FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

COKÁM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Tingulli që dëgjohet kur cokatim; trokitje (në derë); cokatje.

COKÁTJ/E,~A_II f. sh. ~E, ~ET Zhurma që dëgjohet kur dikush cokat në derë ose kur trokasim gotat, trokitje.
✱Sin.: trakullim, trakullitje, trokëllimë, trokëllitje, tokje, tringëllimë, çokitje.

GODÍT_I vep., ~A, ~UR 1. kal. I bie dikujt a diçkaje me dorë, me këmbë a me një send tjetër, qëlloj dikë; e rrah. E goditi me dorë (me grusht, me pëllëmbë). E goditi me këmbë (me shkelm). E goditi me gurë. E goditi me kamxhik. E goditi në fytyrë (në kokë). Godit fort (rëndë, lehtë).
2. usht., kal. Shtie a qëlloj me armë zjarri kundër dikujt a diçkaje; sulmoj dikë a diçka. Godit armikun. Godit me artileri. Godit aeroplanin me kundërajror.
3. sport., kal. I bie topit me forcë (me dorë, me këmbë ose me kokë) në një drejtim të caktuar. Godit topin. Godit me dorë (me këmbë, me kokë).
4. kal., kryes., vet. v III Prek diku a diçka me forcë, rreh diçka; i bie, e merr (plumbi etj.). Topi goditi shtyllën (në shtyllë). Plumbi e goditi në shpatull.
5. kal. Lëndoj a plagos një pjesë të trupit, duke e përplasur a duke e përpjekur pas diçkaje; vras. Goditi dorën (këmbën). Goditi kokën (ballin).
6. kal., vet. v. III E lë në vend, e vret; i bie rrufeja; i bie një sëmundje e rëndë dhe e papritur etj., e cila bën që të humbasë vetëdijen ose i shkakton vdekjen menjëherë. E goditi rrufeja. E goditi dielli. E goditi. bised. i ra pika; i ra damllaja. E goditi në zemër vdiq menjëherë nga zemra.
7. fig., kal. Qortoj rreptë dikë për gabimet e të metat e tij, për qëndrimin a sjelljen ë tij me qëllim që të ndreqet; vë në dukje me forcë gabimet e të metat për t’i zhdukur këto; kritikoj rëndë. Godit dembelët (parazitët, rrugaçët). Godit gabimet (dobësitë, veset). Godit pikëpamjet e gabuara (zakonet prapanike). Godit ashpër. E goditi pas shpine (prapa krahëve).
8. fig., kal. Dëmtoj rëndë a shkatërroj krejt dikë a diçka; i jap dërrmën, e shpartalloj. Godit sektorin privat. Godit pa mëshirë.
9. kal., vet. v. III E prek, e kap një e keqe, që i shkakton dëm të madh. E goditi thatësira. E goditi tërmeti. I goditi kriza ekonomike. E kanë goditur shumë fatkeqësi (të këqija).
10. kal. (zakon. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) Më prek thellë në ndjenja, më ther. Më goditi në zemër.
11. jokal., vet. v. III Rreh me një trokitje (për zemrën, për damarët, për tëmthat ose për një mekanizëm). Godet zemra. Goditin damarët (tëmthat).
12. bised., jokal., vet. v. III Bie (për orën e murit). Ora goditi dymbëdhjetë.
13. fig., jokal. E kam qëllimin diku, synoj diku, rrah. E di ku godet ai. Aty godet ajo fjalë. Godet larg ai me këto fjalë.
14. jokal., njëvet. Ndodh, rastis, qëllon. Godit të vijë. Goditi që u ndodha në shtëpi.
✱Sin.: godas, qëlloj, mëshoj, grushtoj, shpartalloj, flakëroj, vras, rrah, rastis, sulmoj, rastis, qëllon.
♦ Godet (qëllon) *larg (dikush). Goditi (qëlloi) në *shenjë (dikush). Më goditi në *zemër (dikush a diçka).

GODÍTJ/E,~A_I f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur goditet dikush ose diçka. Goditja e objektivit. Goditja e veseve (e të metave, e zakoneve prapanike). Goditje me kokë (me dorë, me grusht, me këmbë). Goditje dënimi (sport.). Goditje këndi (sport.). Goditje me armë (me pushkë, me artileri). Goditje e përqendruar (në punë, në luftë) me forca të shumta.
2. Grushti a pëllëmba që i japim dikujt; shkelmi që i japim dikujt kur e godasim a diçkaje kur e gjuajmë; ajo që pësojmë kur dikush a diçka na godet e na dëmton. Goditje e fortë (e fuqishme, e lehtë). Goditja nga dielli. Jap (marr) goditje.
3. usht. Sulm vendimtar e i befasishëm, që i jepet armikut me të gjitha forcat e me të gjitha mjetet ose me pjesën e tyre kryesore. Goditja kryesore (vendimtare, vdekjeprurëse). Goditja në krahë.
4. kryes. sh. Rrahjet e zemrës, të një mekanizmi etj.; zhurma që dëgjohet kur goditim diçka me dorë, me çekiç etj.; trokitje. Goditjet e zemrës.
✱Sin.: gjuajtje, përplasje, kritikë, sulm, rrahje, qëllim.

METÁLTË (i, e) mb. 1. Që është prej metali, metalik. Sende të metalta. Stoli e metaltë. Shufër e metaltë. Vegël krahu me një pjesë të metaltë. Shtylla të metalta. Urë e metaltë. Këmishë e metaltë.
2. Që ka shije të athët, të fortë dhe të pakëndshme, të ngjashme me metalin. Ende ia ndiente tabletës së hekurit shijen e metaltë në gjuhë.
3. Që është i ngjashëm me tingullin që del nga goditja e metalit, metalik. Qeshi me një zë të metaltë. Dëgjoi një trokitje (zhurmë) të metaltë.
✱Sin.: metalik, metalor, tingëllues, i kumbueshëm.

PJÉKJ/E,~A_II f. sh. ~E, ~ET bised. 1. Veprimi kur takoj dikë a diçka ose kur takohem a piqem me dikë.
2. Takim, pikëpjekje. Kishte një pjekje me dikë.
✱Sin.: takim, pikëpjekje, trokitje, ndeshje, hasje, çikje, përputhje, ndeshë.

PËRPJÉKJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur përpjek ose kur përpiqem. Përpjekja e duarve (e këmbëve). Përpjekja e dy makinave (e trenave).
2. Gjendja pasi përpjek a pasi përpiqem. Ka përpjekje mendimesh.
3. Përqendrimi i vullnetit dhe i forcave fizike e mendore për t’ia dalë në krye një pune ose për të arritur diçka; mënyrë që përdor dikush për t’ia dalë në krye një pune; mundim, orvatje. Përpjekje të mëdha (këmbëngulëse, të pandërprera, të përditshme). Përpjekje e kotë. Përpjekjet e popullit tonë për liri e pavarësi. Bëj përpjekje përpiqem. Kërkohen shumë përpjekje. Bëri të gjitha përpjekjet. Nuk i shkuan kot përpjekjet.
4. Luftim i shkurtër, ndeshje me armë ndërmjet pak forcave; luftim. Përpjekje me armë ndërmjet bandave të drogës. Në përpjekje me armiqtë e kombit e të shqiptarisë.
✱Sin.: përplasje, trokitje, ndeshje, orvatje, tentativë, rropatje, çallëstisje, çalltisje, përçapje, përpëlitje, mundim, zor, goditje, takim, pjekje, përputhje, pajtim, sprovim, rrekje, këmbëngulje, zell, mukajet, shtërzim, zorim, luftim, betejë.

PËRPLÁSJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur përplas ose kur përplasem. Përplasja e duarve. Përplasja e derës. Përplasja e gotave. Përplasje mendimesh. Rregullimi i makinës pas përplasjes.
2. Zhurma që del kur përplasën dy gjëra, kërcitje. U dëgjua një përplasje e fortë. U zgjua nga përplasja e derës.
✱Sin.: përpjekje, trokitje, rrahje, rropatje, cakërrim, çokitje, plasje, plandosje, shukje, shukatje, platitje, ndeshje, ballafaqim, kërcitje, krisje, goditje, grindje, rënie, rrëzim, troshitje, betejë, tundje, degdisje, syrgjynosje.

TRINGËLLÍM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Tingull i hollë e i kumbueshëm që lëshon zilja kur tundet, sende kur rrokullisim, enët kur i godasim etj. Tringëllima e armëve. Tringëllima e çelësave (e lugëve). Tringëllimë zilesh.
2. Trokitje. U dëgjuan ca tringëllima në portë.

TRÓK/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Zile bagëtish, e vogël dhe shpatuke; këmborë e vogël. Trokja e deles (e ftujakut). I var troken. Dëgjohen troket.
2. fig. Njeri i matufepsur. Është bërë për troke (dikush) (mospërf.) është bërë si kafshë, është bërë për t'i varur një këmborë.
3. Trokitje, e trokitur, trokëllimë. U dëgjuan troke të forta.
4. kryes. sh. Zhurmë ritmike e rrahjeve të zemrës, të rrahura, goditje. Troket e zemrës.
✱Sin.: zile, zilkë, cingare, këmborë, trokitje, trokëllimë, zhurmë, goditje.
♦ Njëri i bie trokes e tjetri këmborës shih njëri i bie gozhdës e tjetri potkoit.

TROKÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur trokas, zakonisht me gisht, për të lajmëruar se dua të hyj brenda ose që dikush duhet të ma hapë derën; goditje e diçkaje, zakonisht me gisht, çok etj. Trokitje në derë.
2. Tingull a zhurmë që del kur trokasim; trokëllimë, trokëllitje, çokitje. Trokitje e lehtë (e fortë). Trokitje e duarve duartrokitje.
3. Rrahje. Trokitjet e zemrës.
4. Çokitje, cakëllim. Trokitja e gotave gjatë dollisë.
5. fig. Afrim në kohë, arritje, ardhje, vigjilje, pragu i diçkaje që po afron. Trokitja e Vitit të Ri.
✱Sin.: goditje, takllim, trakullim, trakullitje, trokëllimë, trokëllitje, tokje, tringëllimë, çokitje, takllimë, trakullimë, përpjekje, pjekje, përplasje, goditje, takim, cakëllim, rrahje, arritje, ardhje, vigjilje, prag.

TROKÍTUR,~A (e) f. sh. ~A, ~AT (të) Trokitje. U dëgjua një e trokitur. U dëgjuan ca të trokitura rresht.

TROKËLLÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Trokitje. Trokëllitje në derë. Trokëllitje e rëndë. Trokëllitja e gotave.

ÇOKANÍSJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur çokanis diçka ose kur çokanisem. Dëgjohej zhurma e çokanisjes nga rruga.
✱Sin.: çokje, copëtim, grirje, skalitje, çekanisje, trokitje.

ÇOKÁTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur çokas diçka ose kur çokatem. Çokatje mbas çokatjesh në katër anët.
✱Sin.: trokitje, çokanisje, çokitje, përpjekje, qukje, çukitje, shkundje.

ÇOKÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur çokit diçka apo kur çokitet. Çokitja e gotave. Çokitja e vezëve. Vazhdoi çokitjen e murit. Çokitja e bën të lëvizë më shpejt.
2. Tingulli kur trokasim ose kur përplasim diçka. Dëgjohen çokitjet. Nuk pushuan çokitjet në mur.
✱Sin.: çokatje, trokitje, çokanisje, çukitje, prashitje.

ÇUKULÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Çukitje.
2. Trokitje me sqep.
✱Sin.: çukitje, qukje, çokatje, çukatje, trokitje.