FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ERR vep., ~A, ~UR kal. 1. edhe jokal. E mbaj dikë derisa ta zërë nata. Më erri nata më zuri nata. - Mos më err!
2. E lë dikë pa dritë, errësoj. Retë e errën qiellin. Po ia err dhe atë pak shikim që i ka mbetur. Si muzgu kur err botën.
3. vet. v. III Më verbon (për dritën e fortë). M’i erri sytë dielli.
4. fig. E bëj të mjerë a fatkeq, nxij. Ia erri jetën.
✱Sin.: vonoj, verboj, errësoj, nxij, mjeroj.

MBAJ vep., ~TA, ~TUR kal. 1. E shtrëngoj diçka a dikë me dorë ose me anën e një sendi dhe nuk e lë të bjerë, të shkasë, të lëvizë, të ikë etj. Mbaj gotën në dorë. E mbajti lapsin me dhëmbë. Mbaj karrigen në krahë. E mban drejt timonin. Mbaj fëmijën për dore (për krahu). E mbante fort e nuk e lëshonte. I mbaj pallton (çadrën) dikujt.

2. Qëndroj duke pasur mbi vete diçka a dikë ose e çoj këtë vetë a me një mjet nga një vend në një tjetër; mbart. E mbajti fëmijën (thesin) në kurriz (në qafë, në krahë). Mbanin ujë me bucela. E mbajti me karrocë (me kamion). Nuk e mban dot vetëm.

3. E kam ose e marr diçka a dikë me vete, s’e ndaj nga vetja për një kohë të gjatë; kam; vesh a mbath, përdor si pjesë të veshmbathjes sime, ngjesh pas trupit. Mbante shkop (bastun). Mbaj kartën e identitetit me vete. S’mban gjë nëpër xhepa. Mbante armë. Mban syze. S’mban unaza. Mbanin xhoke me kinda. Mban këpucë me qafa. Mban çorape leshi. Nuk mban kapelë. Mban brez. Mbante rroba pune. Mban mustaqe. E mbaj për (si) kujtim. E mbante djalin gjithnjë pas. I mbajtsh më shëndet! (ur.)

4. fig. Kam një emër a mbiemër, një titull, një dekoratë etj. Mban mbiemrin e mëparshëm (e burrit). Brigada mban emrin e heroit. Mban disa urdhra e medalje (dekorata). E mbajtshi me nder! (ur.)

5. Ndal në vend dikë a diçka, nuk e lë të lëvizë, të ecë a të veprojë më tej, e pengoj të rrjedhë etj.; ndal, ndaloj; pengoj, vonoj. Shoferi e mbajti makinën te sheshi. Mbaje kalin (qenin)! Më mbajti pak në rrugë. E mbajti me fjalë. E mbajti në këmbë. E mbajtën me zor. E mbajtën për darkë. S’e mbajti njeri, vetë qëndroi. Nuk po ju mbaj më gjatë. E mbajti vrapin në oborr. Mbaj këmbët (hapin) ndalem. Mbaj frymën ndal frymëmarrjen. Mbaje dorën! mos qëllo!

6. E përmbaj diçka e nuk e lë të shfaqet a të shpërthejë; ndrydh në veten time (një ndjenjë etj.); e fsheh diçka, nuk e tregoj, nuk e shfaq. Mbaj teshtimën. Mezi i mbajti lotët. E mbajti të qeshurën (gazin). E mbajti zemërimin. Mbaj gjakftohtësinë. E mbaj në zemër (në shpirt). E mban përbrenda. E mbaj të fshehtë. S’mban gjë ai.

7. vet. v. III I lidh e i rrit kokrrat derisa piqen, nuk i bien kokrrat (për një pemë). Kjo mollë nuk i mban kokrrat.

8. E rrit të voglin a pjellën në bark deri sa lind, nuk e dështon (për njerëzit dhe për kafshët). Nuk e mbajti fëmijën, bëri abort spontan. Nuk e mbajti lopa viçin, e dështoi.

9. jokal., vet. v. III Mbarset, ndërzehet (për kafshët). Nuk mbajti lopa.

10. Marr, pranoj diçka nga dikush. Nuk ia mbajti dhuratat (peshqeshin). Mbajti për vete vetëm gjysmat, të tjerat ua dha shokëve.

11. E ndal dikë, nuk e lë të kthehet në vendin a në familjen e vet, nuk e lë të ikë; e detyroj dikë të qëndrojë në një vend a në një gjendje të caktuar; e ndal diçka, nuk e jap, nuk ia kthej diçka të zotit. I mbajtën peng dy fëmijë. E mbajtën tre muaj në spital. E mbajtën pesë vjet në burg. I mbajti dyqind lekë më shumë. S’më mbajti asgjë. S’të mban gjë çfarë ka e jep. Nuk mban gjë (dikush) flet për çdo gjë që di ose që ndien.

12. E bëj të qëndrojë diçka në një gjendje a në një drejtim që i kam dhënë. E mban trupin (shtatin) drejt. E mbante kokën përpjetë. I mbajnë krahët hapur (shtrirë, varur). I mban sytë poshtë (ulur). E mbante gojën mbyllur (kyçur). I mban dritaret hapur.

13. zakon. v. III Është mbështetje për diçka, shërben që diçka të qëndrojë në një gjendje të caktuar, të mos rrëzohet, të mos çahet etj.; i qëndron një force, një peshe, një goditjeje etj., e përballon; nuk thyhet a nuk këputet; është i fortë a i qëndrueshëm, është në gjendje të mirë (edhe fig.). Çatinë e mbajnë trarët. Urën e mbajnë këmbëzat (qemerët). Peshën kryesore të ndërtesës e mbajnë shtyllat. Frontin e mbajtën pesë divizione. Nuk e mbanin këmbët (gjunjët). Si e mban gjithë atë peshë! Ky litar (pe, tel, tra) nuk mban. Kjo fuçi nuk mban ujë (nuk e mban ujin).

14. fig. I siguroj jetesën dikujt, e ushqej dhe e rrit me të ardhurat e mia, kujdesem për dikë; ushqej. Mban pleqtë (fëmijët, shtëpinë). I mbante me bukë. E mbajti gjallë. E mban në pëllëmbë të dorës (me të gjitha të mirat). E mban babai. I mban i biri (e bija). Na mban puna (toka). E mban shteti me ndihma. E mbajnë me bursë.

15. E ruaj ose e lë diçka për një farë kohe në një gjendje të caktuar; e trajtoj dikë në një mënyrë të caktuar ose e lë në një gjendje të caktuar. E mban të ngrohtë gjellën. Kjo sobë e mban nxehtësinë. Kjo tokë nuk e mban ujin (lagështirën). I mban mirë rrobat. E mban pastër shtëpinë. I mban keq fletoret. I mbante mirë (keq) fëmijët. E mbante me hatër.

16. E fut diçka në një vend a në një lëndë të caktuar dhe e lë atje për disa kohë, e vë diku përkohësisht. E mbajnë mishin në frigorifer. E mbaj birrën në akull. E mbajmë djathin në shëllirë. E mbante koburen në xhep (nën jastëk). E mban në dollap (në shishe). I mban paratë në arkën e kursimit. Mbaj mënjanë. E mbante fshehur (në shtëpi).

17. Rrit kafshë a shpendë; kam mbjellë pemë, bimë etj. e kujdesem për to. Mban pula (rosa, derra, lepuj). Mban bletë. Mban mollë (rrush, fiq, kumbulla). E mban për damaz.

18. bised. Zotëroj diçka që e përdor për tregti ose për një veprimtari tjetër; vë në shitje a në qarkullim, shes. Mbante një hotel (një han, një pijetore). Mbante një dyqan. Mbante një gazetë. Mban verë të mirë. Nuk mbajnë pije alkoolike. Kjo librari mban edhe sende shkollore.

19. E ngarkoj dikë të kryejë një punë a detyrë të caktuar në një ndërmarrje a institucion. E mbajtën në kompani si ekonomist.

20. E marr ose e pranoj dikë në shtëpi a në punë për një shërbim a qëllim të caktuar, kam. Mbante qiraxhinj në shtëpi. Mbanin shërbëtorë (hyzmeqarë).

21. Bëj gati diçka për një punë, e shtrij, e hap etj. Mbaje thesin, të të hedh miellin! Mbaje shishen, të të hedh verën! Mbanin çarçafin për të shkundur manat.

22. E lë dikë të vijojë punën ose të kryejë një detyrë të caktuar, nuk e largoj, nuk e heq. Disa vetë i mbajtën në laboratorin qendror. Pjesën më të madhe të punëtorëve e mbajtën në perimore, të tjerët i dërguan në pemishte.

23. fig. E quaj, e vlerësoj, e çmoj dikë a diçka për një tipar a cilësi të caktuar; e kujtoj për të tillë, e pandeh. E mbante për të mençur (për budalla). E mbanin për trim (për frikacak). E mbanin për nxënësin më të zgjuar. E mbajnë për mjekun më të aftë. E mban veten (si) të ditur. E mbajnë veten farefis (të afërt) me të. E mbajnë si romanin më të mirë të kohës sonë. Për kë më mban ti mua? E mbanim për të mirë, po doli i keq.

24. Zbatoj disa rregulla të caktuara në mënyrën e jetesës, në punë etj., bëj siç kërkohet; i vë vetes kufi në të ngrënë e në të pirë sipas disa kërkesave e porosive. I mban të gjitha rregullat. Mbaj porositë (këshillat) e dikujt. Mban pehriz (dietë). S’mbante të kremte. Mbajnë kreshmë. Mbajnë Ramazan.

25. fig. I qëndroj besnik fjalës që kam dhënë ose zotimit që kam marrë. E mbaj fjalën (zotimin). E mbajti besën si burrat.

26. edhe jokal. Eci ose shkoj në një drejtim të caktuar, i bie; nisem. Mbaj krahun (nga e djathta). Mbaj drejtimin. Ia mbajtën drejt (djathtas, majtas, nga lindja, nga jugu). Mbaja bregut e bregut! Ia mbajti për në Durrës. Ia mbajti me të katra. Nga po ia mban? Nuk dinë nga t’ia mbajnë.

27. Përqendroj sytë, mendjen etj. në një drejtim ose në një vend. Vështrimin e mbante nga rruga (nga dera). Aty e mbante mendjen.

28. Lexoj një leksion, një raport etj.; flas për diçka. Mbajti një ligjëratë (një fjalim, një kumtesë, një bisedë). Mbajti raportin. Mban leksione në fakultet.

29. Bëj, organizoj një mbledhje etj.; zhvilloj. Mbajtën një mbledhje (një konferencë, një kongres).

30. Shkruaj diçka; kam e përdor diçka për një punë. Mbaj shënime. Mbaj ditar. Mbajnë dosje të veçanta për çdo çështje. Mbaj protokollin

31. Zë (radhën), rri (në radhë); edhe fig. zë një vend të caktuar (në një radhë, në një renditje a në një shkallëzim). Mbaj radhën. Mban vendin e parë. Mban rolin kryesor.

32. edhe fig. Kam; ruaj. Secili mban vendin e tij. Mbajnë marrëdhënie të mira. Mbaj lidhje të rregullta me dikë. E mbajnë miqësinë. Mbaj qetësi. Mbaj rregullin. Mbaj një minutë heshtje (zi). Mban qëndrim të mirë. Mban përgjegjësi. I mbajmë shpresat lart.

33. bised. Qëlloj dikë a diçka me armë ose me një send tjetër; shënoj me armë përpara se të qëlloj, marr nishan. Ia mbajti me pushkë (me dyfek). Ia mbajti me pëllëmbë. Ia mbajti në kokë (në lule të ballit). Mbaja pak më poshtë (më lart)!

34. Duroj. Nuk e mban rakinë. Nuk mban shaka. Si e mban atë turp? Mban shumë ai.

35. edhe fig. Kam një erë të caktuar, më vjen era; bie erë, kundërmon. Mban erë parfum. Shtëpia mban erë peshk. Dhoma mban erë myk. Mban erë të mirë (të keqe). I mban erë goja. Mban erë formalizëm (burokratizëm) ka formalizëm (burokratizëm).

36. bised. Kërkoj një shumë të caktuar parash për diçka që dua ta shes. Sa e mbante? E mbante lirë (shtrenjtë).

37. vet. v. III Të bën të jesh i ngopur e me energji për një kohë të gjatë. Mishi të mban. Kosi (gjiza) nuk të mban shumë.

38. jokal., vet. v. III Zgjat në kohë, vazhdon (një punë, një udhëtim, një dukuri etj.); rron, qëndron (për veshmbathjet, orenditë etj.). Sa mbajti mbledhja? Shfaqja nuk mbajti shumë. Mbajti deri vonë. Rruga mbajti dy orë. Shiu mbajti gjithë ditën. Dasma mbante një javë. Mbajnë shumë këto këpucë. Mbajnë edhe ca kohë.

39. bised., vet. v. III Nxë, merr. Shishja mban një litër. Ena s’mbante shumë gjellë.

40. muz. Shoqëroj me zë të dytë ose me iso, ia kthej; shoqëroj dikë që hedh valle. Njëri ia merr e tjetri ia mban. Ia mbante vallen. Mbajmë avaz mbajmë iso. Mbajmë kaba mbajmë iso. Mbajmë zënë mbajmë ison.

41. E bëj dikë të presë a të durojë (me premtime, me shpresa etj.) sa për të fituar kohë; vet. v. III ka ende, nuk e ka lënë (shpresa etj.). E mbajti me shpresa (me fjalë, me gënjeshtra). E mbajti me kurajë. E mban shpresa ka ende shpresë, shpreson.

42. bised., vet. v. III Bën (për kohën, zakonisht kur bën kohë e mirë a e përshtatshme për punët bujqësore). Mbajti mirë (butë) koha. Nuk ka mbajtur këtë javë (këtë vit). Ka mbajtur dimër (behar) sivjet.

✱Sin.: mbart, kam, ruaj, përdor, zotëroj, përmbaj, duroj, pranoj, vë, ngre, qëndroj, marr, vesh, ndaloj, ushqej, rrit, quaj, vlerësoj, kujtoj, pandeh, përmbahem, zbatoj, rri, shkoj, përqendroj, zhvilloj, trajtoj, zë, kundërmon, shes, zgjat, rron, shkon, vazhdon, vijon, nxë, bën, lë qëlloj, kam, ruaj.

♦ Nuk ia mban bised. nuk ka guxim për të bërë diçka a për t’i dalë zot një pune; ka frikë. S’kam nga t’ia mbaj s’di si t’ia bëj që të shpëtoj nga një hall i madh, nga një vështirësi etj.; s’di a s’kam ç’të bëj; jam në një gjendje të rëndë e nuk dal dot prej saj; s’i gjej majë vetes. E mbaj *afër (dikë). Mban *anë (dikush). I mbaj *anën (dikujt). I mban *avazin (dikujt). Nuk mban *baltë në vesh (dikush). Nuk i mban *barku (dikujt). Nuk mban gjë në *bark (dikush). I mban *bishtin (i shkon pas bishtit) (dikujt) mospërf. S’mban s’ha (s’ha) *bodec (dikush). Aq sa mban *bryma. S’ia mban *bytha (dikujt) tall. vulg. E mban pas *bythe (dikë) përb. vulg. Mban *dizgjinët (dikush). Mbaj *dorën. Ia mbaj *dorën (dikujt). Mbaj në *dorë (diçka). E mbaj nëpër duar (diçka). S’e mban *dheu (toka) (diçka). Ma mbajtën *dhëmbët (diçka). Mban (bie, vjen) *erë (diçka). I mbaj (i marr) *erë (diçkaje). E mbajti në *errësirë (dikë a diçka). E mban *fjalën (dikush). Mban *flamurin (dikush). Mban *frerët (dikush). E mbaj në *fre (dikë). Mbaj *frymën. E mbajti *frymën (diku). Sa për të mbajtur *frymën. Mbaj *gojën! E mban në *gojë (dikë a diçka). E mban (e merr) nëpër *gojë (dikë a diçka). E mban (e ka) në *grusht (dikë). Më mban *të gjallë (dikush a diçka). E mbaj *të gjallë (dikë a diçka). S’mban *gjë (dikush). Nuk më mbajnë *gjunjët. Mban *hatër (dikush). E mbaj me *hatër (dikë). I mbaj *inat (mëri) (dikujt). I mban *ison (i bën iso) (dikujt). E mbaj nën *jastëk (diçka). S’e mban (s’e ngre) *kandari (diçka). S’i kam mbajtur *kandilin (dikujt). S’mban *kapistër (dikush). Mbaj *këmbët. Nuk më mbajnë *këmbët. E mbaj më *këmbë (dikë a diçka). E mbaj te *këndi (dikë). Ma mban (ma ka) *këngë (dikush). E mbaj (e ruaj) me *kimet (dikë). Mbaj (marr) *krahun (e dikujt). Mbaj *kreshmë shak. I mban *kuleta (dikujt). E mban mbi *kurriz (në shpinë) (dikë). Më mban *kurrizi (shpina) (dikujt). E mbaj *larg (dikë). E mban *lart (dikush). E mban nën *lëkurë (diçka). Nuk ma mban *lëkura (diçka). I mban *lëkura (dikujt). E mban me *limon (dikë). E mbaj si e mbaj (dikë) e çmoj shumë, e nderoj aq shumë sa mbi të s’vë njeri tjetër; e kam (e mbaj) mbi krye (mbi kokë) e lart (e sipër) (dikë); lë kokën (kryet) (për dikë). Mbaj *mend. E mbaj në *mend (diçka). Mbaj *mendjen! E mban *mendjen (te dikush a te diçka). Më mban *mendja (për diçka a te dikush). E mbaj *të ndezur (ndezur) (diçka). S’më mban *ngrohtë (dikush). Mban *pajë (dikush). I mbaj *pajë (dikujt). E mbaj (e kam) *parasysh (diçka). Mbaj *pehriz. E mbaj me *petulla (dikë). E mbaj *përbrenda (diçka). S’i kam mbajtur *pishën (dikujt). E mbaj *pranë (dikë). S’e mban *qielli (diçka). Mbaj *Ramazan shak. S’mban *rend (dikush). I mban *samari (dikujt) tall. Mban (bën) *sehir (dikush) keq. E mban (e ka marrë) nën *sqetull (dikë a diçka). E mban mbi *supe (diçka). I mbaj *sytë (nga dikush a nga diçka). E mban *syrin (një sy) (në diçka). E mban në *shenjë (dikë a diçka). E mbajtsh me *shëndet! iron. Mbaj (marr) *shënim (për diçka) libr. E mban mbi *shpatulla (diçka). S’ma mbajnë *shpatullat (diçka). Më mban shpina (*kurrizi) (diçka). Sa për të mbajtur *shpirtin. Nuk ia mbaj dot *shpirtin (dikujt). S’më mban *toka (dheu). E mban mbi *trup (diçka). Mbaj *udhën! Mbaj *vendin! keq. E mbaj (e mbërthej, e gozhdoj) në *vend (dikë). S’më mban *vendi. Mbaj *vesh. I mbaj *vesh (dikujt a diçkaje). E mbaj *veten. Mban (ka) *vlagë (dikush). E mbajti (e ndali, e la) *vrapin (diku). Ia mbaj (ia ruaj) në *xhep (dikujt). Nuk ma mban *xhepi. E mbaj në *zemër (dikë a diçka). I mban *zërin (dikujt).

MBODHÍS vep., ~A, ~UR bised., kal. Vonoj; pengoj. Plakut ia mbodhisën drekën.

MËN/ÓJ_I vep., ~ÓVA, ~ÚAR bised. 1. jokal. Bëhem vonë, vonoj, përmënoj. - Mos mëno të shkojmë në shtëpi. - Mos mëno, vish opingat e nisu! - Pse mënove? E drejta mënon, po nuk harron. (fj. u.).
2. kal. E bëj të vonohet, e vonoj dikë; e lë a e shtyj diçka për më vonë. - Mos më mëno! E mënoi nisjen.
✱Sin.: vonoj, përmënoj, shtyj.

NGRYS vep., ~A, ~UR kal. 1. Kaloj një ditë deri në mbrëmje; kund. gdhij. E ngrysëm edhe këtë ditë. E ngrysi ditën në pyll.
2. Kaloj një periudhë kohe, zakonisht me mundime ose pa ndonjë gëzim; kaloj periudhën e fundit të jetës, mbyll. Ngrys ditët në dhe të huaj. E ngrysi jetën brenda katër mureve. E ngrysi pleqërinë vetëm.
3. Vrenjt. Ngrys vetullat. Ngrys fytyrën.
4. bised. Bëhem shkak për të vonuar dikë, vonoj; e bëj të ndalet a të presë gjatë diku. Na ngryse këtu.
✱Sin.: err, kaloj, mbyll, vrenjt, zymtoj, lëbyr, vrugoj, nxij, shtyj, vonoj.
♦ Ngrysi (rrudhi) *ballin (dikush). I ngrys *ditët (diku). Të ngrys e s’të gdhin (dikush) është mashtrues e i pabesë; ta bën të keqen më të madhe fshehurazi e pa mëshirë; përtyp kripë mënjanë përb.; të ha pas shpine; të vret natën e të qan ditën. E ngrys *jetën.

PENG/ÓJ_I vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. I dal përpara dikujt a diçkaje dhe s’e lë të lëvizë më tej, i zë rrugën; e ndaloj ose e vonoj lëvizjen e dikujt a të diçkaje. Aksidenti pengoi qarkullimin në autostradë.
2. I lidh kafshës këmbët e para që të mos largohet nga vendi ku kullot. Pengoj kalin (viçin).
3. fig. I nxjerr pengesa dikujt a diçkaje; nuk e lë të bëhet a të zhvillohet diçka, e vonoj, e vështirësoj a e ndaloj diçka; bëhem pengesë për dikë a për diçka. Pengon zhvillimin (përdorimin, shfrytëzimin, arritjen) e diçkaje. Asgjë s’e pengon revolucionin.
✱Sin.: mërkëmb, ndal, ndaloj, vonoj, ngadalësoj, mbaj, përmbaj, bllokoj, ndërpres, ngurr, lidh, ngurr, perëndit, përandit, pjekoj, prridh, çaloj, gozhdoj, shqetësoj, step, vështirësoj, rëndoj, mbodhis.

PLAK vep., ~A, ~UR kal. 1. E bëj plak; e bëj të duket i shkuar në moshë; vjetroj, mplak. E plakën hallet e vuajtjet. Halli plak njerinë. (fj. u.).
2. bised. Kaloj, ngrys (kohën). Plak kohën (ditët). Plaku nja dy orë me të.
3. fig., bised. E vonoj, e bëj të presë dhe e mërzit shumë dikë. Ec, se na plake! Ai të plak duke folur.
✱Sin.: mplak, vjetroj, moshoj, plakarec, plakaris, lashtoj, thinj, vonoj, ngrys.

PËRMËN/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR përf., jokal. Vonoj pak, mënoj. Nuk përmënoi fare.

QELL vep., ~A, ~UR kal., bised. Vonoj. Na e qelli kafenë.

RRAMÍT/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Marr më shumë kohë sesa është e nevojshme për të bërë diçka; bëj diçka me ritëm të ngadaltë. U rramit gjithë pasdites dhe nuk e kreu punën që i ngarkuam.
✱Sin.: zvarrit, vonoj.

RREK vep., ~A, ~UR kal. 1. E mbaj me fjalë dikë dhe nuk ia plotësoj një nevojë a një kërkesë që ka derisa e lodh a e mërzit, e mundoj. E rreku gjersa ia dha. E rreku me fjalë.
2. Merrem me dikë për ta qetësuar a për të kaluar kohën. E rreku me muhabet. Rrekte fëmijët të mos qanin.
3. Vonoj. Ia rreku borxhin.
✱Sin.: lodh, mërzis.

SJÉLL_І vep., SÓLLA, SJÉLLË kal. 1. Mbart diçka nga vendi ku është dhe e vë diku më afër, bie; e mbart dikush nga larg dhe e bie në vendin ku jam unë; kund. shpie, çoj. Solli plaçkat në shtëpi. Solli orendi të reja. Na sollën veglat e punës. Sollën ujin në fshat. Më sill pak ujë!
2. Marr e bie dikë a diçka me vete; bie; kund. shpie, çoj. Solli një letër që kishte marrë. Kur erdhi në shtëpi, solli edhe djalin. Këtë trungun e solli uji.
3. Vij dhe bëj të ditur; vij e njoftoj diçka nga ana e një tjetri, bie një lajm a diçka tjetër; bie; kund. dërgoj, çoj, shpie. Solli një lajm të mirë. Na solli shumë lajme të reja. Na solli të fala. Nuk i solli përgjigje. Sjell mendimet e masës. Ka sjellë zërin e klasës punëtore.
4. Nxjerr dhe parashtroj, paraqit; e nxjerr atje ku dua, e bie (bisedën, fjalën). Solli shumë prova. E kishte sjellë si shembull. E sillte fjalën te prindërit.
5. Bëj që të vijë diçka si rrjedhim a si pasojë, shkaktoj. Kjo pija të sjell gjumë. Retë e zeza sjellin shi. Kjo qasje e re na sjell pengesa për realizimin e projektit. Ardhja e fëmijëve i solli shumë kënaqësi. Ky lajm i trishtueshëm sikur i pati sjelle vdekjen. Ndryshimi i itinerarit sjell me vete problematika të ndryshme.
6. fig. I siguroj a i dhuroj dikujt diçka që kërkon përpjekje e luftë për t'u arritur. Lajmi i shumëpritur i solli lirinë. Dy golat e fundit u sollën fitoren.
7. E bie diçka deri në një cak a përfundim; e bëj një punë a diçka deri në një pjesë. E solli gjer në gjysmë punën, pastaj e la. E ka sjellë në minutën e fundit porosinë. E sillte në të mbaruar kripën kamerieri, atëherë kur nuk duhej. Deri atje e kishin sjellë studiuesit paraardhës.
8. E bëj dikë a diçka të jetë a të vijë në një gjendje të caktuar (të mirë a të keqe). E solli në vete duke i folur (në udhë të mbarë). E sillte në qejf. E ka sjellë punën në vijë me ato që ka bërë (në rregull). Ai e solli në këtë gjendje (në këtë ditë). Ja ku e solli kokëfortësia (mendjemadhësia, pakujdesia)!
9. E tërheq dikë për të ardhur në një vend; e bëj të vijë a të kthehet diku. E solli malli për fshatin (për vendlindjen). Ç'e solli këtu?
10. vet. v. III Bën që të vijë a të ndodhë rastësisht ose pa e pritur e pa e kërkuar; më detyron të shkoj diku. E solli koha (rasti). E solli puna (nevoja). E solli hera (fati).
11. E vë të punojë në një organ drejtues a i jap një pozitë drejtuese; e pranoj në një institucion, organizatë etj. E sollën në fuqi (në pushtet). Sollën profesionistë të rinj në institucion.
12. I kthej njërën anë diçkaje ose e kthej nga njëra anë; i paraqit njërën anë; drejtoj. I solli fytyrën (kurrizin) diellit. E solli përmbys. Sille nga ana tjetër! Mos i sill sytë nga rruga! Sille kokën prapa!
13. bised. E shqep një rrobë dhe e qep nga faqja tjetër, kthej. Solli pallton (pantallonat).
14. E bëj që të vijë rrotull a të ecë përqark; rrotulloj. Sjell rrotën. E sjell rrotull. E kishte sjellë përqark shtëpisë.
15. fig., bised. Nuk ia mbaroj një punë dikujt dhe ia zvarrit për një kohë të gjatë; e vonoj dikë, e sorollat. E solli ditë të tëra kot. Mos i sill njerëzit! Po i sjell poshtë e përpjetë (rrugëve).
16. Ringjall në kujtesë. Sjell ndër mend kujtoj. E solli në hatër, bised. e kujtoi, e solli në kujtesë. Ia solli ndër mend, ia kujtoi.
✱Sin.: rrotulloj, end, bëj.
♦ E sjell *anepërqark (dikë). E sjell (e vë) në *binarë (dikë). Sjell të *çara (në diçka). E solli (e vuri në (për) *fije (diçka). Ma solli te *hunda (dikush). E sjell (e bie) në *jetë (dikë). E solli (e pruri) *kokën (kryet) (dikush) mospërf. E solli (e pruri) kryet (*kokën) (dikush) mospërf. E solli në *kut (diçka). E sjell ndër* mend (dikë a diçka). E sjell në *mendje (dikë a diçka). E sjell në *rreth (dike a diçka). Ia sjell mendjen *rrotull (dikujt). Ia sjell mendjen *vërdallë (dikujt). Ia sjell (ia bie, ia hedh) *rrotull (dikujt). E sjell *rrotull (dikë). Ma solli në *shteg (dikë a diçka). Të sjellçin me *tabut! mallk. E sjell në *terezi (dikë a diçka). E sjell në *vete (dikë). E sjell *vërdallë (dikë). E solli (e vuri) në *vijë (dikë a diçka).

TARNANÍS vep., ~A, ~UR kal. Vonoj dikë; nuk bëj diçka në kohën e duhur. Mos e tarnanis! Na tarnanisi, u err. E tarnanisi punën.

TORORÍS vep., ~A, ~UR bised., kal. 1. Hedh a pres foshnjën vogël nëpër duar për ta gëzuar dhe për ta ledhatuar, ose diçka tjetër për të luajtur me të. Tororis djalin (vajzën). Tororis mollën (topin).
2. Vë foshnjën në gjumë duke i kënduar ninulla e duke e përkundur.
3. fig. Sorollat kot dikë; e vonoj dikë duke e mbajtur me fjalë. Mos e tororis, të gjorin.
4. Zgjat a zvarrit shumë një punë. E ka ves që i tororis punët.

VAJÁT vep., ~A, ~UR bised. 1. jokal. Përtoj; punoj përtueshëm; shumë ngadalë, mënoj, vonoj. Vajat shumë në punë.
2. kal. E vonoj dikë a diçka, e bëj të vonohet; e lë a e shtyj diçka për më vonë. E vajati punën Mos e vajat. Na vajati gjithë ditën. E vajati nisjen.
✱Sin.: zvarrit, shtyj.

VARRAKÁT (VARRAKÁS) vep., ~A, ~UR bised., kal. E zgjat shumë kohën gjatë së cilës bëhet një punë a kryhet diçka, e vonoj përfundimin e saj, e zvarrit, e mbaj nëpër duar për një kohë të gjatë pa e përfunduar, e shtyj më sot, më nesër. I varrakat punët. E varrakati dasmën. Nuk i varrakat punët. E varrakati projektin për një kohë të gjatë.
✱Sin.: zgjat, tororis, vonoj, zhargit, zhargoj.

VONÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur vonoj a vonohem. Vonimi për në (shkollë) punë. Shkaqet (arsyet) e vonimit. Veproi pa vonim. E gjeti pa vonim. Kërkoi ndjesë për vonimin. Vonimi i pagesës. Ta mbarosh pa vonim!
2. Vonesë. Veproi pa vonim. E gjeti pa vonim. Kërkoi ndjesë për vonimin.
3. Shfaqja me vonesë (për dukuri); pjekja me vonesë (për pemët, bimët). Vonimi i vjeshtës. Vonimi i pjekjes së (frutave) rrushit. Vonimi i bereqeteve.
✱Sin.: vonesë, mënesë, përmënim, rrekje, mbodhi, pengesë.

►VON/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Vij pas kohës së caktuar a pas kohës së zakonshme; filloj të bëj diçka me vonesë, jo në kohën e duhur; qëndroj një kohë të gjatë pa nisur të veproj a të zbatoj diçka që duhej ta kisha filluar. U vonua letra. U vonua treni. U vonova një orë. U vonua me (pa) arsye. Mos u vono! U vonua shumë.
2. vet. v. III Shfaqet vonë, arrin vonë (për dukuri etj.); piqet, bëhet vonë (për pemët, bimët). U vonua vjeshta. U vonua rrushi sivjet.
✱Sin.: mënohem, vonoj, harrohem, tororisem, përmënohem, qellem, ngalem.

ZGJAT (ZGJAS) vep., ~A, ~UR 1. kal. E bëj të gjatë a më të gjatë diçka, duke i shtuar ndonjë pjesë tjetër, duke e tërhequr a duke e shtrirë etj., zgjatoj; kund. shkurtoj. Zgjat rripin (telin). Zgjat fustanin (fundin, mëngët). Zgjat vijën (diagonalen, mesoren) (mat.). Zgjat rrugën (hekurudhën, trasenë). Zgjat hapin.
2. kal. Shtrij diçka në një drejtim të caktuar ose e afroj në drejtim të dikujt a të diçkaje tjetër. Zgjati kokën. I zgjati dorën (litarin). I zgjati gotën (shishen, cigaret, shkrepësen, letrën, telegramin, librin). Rënkoi lehtë e zgjati këmbët nga zjarri që t'i shmpinte pak. Zgjati shkopin drejt hartës. Ha dhe e dorën tjetrit mos ia zgjat. (fj. u.). Më mirë torbën e të mbledhësh, se të zgjatësh dorën e të vjedhësh. (fj. u.).
3. kal. Lë diçka të bëhet e gjatë a më e gjatë. Ia zgjati flokët vajzës. Ia zgjatën lastarët hardhisë.
4. kal. Shtyj kohën, gjatë së cilës bëhet diçka, e shtoj kohën dhe e vijoj diçka më tej; shtyj më tej a vonoj përfundimin e diçkaje, zvarrit. E zgjati afatin. E zgjati punën (lejen, diskutimin). I zgjati jetën. I zgjati ditët. E zgjati gjendjen e jashtëzakonshme. Zgjat zërin (zanoren). - Ç'e zgjat? - Ç'ta zgjat? Pa e zgjatur. Ia zgjat dikujt (edhe moh.) nuk ia prish qejfin, e merr me të mirë. S'e zgjati më. E zgjati me sot e me nesër. E ka zgjatur shumë me të. Nuk ia zgjati nuk u muar shumë me të, ia preu shkurt. - Mos ia zgjat! prija shkurt! Zgjat, ta zgjatim lojën, të kalojmë kohën. (fj. u.).
5. jokal., vet. v. III Vijon pa ndërprerje për një kohë të caktuar; kalon një kohë, gjatë së cilës kryhet diçka. Pritja zgjati një orë. Udhëtimi zgjati shumë. Shiu zgjati tërë natën. Kjo punë (kjo gjendje) zgjati me vite. Dasma zgjati deri në të gdhirë. Heshtja zgjati disa minuta. - Sa zgjat shfaqja? Ndërtimi zgjati deri në dimër. Dita dhe nata zgjatin njëzet e katër orë. Nuk zgjati shumë dhe vdiq.
6. jokal., vet. v. III Bëhet më e gjatë, zgjatohet (për kohën). - Sipas hesapit tim kjo punë zgjat edhe nja dy javë, se nuk është aq e lehtë. Hyri dimri, zgjati nata, erdhi vera, zgjati dita. (fj. u.).
✱Sin.: zgjatoj, ngjat, ngjatoj, ndej, shtoj, shtrij, hap, largoj, çoj, jap, zvarris, shtyj, vazhdon, çon, mban.
♦ Zgjati (shtriu) *dorën (duart) (dikush). I zgjati (i shtriu, i ndehu) *dorën (dikujt). Zgjat *gishtrinjtë (dikush). I zgjat *degën e ullirit (dikujt). Ia ka zgjatur *gunën (dikujt) keq. E ka zgjatur *gjuhën (dikush). Zgjat *hundët (dikush). I zgjati *jetën (dikujt a diçkaje). Zgjati (shtriu) *krahët (dikush). Zgjat *kthetrat (dikush) keq. E zgjat (e trash) *muhabetin (me dikë). I zgjati (i shtriu) *qafën (dikujt) përb. Zgjat *thonjtë (dikush) keq. Zgjat *veshët (dikush). Ia zgjat *veshët (dikujt).