FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ARALÍK,~E mb. I fishkur, që e ka fshikur fraqi dhe që e ka humbur njomësinë, ngjyrën, shkëlqimin ose bukurinë. Bimë aralike. Njeri aralik. Fytyrë aralike. Lëkurë aralike.
✱Sin.: i thatë, i venitur, i rrudhosur, i vyshkur, i dobësuar, i zbutur, i zbehur.

ATROFÍK,~E mb., mjek. Që është rrëgjuar, që është tharë, që është zvogëluar, që është mpirë (një organ, një ind, një qelizë etj.). Gjendje atrofike. Proces atrofik. Inde atrofike. Muskuj atrofikë.
✱Sin.: i dobësuar, i ligështuar, i rrëgjuar, i zvogëluar, i humbur, i tkurrur, i mpirë, i venitur, i vyshkur.

ATROFIZÚAR (i, e) mb., mjek. Që është dobësuar e rrëgjuar; që është atrofizuar. Muskul i atrofizuar. Qelizë e atrofizuar. Tru i atrofizuar.
✱Sin.: i dobësuar, i ligështuar, i rrëgjuar, i zvogëluar, i tharë, i tkurrur, i mpirë, i venitur, i vyshkur.

FÍSHKUR (i, e) mb. 1. Që ka humbur njomësinë, që ka humbur ngjyrën, shkëlqimin a bukurinë; i venitur; që është rrudhur e është dobësuar. Gjethet e fishkura ranë. Kishte fytyrë të fishkur. Iu bënë duart të fishkura.
2. fig. Që ka humbur forcën e gjallërinë, që ka humbur gëzimin; i mpitë, i venitur. I foli me zemër të fishkur.
3. fig. Që ka humbur forcën e mëparshme, i dobësuar, i zbutur, i zbehur. Ishte i fishkur në ditët e fundit të jetës.
✱Sin.: i fishkët, i vyshkur, i vyshkët, i venitur, i tharë, i flashkur, i eshkosur, i mpirë, i rrapshtenjtë, i përtharë, fishkaraq, plakarec, i rrudhur, i rrudhosur, i rreshkur, i rreshkët, rreshkataq, rrufak, i eshkët, i eshkosur, i zhubrosur, i qullosur, i dobësuar, i zbehur, i rrëgjuar.

LIGATINÓR,~E mb. 1. Që është i dobët, i rraskapitur, i venitur; shëndetlig.
2. Që është i lagësht e me bar, tokë që mban gjithnjë ujë; moçalishte. Tokë ligatinore.

PAVENÍTUR (i, e) mb. 1. Që e ka, e ruan ende njomësinë e freskinë; që nuk është venitur (për lulet etj.); kund. i venitur. Lule e pavenitur.
2. fig. Që s’e ka humbur shëndetin, forcën, gjallërinë, freskinë etj., që është në gjendje të mirë si edhe me pare (për njerëzit). Mbeti e pavenitur deri në moshë të thyer.
3. fig. Që s’është zbehur a nuk është dobësuar aspak, që ka a ruan po atë forcë, po atë gjallëri, po atë shkëlqim, po atë hov etj.; që s’është venitur (për një ndjenjë etj.); kund. i venitur. Shpresë (dashuri) e pavenitur. Gëzim i pavenitur.

PRENDÍTUR (i, e) mb. 1. I venitur. Kandil i prenditur.
2. Që e kanë lënë forcat e shëndeti, i vajtur; i venitur. Plak i prenditur.

SABÍTUR (i, e) mb. Që është sabitur, që është tharë. Bima nuk duhet të jetë e sabitur. Po më dukesh i sabitur. Dërrasa të sabitura.
✱Sin.: i tharë, i terur, i përtharë, i fikatur, i shterur, i shteruar, i rreshkur, rreshkataq, i rreshkët, i zhaposur, i lëkurur, i djegur, i përvëluar, i shkrëndur, i përtharë, eshkë, i eshkosur, puc, shterpë, i pajetë, i prishur, i kulluar, i paujë, i tretur, i dobësuar, i hequr, i ligur, kockë e lëkurë, i lëkurur, i dobët, i thatë, i fishkur, i venitur.

SHÚAR (i, e) mb. 1. Që nuk digjet më; i fikur; kund. i ndezur. Urë të shuara. Thëngjij të shuar. Cigare e shuar. Zjarr i shuar.
2. Që është i pandezur, që nuk ndriçon më; i fikur; kund. i ndezur. Yje të shuara. Me drita të shuara.
3. Që nuk punon më, që i është shkëputur energjia elektrike; i fikur; kund. i ndezur. Kompjuter i shuar. Me celular të shuar.
4. Që nuk është më aktiv, që ka pushuar së nxjerri lavë e hi (për vullkanet). Lavë e shuar. Vullkan i shuar.
5. Që është i dobësuar sa mezi dëgjohet; i mekur, i dobët. Me zë të shuar. Gjëmim i shuar. Rënkime të shuara.
6. Që ka humbur shkëlqimin, që nuk ndrin, që duket si pa jetë. Me sy të shuar. Ngjyra si të shuara.
7. fig. Që është zhdukur, që nuk është më. Heronj të shuar. Qytetërimet e shuara.
8. Që është fshirë a është prishur me një vizë mbi të. Ka ca fjalë (pjesë) të shuara. Dorëshkrimi kishte shumë rreshta të shuar.
9. fig., bised. Që i kanë vdekur të gjithë njerëzit, që ka mbetur fare pa njeri, i shkretë, qyqar; që ka mbetur pa fëmijë. Fis i shuar. Familje (shtëpi, vatër) e shuar. Oxhak i shuar.
10. Fatzi, i mjerë, i gjorë, i ngratë, qyqar. I shuari djalë. E shuara vajzë.
11. euf. I vdekur. Më mirë i shuar se i turpëruar. (fj. u.). Më mirë i shuar se gjallë e i harruar. (fj. u.).
12. Që i është hedhur ujë për ta tretur, për ta zbutur etj., i tretur në ujë. Supë e shuar me verë. Raki e shuar. Gëlqere e shuar.
♦ Me *sy të shuar. Me *zë të shuar (të mekur).
✱Sin.: i fikur, i mbyllur, i fashitur, i platitur, i mekur, i nemitur, i dobësuar, i venitur, i rraskapitur, i shkretuar, i rrënuar, i shlyer, i prishur, i pajetë.

VENÍT (VENÍS) vep., ~A, ~UR 1. kal. E bëj diçka që të fishket e të thahet, fishk. Vapa i veniti lulet.
2. kal. E bëj dikë që të humbasë njomësinë, forcën, gjallërinë dhe shëndetin; e bëj që të zbehet në fytyrë, të dobësohet e të tretet. E kishte venitur sëmundja.
3. kal. E bëj diçka që të humbasë ngjyrën, shkëlqimin, dritën etj., e bëj që të zbehet e të shuhet dalëngadalë (dritën, zjarrin etj.). Vesa i veniti gjethet. Hëna veniti yjet.
4. fig. E bëj dikë që të humbasë ndikimin a rëndësinë; e dobësoj dhe e shuaj a e zhduk diçka ca nga ca. Ia veniti shpresat. Ia veniti vullnetin (besimin).
✱Sin.: veshk, vyshk, venis, rrudh, zhuris, zbeh.

►VENÍT/EM jovep., ~A (u), ~ÚR 1. vetv., vet. v. III Humbet njomësinë, nuk zhvillohet më dhe i varen degët e gjethet, fishket, thahet (për bimët). U venitën lulet. U venit misri.
2. vetv. Humbas njomësinë, forcën, gjallërinë dhe shëndetin; zbehem në fytyrë dhe dobësohem e tretem. Veniteshin fëmijët.
3. vetv., vet. v. III Humbet dritën, shkëlqimin a ngjyrën, zbehet e shuhet dalëngadalë (për dritën, zjarrin etj.); humbet forcën, dobësohet (për zërin). Janë venitur ngjyrat. U venitën yjet. U venitën zjarret në mal. U venit drita. U venit kandili (llamba). Iu venit zëri.
4. fiziol., vetv., vet. v. III I pushojnë përgjithnjë; nuk i vijnë më që kur fillon menopauza (të përmuajshmet, zakonet).
5. fig., vetv., vet. v. III Humbet ndikimin a rëndësinë e mëparshme; dobësohet dhe shuhet a zhduket ca nga ca. Iu venitën shpresat.
6. pës. e VENÍT.
✱Sin.: vyshkem, rrudhem, flashkem, eshkem, eshkosem, mbërrutem, tretem.

VENÍTUR (i, e) mb. 1. Që ka humbur njomësinë, që është tharë a është fishkur (për bimët). Lule (bimë) e venitur.
2. Që e ka humbur njomësinë, forcën, gjallërinë dhe shëndetin; që është zbehur në fytyrë dhe është dobësuar e është tretur. Me fytyrë (me trup) të venitur.
3. Që e ka humbur dritën, shkëlqimin a ngjyrën, që është zbehur e shuhet dalëngadalë; që ka humbur forcën, mjaft i dobësuar. Me sy të venitur. Bukuri e venitur. Dritë e venitur. Me zë të venitur.
4. fig. Që ka humbur ndikimin a rëndësinë e mëparshme; që po shuhet a po zhduket ca nga ca. Me shpresa të venitura.
✱Sin.: i fishkur, i tharë, i rrudhur, i tretur, i zbehur, i vakur, i shuar.

VESHKÚR (i, e) mb. I fishkur.
2. Fik i pjekur shumë, që ka tejkaluar afatin e të vjelit. Fiq të veshkur.
✱Sin.: i fishkur, i vyshkur, i venitur.

VÉSHKËT (i, e) mb. I fishkur; i venitur. Lule (gjethe) të veshkëta. Me fytyrë të veshkët.

VYSHKÁN,~E mb. 1. Që është fishkur duke e humbur njomësinë, ngjyrën dhe shkëlqimin, që është tharë, i venitur. Bimë vyshkane. Lule (gjethe) vyshkane. Gjelbërim vyshkan.
2. fig. Që është tretur e dobësuar, që e ka humbur forcën e gjallërinë; i fishkur, i venitur; i vrarë nga hallet, nga jeta. Burrë vyshkan. Grua vyshkane. Me fytyrë vyshkane.
✱Sin.: i vyshkur, i tharë, i rrudhur, i tretur, i venitur.

VYSHKLÁVUR (i, e) mb. Që është vyshklavur; i fishkur, i venitur. Bimë të vyshklavura. Me duar të vyshklavura. Me fytyrë të vyshklavur.

VÝSHKËT (i, e) mb. I fishkur, i venitur. Lule e vyshkët. Bimë (gjethe) të vyshkëta. Me fytyrë të vyshkët. Me duar të vyshkëta.
✱Sin.: i fishkur, i venitur, i rrudhur, i rreshkur, i tharë, i përtharë.

ZHGALÍTUR (i, e) mb. 1. Që është i shembur a i rrëzuar. Mur (shkëmb) i zhgalitur. Avlli e zhgalitur.
2. Që është i lodhur, i rraskapitur nga puna, mundimi, mosha etj. Plak i zhgalitur.Mjerisht, kurmi i tij ish tepër i zhgalitur.
3. fig. Që i është venitur e dobësuar besimi që ka për diçka a për dikë. Besim i zhgalitur nga dita në ditë.