FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AGJÍN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT krahin. Gomar.
✱Sin.: agër, çurr, gajdhur, gazhel, hajvan, magar, magjar, margaç, veshgjatë, veshlëvarm, veshëllapoç.

BUF,~I m. sh. ~Ë, ~ËT dhe ~ËR, ~ËRIT 1. zool. (lat. Bubo maximus) Shpend grabitqar i natës me kokë të madhe e të rrumbullakët, me sy të mëdhenj në ballë, me sqep të shkurtër e të kthyer, që rron ndër pyje e në gërmadha dhe që këndon natën sikur vajton; buvesh. Bufi veshgjatë. Bufi veshshkurtër. Bufi polar. Buf kënete. Sy bufi. Sheh si buf. Rri si buf. Bufi mburr zogjtë e tij thuhet për atë që përpiqet të mburrë punën e vet edhe kur nuk vlen. Kush e merr burrin të ve, / E gjen si buf në fole! (folk.). Mike, t’u bëfsha zog bufi, / Lërmë të më dalë dufi. (folk.). Bufi vezë vë, buf nxjerr. (fj. u.). Punët e mbrëmjes i bën të paqta vetëm bufi. (fj. u.).
2. fig., keq. Djalë a burrë me flokë të paqethur, të pakrehur e të shpupurishur; burrë i parruar prej shumë ditësh; bubuzhel, bufalaq.
3. fig., mospërf. Njeri i plogët e i trashë nga mendja; njeri matuf, i shushatur. - Ç'thotë ky bufi? - pyeti babai. (folk.).
4. bised. Njeri me faqe të fryra, bullafiq, bufalaq; diçka e fryrë.
5. Qen i madh e i murrmë.
♦ Buf kënete shar. njeri i shëndoshë, i plogët e përtac, njeri i fjetur; njeri i trashë nga mendja. E di edhe bufi! (diçka) tall. është fare e thjeshtë dhe e kuptueshme, s’ka nevojë të shpjegohet a të tregohet, të gjithë e dinë. S'të jep as *thonjtë e bufit (dikush) iron. E sheh me *sytë e bufit (dikë a diçka) iron. Me *thonjtë e bufit.

BUZËBÁRDHË mb. 1. Që i ka buzët të bardha (zakonisht për kafshët). Mace (qen, ka, dhi) buzëbardhë. Na gjen udhës një gomar buzëbardhë e veshgjatë, po i urtë e durimtar. (folk.).
2. Që i janë zbardhur buzët nga pagjakësia a nga ndonjë sëmundje tjetër. Njeri buzëbardhë. Buzëbardhë e shpirtkëllirë. (fj. u.).
♦ Sa *gomarë buzëbardhë (ka)! iron. bised.

GOMÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. zool. (lat. Equus asinus asinus) Njëthundrak më i vogël se kali, me veshë të gjatë, që mbahet për ngarkesë. Duron si gomar duron shumë.
2. Barra që mban kjo kafshë. Një gomar dru.
3. si mb., fig., bised. Njeri i trashë nga mendja, budalla; hajvan.
✱Sin.: veshgjatë, magjar, gazhel, i trashë.
♦ M’u bë shpirti gomar. shih m’u bë shpirti derr. I bën *grazhd gomarit (dikush) iron. Ia bëri veshët sa të gomarit (dikujt) bised. shih ia bëri veshët rrogoz (dikujt). Del si *kërriçi para gomarit (dikush) tall. S’di si (nga) lidhet gomari (dikush) mospërf. nuk merr vesh as nga gjërat më të thjeshta, s’di si të bëjë as diçka të vogël, s’është i aftë për asgjë, është i pazoti; s’di t’i japë ujë gomarit. S’di t’i japë ujë gomarit (dikush) mospërf. nuk kupton ende, nuk di gjë; është i trashë nga mendja ose është fare i pazoti, s’di të bëjë as diçka të vogël; s’di si (nga) lidhet gomari. I duket prifti gomar (dikujt) tall. e ka humbur fare, nuk i dallon dot gjërat, nuk di se ku është e ç’bëhet, është çartallosur. Fshiji *buzët me torbën e gomarit bised. iron. Sa gomarë buzëbardhë (ka)! iron. bised. s’është po ajo gjë, s’është ai ose s’është e atij që mendon ti, ka edhe të tjerë si ky. Ia ha *bukën gomari (dikujt) tall. Gomar me brirë bised. i trashë nga mendja. I ka ngrënë gomari *bukën (dikujt). E hëngri *kashtën e gomarit (dikush) tall. I ka hedhur *trutë e gomarit (dikujt) përb. Kur të hipë gomari mbi çati iron. shih kur të hipë gomari në fik iron. Kur të hipë gomari në fik iron. bised. kurrë, asnjëherë; kur të hipë derri në fik; kur të pjellë mushka; kur të flasin lopët; kur të bjerë shi i kuq; kur të qethen dhentë e kuqe; kur të bëhen dy ditë bashkë. S’ka ç’i bën gomarit e i bie samarit (dikush) tall. nuk arrin ose nuk guxon të dënojë fajtorin e vërtetë dhe i shkarkohet dikujt tjetër; e shfryn dufin aty ku mundet. Ka *lëkurë gomari (dikush). *Kërriç gomari shar. *Koqe gomari tall. bised. I mbeti gomari në *llucë (dikujt) keq. Kur të numërosh *qimet e gomarit tall. Nuk e nxjerr gomarin nga balta (dikush) nuk është i zoti për diçka, nuk mundet a nuk ka aftësitë bëjë diçka që duhet ta bëjë; nuk nxjerr lepur nga strofulla. E nxjerr në *pazar të gomarëve (diçka) tall. *Pallmë gomari keq. Prit gomar të mbijë bar! iron. mos prit kot, s’dihet kur do të bëhet një punë a kur do të vijë dikush; mund të mos bëhet e të mos vijë kurrë; është fare e pasigurt diçka; lagu sot e rruhu mot. Kur të qethen gomerët tall. kurrë, asnjëherë; kur të qethen dhentë e kuqe. Nuk i shkon gomari (kali) në *udhë (dikujt). Nuk i shkon gomari (kali) në *urë (dikujt). I shkon (i rri) si *shala gomarit (dikujt) iron. Për *shpirt të gomarit! iron. Vajti *kërriç e erdhi gomar (dikush) vulg. përb. I vuri *lëkurën e gomarit (dikujt). Një *vrap gomari (pele). Zbriti nga *kali e hipi në gomar (dikush) iron. E zë gjumi mbi gomar (dikë) tall. është i qullët dhe i plogët, është hutaq i madh, s’është i zoti për asnjë punë; fle në këmbë (dikush); humb (humbet) rrugën (udhën) në oborr (dikush) tall. *Zog gomari shar.

HUTÍN,~I_II m. sh. ~Ë, ~ËT zool. Hut. Hutini i vogël. Hutini me veshë bufi veshgjatë.

LAKURÍQËS,~I m. sh. ~, ~IT zool. (lat. Pipistrellus pipistrellus, Vespertilio) Gjitar i vogël sa një zog, i zi, me krahë të gjerë e të mbuluar me lëkurë të hollë, që i ngjan miut, fluturon natën dhe ushqehet me kandrra e me pemë të ndryshme; lakuriq, zogu i natës. Lakuriqës veshgjatë. Fole lakuriqësish.

PALLAVÉSH,~E mb. 1. Që i ka veshët të mëdhenj, veshllapush. Djalë pallavesh.
2. Që nuk e kupton menjëherë diçka, i trashë nga mendja.
✱Sin.: veshmadh, veshgjatë, veshgomar, veshvarur, veshllapush, pallashyt, pallazdruq, pallazuz, i trashë, i metë.

VESHATÁK,~E mb. Veshgjatë.

VESHATÁK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Veshgjatë.

VESHATÁK/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Veshgjatë.

VESHGJÁTË mb. 1. Që i ka llapat e veshëve të gjata; kund. veshshkurtër. Derr veshgjatë. Lepur veshgjatë. Lakuriqët veshgjatë.
2. shar. Veshgomar.
✱Sin.: veshgomar, gomar.

VESHGOMÁR,~I_II m. sh. ~Ë, ~ËT bised. shar. Njeri me llapat e veshëve të mëdha e të gjata, me veshë si të gomarit. Ai veshgomari nuk gjegjet hiç.
✱Sin.: veshgjatë, veshmadh, veshmagar, veshkërriç.

VESHKAPÍSTËR mb. 1. Që i ka veshët të mëdhenj. Kryemadh e veshkapistër.
2. Që është i dobët nga shëndeti, që është asht e lëkurë.
✱Sin.: veshgjatë, veshmadh, veshlopatë, veshpehar.

VESHKURJÁK,~E mb. Veshgjatë.

VESHLANGÚA mb. 1. Që i ka veshët të gjatë e të varur poshtë (për qenin e gjahut).
2. shar. Që i ka veshët si llapat e veshëve të langoit; që i mban veshët ngrehur për të përgjuar (për njerëzit). Njeri veshlangua.
✱Sin.: veshpipëz, veshngritur, veshkapëz, veshmprehtë, veshgjatë, veshlepur.

VESHLANG/ÚA,~ÓI m. sh. ~ÓNJ, ~ÓNJTË 1. Qen gjahu me veshë të gjatë e të varur poshtë. Veshlangoi është i mirë për gjah.
2. shar. Ai që i ka veshët si llapat e veshëve të langoit; ai që i mban veshët ngrehur për të përgjuar. Ai veshlangoi i mban veshët përpjetë (pipëz).
✱Sin.: veshpipëz, veshngritur, veshkapëz, veshmprehtë, veshgjatë, veshlepur.

VESHLËPJÉTË mb. Që i ka veshët të gjatë e të hollë si gjethet e lëpjetës.
✱Sin.: veshgjatë, veshhollë.

VÉSHO,~JA m. sh. ~, ~T 1. Njeri veshgjatë; kund. veshshkurtër.
2. Ai që s’dëgjon mirë nga veshët. Veshos foli me zë të lartë.
3. shar. Njeri dorështrënguar. Ai veshoja e shtrëngon dorën fort.
✱Sin.: veshmadh, veshgjatë, pallavesh, veshgomar.
✱Sin.: veshmadh, veshgjatë, pallavesh.

VESHSHKÚRTËR mb. Që i ka llapat e veshëve të shkurtra, me veshë të shkurtër; kund. veshgjatë. Derra veshshkurtër.
✱Sin.: veshcurr, veshok.

VESHÇORÁP,~E mb., bised. Që i ka llapat e veshëve të gjata, veshllapush. Njeri veshçorap.
✱Sin.: veshgjatë, veshmadh, veshopingë, pallavesh.