FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AJÉT,~I m. sh. ~E, ~ET fet. 1. Shenjë, tregues, shpallje a dëshmi për Allahun, si Zot i vetëm e kudo i pranishëm.
2. Paragraf ose fjali si pjesë përbërëse një sureje të Kuranit. Ajete kuranore.

AKROMATOCÍT,~I m. sh. ~E, ~ET mjek., biol. Qelizë pa ngjyrë ose që nuk ngjyroset; rruazë e kuqe e gjakut e çngjyrosur, që është tregues i një lloji anemie nga pamjaftueshmëria e hemoglobinës. Akromatocitet në inde. Identifikimi i akromatociteve.

ALAMÉT,~I m. sh. ~E, ~ET bised. 1. Gjëmë, e keqe e madhe që i bëhet dikujt. Me gjëmë e alamete. Në ditë të alametit.
2. Fjalë e rëndë, e pahijshme, e çuditshme, fjalë që s’e thotë mendja e shëndoshë. Thotë alamete. Mos fol alamete!
✱Sin.: tregues, shenjë, çudi, gjëmë, fatkeqësi, kob, mynxyrë, e zezë.

ALFABETÍK,~E mb. I renditur sipas radhës së shkronjave të alfabetit; që ka të bëjë me alfabetin; alfabetar. Renditje alfabetike. Tregues (skedar) alfabetik. Grupim alfabetik. Sipas rendit (Në rend) alfabetik.

AMPERMÉT/ËR,~RI m. sh. ~RA, ~RAT fiz. Aparat i posaçëm që shërben për të matur fuqinë e rrymës elektrike. Ampermetër i thjeshtë. Ampermetër digjital. Ampermetër analog (me tregues gjilpëre). Kontrolloi me ampermetër rrymën në kabllon e motorit. Ampermetër për matjen e rrymës së një qarku të thjeshtë me një bateri e një llambë.

ANAPLAZÍ,~A f., mjek. Proces patologjik i shndërrimit të qelizave në forma më primitive, embrionale ose të padiferencuara. Anaplazia qelizore. Mikroskopia tregoi shenja të anaplazisë. Anaplazia është tregues i malinjitetit në kanceret e zhvilluara.

ANTROPOGJENETÍK,~E mb., antrop. Që ka të bëjë me antropogjenetikën; që i përket antropogjenetikës, i antropogjenetikës. Tregues antropogjenetikë. Metodat e studimeve antropogjenetike. Nga aspekti antropogjenetik.

AREÁL,~I_II m. sh. ~E, ~ET bot. 1. Sipërfaqe e hapur, territor i populluar nga një specie e caktuar bimore ku ndodh bashkëveprimi ndërmjet vetive trashëguese të bimëve dhe të faktorëve mjedisorë modifikues.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për tipa të ndryshëm arealesh: Areal bazë sipërfaqe e trungut të një druri në metra katrorë në lartësinë e gjoksit të njeriut si pjesë përbërëse, e matur jashtë lëvores dhe e shprehur në metra katrorë për një hektar si tregues i dendësisë së ngastrës. Areal i konservuar zonë me vlera të veçanta mjedisore ose historike, e mbrojtur me ligj nga ndërhyrjet e jashtme dëmtuese. Areal i lagësht sipërfaqe toke e drenazhuar, ku ngopja me ujë është faktor mbizotërues, që përcakton natyrën e tokës dhe zhvillimin e llojeve bimore e shtazore që rritet nën tokë dhe në sipërfaqe të saj. Areal i ndërprerë sipërfaqe toke që nuk formon territor të kufizuar, për arsye historike, gjeografike, politike etj. (p.sh. ishujt etj.) Areal i përndarjes (i shpërndarjes) sipërfaqe tokësore në të cilat ndeshen lloje të caktuara të bimëve ose të shtazëve. Areal i vazhdueshëm sipërfaqe toke që dallohet nga shtrirja e pandërprerë në hapësirë, në kohë ose në vijimësi. Areal lartësor që lidhet me hapësira ose sipërfaqe shpatore me lartësi të mëdha mbi nivelin e detit. Areal minimum sipërfaqe-provë si objekt studimi, madhësia e së cilës varet kryesisht nga struktura e bimësisë dhe nga madhësia e sipërfaqes që do të vlerësohet. Areal mbijetues sipërfaqe toke që ka mbijetuar që nga ekzistenca e saj e hershme dhe me përhapje të gjerë. Areal rural sipërfaqe që gjendet larg ndikimit të qyteteve të mëdha, që është e dallueshme nga zonat urbane dhe nënurbane që kanë denduri të lartë banimi.

BAROMETRÍK,~E mb. 1. meteor. Që lidhet me barometrin, i barometrit; që ka të bëjë me shtypjen atmosferike. Shkalla barometrike. Shtypja barometrike. Ndryshime barometrike. Të dhëna barometrike. Lartësia barometrike e avionit. Hartat barometrike. Vlera të ulëta barometrike.
2. fig. Që tregon ose shërben si kriter i gjendjes në një fushë të caktuar. Matës barometrik për besueshmërinë ndaj qeverisë. Pikë reference barometrike për ekonominë. Shkalla e pjesëmarrjes në votime është një tregues barometrik i interesit qytetar.

BAROMÉT/ËR,~RI m. sh. ~RA, ~RAT meteor. 1. Vegël e posaçme për të matur shtypjen atmosferike. Barometër metalik. Barometër me zhivë. Barometër aneroid barometër pa ujë, që mat shtypjen atmosferike me anë të veprimit të ajrit në kapakun elastik të një kutie vakuumi. U ngrit (u ul) barometri. Sipas barometrit. Kontrolloi barometrin. Shifra e barometrit paralajmëronin stuhi.
2. fig. Masë, kriter për vlerësimin e diçkaje; tregues i gjendjes a i prirjeve në një fushë të caktuar. Barometër i zhvillimit. Barometër i marrëdhënieve ndërkombëtare. Opinionet janë barometër i demokracisë. Barometër i krizave shoqërore.

BIBLIOGRAFÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. Klasifikim e përshkrim shkencor e sistematik i botimeve të ndryshme (i librave, i revistave etj.) për t’ua bërë të njohura të tjerëve; degë e dijes që merret me parimet, me kriteret e me metodat e këtij përshkrimi e klasifikimi. Bibliografia e fjalorëve të shqipes. Bibliografi shkencore. Kritikë e bibliografi. Sektori i bibliografisë. Merret me bibliografi.
2. Përmbledhje shënimesh e të dhënash të veçanta për libra, artikuj e botime të tjera, që lidhen me një çështje, me një temë ose me një fushë të caktuar. Bibliografi analitike (kronologjike, tematike). Bibliografi e letërsisë shqipe. Bibliografi e gjuhësisë.
3. Tregues i literaturës së përdorur në një studim shkencor. Bibliografia e punimit. Jap bibliografinë.

BIBLIOGRAFÍK,~E mb. Që lidhet me bibliografinë, që i përket bibliografisë; i bibliografisë. Buletin (punim) bibliografik. Informacion (përshkrim) bibliografik. Shënime (të dhëna) bibliografike. Tregues bibliografik. Çështjet bibliografike të veprës së Buzukut.

BËRXHÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Gjatësia nga maja e gishtit të madh deri te maja e gishtit tregues kur këta gishtërinj janë të hapur e të shtrirë. I gjatë një bërxhik. Mat me bërxhik. Sa një bërxhik fare i vogël (zakonisht për fëmijët). Këmba si kopaçe, / Putra një bërxhik. (folk.).
✱Sin.: çepirok, sfurqi, furmaçe.

DATËSHËNÚES, ~I m. sh. ~, ~IT 1. Informacion numerik (dita, muaji, viti) që mund të përdoret për të treguar një ngjarje, një kohë ose një periudhë kohore të caktuar; kalendar.
2. Shenjë që shërben si tregues për datën e prodhimit dhe kohën e përdorimit të një produkti.

DEMOGRAFÍK,~E mb., spec. Që ka të bëjë me demografinë, që i përket demografisë, i demografisë; që lidhet me përbërjen e popullsisë dhe me ndryshimet në gjirin e saj. Studim (atlas) demografik. Tregues demografik. Statistika demografike. Zhvillimi demografik. Përbërja (gjendja) demografike. Lëvizjet (ndryshimet) demografike. Dukuri demografike.

DISKURSIVITÉT,~I m., libr. Mënyrë sesi një dukuri, ide, ose temë shprehet, strukturohet dhe interpretohet në gjuhë apo në tekste. Diskursivitet formal (akademik, profesional). Diskursivitet i përditshëm (bisedor). Diskursivitet argumentues. Diskursivitet narrativ. Diskursiviteti i subjektit. Tregues të diskursivitetit letrar. Gjatë këtij diskursiviteti, nga vepra në vepër.

DËFTÚES,~E mb. 1. Që shërben për të treguar dikë a diçka, për të drejtuar vëmendjen ndaj dikujt a ndaj diçkaje të caktuar, tregues. Gishti dëftues gishti i dytë i dorës pas gishtit të madh; gishti tregues. Rregulla dëftuese. Pjesëza dëftuese (gjuh.).
2. Që shërben për të vërtetuar diçka, që shërben si dëshmi a si dëftesë. Prova dëftuese.

DËFTÚES,~I m. sh. ~, ~IT Gisht i dytë i dorës pas gishtit të madh; gisht tregues. Vuri dëftuesin mbi hartë.

EKSPONÉNT,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. mat. Tregues. Eksponent pozitiv (negativ). Eksponent thyesor. Eksponent zero. Eksponenti i fuqisë.
2. libr. Përfaqësues kryesor i një grupi njerëzish, i një organizate etj. U lidh me eksponentë të lëvizjes sonë. Ishin aty shumë eksponentë të opozitës. Zbatimi i idesë hasi në kundërshtimin e eksponentëve të nacionalizmit. Pesë eksponentë të minoritetit grek.
✱Sin.: tregues, përfaqësues.

ELEKTROSKÓP,~I m. sh. ~Ë, ~ËT fiz. Mjet që tregon nëse një trup është i elektrizuar. Si të bësh një elektroskop të thjeshtë. Elektroskop me fletë platini. Elektroskop me tregues. Kryhen eksperimente me elektroskopin