FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ANASTOMÓZ/Ë,~A f., mjek. 1. Ndërkomunikim midis dy enëve të gjakut, midis dy arterieve a dy venave të gjakut; krijim komunikimi midis dy pjesëve të ndara më parë. Anastomozë natyrore. Anastomozë vaskulare. Anastomoza ndërmjet arterieve koronare.
2. Hapje e krijuar nga një ndërhyrje kirurgjike, nga një traumë ose nga një proces patologjik midis dy organeve të ndara normalisht nga njëri-tjetri. Anastomozë kirurgjikale. Kirurgët krijuan një anastomozë në aparatin tretës.
✱Sin.: bashkuese, ngjitëse, bashkëngjitëse, lidhëse, ndërkomunikim.

EKZISTENCIALÍSHT ndajf. Nga pikëpamja ekzistenciale. Ekzistencialisht populli do të pësonte një traumë. Vuajnë ekzistencialisht për mjedise pune. Për të mbrojtur ekzistencialisht jetën.

PLÁG/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Vend në trup i çarë, i prerë a i shpuar me plumb, me thikë ose me ndonjë send tjetër; vend i vrarë nga një goditje e fortë; vend i operuar që nuk është mbyllur ende; vend i infektuar a i qelbëzuar. Plagë e rëndë (e lehtë). Plagë e hapur (e gjallë) plagë që nuk është mbyllur. Plagë e mbyllur (e përtharë). Plagë plumbi. Shenjë plage. Lidh (mjekoj) plagën. U shërua (u mbyll, vuri kore) plaga. I rrjedh plaga. Iu acarua plaga. I dhemb plaga. Plaga shërohet, po fjala e hidhur s’harrohet. (fj. u.). Plaga e ligë (veter.) plasja e gjësë së gjallë. Tërfil plagësh (bot.) luleleshe. Më zi plaga e gjuhës se plaga e pushkës. (fj. u.).
2. E prerë a e çarë në trungun e një bime; vendi i dëmtuar në një bimë, që shkaktohet nga goditja me diçka të fortë. Plagët e trungut (e rrënjës). Iu mbyll plaga qershisë. Nga plaga e breut derdhet rrëshira erëmirë. (fj. u.).
3. fig. Dhembje e madhe shpirtërore, brengë; diçka që të lëndon zemrën, të pikëllon a të shkakton vuajtje; vuajtje e thellë. Plagë e vjetër. Ia hapi (ia lëndoi, ia ngacmoi, ia trazoi, ia cingërisi) plagën dikujt. Më ka mbetur plagë. Ia la plagë në zemër. E preku në plagë. Dhembjet bëhen plagë e plagët zënë kore. (fj. u.).
4. fig. Diçka e keqe, nga e cila vuan tërë shoqëria, e keqe shoqërore që zgjat e mezi zhduket. Plagë shoqërore. Plagë shekullore (e pashërueshme). Plaga e emigrimit.
5. si mb. I plagosur, me plagë; si plagë. E ka kurrizin plagë. I kishte këmbët plagë. Ia bëri trupin plagë.
✱Sin.: varrë, plagomë, lavomë, e vrarë, zdrëmë, brengë, vragë, çarje, prerje, e prerë, e çarë, shembje, e shpuar, vurratë, dëmtim, traumë, dhembje, pikëllim, vuajtje, fatkeqësi.
♦ M’u bë plagë (plaçkë) në sy (dikush a diçka) nuk mund ta shikoj dot, nuk e duroj dot; e kam halë në sy. M’u bë plagë (lungë) në zemër (në shpirt) u brengosa shumë; u preka thellë; m’u bë zemra (shpirti) plagë. M’u bë zemra plagë vuaj shumë, jam vrarë shpirtërisht nga një humbje, nga një fatkeqësi etj.; më vjen shumë keq; m’u bë zemra (shpirti) copë; m’u bë plagë (lungë) (në zemër); e kam zemrën plagë; m’u bë zemra shpellë. Ma bëri zemrën plagë (dikush a diçka) shih ma plagosi zemrën (dikush a diçka). I gërvishti (i ngacmoi) plagën (dikujt) i kujtoi dikujt një fatkeqësi a një ngjarje të hidhur, që ai e kishte fashitur; e ngacmoi aty ku i dhemb e s’duron, e preku në diçka që e shqetëson; e preku në plagë (dikë); ia lëndoi plagën; i ngacmoi dregëzën. I hap plagën (dikujt) e lëndoj duke i kujtuar diçka të hidhur, që e ka vuajtur më parë dhe që është fashitur disi; i çel jaki të keqe; kund. i mbyll plagën. Është *melhem për plagë (dikush). E kam plagë (në zemër) (diçka) më ka shqetësuar shumë, më ka hidhëruar shumë dhe e kujtoj gjithnjë, më ka lënë një mbresë të thellë e nuk e harroj kurrë (një humbje, një fatkeqësi etj.); m’u bë zemra plagë (nga diçka); e kam dregëz në zemër; e kam peng (në zemër); e kam thikë në zemër; e kam gozhdë në zemër; e kam pikë në zemër; nuk më hiqet (nuk më shqitet) nga mendja. E kam zemrën plagë kam pësuar një tronditje të thellë shpirtërore nga diçka që më bën të vuaj, jam shumë i brengosur e i pikëlluar; m’u bë zemra plagë; e kam zemrën (shpirtin) të vrarë; e kam zemrën pleh. Ia lehtësoi plagën (dikujt) ia zbuti dhembjen shpirtërore, ia lehtësoi vuajtjet; e qetësoi, e ngushëlloi. Ia la plagë në zemër (në shpirt) (dikujt) e bëri dikë të ketë një dhembje shpirtërore a brengë të madhe, e bëri të vuajë thellë e për një kohë të gjatë. Ia lëndoi plagën (plagët) (dikujt) ia shtoi brengën a dhembjen shpirtërore, duke i kujtuar fatkeqësinë që i ka rënë, e preku dikë atje ku i dhemb; i gërvishti (i ngacmoi) plagën. Lëpijnë plagët (çibanët) (e njëri-tjetrit) keq. mbulojnë të metat a fajet e njëri-tjetrit, mbrojnë a qetësojnë njëri-tjetrin. Mori një plagë (të rëndë) (dikush) pësoi një fatkeqësi të rëndë dhe ka një brengë të madhe a një vuajtje shpirtërore të thellë, u plagos rëndë shpirtërisht nga një ngjarje e hidhur. Më mbeti plagë në zemër (në shpirt) (diçka) më la mbresë të thellë në shpirt, më pikëlloi a më bëri të vuaj, jam i plagosur rëndë shpirtërisht; e kam brengë (në zemër). I mbyll plagën (dikujt) e qetësoj, duke ia zbutur pasojat e këqija ose të rënda, ia përmirësoj gjendjen; e bëj të harrojë një fatkeqësi; ia fashit një dhembje shpirtërore; i shëroj plagën; kund. i hap plagën. M’u mbyll plaga u qetësova, m’u zbut a m’u fashit dhembja e madhe shpirtërore a brenga që kisha, i harrova vuajtjet a fatkeqësitë; m’u përtha plaga. M’u përtha plaga m’u zbut një dhembje shpirtërore; m’u fashit një kujtim i hidhur; m’u mbyll plaga. Plagë e hapur dhembje shpirtërore a fatkeqësi që nuk ka kaluar e nuk është mbyllur, vuajtje e thellë a brengë që nuk është fashitur; kund. plagë e mbyllur. Plagë e mbyllur dhembje shpirtërore a fatkeqësi që ka kaluar dhe është mbyllur, vuajtje e thellë a brengë që është fashitur; kund. plagë e hapur. Si plaga qelbin me vështirësi të mëdha, me shumë lodhje e mundime (zakonisht për të mbledhur para e ushqime). Preku në plagë (dikush) përmendi atë që është më e rëndësishme, më thelbësore a më e dhimbshme për dikë, preku aty ku duhet; preku pikën më delikate të një çështjeje, zbuloi gjënë më shqetësuese; gjeti pikërisht atë që e mundon dikë; vuri gishtin në plagë. E preku në plagë (dikë) i përmendi a i kujtoi atë dobësi ose atë fatkeqësi të rëndë, që i ka shkaktuar një dhembje të madhe shpirtërore a një brengë, e preku atje ku s’duron dot; i gërvishti (i ngacmoi) plagën (dikujt); e preku në dregëz; i shkeli në kallo (dikujt); e goditi në zemër; i ra nenit të këmbës (dikujt). I shëroj plagën (dikujt) ia heq një dhembje shpirtërore e ia largoj një brengë që e mundon; i mbyll plagën. Vuri *gishtin në plagë (dikush). Ka zënë *dregëz (plaga). Ka zënë *kore (plaga).

PËRTROLLËZÚES,~E mb. Që përtollëzon dikë a diçka. Traumë përtrollëzuese.

SHOK,~U_II m. vet. nj. 1. mjek., psikol. Gjendje fiziologjike që shfaqet me pamjaftueshmëri akute të qarkullimit të gjakut, për shkak të një ndërhyrjeje kirurgjikale, për shkak të një aksidenti etj.; sindrom që manisfestohet me çrregullime të qarkullimit të gjakut, dëmtim të funksioneve jetësore etj. Gjendje shoku. Është në gjendje shoku. Simptomat e shokut.

2. fig. Emocion i fuqishëm dhe i papritur; shqetësim i madh fizik dhe psikologjik; shpërthim dërrmues; goditje psikologjike; traumë. Ai është ende në shok. Ajo vuan nga shoku. Po shërohet nga shoku. Humbja e punës i shkaktoi shok psikologjik.

3. Pjesë e parë apo e dytë e disa emërtimeve të pathjeshta që lidhen me lloje të ndryshme të kësaj gjendjeje. Shok traumatik gjendje që shkaktohet si pasojë e një traume psikologjike ose fizike. Shok kardiogjen dështim akut i qarkullimit të gjakut që shkaktohet si pasojë e mosfunskionimit të zemrës, e pamundësisë pompuese të saj për të furnizuar trupin me gjak. Shoku infektiv ose septik dështimi akut i qarkullimit të gjakut, që lidhet me një infeksion bakterial. Shoku toksik sindrom infektiv i shkaktuar nga disa lloje infeksionesh bakteriale, që mund të prekë të gjitha organet dhe shkakton dështim akut të qarkullimit të gjakut. Shoku kulturor efekti i krijuar tek një individ kur çuditet, zihet në befasi nga një kulturë të huaj. Terapia (metoda) e shokut metodë terapeutike që përdoret në disa sëmundje infektive ose gjendje psikiatrike për të shëruar shokun biologjik ose atë psikologjik.

✱ Sin.: tronditje, traumë.

TRAUMATIZÍM,~I m. sh. ~E, ~ET mjek., psikol. Dëmtim fizik a gjendje e rënduar shpirtërore e mendore e shkaktuar nga një traumë. Traumatizimi i gjymtyrëve nga një aksident rrugor. Traumatizimi i fëmijëve nga dhuna (nga lufta).

TRAUMATIZ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR mjek., psikol., kal. Shkaktoj traumë (fizike ose psikologjike); trondit thellë. Çdo luftë traumatizon njerëz. Film që traumatizon fëmijët. Traumatizoi popullsinë e tmerroi.

TRAUMATIZÚAR (i, e) mb. Që është traumatizuar; që ka pësuar traumë. Njerëz të traumatizuar nga lufta.

TRAUMATIZÚES,~E mb. Që shkakton traumë; tronditës. Shfaqje (pamje, ngjarje) traumatizuese.

TRÁUM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. mjek. Plagë a dëmtim i rëndë i një pjese të trupit, që shkaktohet nga goditje. Traumë e hapur (e mbyllur). Traumë në kokë (në këmbë, në shpinë).
2. psikol. Tronditje e fortë shpirtërore që pëson dikush, kur i ndodh një fatkeqësi a diçka tjetër e rëndë dhe e papritur, plagë shpirtërore. Traumë psikike (shpirtërore). Pësoi traumë. Pasojat e traumës. Vdekja e vëllait i shkaktoi traumë të madhe.

TRONDÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur e tund dhe e lëkund me forcë e zakonisht disa herë diçka; lëkundje e fortë e diçkaje nga të gjitha drejtimet; shkundullimë. Tronditja e tokës. Tronditje nga themelet. Tronditjet e kamionit. Jep shumë tronditje.
2. fig. Vuajtje e rëndë shpirtërore që vjen nga një fatkeqësi, nga një lajm i keq e pa pritur, nga fjalët e hidhura që thotë dikush etj.; dhembje e madhe shpirtërore; hidhërim i thellë, turbullirë, shqetësim i madh. Tronditje e rëndë (e madhe). Tronditje nervore. Pësoi një tronditje. I dridhej zëri nga tronditja. Nuk po e merrte veten nga tronditja.
3. mjek. Gjendje e rëndë shëndetësore, që ndodh për shkak të ndonjë goditjeje në kokë; turbullim. Tronditja e trurit.
4. fig. Lëkundje, paqëndrueshmëri; ndryshim rrënjësor i diçkaje, shkatërrim, përmbysje. Tronditje ekonomike (politike). Periudhë tronditjesh.
✱Sin.: tundje, lëkundje, trandje, shkundullimë, dridhje, shkundje, hidhërim, vuajtje, dhembje, dhimbje, hidhërim, turbullirë, emocion, shqetësim, traumë, turbullim, mallëngjim, prekje, paqëndrueshmëri, shkatërrim, rrënim, përmbysje.