FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AERODRÓM,~I m. sh. ~E, ~ET Fushë me pistë e me pajisje të nevojshme për ngritjen, për uljen dhe për qëndrimin e aeroplanëve e të mjeteve të tjera fluturuese; fushë aeroplanësh; aeroport. Aerodrom ushtarak. Pista (kulla) e aerodromit. Ulet në aerodrom.

AEROPLÁN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Mjet fluturues më i rëndë se ajri, zakonisht me krahë, që punon me motor, me energji diellore dhe që përdoret për udhëtime, për qëllime ushtarake etj.; avion. Aeroplan reaktiv. Aeroplan dymotorësh (katërmotorësh). Aeroplan ushtarak (gjuajtës, bombardues). Aeroplan udhëtarësh (transporti). Fushë aeroplanësh. Biletë aeroplani. Hipi në aeroplan. Zbres nga aeroplani. Udhëtoj me aeroplan. Aeroplani ngrihet (ulet, zbret, rrëzohet).
✱Sin.: avion, balonë, fluturak.

AEROPLANTAKSÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. Aeroplan i vogël, që kryen shërbime taksi, më së shpeshti në linja të shkurtra ajrore dhe që ngrihet e ulet zakonisht në një pistë private; aviotaksi.
2. Shërbim me aeroplan taksi për udhëtime biznesi, turizmi, urgjence etj. Aeroplantaksi elektrik. Aeroplantaksi njëmotorësh.
✱Sin.: aviotaksi, aerotaksi.

AMFÍB,~I m. sh. ~Ë, ~ËT (lat. Amphibius) 1. zool. Kafshë ose bimë që mund të jetojnë në tokë dhe në ujë (bretkosa, pikëlorja, picërraku, cikalorja, salamandra e verdhë, salamandra e zezë) etj.); dyjetës.
2. bot. Bimë që rritet në tokë e në ujë (kërpuçi, xunkthi, shavari, kallami, rogosta etj.) Bimë amfibe.
3. Mjet motorik që mund të lëvizë në tokë dhe në ujë. Amfib lundrues. Amfib futuristik. Amfib luksoz.
4. usht. Aeroplan ose fluturake e pajisur me rrota e me varka, që mund të ulet e ngrihet si në tokë ashtu edhe në ujë. Njësiti i amfibëve. Amfib laserik.
6. Veshje për të ecur në ujë në formën e fluturakëve amfibë.
7. fig. Njeri dyfytyrësh. Luan rolin e amfibit.

►AMORTIZ/ÓHET jovep., ~ÚA (u), ~ÚAR vet. v. III 1. ek., vetv. Zvogëlohet ose ulet vlera e një mjeti pune, e një ndërtese, e një objekti, e një pajisjeje etj., si rrjedhojë e përdorimit të vazhdueshëm, të konsumimit fizik ose të vjetërsimit; zëvendësohet shkallëshkallshëm kjo vlerë me një pjesë nga të ardhurat prej prodhimeve të nxjerra. Makina amortizohet pas disa vjetësh. Gjithçka amortizohet me kohën. Skaneri u amortizua ekonomikisht kur u prodhua model i tij i ri.
2. tek., vetv. Zbutet ose dobësohet (një goditje, një zhurmë etj.). Zhurma amortizohet me pajisje të posaçme.
3. fig., vetv. Zvogëlohet ose zbutet një ndjenjë, një shqetësim, një trazim, një tendosje, një konflikt, një dëm me kalimin e kohës. Me fjalë ngushëlluese amortizohet humbja. U amortizua trazimi i madh i qytetarëve. Keqkuptimet mes tyre u amortizuan dhe ata rifituan besimin tek njëri-tjetri.
4. pës. e AMORTIZÓJ. Kriza e shkaktuar u amortizua nga ndërhyrjet e qeverisë.
✱Sin.: zvogëlohet, pakësohet, ulet, bie, zbutet, dobësohet, lehtësohet, humbet, harxhohet, konsumohet.

AMORTIZÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb. Që mund të amortizohet, që mund t’i ulet pak nga pak vlera, cilësia ose frytshmëria; kund. i paamortizueshëm. I amortizueshëm nëpër kohë. Makineri të amortizueshme. Objekt i amortizueshëm sipas rregullave të kontabilitetit.
✱Sin.: i harxhueshëm, i konsumueshëm, i pakësueshëm, i dobësueshëm.

AUTORITÉT,~I m. 1. Nderim, respekt i fituar me punë e me meritë; vlerë, rëndësi dhe aftësi e dikujt, që pranohet nga të gjithë dhe që ngjall bindje e besim; pushtet. Autoritet i madh (i merituar). Autoriteti ndërkombëtar. Autoriteti i prindit (i mësuesit). Njeri me (pa) autoritet. Autoritet tradicional. Autoritet karizmatik. Autoritet në familje. Kam (gëzoj, fitoj) autoritet. Rrit (ngre) autoritetin. Mbaj (humbas) autoritetin. Përdor autoritetin. I ulet (i bie) autoriteti. Flet me autoritet.
2. Aftësia dhe e drejta e ligjshme për të udhëhequr, për të ushtruar një pushtet, për të dhënë urdhra e për marrë vendime për të tjerët, forca detyruese për t’iu bindur një organi të pushtetit. Autoriteti shtetëror. Autoriteti i ligjit. Autoritet legjitim (formal). Autoritet ushtarak (policor).
3. kryes. sh. ~E, ~ET Përfaqësuesit kryesorë të pushtetit civil ose ushtarak të një vendi; organet e pushtetit. Autoritetet civile (shtetërore, ushtarake). Autoritetet e vendit. Autoritetet e pushtimit. Përfaqësues i autoriteteve. Autoritetet institucionale.
4. sh. ~E, ~ET Njeri i shquar në një fushë të shkencës, të letërsisë etj., mendimi i të cilit pranohet nga rrethe të gjera, njeri i shquar që ushtron ndikim të dukshëm në shoqëri. Autoritet i madh (i njohur). Autoritet në shkencë. Mbështetem te një autoritet. Autoritet moral (shpirtëror). Mbahet si autoritet në një fushë.

BAT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. kal. E anoj gati për ta përmbysur; e përmbys, e kthej në anën tjetër. Era e batoi sandallin (varkën). E batoi trungun në anën tjetër. Shilarësin e batoi nga ana e djathtë.
2. jokal., vet. v. III Varet nga njëra anë, anon, pjerr, prier. Batoi barra.
3. jokal., vet. v. III Lëshon bark, harkon. Batoi muri (tavani).
4. jokal., vet. v. III Ulet, varet nga perëndimi (për diellin). Dielli po baton.
✱Sin.: anoj, përmbys, ul, pjerr, prier, harkon, ulet, varet.

BEMÓL,~I m., muz. Shenjë e posaçme që tregon se një notë ulet një gjysmë toni. Shenja e bemolit (♭). Në partiturë ka shumë bemole. Vënia e bemolit në pentagram.

BÍE_I vep., RÁSHË, RËNË jokal. 1. Rrëzohem nga një vend i lartë në një vend më të ulët, këputem nga lart poshtë (për trupat nën veprimin e peshës së tyre); kund. ngrihem. Ra një tullë (një gur, një kokërr). Ra tavani. Ra një yll. Ra një aeroplan. Ra nga shkëmbi (nga buza, nga bregu). Ra nga pema (nga dega). Ra nga çatia (nga muri, nga dritarja, nga kati i dytë). Ra nga kali (nga biçikleta, nga makina). Ra zogu nga çerdhja. Ra nga qielli. Më ra nga duart. Më ra nga xhepi. Bie nga lart. Ra në pus (në gropë, në humnerë, në lumë, në përrua, në det). Bie në fund. Bie përtokë (përdhe). Bie shpejt (lirisht, butë, me forcë). Ra më këmbë. Dardha nën dardhë bie. (fj. u.). Bie molla që ka krimbin. (fj. u.). Malet tunden, po nuk bien. (fj. u.).
2. Rrëzohem përdhe kur humbas mbështetjen, lidhjen ose drejtpeshimin; rrëzohem padashur, gremisem, shembem. Ra lisi (mullari). Ra shtëpia (muri, gardhi). Ra makina. Ra në borë (në baltë, në rrugë, në kalldrëm, në dysheme). Ra me bark (përmbys, më hundë, sa gjatë gjerë). Ra i vdekur (top, shakull, në vend, pa ndjenja). Ra e u vra (theu këmbën). U pengua (rrëshqiti) e ra. - Mbaje të mos bjerë! - Lëre të bjerë! Gati (desh) rashë. Ka rënë gruri. Kali, tek bie, aty do të ngrihet. (fj. u.). Kush nxiton shumë, bie më hundë. (fj. u.).
3. vet. vet. v. III Shqitet, hiqet a shkëputet nga një vend ose nga e tëra, rrëzohet. Bien gjethet. I ranë qimet (flokët). Po i bie lëkura. I ranë dhëmbët. I ranë pendët. I ra pushi. I ra korja (plagës). Më ra thoi. Ra suvaja. I ka rënë boja. I ka rënë pulla (zarfit). I ra gjuha këmborës. Bie një rrokje (një tingull) (gjuh.).
4. Ulem vetë ndenjur, më gjunjë ose shtrirë; shtrihem; hidhem, lëshohem drejt dikujt a drejt diçkaje; kund. ngrihem, çohem. Bie në shtrat (në krevat, në rroba, në dyshek). Bie barkas (më gjunjë, përmbys, në shpinë). Bie të fle. I ra në krahë (në prehër, ndër këmbë). Bie poshtë shtrihem të fle. Ra i sëmurë zuri shtratin nga një sëmundje. Ra lehonë qëndroi e shtrirë në shtrat si lehonë; nisi lehoninë. Bie me pulat (bised.) shtrihet të flejë shumë herët. Kush bie me qen, gdhihet me pleshta. (fj. u.).
5. Rrëzohem i plagosur ose i vdekur; vritem a vdes, jap jetën për një çështje të drejtë. Ra në betejë (në luftë, në fushën e nderit, në krye të detyrës). Ra dëshmor (si hero, heroikisht). Ra për liri (për atdhe). Ra fli (theror).
6. vet. vet. v. III Rrjedh teposhtë, kullon, del e shkon poshtë; bised. derdhet (për lumin, përruan etj.). Bie ujëvara (rrëkeja, çurka). Më bien lot. Më bie gjak nga hundët. I bien jargë. Më bien djersë. Bie pikë-pikë. Lumi bie në det.
7. vet. vet. v. III Rrëzohet mbi tokë nga lart (për reshjet); përhapet mbi tokë e mbi sendet, mbulon tokën e sendet. Bie shi (borë, breshër, llohë, vesë). Bie brymë. Bie mjegull. Bie pluhuri (tymi). Bie me shtamba (me rrëshekë). Fryn e bie.
8. vet. vet. v. III Varet lirshëm teposhtë; ulet e mbështetet lirshëm mbi diçka tjetër, shtrihet mbi diçka. Bie perdja. I ranë krahët poshtë. I kanë rënë supet. I ra koka në gjoks. I bien flokët mbi supe (mbi ballë). I bie kapela mbi sy. I ka rënë gusha. I kanë rënë faqet.
9. Heq dorë nga qëndresa, pushoj qëndresën, dorëzohem, jepem (për kala, për qytete, për shtete). Ra qyteti. Ra kështjella (kalaja). Ra perandoria. Ra pa luftë.
10. Zbres nga fuqia, humbas pushtetin, vendin, detyrën etj.; caktohem në një detyrë më të ulët; më ulet vlera; vet. vet. v. III humbet fuqinë vepruese, nuk vepron më, shfuqizohet (për ligjet etj.). Ra qeveria (kabineti). Ra nga fuqia (nga froni). Bie një ligj nga fuqia. Ra ky mendim.
11. vet. vet. v. III Zbret pjerrtas ose pingul, shkon drejt një vendi më të ulët. Shkëmbi bie thikë. Shpati bie pingul (pjerrtas). Kodra bie butë. Bie shkallë-shkallë.
12. Zbres, lëviz tatëpjetë; shpërngulem e zbres nga një krahinë më e lartë dhe vendosem në një më të ulët; vij a shpërngulem nga malësia në fushë ose nga fshati në qytet. Ra në fushë. Ra në Shkodër.
13. vet. vet. v. III Ulet, pakësohet (si numër, si sasi, si vëllim etj.); edhe v. I më ulet vlera, humbas cilësinë, zbres në një shkallë më poshtë; kund. ngrihem. Bie numri. Ra çmimi. Ranë aksionet. Ra kursi. Ra shpejtësia. Ra prodhimi. Ra lumi. Ra niveli. Ra në kategorinë e dytë. Ra goma u shfry goma. I ra barku. I ra vlera (ndikimi, autoriteti).
14. vet. vet. v. III Pakëson a humbet forcën e vet, i ulet vrulli, dobësohet, zbutet. Ra era (deti). Ra të nxehtët (të ftohtët). Flakët po binin. Bie fashë qetësohet, pushon. I ranë ethet. I ra temperatura. Ra trysnia. Ra vrulli (ritmi). I ra gëzimi (entuziazmi). I ra inati (zemërimi). Biseda ra. Ra kureshtja (interesimi). Puna nuk binte.
15. fig. Humb vlerat a cilësitë e mira. Ra nga mjeshtëria (nga zanati). Ka rënë në mësime. Ra në sytë e të tjerëve. - Sa poshtë ka rënë!
16. Më keqësohet gjendja; ulem nga ana morale, marr të tatëpjetën; dobësohem, mpakem, këputem; edhe vet. v. III pakësohet shëndeti, fuqia, guximi etj. Bie nga shëndeti. Ra nga gjendja. Ra moralisht (shpirtërisht). Ka rënë, s'është më i pari.
17. (me trajtë të shkurtër përemërore) bised. Nis diçka shtruar dhe e çoj deri në fund, e faroj diçka; filloj të ha me ngulm një gjellë a diçka tjetër ose të pi diçka dhe e mbaroj shpejt; i futem, i përvishem (një gjelle etj.). I ra kosit (byrekut, bakllavasë, verës). U ra fasuleve (patateve). I ra pjatës (tepsisë). U ra mollëve. U ranë shqerrave e i therën (i shitën).
✱Sin.: rrëzohem, shembem, gremisem, lëshohem, hidhem, këputem, shkëputet, shqitet, ulem, zbres, varet, del, derdhet, dobësohet, dorëzohem, faroj, hap, hiqet, humb, humbas, jepem, keqësohet, kullon, lëviz, lodhem, mbështetet, mbulon, pakësohet, përhapet, pi, rrjedh, shfuqizohet, shpërngulem, shtrihet, vdes, vritem, zbutet.
♦ Ra në *baltë (dikush). Ra në *bark (dikush). S’i bie *barku (dikujt). Ra në *batak (dikush). I ranë *bateritë (dikujt) tall. Më ra (m’u bë) *bela (dikush). Ra në *bisht (dikush) tall. Ra *bomba. Ra në *brazdë (në hulli) (dikush). Ra *brenda (dikush). Më ra *bretku. I ra në *bri_I (dikujt). I ra në *bri_II (diçka). Më ranë (m’u këputën, shtira) *brinjët. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *butë. I ra pas *buze (dikujt). Bie *copë. Ra në çark (dikush). Bjer e çohu. 1. shih ngul shkul. 2. Me shumë vuajtje, me mundime të mëdha; ul ngre. I ra (i zbriti) *damari (dikujt). Kam rënë nën *dardhë. Ka rënë nga *dardha (dikush). Ra nga *dega (dikush). Më ranë *duart. Më ra në *dorë. I bie në *dorë (dikujt). Ra nga *dynjallëku (dikush) vjet. Ka rënë nga *fiku (dikush) tall. Bie *fjala. I ranë *fletët (dikujt). Bie (bëhem) *fli. Bie nga *fuqia drejt. Më ra *goja (copë). Ra (hyri) në *gojë (të dikujt). Ra në *grackë (dikush). Ra në *greminë (dikush). Ra në *grep (dikush). Ra në *gropë (dikush). I ra *gjaku (dikujt). Bie në *gjak (me dikë). Ra nga *gjendja (dikush). Ra në *gjunjë (dikush). I bie në *gjunjë (dikujt). Më ranë (m’u këputën, m’u shkurtuan, m’u prenë) *gjunjët. Më ra *gjuha (përtokë). Bie në *gjumë (dikush). Bie në *hall (me dikë a me diçka). Ka rënë nga *hëna (dikush) iron. I ra një *hije (dikujt). I bie *hilesë (së dikujt). Më ra për (në) *hise (diçka). Ra në hulli (në *brazdë) (dikush). I ra *hunda (dikujt). Ra më *hundë (dikush) keq. Bie *jashtë (dikush a diçka). I ranë (i zbritën) *kacabunjtë (dikujt). Ra *kalaja. Ra (zbriti) nga *kali (dikush). S’ra *kalliri! I ka rënë *kapistra (dikujt). Më ranë *këllqet. I ra ndër *këmbë (dikujt). Më ranë *këmbët (copë). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). Më ra (m’u këput) *kërbishtja. Ra në *kllapë (dikush). Ra *klloçkë (dikush). I ka rënë *koburja (dikujt). Më ranë *kockat. I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). Më ranë *krahët. Ra (u hodh) në *krahët (e dikujt). I ra mbi krye (mbi *kokë) (dikujt). Më ranë (m’u këputën) *kryqet. Ra në *kthetrat (e dikujt). Ra në *kurth (dikush). Më ra (m’u këput) *kurrizi. Rashë në kurriz (në *shpinë). Ra në *lak (dikush). Më ra *lëkura. Ra në *llum (dikush). Ra në *marre (dikush). Bie në *mend. Ra në *mendje (dikush). Bie në një *mendje (me dikë). Bie në *mëkat (me dikë). Ka rënë në *mjaltë (dikush). Ra në *moçal (dikush). I ranë *opingat (dikujt). Bie *ndesh (me dikë a me diçka). I bie *ndore (dikujt). Bie (jam) *ngushtë. I ranë *orët (dikujt). I bie *pas (dikujt a diçkaje). I ra *pazari (dikujt a diçkaje) mospërf. I ranë *pendët (dikujt). Ra *perdja libr. Ra nga *pesha (dikush). S’bie *përdhe (diçka). S’e lë të bjerë *përdhe (në tokë) (dikë a diçka). Bie *përmbys (për dikë). Ka rënë *përtokë (dikush). I ranë *pipëzat (dikujt) iron. I ra *pjaca (dikujt a diçkaje) mospërf. Më ra në *pjesë (diçka). Ka rënë *poshtë (diçka a dikush). Nuk bie *poshtë (dikush a diçka). I ranë *patkonjtë (dikujt). I ranë *poturet (dikujt) iron. I bie *prapa (dikujt a diçkaje). Ra në *prehrin (e dikujt) keq. Ra në *prush (dikush). Bie me *pulat (dikush). I ranë *puplat (dikujt) mospërf. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *pykë. Ra nga *qielli (diçka). Ra në *rrjetë (dikush). Ra *squkë (dikush). Më ranë *sytë (për dikë a për diçka). S’e lë të bjerë në *shesh (dikë a diçka). Ra nga *shkallët (dikush). Rashë në shpinë (në *kurriz). Më ra *shpretka (nga gazi). I ranë *telat (dikujt) mospërf. Ra në *tepe (dikush). Ra për *tokë (dikush). S’e lë të bjerë në tokë (*përdhe) (dikë a diçka). Ra në *trap (dikush). I ranë *tulet (dikujt) shaka. Ra mbi *turinj (dikush). Ra (u fut) në *të thella (dikush). Të bien *thonjtë. Më ranë *thonjtë. Ra në *thonjtë (e dikujt). Më ra për *thonjsh. Bie në *ujdi (me dikë). Ra në *ujë (diçka). Bie në *va. O rashë e vdiqa! s’ka rrugë tjetër, ndryshe s’ka ç’më duhet vetja; s’ka si bëhet ndryshe, patjetër (kur diçka e kërkojmë me çdo kusht); domosdo; gjallë a vdekur. I kanë rënë *verigat (dikujt) iron. I ranë *veshët (dikujt). Të rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. Ra në *vete (dikush). I ranë (iu varën) *vetullat (dikujt). I ra *vlera (dikujt). I ranë (i zbritën) *xhindet (dikujt). I ra (i perëndoi) *ylli (dikujt).

BÚJRUM pasth., bised. Urdhëro! Urdhëroni! (kur ftojmë dikë të hyjë në shtëpi, të ulet për të ngrënë etj.). - Hajde, bujrum!

BÚKTHI ndajf. Mënyrë loje me disa fëmijë që ulen rreth, ndërsa njëri vjen përqark me një shami në dorë, ia hedh dikujt në prehër e ky duhet ta ndjekë e ta arrijë para se ai të ulet në vendin e vet. Luaj bukthi.

BUXHÁK,~U_I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Vatra ku ndizet zjarri; oxhaku me gjithë vatër. Buxhaku i vatrës. Hiri i buxhakut. Prushi në buxhak. - Hidhi dru buxhakut! Buxhaku s’bëhet oxhak. (fj. u.).
2. Vend në krye (në dhomë me oxhak), pak më i ngritur se vatra, ku ulemi; qoshk. Buxhaku i dhomës. Rri në buxhak. Në buxhak ulet miku. Ulur pranë buxhakut. Ku është plaku, është buxhaku. (fj. u.).
3. Shesh i vogël në mes të pyllit, lirishtë. Kasollja për kafshët ngrihet në ndonjë buxhak.
✱Sin.: vatër, zjarrishtë, gllanik, kënd, bash, qoshk, caran, lirishtë, çeltirë, shogëlinë.

DEGRADÍM,~I m. sh. ~E, ~ET libr. 1. Veprimi kur degradoj dikë a diçka; zhgradim; kund. gradim. Degradimi i një ushtaraku.
2. Gjendja kur degradojmë a kur degradohet dikush; gjendja kur ulet në post a në përgjegjësi ushtaraku a nëpunësi, zhgradim; kund. gradim. Është në degradimin.
3. Prishje a rënie shkallë-shkallë e gjendjes, e vlerës a e cilësisë së diçkaje; keqësim. Degradimi i pyllit. Degradimi i situatës ekonomike.

►DÉH/ET jovep., ~ (u), ~UR vetv. 1. vet. v. III Shkrin me ngadalë e vende-vende (për borën); lirohet nga bora, kur shkrin (për tokën); ulet me ngadalë niveli i ujit (të një lumi, të një përroi etj.), bie.). U deh bora. U dehën fushat. U deh lumi.
2. vet. v. III Kthjellohet moti (sidomos pasi ka rënë borë). U deh moti.
3. fig. Ligështohem e rrëgjohem, tretem (nga ndonjë sëmundje, nga pleqëria etj.). U deha fare.
✱Sin.: shkrihet, ulet, ligështohet, rrëgjohet, tretet.

DIVÁN,~I_I m. sh. ~E, ~ET 1. Kanape e gjerë dhe e gjatë si shtrat, kanape e veshur si kolltuk; shtrat i ngushtë anës murit të dhomës, ku mund të ulemi ose të shtrihemi. Divan me raft. Hap divanin. Ulet (shtrihet) në divan. Fjeti në divan. Boll u shtriqe në divane, / dil në shkall’ e çaj bajame. (folk.).
2. Korridor i gjerë, zakonisht në katin e dytë të një shtëpie, ku dalin dyert e dhomave, paradhomë, mesore.
3. Ballkon i mbuluar në hyrje të shtëpisë ose në katin e dytë. Doli në divan. Hanin bukë në divan. Në verë flenë në divan.
4. hist. Këshilli i zyrtarëve me të lartë në oborrin e sulltanit të Turqisë, që kryente funksionet e gjykatës së lartë; dhoma ku mblidhej ky këshill.

DJEGSHMËRÍ,~A f., libr. Të qenët i djegshëm, vetia që ka diçka për t’u ndezur e për t’u djegur; shkalla e kësaj vetie. Djegshmëri e madhe (e ngadaltë, e vogël, e dobët). Djegshmëria e duhanit. Rritet (ulet) djegshmëria. Ka djegshmëri. Ndikon në djegshmërinë.

►DOBËS/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bëhem i dobët ose më i dobët krahasur me gjendjen e mëparshme; ligështohem; kund. forcohem, fuqizohem. U dobësua shumë gjatë sëmundjes. I është dobësuar zemra. I janë dobësuar sytë (veshët, nervat). Nuk u dobësuan bagëtitë këtë dimër. Dobësohet kujtesa.
2. vetv., vet. v. III Bëhet e hollë dhe e brishtë, mbetet e pazhvilluar ose fishket; hollohet (bima); kund. zhvillohet. Janë dobësuar nga ngrica (nga thatësira) bimët.
3. vetv., v. III Bëhet më e dobët, sa mezi shihet, shquhet a ndihet (drita ose zëri); ulet; kund. forcohet. Zëri i tij herë dobësohej, herë forcohej. Janë dobësuar ngjyrat (shkëlqimi). Është dobësuar ndriçimi.
4. fig., vetv., vet. v. III Ulet forca a gjallëria, pakësohet vrulli etj.; ulet; kund. forcohet. Dobësohen dallgët. Dobësohet era (rryma). Dobësohen rreshjet. Dobësohet forca (fuqia). Dobësohen sulmet. Dobësohen marrëdhëniet (lidhjet, bashkëpunimi). Nuk iu dobësua vullneti (vëmendja, dëshira, dashuria, kujdesi, besnikëria). Nuk iu dobësuan shpresat. Dobësohet shteti. Dobësohet ekonomia. Kur dobësohen sytë e ballit, forcohen sytë e mendjes. (fj. u.).
5. vetv., vet. v. III Bëhet më pak i qëndrueshmëm në krahasim me çka qenë; kund. forcohet. Dobësohen themelet. Janë dobësuar ca shtylla (shkallët). Dobësohen muret mbajtëse.
6. gjuh., vetv., vet. v. III Rrëgjohet; mezi shqiptohet. Në të folur, fonema “rr” ka prirje të dobësohet.
7. pës. e DOBËSÓJ.
✱Sin.: ligem, ligështohem, hollohem, tretem, hiqem, fishkem, ulet, meket, tulatet, platitet, pakësohet, zbehet, rrëgjohem, rrëzohem, grymosem, prishem, shkoqem, thyhem, bëshnjakem.
♦ Më është dobësuar *zemra.

DRÉDHUR (i, e) mb. 1. Që është dredhur duke e rrotulluar rreth vetes disa herë, i përdredhur; kund. i shpërdredhur. Fije e dredhur. Pe i dredhur. Majë e dredhur.
2. Që është bërë fije (për leshin, pambukun etj.). Lesh (pambuk) i dredhur.
3. Që është dredha-dredha; që është valë-valë (për flokët etj.); i përdredhur. Me flokë të dredhur. Me mustaqe të dredhura.
4. Që është mbështjellë si rrotull a si gyp, që është dredhur (për një cigare, fletë letre etj.). Cigare e dredhur.
5. Që është me kthesa e me dredha. Rrugë e dredhur.
6. Që lëviz pak më lart e më poshtë se toni kryesor, që ngrihet e ulet lehtë (për zërin). Fliste (këndonte) me zë të dredhur.
✱Sin.: i përdredhur, i spërdredhur, i tjerrë, i shalakatur, kaçurrel, dredhues, gjarpërues.

►DRÍDHEM jovep., DRÓDHA (u), DRÉDHUR 1. vetv., vet. v. III Rrotullohet vetë disa herë rreth vetes në një drejtim e shtrëngohet; përdridhet; kund. zhdridhet. U drodh peri (filli, litari). Iu drodh gjalmi.
2. bised., vetv. Rrotullohem në një drejtim, rrotullohem nga njëra anë në tjetrën, kthej trupin, kthehem. U drodh majtas (djathtas). Dridhet e përdridhet.
3. vetv., vet. v. III Merr trajtë të valëzuar, bëhet dredha-dredha; përdridhet. Kanë filluar t'i dridhen flokët.
4. bised., vetv. Ndërroj a kthej rrugën, lë rrugën që kam nisur e marr një tjetër, kthehem, dredhoj. U drodh nga e majta. U drodhën prapa kodrës.
5. vetv., vet. v. III Lëviz shpejt e shumë herë, bën lëkundje të shpeshta, ka dridhje. Dridhen gjethet e pemëve. Dridhet teli. I dridhet dora. I dridhej buza (mjekra). I dridhen gishtërinjtë. Dridhet si purteka në ujë. Dridhet flaka.
6. vetv. Me zënë të dridhurat, rrëqethem (nga ethet, nga të ftohtët etj.); kam të dridhura a rrëqethje në trup nga një ndjenjë e fortë; fig. drithërohem. Dridhej nga të ftohtët (nga ethet). Dridhej nga inati (nga dëshpërimi, nga frika). Dridhej për të birin.
7. edhe fig., bised., vetv. Tundet që nga themelet diçka, tundet a lëkundet fort, tronditet; më zë një frikë e madhe, më hyjnë dridhmat, trembem shumë. Dridhej toka prej tij. Dridhej para tij.
8. vetv., vet. v. III Del duke lëvizur lehtë më lart e më poshtë se toni kryesor, ngrihet e ulet pak (për zërin). I dridhej zëri nga mallëngjimi (kur këndonte).
9. vetv., vet. v. III Jep një shkëlqim herë të fortë e herë të dobët, vezullon. Dridheshin yjtë. Dridhet drita. Në sy i dridhej një dritë.
10. pës. e DREDH.
✱Sin.: përdridhem, spërdridhem, fërfërij, endem, shalakatem, dridhtohem, rrëqethem, ngjethem, përqethem, puprrohem, purtekem, tronditem, tmerrohem.
♦ Nuk i dridhet *bebja e syrit (dikujt). I dridhet *buza (dikujt). Nuk i dridhet *dora (dikujt). M’u drodhën *flokët. I dridhen *gjunjët (dikujt). I dridhen *këllqet (dikujt). I dridhen *këmbët (dikujt). M’u drodh *këmisha (në trup, në shtat). I dridhen *leqet (e këmbëve). M’u drodh (m’u ngjeth, m’u rrëqeth) *mishi (mishtë). I dridhet *mjekra (dikujt). Nuk i dridhet *pushka (dikujt). Nuk i dridhet (nuk i luan, nuk i lëviz) *qepalla (qerpiku) (dikujt). S’më dridhet *qimja. M’u drodhën *qimet e kokës. Nuk i dridhet (nuk i lëviz, nuk i luan) *syri (dikujt). M’u drodhën *telat e zemrës. Më dridhet (më përpëlitet) *zemra (shpirti) (për dikë a për diçka).