

XHAN,~I m., bised. 1. edhe fig. Shpirt. I dhemb xhani. I këputet (i digjet) xhani. I mori xhanin. I qan xhani. I plasi xhani.
2. përk. Përdoret kur i drejtohemi një të vogli ose një njeriu të dashur me përkëdheli; shpirt, zemër. Xhan i nënës (i motrës)! - Mos qaj, xhan!
✱Sin.: shpirt, zemër, i dashur, diell, botë.
♦ E bëj xhan fëm. e përkëdhel, e puth dhe e përqafoj. E kam xhan fëm. e dua shumë, e kam shpirt. I doli xhani a) vdiq; b) vuajti shumë, u mundua shumë për të bërë diçka, i doli shpirti.

ZÉM/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT 1. anat. Organi qendror i sistemit të qarkullimit të gjakut te njeriu dhe te kafshët, në trajtën e një koni muskulor me majë poshtë, që gjendet në anën e majtë të zgavrës së kraharorit në mes të mushkërive; pjesa e majtë e kraharorit, nën të cilën gjendet ky organ; ky organ i disa kafshëve që përdoret si ushqim. Zemër e shëndoshë (e sëmurë). Zemër artificiale. Zemra e njeriut (e lopës, e kalit). Muskujt e zemrës. Barkushet e zemrës. Rrahjet e zemrës. Sëmundjet e zemrës. Operacion në zemër. Bar për zemër. Zemra viçi (qengji) të skuqura. I rrihte zemra shpejt. Iu zmadhua zemra. Vuan nga zemra. S'i punon (i pushoi) zemra. E mori plumbi në zemër. I ka zënë zemra dhjamë. E mbante (e vuri) dorën në zemër. E shtrëngoi në zemër. Buza qesh e syri qan, zemra bën durim e mban. (fj. u.).
2. Send i vogël në trajtën e një koni me majë poshtë, që i ngjan këtij organi të qarkullimit të gjakut. Varëse grash me zemër. Qëndisje me zemra. Gdhendi një zemër.
3. fig. Vatra simbolike e ndjenjave të ndryshme (e dhembshurisë, e mirësisë, e dashurisë, e gëzimit, e hidhërimit etj.) ose e dëshirave më të thella, e gjendjes shpirtërore etj.; tërësia e ndjenjave të njeriut, ndjenjat vetjake më të fshehta; bota shpirtërore, jeta e brendshme e njeriut, e parë si tërësi e vetive dhe e tipareve të karakterit të tij; njeriu si bartës i këtyre ndjenjave, vetive e tipareve, shpirt, zhan. Zemër nëne. Zemër rinore. Zemër e thjeshtë (e dashur). Zemër e madhe njeri i dashur, bujar e zemërgjerë. Zemër e njomë (e brishtë). - Zemra ime! (thirrje dashurie). Zemër trimi. Bir (njeri) i zemrës. Mik (shok) zemre. Thirrja e zemrës. Lidhje zemrash. Plagët e zemrës. Me mendje e me zemër. Ngushëllime nga zemra. I gëzon zemra. E falënderoi (e uroi, e përshëndeti) nga zemra. Na del urimi nga zemra. Duhen me zemër. E priti me zemër. E mori me zemër (punën). Punon pa zemër. E dëgjoi (i vajti pas) pa zemër. Gëzoi (pushtoi, helmoi) zemrat. Kam gëzim në zemër. E kam në zemër. Më shkon për zemër. I vjen (i shkon) pas zemrës. Më vete sipas zemrës. Më shkon (më vete) në zemër. S'e ndan nga zemra. Më vlon në zemër. Bën ç'i thotë zemra. Dëgjon zemrën e vet. Lidhën zemrat. I ka dhënë zemrën. I fitoi (i rrëmbeu) zemrën. Ia njoh zemrën. Është njeri me zemër (pa zemër). Bën zemrën e botës u bën qejfin të tjerëve. S'ma do (s'ma heq) zemra. Nuk ia di (nuk ia njoh) zemrën. Zemra ia donte që të vinte. U nis me gjysmë zemre. S'kam zemër të qesh. E ka zemrën zjarr (flake, barut). Ka zemër të mirë (të butë, të gjerë, të artë, të keqe, të ngushtë, të ligë). Ka zemër të fortë duron shumë. S'ka zemër s'ka dhembshuri; është i pashpirt, është i pamëshirshëm; b) nuk i duron dot pamjet e rënda a tregimet për ngjarje të hidhura, tronditet e mallëngjehet shpejt, është shumë i ndjeshëm. Ka zemër luani është trim. Ka zemër pule (lepuri) është frikacak. S'ka zemër të keqe. Do të mbetet në zemrat tona. E mban të fshehtë (e ka mbyllur) në zemër. I vlonte (i ziente) në zemër dashuria (urrejtja). Ia mbushi zemrën me gëzim (me hare, me krenari, me hidhërim, me urrejtje). E ndien zemrën më të lehtë. Ndiej një zbrazëti në zemër. Me zemër të mirë! (ur.) me gëzim, gëzuar. Atje ku jep fjalën, vër zemrën. (fj. u.). Kur fjala del nga zemra, godet në zemër. (fj. u.). E thotë goja, po s'e thotë zemra. (fj. u.). Ç'ka zemra, e tregon fytyra. (fj. u.). Larg sysh, larg zemrës. (fj. u.). Bukë e kripë e zemër. (fj. u.). Burri matet me zemër. (fj. u.). Zemra ndien zemrën. (fj. u.). Shtëpia e vogël, zemra e gjerë. (fj. u.). Buza mjaltë e zemra vrer. (fj. u.). Çfarë thotë gjuha, del prej zemre. (fj. u.). Kur fjala del nga zemra, godet në zemër. (fj. u.). Zemër e kulluar, zemër e gëzuar. (fj. u.).
4. fig. Guxim. Njeri (burrë) me zemër. Mori zemër. Bëri zemër. I dha zemër. I ra zemra. S'ka zemër. Humb zemrën u bë frikacak, s'ka më guxim. Më iku zemra. E la (e lëshoi) zemra. Lufta kërkon zemër. Ka nevojë për zemër. - Zemër, djema! Burri s’matet me pëllëmbë, po me zemër. (fj. u.). Kur ke zemër, ke dhe krahë. (fj. u.). Kali që ka zemër s’vë mish kurrë. (fj. u.).
5. Pjesa e brendshme e pemëve, ku janë vendosur farat; pjesa e brendshme e diçkaje, bërthama, qendra; ajo që mbush zbrazëtinë në mesin e diçkaje. Me zemër të kalbur. Zemra e shalqirit (e pjeprit, e mollës, e ftoit, e domates). Zemër gjembaçi (pishe). Zemra e drurit. Me zemër çeliku (gize, dërrase). Zemra e gomës. Zemra e Tokës. Trashësia e zemrës. Kalbëzimi i zemrës. Bar me zemër. Derë me zemër. Derdhje me anë të zemrave (tek.). Qëroj (heq) zemrat. Ia ka ngrënë zemrën krimbi. Shpuan zemrën e malit. Palca e drurit rrethohet nga zemra. Ia ngul gozhdën gjer në zenër. Fiku i zi e ka zemrën të kuqe. (fj. u.).
6. Pjesa qendrore e diçkaje; pika a pjesa që gjendet pak a shumë në mes të një vendi, mesi. Në zemër të maleve (të bjeshkëve, të fushës, të qytetit, të fshatit). Në zemër të Shqipërisë. Në zemër të Europës. Në zemër të zjarrit. Arritëm në zemër të malësisë. U futën në zemrën e turmës.
7. Mesi (për kohën). Në zemër të ditës (të natës). Në zemër të dimrit. Në zemër të javës.
8. fig. Forca qendrore lëvizëse e diçkaje, ajo që frymëzon, që organizon dhe që udhëheq dikë a diçka; pjesa më e rëndësishme a më kryesore, ajo që përbën thelbin e diçkaje; shpirti, loçkë. Zemra e uzinës. Zemra e industrisë së rëndë. Zemra e lëvizjes demokratike. Ajo ishte zemra e çetës. Ai grup të rinjsh përbënin zemrën e lëvizjes sonë. Asgjë nuk ka dritë e tinguj sa zemra e bardhë e nënës. Më mirë kuq në faqe se zi në zemër. (fj. u.).
9. krahin. Lukthi; zgavra e barkut, barku. Gropa e zemrës. E preu zemra. Hëngri sa për të zënë zemrën. E zëntë zemra e keqe! (mallk.).
✱Sin.: ajëz, ajth, palcë, bukë, myjë, bërthamë, thelb, loçkë, shpirt, xhan, bark, pikë, kulm, mes, guxim, durim, kraharor, lugth.
♦ Me *afshin e zemrës. Me *ankth në zemër. Me *ashkun e zemrës. I anon zemra (nga dikush) e do dikë më shumë se të tjerët, priret nga ai, i pëlqen më shumë se të tjerët. M’u bë *plagë (lungë) në zemër (në shpirt). U bëra për *ujë në zemër. M’u bë zemra *akull. Më bëhet zemra *behar. M’u bë zemra *borë. M’u bë zemra (gjaku) *bozë. M’u bë zemra *bukë. M’u bë zemra *bunar. M’u bë zemra *copë. M’u bë zemra *eshkë. M’u bë zemra *gropë. M’u bë zemra (shpirti) *helm. M’u bë zemra *hon. M’u bë zemra *kala. M’u bë zemra *mal. M’u bë zemra *plagë. M’u bë zemra *pus. M’u bë zemra *shpellë. Më bëhet zemra *shtupë. M’u bë zemra *thëngjill. M’u bë zemra *ujë. M’u bë zemra (shpirti) *vrer. M’u bë zemra *zhur. Bëj zemër e mbaj veten, i jap guxim vetes; e trimëroj veten; marr guximin për të bërë diçka. S’më bën zemra (për diçka) nuk dua të bëj diçka të keqe a të shoh një gjë të rëndë, më prek shumë e s’mundem a s’kam dëshirë për diçka; prekem shpejt, ligshtohem lehtë, jam zemërdobët; s’më bën dora. Ma bëri zemrën *akull (dikush a diçka). Bën zemrën e botës (dikush) u bën qejfin të tjerëve, punon për të tjerët a sillet ashtu si duan ata, kënaq të tjerët. Ma bëri zemrën (shpirtin) *copë (dikush). E bëj zemrën *gur. Nuk i bën zemra *lak (dikujt). Ma bëri zemrën *mal (bjeshkë) (dikush). Ma bëri zemrën *plagë (dikush a diçka). Ma bëri zemrën *shtupë (dikush a diçka). E bëj zemrën *top. Ma bëri zemrën *thëngjill (dikush a diçka). Më bëri për *ujë në zemër (dikush a diçka). Ma bëri zemën *ujë (dikush). Ma bëri zemrën *zhur (dikush a diçka). Më ra (më mbeti) *thikë në zemër (diçka). Më ra zemra në *bark. Ma bie (ma sjell) zemrën në *vend (dikush). Më bren (më ha) zemra (te dikush a te diçka) dyshoj për dikë a për diçka, më ha dyshimi, më duket se ai e ka bërë diçka të keqe; më heq zemra; më qan zemra. Më bren zemrën (diçka) më shqetëson vazhdimisht, nuk më lë të qetë një dyshim a një çështje që kërkon zgjidhje; më mundon, më gërryen, më bën të vuaj shumë; më gërryen zemrën (shpirtin). M’u copëtua zemra (shpirti) (për dikë a për diçka) u pikëllova shumë, ndjeva një dhembje të madhe, u preka thellë; m’u ça (m’u çor) zemra; m’u bë zemra (shpirti) copë; m’u nda zemra dysh. Ma copëtoi zemrën (shpirtin) (dikush) më mallëngjeu shumë e më preku thellë sa vuaj shpirtërisht, kam dhembje të madhe shpirtërore për të; ma bëri zemrën (shpirtin) copë; ma çau (ma çori) zemrën; ma ndau zemrën dysh. M’u ça zemra (për dikë) u pikëllova shumë për dikë, u dëshpërova shumë; vuaj për të; m’u copëtua zemra (shpirti); m’u nda zemra dysh; m’u bë zemra (shpirti) copë; m’u këput shpirti. Ma çau zemrën (dikush) shih ma copëtoi zemrën (shpirtin) (dikush). Më çon zemra *avull (për diçka). Më doli nga *zemra (dikush a diçka) nuk e dua më, sepse nuk është aq i mirë sa mendoja, nuk më pëlqen më, m’u ftoh; më iku dashuria që kisha për të; më doli nga qejfi; m’u bë ujk; kund. më ka hyrë në zemër (në shpirt). M’u dogj (m’u përvëlua) zemra (shpirti) (për dikë a për diçka). 1. Më ka marrë malli shumë për dikë; dua me gjithë shpirt që ta kem diçka, vuaj thellë për dikë a për diçka; m’u dogj xhani vjet.; m’u dogj buza; m’u dogj kraharori. 2. Jam shumë i vrarë shpirtërisht, jam shumë i dëshpëruar nga një fatkeqësi, jam i dërrmuar shpirtërisht; m’u bë zemra zhur; më çon zemra avull; më mori flakë shpirti; m’u dogj kraharori. Ma dogji (ma përvëloi) zemrën (shpirtin) (dikush a diçka). 1. Më ka marrë shumë malli për dikë që është larg dhe vuaj shpitërisht shumë për të, më ka mallëngjyer; kam mall të madh për diçka, më ka bërë të vuaj thellë; ma bëri zemrën (shpirtin) zhur; ma dogji xhanin vjet. 2. Më ka vrarë shpirtërisht, më ka dëshpëruar shumë. Më digjet zemra *flakë (për diçka). Më digjet zemra *prush (për dikë). Më është dobësuar zemra jam bërë më i butë e më i ndjeshëm; prekem shpejt e nuk duroj dot dhembjet shpirtërore, mallin për dikë etj. Me *dorë në zemër. M’u drodhën *telat e zemrës. Më dridhet (më përpëlitet) zemra (shpirti) (për dikë a për diçka). 1. Shqetësohem shumë, tronditem; trembem shumë për dikë a për diçka, më hyn frika; kam frikë se mos pësojë gjë a se mos mbetem pa të; më ngjethet zemra. 2. Prekem thellë në shpirt, mallëngjehem pa masë; tronditem shpirtërisht; ndiej mall të madh, përmallohem; më ngjethet zemra; më drithëron (më përpëlitet) zemra. Ma do zemra (shpirti) (diçka) e dëshiroj shumë, dua me shpirt që ta kem, më pëlqen shumë; është sipas dëshirës sime, më tërheq; më heq zemra (shpirti) (për diçka); më qan zemra (shpirti) (për dikë a për diçka). Ç’të të dojë zemra (e bardha zemër) çfarë të kesh dëshirë, pa asnjë kufizim, çfarëdo që të pëlqen. Më dhemb (më ther) zemra (shpirti, në zemër, në shpirt) (për dikë a për diçka) vuaj thellë, më vjen shumë keq për dikë a për diçka; mallëngjehem, jam shumë i pikëlluar; e kam zemrën (shpirtin) të vrarë; m’u ngushtua zemra; më sëmbon në zemër (në shpirt); më ther në kraharor; më ra zemra në bark. Më fitoi (më rrëmbeu, më grabiti) zemrën (dikush) më bëri krejtësisht për vete me lajka e me mënyra të tjera tërheqëse, më bëri që ta dua shumë e t’i besoj pa asnjë lëkundje, më magjepsi; më mori zemrën; më bëri për vete. Më ka fjetur në zemër (në shpirt) (dikush) më ka pëlqyer shumë, e dua dhe e nderoj; më jep qetësi e kënaqësi shpirtërore; më ka hyrë në zemër (në shpirt); e kam në (për) zemër (në shpirt) (dikë); më është ngulur (më është ngulitur) në zemër (në shpirt). Më flakëron zemra. 1. Jam shumë i gëzuar, s’përmbahem nga gëzimi; më këndon zemra (shpirti); më qesh zemra (shpirti); më gufon zemra; më hidhet (më brof) zemra (përpjetë). 2. (për diçka). Kam shumë dëshirë për të bërë diçka, jam i gatshëm dhe mezi pres t’ia hyj diçkaje; më vlon në zemër (në shpirt) (diçka). M’u fry (m’u enjt) zemra u hidhërova shumë, u dëshpërova mjaft; u mërzita e u shqetësova shumë; më plasi zemra. Më fryu (më enjti) zemrën (dikush a diçka) më mërziti shumë; më shkaktoi dhembje të madhe shpirtërore, më hidhëroi mjaft, më dëshpëroi thellë. Më ftohet zemra (shpirti). 1. Më mpaket guximi, tutem; më lëshon zemra. 2. Nuk ndihem i qetë e i sigurt për diçka; nuk kam më dëshirën e zjarrtë, nuk më jepet më për diçka; nuk kam më dashurinë e miqësinë e mëparshme për dikë; kund. m’u ngroh zemra. Nga *fundi i zemrës (i shpirtit). E fut në zemër (në shpirt) (dikë a diçka) nis ta dua me shpirt, më pëlqen e përpiqem që të mos e harroj kurrë; e ruaj me dashuri në zemër; kund. e nxjerr nga zemra. *Gazi i zemrës. Më gërvisht në zemër (për dikë a për diçka) më shkakton një shqetësim a një dhembje shpirtërore; më prek thellë; më prek në zemër (në shpirt); më këput shpirtin. Më gërryen zemrën (shpirtin) (diçka). 1. Më mundon shumë shpirtërisht, më pikëllon, më shqetëson shumë; më bren zemrën. 2. Më bren dyshimi e s’kam durim sa ta marr vesh diçka; më bren zemrën; më ha mendja (për dikë a për diçka). Më goditi në zemër (dikush a diçka) më preku aty ku nuk duroj dot; më preku thellë; më preku në zemër (në shpirt); më preku në plagë. Më grabiti (më fitoi, më rrëmbeu) *zemrën (dikush). Më gufon zemra (shpirti) jam shumë i gëzuar, s’e përmbaj dot gëzimin që kam; më hidhet (më brof) zemra (përpjetë); më flakëron zemra (shpirti); më këndon zemra (shpirti); më qesh zemra (shpirti). Me *gjak të zemrës. Ma gjeti zemrën (dikush a diçka) më kënaqi shumë, është ashtu si e dua unë, më plotësoi pikërisht dëshirën time, më dha atë kënaqësi që prisja; ma gjeti midenë; m’i gjeti (m’i preku) telat; më erdhi pas qejfit. Me gjithë zemër (me gjithë shpirt). 1. Shumë, pa kufi; me afshin e zemrës; me ashkun e zemrës; me gjak të zemrës; me mish e me shpirt; me trup e me zemër. 2. Me kënaqësi e me dëshirë të madhe dhe pa asnjë lëkundje (kur bëjmë një urim a një premtim, kur dhurojmë a pranojmë diçka, kur ia hyjmë një pune etj.); me trup e me zemër; me plot zemrën; me zemër të mirë; me gjithë qejf. Me *gjysmë zemre. Më ha një *limë në zemër. Ia hëngri zemrën (*shpirtin) (dikujt). Më ha zemra (te dikush a te diçka) dyshoj, kam dyshim për dikë a për diçka; më gërryen zemrën (shpirtin) (dikush a diçka); më ha mendja (për dikë a për diçka). S’ma ha zemra s’më besohet, s’dua ta besoj se është ashtu a se ka ndodhur diçka, nuk kam ndjesinë për të. Ma hëngri zemrën (dikush) më bëri për vete; më bindi me të mirë e me të butë për diçka; më tërhoqi shumë dhe e dua; më fitoi (më rrëmbeu, më grabiti) zemrën; më mori zemrën; ma hëngri kokën; më bëri për vete. Ka ngrënë zemër lepuri (pule) (dikush) tall. shih ka zemër pule (lepuri) (dikush). I hap zemrën (dikujt) i tregoj hallet a shqetësimet e mia me çiltërsi e me mirëbesim, i zbuloj ndjenjat e mia në mënyrë të çiltër, i them se ç’mendoj e ç’ndiej; i zbraz zemrën; i hap barkun; i qaj hallin. M’u hap zemra. 1. U tremba shumë; u trondita thellë e po vuaj keq; m’u hap (më iku) barku. 2. (për dikë) shih m’u ça zemra (për dikë). Më helmoi zemrën (shpirtin) (dikush a diçka) më hidhëroi shumë, më pikëlloi; më dëshpëroi pa masë; më bëri vrer; më hapi barkun. Më heq zemra (për diçka). 1. Kam dëshirë për diçka; e dëshiroj a e dua shumë; ma do zemra (shpirti) (diçka); më qan zemra (shpirti) (për diçka); më qan zemra (shpiri) (për diçka). 2. E ndiej sikur do të ndodhë a do të kem diçka. 3. (te dikush). Dyshoj te dikush, më bren dyshimi për të; më bren (më ha) zemra; më qan zemra (shpirti). Heq në zemër (me shpirt) (për dikë a për diçka) e ndiej diçka thellë; vuaj shumë për dikë a për diçka, ndiej dhembje të madhe; shfryj me të gjitha forcat; vuaj për diçka dhe psherëtij me shpirt. E hoqi *cipën e zemrës (dikush). Më hidhet zemra përpjetë jam shumë i gëzuar, më rreh zemra me forcë nga një ndjenjë; kam shumë emocione; më këndon zemra (shpirti); më qesh zemra (shpirti); më gufon zemra (shpirti). E humbi zemrën (dikush) u bë frikacak, s’ka më guxim, trembet për hiçgjë, e la trimëria; humbi besimin. Më ka hyrë në zemër (në shpirt) (dikush a diçka) kam filluar ta dua shumë, është bërë i dëshiruar për mua; më pëlqen shumë; më ka fjetur në zemër (në shpirt); e kam në (për) zemër (në shpirt) (dikë a diçka); m’u ngjit në zemër (në shpirt) (dikush); më është ngulur (më është ngulitur) në zemër; më ka hyrë në qejf; kund. më doli nga zemra. Më iku zemra (shpirti). 1. U ligështova a u trondita shumë nga një punë e rëndë, nga një ngjarje e hidhur, nga diçka e pështirë etj., nuk e duroj dot; kund. më erdhi zemra (shpirti) në vend. 2. U tremba shumë, humba guximin; më la trimëria; më ngriu zemra; më ngriu gjaku; kund. më erdhi zemra (shpirti) në vend. Jam me zemër (me shpirt) *të vrarë. I jap zemër (dikujt) i flas a e ndihmoj dikë të fitojë besim në vetvete, e mbush me besim dhe e bind se ia del një pune a diçkaje tjetër; e nxit e i jap guxim për t’ia hyrë diçkaje a për ta vazhduar diçka; e bëj ta ndiejë veten më të sigurt; e trimëroj; i ndez zjarr në zemër (në shpirt); i ndez gjakun; ia ngre (ia çoj) zemrën peshë; i jap krahë; e bëj me krahë (dikë); i jap frymë. I jap (i fal) zemrën (dikujt) e dua shumë dikë dhe i besoj pa asnjë lëkundje, lidhem fort shpirtërisht me dikë; dashurohem pas dikujt dhe i jap besën; jepem plotësisht pas tij a pas saj, bëhem tërësisht me të e nuk kursej asgjë për të. E kam *ballgam në zemër (diçka). E kam *brengë në zemër (në shpirt) (diçka). E kam *dregëz në zemër (diçka). E kam *gozhdë në zemër (në shpirt) (diçka). E kam *gur në zemër (në shpirt) (diçka). Kam një *lëmsh në zemër (në gjoks, në kraharor). E kam *merak (në zemër) (diçka). E kam *peng në zemër (në shpirt) (diçka). E kam (më mbeti) *peronë (në zemër) (diçka). E kam *pikë në zemër (në shpirt) (diçka). E kam *plagë në zemër (diçka). E kam (më ra) *plumb në zemër (në shpirt) (diçka). E kam *thikë në zemër (diçka). E ka zemrën *ahur (dikush). E ka zemrën *akull (dikush). Ka zemër të artë (dikush) është shumë i mirë, është zemërgjerë, i dashur dhe i drejtë; e ka zemrën të artë; e ka zemrën flori. E ka zemrën *të artë (dikush). Ka zemër (*shpirt) të bardhë (dikush). E ka zemrën (shpirtin) *të bardhë (ka zemër të bardhë) (dikush). E ka zemrën (shpirtin) *barut (dikush). E ka zemrën *blozë (dikush). Ka zemër (shpirt) të butë (dikush) është zemërbutë; e ka zemrën (shpirtin) të butë. E ka zemrën (shpirtin) *të butë (dikush). E ka zemrën *det (dikush). Ka zemër (shpirt) të dobët (dikush) nuk duron shumë, është zemërdobët; e ka zemrën (shpirtin) të dobët; nuk ka zemër; kund. ka zemër (shpirt) të fortë. E ka zemrën (shpirtin) *të dobët (dikush). E ka zemrën (shpirtin) *flori (dikush). Ka zemër (shpirt) të fortë (dikush) duron shumë, është zemërfortë; e ka zemrën (shpirtin) të fortë; e ka zemrën me kockë; kund. ka zemër (shpirt) të dobët. E ka zemrën (shpirtin) *të fortë (dikush). E kam zemrën (barkun) *të ftohtë₂. E ka zemrën *gur (dikush). Ka zemër (shpirt) të gjerë (dikush) është zemërgjerë; e ka zemrën (shpirtin) të gjerë; kund. ka zemër (shpirt) të ngushtë. E ka zemrën (shpirtin) *të gjerë (dikush). E ka zemrën *hazine (dikush). E ka zemrën *hekur (dikush). Ka zemër të keqe (shpirt të keq) (dikush) është zemërlig; e ka zemrën të keqe (shpirtin te keq); kund. ka zemër (shpirt) të mirë. E ka zemrën *të keqe (shpirtin të keq) (dikush). E ka zemrën me *kockë (dikush). E ka zemrën *të kulluar (dikush). E kam zemrën (shpirtin) *të lehtë. E ka zemrën *limë (dikush). Ka zemër luani (dikush) është shumë trim, nuk trembet nga askush e nga asgjë, është zemërluan; kund. ka zemër pule (lepuri). E ka zemrën *të madhe (shpirtin të madh) (dikush). Ka zemër (shpirt) të mirë (dikush) është zemërmirë; e ka zemrën (shpirtin) të mirë; kund. ka zemër të keqe (shpirt të keq). E ka zemrën (shpirtin) *të mirë) (dikush). E kam zemrën (barkun) *të ngrohtë. Ka zemër (shpirt) të ngushtë (dikush) është zemërngushtë; e ka zemrën (shpirtin) të ngushtë; kund. ka zemër (shpirt) të gjerë. E ka zemrën (shpirtin) *të ngushtë (dikush). E ka zemrën *pasqyrë (dikush). E ka zemrën *të pastër (dikush). E kam zemrën *plagë. E kam zemrën (shpirtin) *pleh. E kam zemrën (shpirtin) *plot. E ka zemrën *prush (dikush). Ka zemër pule (lepuri) (dikush) është frikacak i madh, është zemërpulë, është zemërlepur; kund. ka zemër luani. E ka zemrën (shpirtin) *qelibar (dikush). E kam zemrën (shpirtin) *të qetë. E ka zemrën (shpirtin) *të qëruar (dikush). E ka zemrën (shpirtin) *sterrë (dikush). E ka zemrën *shpuzë (dikush). E ka zemrën (shpirtin) *të vogël (ka zemër të vogël) (dikush). E kam zemrën (shpirtin) *të vrarë. Ka zemër të zezë (shpirt të zi) (dikush) është zemërzi, është shpirtlig; e ka zemrën të zezë (shpirtin të zi); kund. ka zemër (shpirt) të bardhë. E ka zemrën *zjarr (dikush). Nuk ka zemër (shpirt) (dikush). 1. Është i pamëshirshëm, nuk ndien e s’ka dhembshuri për dikë, është zemërgur e mizor. 2. Nuk i duron dot dikush pamjet e rënda a ngjarjet e hidhura, mallëngjehet e tronditet shpejt, është shumë i ndjeshëm e ligështohet lehtë; nuk duron dot t’i bëjë keq dikujt; ka zemër (shpirt) të dobët; e ka zemrën (shpirtin) të dobët. 3. S’ka guxim dikush, nuk guxon; nuk është aq trim, tutet. E kam në (për) zemër (dikë a diçka) e dua shumë, kam dobësi për të; e marr me qejf e me dëshirë; më pëlqen; më ka hyrë në zemër (në shpirt) (dikush a diçka); më ka fjetur në zemër (në shpirt) (dikush a diçka); më është ngulur (më është ngulitur) në zemër (në shpirt) (dikush a diçka). Më kënaq zemrën (*shpirtin) (dikush a diçka). Më kënaqet zemra (*shpirti) (nga diçka). Më këndon zemra (shpirti) jam shumë i kënaqur e i gëzuar; jam i lumtur; më qesh zemra (shpirti); më gufon zemra (shpirti); më hidhet (më brof) zemra (përpjetë); më bëhet zemra behar. Të këndoftë zemra! ur. qofsh i gëzuar e i lumtur! Më këput zemrën (*shpirtin) (dikush a diçka). M’u këput zemra (*shpirti) (për dikë). E kam kyçur në zemër (në shpirt). 1. (dikë). E dua shumë e përgjithmonë, e ruaj me dashuri në shpirt; e ruaj në zemër (në shpirt); e mbaj në zemër (në shpirt); nuk e nxjerr nga zemra; ka mbetur në zemrën time (dikush). 2. (diçka). E mbaj të fshehtë, e ruaj në kujtesën time si diçka të shtrenjtë, nuk e shfaq, nuk ua tregoj të tjerëve; e mbaj në zemër (në shpirt). E lau zemrën (ndaj dikujt) e hoqi dyshimin që kishte për dikë; u qetësua kur mësoi se ai nuk kishte faj. M’u lehtësua zemra (*shpirti). S’ia lë *peng në zemër (dikujt). Ia la *plagë në zemër (në shpirt) (dikujt). Ia lë zemrën në *dorë (dikujt). M’u lëmek zemra. 1. U tremba shumë, u trondita thellë nga një e keqe; shtanga, ngriva në vend; m’u ligshtua (m’u lig) zemra. 2. U trishtova; e ndjeva veten të dobët; më lëshoi (më la) zemra; m’u ligshtua (m’u lig) zemra. (shpirti). M’u lëndua zemra (shpirti) më vjen keq, u preka shumë nga diçka e vuaj shpirtërisht; m’u plagos zemra; u preka në zemër (në shpirt); më preku në zemër (në shpirt) (diçka). Më lëndoi në zemër (në shpirt) (dikush). 1. Më preku thellë, më mallëngjeu; më preku në zemër (në shpirt); më plagosi zemrën. 2. Më fyeu pa të drejtë dikush, më lëndoi; ma prishi zemrën. Më lëngon zemra (*shpirti). Më lëshoi (më la) zemra nuk e mbajta dot veten, më la guximi e më zuri frika, u tremba; s’kam më forca për të përballuar diçka; humba besimin; m’u ligështua (m’u lig) zemra (shpirti); m’u mpak zemra; m’u lëmek zemra; m’u ftoh zemra; m’u bë zemra ujë; u bëra për ujë në zemër; m’u bë barku ujë; m’u prenë krahët. Nuk e lëshon zemrën (dikush) nuk afrohet me dikë, nuk zbutet e nuk pajtohet me të, nuk e jep veten, i mban inat dikujt. M’u ligështua (m’u lig) zemra (shpirti). 1. U preka thellë në shpirt, u mallëngjeva; më lëshoi (më la) zemra; m’u mpak zemra; m’u lëmek zemra. 2. M’u dobësuan guximi e vendosmëria, rashë në dëshpërim, u ligështova; më lëshoi (më la) zemra; m’u mpak zemra; m’u bë zemra ujë; u bëra për ujë në zemër; m’u lig (m’u ligështua) ora. Më ligjëron zemra (shpirti) jam shumë i gëzuar, fluturoj nga gëzimi; më këndon zemra (shpirti); më qesh zemra (shpirti); më gufon zemra (shpirti); më hidhet (më brof) zemra (përpjetë). Më lindi në zemër (diçka) më erdhi një dëshirë për diçka; më lindi vetiu një ndjenjë për dikë. *Loçka e zemrës përk. Më luan zemra (për dikë a për diçka) ndiej shqetësim për dikë a për diçka që e dua; më hyn frika a kam merak për të. Më lufton zemra (për diçka) ndizem shumë e marr hov për të bërë diçka; më rreh (më troket) zemra. Më lulëzon zemra jam shumë i gëzuar, kam hare, çelem, qeshem; më këndon zemra (shpirti); më ligjëron zemra (shpirti); më qesh zemra (shpirti); më gufon zemra (shpirti); më hidhet (më brof) zemra (përpjetë). Marr zemër fitoj besim në vetvete, mbushem me guxim e bindem se ia dal një pune a diçkaje tjetrë; nxitem për t’ia hyrë diçkaje a për ta vazhduar atë, fitoj siguri nga një përkrahje a nga një sukses; trimërohem; bëhem burrë; më ndizet zemra (shpirti) (flakë); më ndizet zjarr në gji; më ndizet zjarr në zemër (në shpirt); më ngrihet (më çohet) zemra peshë. Më mori zemrën (dikush) më bëri për vete, më bëri që ta dua shumë, më fitoi; më magjepsi; më fitoi (më rrëmbeu, më grabiti) zemrën; më hëngri zemrën; më bëri për vete. E mbaj në zemër (dikë a diçka) e dua shumë e nuk e harroj kurrë; e kam kyçur në zemër (në shpirt); e ruaj në zemër (në shpirt); nuk e nxjerr nga zemra (nga shpirti); ka mbetur në zemrën time (dikush a diçka). Më mbeti *birë në zemër (diçka). Më mbeti *brengë (në zemër) (diçka). Më mbeti *gozhdë në zemër (diçka). Më mbeti *merak (në zemër) (diçka). Më mbeti *murriz në zemër (diçka). Më mbeti *peng në zemër (në shpirt) (diçka). Më mbeti *plagë në zemër (në shpirt) (diçka). Më mbeti (më ra) *thikë në zemër (diçka). Më ka mbetur në zemër (dikush a diçka) shih e mbaj në zemër (dikë a diçka). M’u mblodh zemra lëmsh u preka thellë; u pikëllova shumë për diçka; u mërzita shumë, u ligshtova; m’u ndrydh zemra; m’u ngushtua zemra; m’u shtyp zemra. Ma mbushi zemrën (shpirtin) (plot) (dikush a diçka) më gëzoi shumë, më bëri të ndihem i kënaqur; më lumturoi; ma ngopi shpirtin (zemrën). M’u mbush zemra (shpirti) (plot) u gëzova shumë, e ndiej veten të kënaqur; u lumturova; m’u ngop zemra (shpirti). M’u mbush zemra (shpirti) me helm u hidhërova shumë, u dëshpërova pa masë, u helmova; vuaj shpirtërisht. M’u mpak zemra e humba guximin, u ligështova; u mpiva e u lëshova; më lëshoi zemra; m’u ligështua (m’u lig) zemra (shpirti). M’u nda zemra dysh shih m’u copëtua (m’u thërrmua) zemra. Ma ndau zemrën dysh (dikush) shih ma copëtoi (ma thërrmoi) zemrën (dikush). Ia ndez zemrën (flakë) (dikujt) i ngjall guxim a një dëshirë të zjarrtë për të bërë diçka, e bëj që ta ndiejë me shpirt diçka; e nxit dhe e gjallëroj, i jap hov; e trimëroj; i ngjall gëzim të madh dhe e mbush me besim; i jap zemër; i ndez një zjarr në gji; ia ngre (ia çoj) zemrën peshë; e ngre (e çoj) peshë (dikë). I ndez *zjarr në zemër (dikujt). Më ndizet zemra (flakë) (për dikë) më ngjallet guxim a një dëshirë e zjarrtë për të bërë diçka, e ndiej me shpirt diçka; nxitem e gjallërohem, marr hov; trimërohem; më ngjallet një gëzim i madh e mbushem me besim; më pushton një ndjenjë e fortë dashurie a malli për dikë; më digjet (më përvëlohet) zemra (shpirti); më merr flakë shpirti; më ndizet zjarr në zemër (në shpirt); më ngrihet (më çohet) zemra (shpirti) peshë. Më ndizet *zjarr në zemër. M’u ndrydh zemra më erdhi shumë keq, u dëshpërova e u mërzita shumë; u preka thellë; m’u shtrëngua zemra; m’u shtyp zemra; m’u mblodh zemra lëmsh; m’u ngushtua zemra. Ma ngopi zemrën (*shpirtin) (dikush a diçka). M’u ngop zemra (*shpirti). Ia ngre (ia çoj) zemrën *peshë (dikujt). Më ngriu *fleta e zemrës. Më ngriu zemra u tremba e u shqetësova shumë, shtanga në vend nga frika për dikë a për diçka, ngriva; më iku zemra (shpirti); më pushoi zemra; më ngriu gjaku; m’u bë zemra akull; m’u drodh këmisha (në trup, në shtat); kund. më shkriu zemra. Ma ngroh zemrën (shpirtin) (dikush a diçka). 1. Më qetëson më jep shpresë e më ngjall besim, më bën të ndihem më i qetë e më i sigurt. 2. Më kënaq ashtu si dua unë, më pëlqen; ndihem më mirë nga dikush a nga diçka; më ngjall gëzim. Më ngrohet zemra (shpirti) ndihem më i qetë, më ngjallet besimi e shpresa, e ndiej veten të çliruar nga një dyshim a nga frika; jam më i qetë e më i sigurt; kund. më ftohet zemra (shpirti). Më është ngulur (më është ngulitur) në zemër (në shpirt) (dikush a diçka) e dua aq shumë sa nuk e harroj për asnjë çast, e ruaj në shpirt si të shtrenjtë; më ka hyrë në zemër (në shpirt); e kam në (për) zemër (në shpirt) (dikë a diçka); më ka hyrë në beben e syrit (dikush). M’u ngushtua zemra. 1. Ndiej një dhembje a një pikëllim të thellë; u mërzita shumë, u ligështova; m’u mblodh zemra lëmsh; më dhemb (më ther) zemra (në zemër, shpirti). 2. U bëra dorështrënguar; u bëra zemërgur. Më ngjeth zemrën (shpirtin) (dikush a diçka). 1. Më shtie frikë, më shtie të dridhura, më tmerron. 2. Më prek thellë, më mallëngjen shumë; më trishton. Më ngjethet zemra (shpirti). 1. Dridhem nga frika, tmerrohem; më dridhet zemra. 2. Prekem thellë, mallëngjehem shumë; trishtohem; më dridhet zemra; më drithëron (më përpëlitet) zemra (shpirti). M’u ngjit në zemër (në shpirt) (dikush a diçka) më ka pëlqyer shumë dikush dhe ndiej dashuri për të, më bëhet i dashur e i shtrenjtë, më ngjiti; më pëlqen shumë diçka, dëshiroj ta kem; më ka hyrë në zemër (në shpirt); e kam në (për) zemër (dikë a diçka); më është ngulur (më është ngulitur) në zemër (në shpirt). Ma nxiu (ma nxirosi) zemrën (shpirtin) (dikush) më hidhëroi shumë, më pikëlloi, më dëshpëroi pa masë. M’u nxi (m’u nxiros) zemra (shpirti) u hidhërove shumë, u pikëllova, u dëshpërova pa masë. E nxjerr nga zemra (nga shpirti) (dikë a diçka) nuk e dua më, nuk më pëlqen; nuk jepem me shpirt pas dikujt a pas diçkaje, përpiqem ta harroj; e harroj përgjithnjë; e shkul nga zemra (nga shpirti); kund. e fut në zemër (në shpirt). Përpiva zemrën u frikësova shumë, për pak sa s’më pushoi zemra nga frika; m’u hap (më iku) barku₁. Më pikon në zemër (në shpirt) (për dikë a për diçka). 1. Më vjen shumë keq për humbjen e dikujt a të diçkaje, jam i pikëlluar, jam hidhëruar shumë, vuaj thellë; më sëmbon në zemër (në shpirt); më pikon zemra vrer; më mori barkun (dikush a diçka). 2. Më pëlqen shumë dikush; më ka rënë në kokë (për dikë). Më pikon (më kullon, më rrjedh) zemra *gjak (për dikë a për diçka). Më plagosi zemrën (shpirtin) (dikush a diçka). 1. Më shkaktoi një plagë e një dhembje të madhe shpirtërore, më krijoi një brengë, më pikëlloi, më brengosi; më shpoi zemrën; më lëndoi në zemër (në shpirt). 2. Më bëri të bie në dashuri me dikë. M’u plagos zemra (shpirti) (nga dikush a nga diçka). 1. M’u shkaktua një plagë e një dhembje e madhe shpirtërore, m’u krijua një brengë, u pikëllova, u brengosa; m’u lëndua zemra (shpirti). 2. Rashë në dashuri me dikë. Më plasi zemra (*shpirti). Ma plasi zemrën (*shpirtin) (dikush). Me plot zemrën shih me gjithë zemër. Më preku në zemër (në shpirt) (dikush a diçka) më mallëngjeu shumë, më bëri të më vijë keq, më tronditi e më bëri të vuaj; m’u lëndua zemra (shpirti) (nga diçka); më lëndoi në zemër (në shpirt); më preku në zemër (në shpirt). U preka në zemër (në shpirt) u mallëngjeva shumë, më vjen shumë keq për dikë a për diçka, u trondita dhe vuaj; m’u lëndua zemra (shpirti); m’u prish zemra. E prishi zemrën (dikush). 1. U zemërua me dikë a për diçka, u pezmatua; u bë i pakënaqur; iu prish qejfi. 2. I lindi një ndjenjë dashakeqe a një dyshim për dikë, nisi të mendojë keq për të dhe nuk ia do të mirën. Ma prishi zemrën (dikush) më lëndoi; më mërziti; nuk më doli ashtu si e doja unë; më preku në zemër (në shpirt); ma theu zemrën (shpirtin); më lëndoi në zemër (në shpirt); ma prishi qejfin. M’u prish zemra u bëra i pakënaqur nga dikush a për diçka; u zemërova, u pezmatova; u mallëngjeva shumë e vuaj për dikë a për diçka; u preka në zemër (në shpirt); m’u thye zemra; m’u lëndua zemra (shpirti); m’u prish qejfi. Më punon zemra (për dikë a për diçka) e dua fort dikë a diçka, për atë jetoj e mendoj gjithnjë, dëshiroj ta kem; e kam në (për) zemër (në shpirt) (dikë a diçka); e ruaj në zemër (në shpirt) (dikë a diçka). I pushoi zemra (dikujt). 1. Vdiq. 2. U shtang nga frika a nga emocioni, sa s’vdiq; i ngriu zemra; i ngriu gjaku. Më qan zemra (shpirti) (për dikë a për diçka). 1. Vuaj shumë shpirtërisht për dikë a për diçka; kam dëshirë të madhe që ta kem pranë dikë ose që të bëj diçka; e dua shumë dikë; më pëlqen shumë diçka, e dëshiroj shumë, ku ta gjej ta kem; ma do zemra (shpirti) (diçka); më heq zemra (shpirti) (për diçka). 2. (te dikush). Dyshoj te dikush (për një vjedhje, për një shpifje etj.), tek ai e kam dyshimin; më bren (më ha) zemra; më heq zemra (shpirti). Qesh me *sy e qaj me zemër. Më qesh zemra (shpirti) jam i gëzuar e i lumtur; më këndon zemra (shpirti); më ligjëron zemra; më flakëron zemra (shpirti); më gufon zemra (shpirti); më hidhet (më brof) zemra përpjetë; më lulëzon zemra (shpirti); më bëhet zemra (shpirti) behar. M’u rëndua zemra (shpirti) u pikëllova, u hidhërova pak; më vjen keq; kund. m’u lehtësua zemra (shpirti). Më rëndon në zemër (në shpirt) (diçka) kam ndjenjën e fajit për diçka dhe jam i pikëlluar, më vjen shumë keq, më brengos; më shqetëson gjithnjë; e kam brengë në zemër (në shpirt). E ruaj në zemër. 1. (dikë a diçka). E dua vazhdimisht, nuk e heq dashurinë e mallin për dikë a për diçka; nuk e harroj kurrë, e ruaj në kujtesë si diçka të shtrenjtë; e kam kyçur në zemër (në shpirt); nuk e nxjerr nga zemra (nga shpirti). 2. (diçka). Nuk e shfaq, e mbaj përbrenda, nuk e nxjerr për të tjerët. Më rreh zemra (për dikë a për diçka). 1. E dua shumë, mendoj gjithnjë për dikë a për diçka, dua që ta kem; dëshiroj shumë që të më plotësohet qëllimi. 2. Kam ndjenja të forta, emocionohem shumë; ndizem e marr hov për të bërë diçka; më lufton zemra. Sa të më rrahë zemra gjithë jetën, sa të jem gjallë (kur dua t’i përkushtohem dikujt a diçkaje). Më rrëmbeu (më fitoi, më grabiti) *zemrën (dikush). I rri me *dorë në zemër (dikujt). M’u rrit zemra ndjeva kënaqësi të madhe për diçka; u gëzova shumë; m’u bë zemra mal. M’u rrudh zemra humba shpresat e u mblodha në vetvete; u mërzita shumë, u pezmatova; u pikëllova, u ligshtova; m’u ndrydh zemra; m’u ngushtua zemra; m’u mblodh zemra lëmsh. Më sëmbon (më ther) në zemër (në shpirt) (për dikë a për diçka) ndiej keqardhje të thellë ose shqetësohem shumë për dikë a për diçka; më shpon diçka, më ther e s’më lë të qetë; më pikon në zemër (në shpirt); më dhemb zemra (shpirti). Ia sjell zemrën (shpirtin) në *vend (dikujt). Me *sytë e zemrës. Më shkoi (më vajti, më ra) zemra te *thembra. Më shkriu zemra m’u hoq frika a brenga që kisha, u lehtësova; u çlirova nga një ankth a nga një shqetësim i madh, u qetësova; më erdhi zemra (shpirti) në vend; më shkriu gjaku; kund. më ngriu zemra. E shkul nga zemra (dikë a diçka) shih e nxjerr nga zemra (dikë a diçka). Më shkuli zemrën (dikush) më shkaktoi një dhembje të thellë shpirtërore një njeri shumë i dashur, që më braktis, që vdes ose që largohet përgjithnjë a për një kohë të gjatë; më pikëlloi pa masë. Shih me *sy e plas me zemër (e s’është për ty). Më shpon zemrën (dikush a diçka) më prek thellë, më hidhëron shumë, më pikëlloin më plagos zemrën (shpirtin). M’u shqye zemra shih m’u bë zemra (shpirti) copë. Me shtatë zemra shumë trim, që nuk i trembet asgjëje, që nuk di se ç’është frika. M’u shtrëngua zemra kam një shqetësim të madh, ndiej diçka të rëndë në shpirt; më vjen shumë keq për dikë a për diçka; m’u ndrydh zemra (shpirti); m’u ngushtua zemra; m’u mblodh zemra lëmsh. M’u shtyp zemra rashë në një gjendje të rëndë shpirtërore; u brengosa; m’u ndrydh zemra (shpirti); m’u shtrëngua zemra; m’u mblodh zemra lëmsh. Me *trup e me zemër. M’u tha zemra (*shpirti). Ma thau zemrën (*shpirtin). Nga *thelbi i zemrës (i shpirtit). Nga *thellësia e zemrës. Ma thotë (ma ndien, ma ndjell) zemra (diçka) e parandiej, e ndiej se do të ndodhë diçka a do të vijë dikush. *Thikë në zemër. M’u thye zemra u brengosa; u mërzita a u dëshpërova nga dikush a për diçka; m’u prish qejfi nga dikush a nga diçka dhe nuk e dua a nuk e pëlqej më si më parë; jam ftohur ca nga diçka e papëlqyer që ka ndodhur; nuk më tërheq më; u thye buka (me dikë). Ma theu zemrën (dikush) më lëndoi në shpirt, më brengosi; më mërziti a më dëshpëroi shumë; nuk e dua a nuk e pëlqej më dikë si më parë, nuk më tërheq më; ma prishi zemrën; ma prishi qejfin. Vë dorën në zemër (për dikë). 1. Më vjen keq për dikë, mendoj me dhembshuri për të; ia kuptoj hallin dhe e mëshiroj, e ndihmoj a i bëj një lëshim, tregohem zemërmirë. 2. Gjykoj si për vete, marr parasysh rrethanat, arsyetoj me drejtësi, me ndjenjë e me ndërgjegje. I vuri *gurët në zemër (dikujt). I vë (një) *gur zemrës. Më erdhi zemra (shpirti) në *fyt. Më erdhi zemra (shpirti) në vend u qetësova, e mora veten (pas një tronditjeje të fortë a pas një shqetësimi të papritur); më erdhi gjaku në vend; më erdhi fryma në vend; më shkriu zemra; kund. më iku zemra. Më vlon në zemër (në *shpirt) (diçka). I zbraz zemrën (dikujt) i tregoj të gjitha hallet, shqetësimet, mendimet e ndjenjat e mia, ia them gjithçka që mbaj përbrenda, i zbrazem; i hap zemrën; i zbraz barkun. M’u zbut zemra. 1. U qetësova, më ra zemërimi, u bëra më i butë; m’u zbut hidhërimi që kisha, gjeta ngushëllim, u ngushëllova. 2. U preka në shpirt, u mallëngjeva, u bëra më i ndjeshëm; u bëra më i dhembshur, më vjen keq për të tjerët; m’u bë zemra bukë. Me zemër (me shpirt) të bardhë zemërbardhë; kund. me zemër të zezë (me shpirt të zi). Me zemër të copëtuar shumë i pikëlluar, me dhembje të madhe në shpirt; i prekur thellë; me zemër të çjerrë. Me zemër të çiltër i hapur, i sinqertë; çiltërsisht, me sinqeritet; me zemër të hapur; me zemër në dorë; me dorë në zemër. Me zemër të çjerrë i dërrmuar shpirtërisht, shumë i pikëlluar; me zemër të copëtuar. Me zemër (me shpirt) të djegur (të përvëluar). 1. Me mall të madh për dikë a për diçka, i djegur nga dashuria a nga malli për të; i zhuritur për ta parë a për ta pasur. 2. I lënduar a i brengosur rëndë nga humbja e një njeriu të dashur, shumë i pikëlluar, i zhuritur; që ka vuajtur shumë në jetë, që nuk ka parë ditë të mira ose që i kanë rënë shumë fatkeqësi; i vrarë. Me zemër në dorë shih me dorë në zemër. Me zemër të dridhur. 1. I pikëlluar a i lënduar thellë; shumë i tronditur, me hidhërim të madh. 2. Me frikë të madhe, tërë ankth se ç’do të ndodhë, shumë i shqetësuar. Me zemër të fortë që përballon pa u epur vuajtjet a dhembjet, që ka vullnet të çeliktë, i papërkulshëm; që nuk ndikohet a nuk preket lehtë, që e mban veten edhe në rrethana të rënda, që duron shumë. Me zemër (me shpirt) në fyt me zemërim të madh, me inat të papërmbajtur; pa pasur durim fare. Me zemër të gëzuar i gëzuar, i kënaqur; i lumtur; kund. me zemër të helmuar. Me zemër (me shpirt) të gjerë zemërgjerë; me zemërgjerësi; me zemër të madhe (me shpirt të madh); me bark të gjerë; kund. me zemër (me shpirt) të ngushtë. Me zemër të hapur haptas, sinqerisht, me çiltërsi e pa të keq, pa fshehur asgjë; bujarisht; me dorë në zemër; me zemër në dorë; me bukë e kripë (e zemër të bardhë). Me zemër (me *shpirt) të helmuar. Me zemër të keqe (me *shpirt të keq). Me zemër të kyçur i mbyllur në vetvete e i heshtur, që nuk tregon ç’mendon e ç’ndien. Me zemër (me shpirt) të lënduar. 1. I prekur thellë, i mallëngjyer; i vrarë shpirtërisht. 2. I fyer rëndë pa të drejtë, i prekur thellë, i lënduar. Me zemër luani trim i madh, që ka shumë guxim e nuk i trembet askujt e asgjëje; kund. me zemër pule (lepuri). Zemër e madhe njeri i dashur, bujar e zemërgjerë; njeri zemërmirë. Me zemër të madhe (me shpirt të madh) zemërgjerë, bujar, zemërmirë; shumë njerëzor; bujarisht; me zemër (me shpirt) të gjerë; kund. me zemër (me shpirt) të vogël. Me zemër (me shpirt) të mirë. 1. Zemërmirë; zemërgjerë; me zemërgjerësi; kund. me zemër të keqe (me shpirt të keq). 2. Me kënaqësi e me dëshirë; pa keqdashje; me gjithë zemër. Me zemër të mirë! ur. gëzuar!, me gëzime!, me mbarësi! Me zemër të mpirë pa hov, pa vrull e pa gjallëri, pa shpirt, si i mpirë, në plogështi; pa vullnet e pa dëshirë. Me zemër të ngrirë shih me gjak të ngrirë. Me zemër të ngrohtë që ka fituar besim e shpresë nga dikush a nga diçka; me shpresë e me besim; me dëshirë e me dashuri. Me zemër (me shpirt) të ngushtë zemërngushtë; me zemërngushtësi; me zemër (me shpirt) të vogël; kund. me zemër (me shpirt) të gjerë. Me zemër (me shpirt) të pastër (të kulluar). 1. Pa djallëzi e pa prapamendime, me sinqeritet, çiltërisht. 2. I padjallëzuar, i dëlirë, i çiltër, i kulluar; me shpirt të qëruar. Me zemrën pezull shih me frymën pezull. Me zemër (me shpirt) të plagosur me dhembje të thellë shpirtërore, i lënduar rëndë në shpirt; që ka pësuar një fatkeqësi të rëndë, një humbje të madhe etj. e vuan shpirtërisht; shumë i hidhëruar, i pikëlluar, i brengosur, i prekur thellë; i vrarë; me zemër (me shpirt) të vrarë. Me zemër (me shpirt) të plasur shumë i mërzitur, i dëshpëruar, i brengosur; zemërplasur; me buzë të plasur. Me zemrën (me shpirtin) plot me gëzim e me kënaqësi të madhe (kur i kam të gjithë ata ose të gjitha ato që dua); shumë i kënaqur. Me zemër të plotë me kënaqësi, me gjithë dëshirë, pa asnjë ngurrim; me gjithë zemër (shpirt); me trup e me zemër. Me zemër pule (lepuri) shpërf. frikacak i madh, që s’ka fare guxim, që i trembet gjithkujt e çdo rreziku; kund. me zemër luani. Me zemër (me *shpirt) të qëruar. Me zemër të thyer. 1. Jo me dëshirë, jo me qejf; me qejf të prishur; mëdyshas. 2. I pikëlluar, me dhembje të madhe; i prekur thellë. Me zemër (me shpirt) të vogël. 1. Që mendon vetëm për vete, i ngushtë nga shpirti, zemërngushtë; zemërkeq, jonjerëzor; me zemër (me shpirt) të ngushtë; kund. me zemër të madhe (me shpirt të madh). 2. Që merret me vogëlsira, që nuk duron e nuk të fal gabimet, i ngushtë; meskin; dorështrënguar; jo i dashur; kund. me shpirt të madh (me zemër të madhe). Me zemër (me shpirt) të vrarë shumë i prekur, me dhembje të thellë shpirtërore, i pikëlluar; që vuan shumë nga diçka, i dëshpëruar e i goditur në shpirt, i lënduar; shpirtvrarë; me shpirt (me zemër) të brengosur; me zemër (me shpirt) të plagosur. Me zemër (me *shpirt) të vrerosur. Me zemër të zezë (me *shpirt të zi). Me zemër (me shpirt) të zjarrtë që ka dëshirë të madhe e guxim për të bërë diçka, i dhënë me mish e me shpirt pas diçkaje; i vendosur, guximtar e luftarak; i flaktë; me dëshirë të madhe, me zjarr. Zë zemrën. 1. E mbledh veten pas të fiktit a pas një tronditjeje të madhe; e marr veten. 2. shih zë barkun. M’u zgjerua zemra. 1. U gëzova e u qetësova nga një lajm i mirë, e ndiej veten mirë e të qetë; jam i lumtur; m’u hapën (m’u çelën) qiejt. 2. Kam dëshirë të bëj mirë, mëshiroj e fal, më vjen keq për dikë e bëhem zemërgjerë me të. Me *zjarrin e zemrës.