FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ÁLLK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Vijë ndarëse e arave ose e tokës, kufi ndërmjet tokave. Kapërceu allkën e huaj. Hoqi allkën. U përcaktuan allkat. U vu allka. Mbollëm misrin deri te allka. Gur allke.
✱Sin.: ledh, kufi, sinor, mezhdë, trap, pengesë, gardh, prag.

ÁRKËSH,~I m. sh. ~A, ~AT vjet., tek. 1. Reze me sustë (e derës, e dritares, e dollapit). Vuri arkëshin. Arkëshi i dollapit. Portë me arkësh.
2. Pendë kurthi; mashë, sustë që vë në lëvizje një mekanizëm. Arkësh çeliku. Arkëshi i rrotave.
3. Trap i vogël. Kaluan lumin me arkësh.
✱Sin.: mashë, sustë, trap.

ARÇ,~I_I m. sh. ~E, ~ET Trap, vend i ngritur anës një hendeku për të kaluar lumin a përroin. Ecën arçit. Kaluam arçeve. Sajuan një arç druri.

ARÇÁR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET krahin. Gropë e vogël; trap, vijë e thellë në tokë. Bie në arçare. Arçare e cekët. Ra në arçare. Kapërceva arçaren.
✱Sin.: gropë, hendek, trap, thellinë.

BÍE_I vep., RÁSHË, RËNË jokal. 1. Rrëzohem nga një vend i lartë në një vend më të ulët, këputem nga lart poshtë (për trupat nën veprimin e peshës së tyre); kund. ngrihem. Ra një tullë (një gur, një kokërr). Ra tavani. Ra një yll. Ra një aeroplan. Ra nga shkëmbi (nga buza, nga bregu). Ra nga pema (nga dega). Ra nga çatia (nga muri, nga dritarja, nga kati i dytë). Ra nga kali (nga biçikleta, nga makina). Ra zogu nga çerdhja. Ra nga qielli. Më ra nga duart. Më ra nga xhepi. Bie nga lart. Ra në pus (në gropë, në humnerë, në lumë, në përrua, në det). Bie në fund. Bie përtokë (përdhe). Bie shpejt (lirisht, butë, me forcë). Ra më këmbë. Dardha nën dardhë bie. (fj. u.). Bie molla që ka krimbin. (fj. u.). Malet tunden, po nuk bien. (fj. u.).
2. Rrëzohem përdhe kur humbas mbështetjen, lidhjen ose drejtpeshimin; rrëzohem padashur, gremisem, shembem. Ra lisi (mullari). Ra shtëpia (muri, gardhi). Ra makina. Ra në borë (në baltë, në rrugë, në kalldrëm, në dysheme). Ra me bark (përmbys, më hundë, sa gjatë gjerë). Ra i vdekur (top, shakull, në vend, pa ndjenja). Ra e u vra (theu këmbën). U pengua (rrëshqiti) e ra. - Mbaje të mos bjerë! - Lëre të bjerë! Gati (desh) rashë. Ka rënë gruri. Kali, tek bie, aty do të ngrihet. (fj. u.). Kush nxiton shumë, bie më hundë. (fj. u.).
3. vet. vet. v. III Shqitet, hiqet a shkëputet nga një vend ose nga e tëra, rrëzohet. Bien gjethet. I ranë qimet (flokët). Po i bie lëkura. I ranë dhëmbët. I ranë pendët. I ra pushi. I ra korja (plagës). Më ra thoi. Ra suvaja. I ka rënë boja. I ka rënë pulla (zarfit). I ra gjuha këmborës. Bie një rrokje (një tingull) (gjuh.).
4. Ulem vetë ndenjur, më gjunjë ose shtrirë; shtrihem; hidhem, lëshohem drejt dikujt a drejt diçkaje; kund. ngrihem, çohem. Bie në shtrat (në krevat, në rroba, në dyshek). Bie barkas (më gjunjë, përmbys, në shpinë). Bie të fle. I ra në krahë (në prehër, ndër këmbë). Bie poshtë shtrihem të fle. Ra i sëmurë zuri shtratin nga një sëmundje. Ra lehonë qëndroi e shtrirë në shtrat si lehonë; nisi lehoninë. Bie me pulat (bised.) shtrihet të flejë shumë herët. Kush bie me qen, gdhihet me pleshta. (fj. u.).
5. Rrëzohem i plagosur ose i vdekur; vritem a vdes, jap jetën për një çështje të drejtë. Ra në betejë (në luftë, në fushën e nderit, në krye të detyrës). Ra dëshmor (si hero, heroikisht). Ra për liri (për atdhe). Ra fli (theror).
6. vet. vet. v. III Rrjedh teposhtë, kullon, del e shkon poshtë; bised. derdhet (për lumin, përruan etj.). Bie ujëvara (rrëkeja, çurka). Më bien lot. Më bie gjak nga hundët. I bien jargë. Më bien djersë. Bie pikë-pikë. Lumi bie në det.
7. vet. vet. v. III Rrëzohet mbi tokë nga lart (për reshjet); përhapet mbi tokë e mbi sendet, mbulon tokën e sendet. Bie shi (borë, breshër, llohë, vesë). Bie brymë. Bie mjegull. Bie pluhuri (tymi). Bie me shtamba (me rrëshekë). Fryn e bie.
8. vet. vet. v. III Varet lirshëm teposhtë; ulet e mbështetet lirshëm mbi diçka tjetër, shtrihet mbi diçka. Bie perdja. I ranë krahët poshtë. I kanë rënë supet. I ra koka në gjoks. I bien flokët mbi supe (mbi ballë). I bie kapela mbi sy. I ka rënë gusha. I kanë rënë faqet.
9. Heq dorë nga qëndresa, pushoj qëndresën, dorëzohem, jepem (për kala, për qytete, për shtete). Ra qyteti. Ra kështjella (kalaja). Ra perandoria. Ra pa luftë.
10. Zbres nga fuqia, humbas pushtetin, vendin, detyrën etj.; caktohem në një detyrë më të ulët; më ulet vlera; vet. vet. v. III humbet fuqinë vepruese, nuk vepron më, shfuqizohet (për ligjet etj.). Ra qeveria (kabineti). Ra nga fuqia (nga froni). Bie një ligj nga fuqia. Ra ky mendim.
11. vet. vet. v. III Zbret pjerrtas ose pingul, shkon drejt një vendi më të ulët. Shkëmbi bie thikë. Shpati bie pingul (pjerrtas). Kodra bie butë. Bie shkallë-shkallë.
12. Zbres, lëviz tatëpjetë; shpërngulem e zbres nga një krahinë më e lartë dhe vendosem në një më të ulët; vij a shpërngulem nga malësia në fushë ose nga fshati në qytet. Ra në fushë. Ra në Shkodër.
13. vet. vet. v. III Ulet, pakësohet (si numër, si sasi, si vëllim etj.); edhe v. I më ulet vlera, humbas cilësinë, zbres në një shkallë më poshtë; kund. ngrihem. Bie numri. Ra çmimi. Ranë aksionet. Ra kursi. Ra shpejtësia. Ra prodhimi. Ra lumi. Ra niveli. Ra në kategorinë e dytë. Ra goma u shfry goma. I ra barku. I ra vlera (ndikimi, autoriteti).
14. vet. vet. v. III Pakëson a humbet forcën e vet, i ulet vrulli, dobësohet, zbutet. Ra era (deti). Ra të nxehtët (të ftohtët). Flakët po binin. Bie fashë qetësohet, pushon. I ranë ethet. I ra temperatura. Ra trysnia. Ra vrulli (ritmi). I ra gëzimi (entuziazmi). I ra inati (zemërimi). Biseda ra. Ra kureshtja (interesimi). Puna nuk binte.
15. fig. Humb vlerat a cilësitë e mira. Ra nga mjeshtëria (nga zanati). Ka rënë në mësime. Ra në sytë e të tjerëve. - Sa poshtë ka rënë!
16. Më keqësohet gjendja; ulem nga ana morale, marr të tatëpjetën; dobësohem, mpakem, këputem; edhe vet. v. III pakësohet shëndeti, fuqia, guximi etj. Bie nga shëndeti. Ra nga gjendja. Ra moralisht (shpirtërisht). Ka rënë, s'është më i pari.
17. (me trajtë të shkurtër përemërore) bised. Nis diçka shtruar dhe e çoj deri në fund, e faroj diçka; filloj të ha me ngulm një gjellë a diçka tjetër ose të pi diçka dhe e mbaroj shpejt; i futem, i përvishem (një gjelle etj.). I ra kosit (byrekut, bakllavasë, verës). U ra fasuleve (patateve). I ra pjatës (tepsisë). U ra mollëve. U ranë shqerrave e i therën (i shitën).
✱Sin.: rrëzohem, shembem, gremisem, lëshohem, hidhem, këputem, shkëputet, shqitet, ulem, zbres, varet, del, derdhet, dobësohet, dorëzohem, faroj, hap, hiqet, humb, humbas, jepem, keqësohet, kullon, lëviz, lodhem, mbështetet, mbulon, pakësohet, përhapet, pi, rrjedh, shfuqizohet, shpërngulem, shtrihet, vdes, vritem, zbutet.
♦ Ra në *baltë (dikush). Ra në *bark (dikush). S’i bie *barku (dikujt). Ra në *batak (dikush). I ranë *bateritë (dikujt) tall. Më ra (m’u bë) *bela (dikush). Ra në *bisht (dikush) tall. Ra *bomba. Ra në *brazdë (në hulli) (dikush). Ra *brenda (dikush). Më ra *bretku. I ra në *bri_I (dikujt). I ra në *bri_II (diçka). Më ranë (m’u këputën, shtira) *brinjët. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *butë. I ra pas *buze (dikujt). Bie *copë. Ra në çark (dikush). Bjer e çohu. 1. shih ngul shkul. 2. Me shumë vuajtje, me mundime të mëdha; ul ngre. I ra (i zbriti) *damari (dikujt). Kam rënë nën *dardhë. Ka rënë nga *dardha (dikush). Ra nga *dega (dikush). Më ranë *duart. Më ra në *dorë. I bie në *dorë (dikujt). Ra nga *dynjallëku (dikush) vjet. Ka rënë nga *fiku (dikush) tall. Bie *fjala. I ranë *fletët (dikujt). Bie (bëhem) *fli. Bie nga *fuqia drejt. Më ra *goja (copë). Ra (hyri) në *gojë (të dikujt). Ra në *grackë (dikush). Ra në *greminë (dikush). Ra në *grep (dikush). Ra në *gropë (dikush). I ra *gjaku (dikujt). Bie në *gjak (me dikë). Ra nga *gjendja (dikush). Ra në *gjunjë (dikush). I bie në *gjunjë (dikujt). Më ranë (m’u këputën, m’u shkurtuan, m’u prenë) *gjunjët. Më ra *gjuha (përtokë). Bie në *gjumë (dikush). Bie në *hall (me dikë a me diçka). Ka rënë nga *hëna (dikush) iron. I ra një *hije (dikujt). I bie *hilesë (së dikujt). Më ra për (në) *hise (diçka). Ra në hulli (në *brazdë) (dikush). I ra *hunda (dikujt). Ra më *hundë (dikush) keq. Bie *jashtë (dikush a diçka). I ranë (i zbritën) *kacabunjtë (dikujt). Ra *kalaja. Ra (zbriti) nga *kali (dikush). S’ra *kalliri! I ka rënë *kapistra (dikujt). Më ranë *këllqet. I ra ndër *këmbë (dikujt). Më ranë *këmbët (copë). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). Më ra (m’u këput) *kërbishtja. Ra në *kllapë (dikush). Ra *klloçkë (dikush). I ka rënë *koburja (dikujt). Më ranë *kockat. I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). Më ranë *krahët. Ra (u hodh) në *krahët (e dikujt). I ra mbi krye (mbi *kokë) (dikujt). Më ranë (m’u këputën) *kryqet. Ra në *kthetrat (e dikujt). Ra në *kurth (dikush). Më ra (m’u këput) *kurrizi. Rashë në kurriz (në *shpinë). Ra në *lak (dikush). Më ra *lëkura. Ra në *llum (dikush). Ra në *marre (dikush). Bie në *mend. Ra në *mendje (dikush). Bie në një *mendje (me dikë). Bie në *mëkat (me dikë). Ka rënë në *mjaltë (dikush). Ra në *moçal (dikush). I ranë *opingat (dikujt). Bie *ndesh (me dikë a me diçka). I bie *ndore (dikujt). Bie (jam) *ngushtë. I ranë *orët (dikujt). I bie *pas (dikujt a diçkaje). I ra *pazari (dikujt a diçkaje) mospërf. I ranë *pendët (dikujt). Ra *perdja libr. Ra nga *pesha (dikush). S’bie *përdhe (diçka). S’e lë të bjerë *përdhe (në tokë) (dikë a diçka). Bie *përmbys (për dikë). Ka rënë *përtokë (dikush). I ranë *pipëzat (dikujt) iron. I ra *pjaca (dikujt a diçkaje) mospërf. Më ra në *pjesë (diçka). Ka rënë *poshtë (diçka a dikush). Nuk bie *poshtë (dikush a diçka). I ranë *patkonjtë (dikujt). I ranë *poturet (dikujt) iron. I bie *prapa (dikujt a diçkaje). Ra në *prehrin (e dikujt) keq. Ra në *prush (dikush). Bie me *pulat (dikush). I ranë *puplat (dikujt) mospërf. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *pykë. Ra nga *qielli (diçka). Ra në *rrjetë (dikush). Ra *squkë (dikush). Më ranë *sytë (për dikë a për diçka). S’e lë të bjerë në *shesh (dikë a diçka). Ra nga *shkallët (dikush). Rashë në shpinë (në *kurriz). Më ra *shpretka (nga gazi). I ranë *telat (dikujt) mospërf. Ra në *tepe (dikush). Ra për *tokë (dikush). S’e lë të bjerë në tokë (*përdhe) (dikë a diçka). Ra në *trap (dikush). I ranë *tulet (dikujt) shaka. Ra mbi *turinj (dikush). Ra (u fut) në *të thella (dikush). Të bien *thonjtë. Më ranë *thonjtë. Ra në *thonjtë (e dikujt). Më ra për *thonjsh. Bie në *ujdi (me dikë). Ra në *ujë (diçka). Bie në *va. O rashë e vdiqa! s’ka rrugë tjetër, ndryshe s’ka ç’më duhet vetja; s’ka si bëhet ndryshe, patjetër (kur diçka e kërkojmë me çdo kusht); domosdo; gjallë a vdekur. I kanë rënë *verigat (dikujt) iron. I ranë *veshët (dikujt). Të rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. Ra në *vete (dikush). I ranë (iu varën) *vetullat (dikujt). I ra *vlera (dikujt). I ranë (i zbritën) *xhindet (dikujt). I ra (i perëndoi) *ylli (dikujt).

BORÍM/Ë,~A_II f. sh. ~A, ~AT Rrip toke në anë të arës, që mbetet pa lëruar; anie, brinajë. Borimat i punojnë me bel.
✱Sin.: anie, anëse, ceparak, fundajë, mëkrejsë, brinajë, brinanë, trap, ovrat.

BRÁZD/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Vijë e gjatë që hapim në arë me plug ose me një vegël tjetër bujqësore, hulli. Brazda e parmendës. Brazdë me shat. Brazda pa kokë hulli pa farë drithi. Ujitje me brazda. Hap (bëj) brazda. Hedh farën në brazdë. Dhe kau i mirë, po s’e shpove, nuk tërheq brazdë. (folk.).
2. Vijë a thellim pak a shumë i gjatë në sipërfaqen e diçkaje; rrudhë. Brazdat e ballit. Brazda e lundrës në ujë. Brazdat e trurit. Trung me brazda në lëkurë.
3. fig. Vijë a rrugë në të cilën ecën ose zhvillohet diçka; gjurma që lë diçka; përshtypje, mbresë e thellë. Brazdë e pashlyeshme. Brazdat e jetës.
✱Sin.: hulli, vijë, vazhdë, zagën, trap, rrudhë, palë, zhubër, zhubël, tutël, mbresë, gjurmë, vragë, efekt.
♦ Ra në brazdë (në hulli) (dikush) erdhi aty ku duhet, mendon a bën atë që duhet; pranoi diçka a u mor vesh me dikë për diçka, u pajtua me të; ra në ujdi; kund. doli nga brazda (nga hullia). Ra në një brazdë (me dikë) u morën vesh; ra në ujdi. Doli nga brazda (nga hullia) (dikush) nuk sillet e nuk bën më si duhet, është shmangur nga rruga e drejtë, nuk vepron mirë, ka shkarë; kund. ra në brazdë (në hulli). I shkon për brazde (dikujt) shih i shkon (i vete) pas avazit (dikujt). E vë (e fut) në brazdë (në hulli) (dikë) e vë në rrugë të mbarë dikë që ka shkarë e sillet a vepron keq, e bëj të sillet mirë. Erdhi në brazdë (në hulli) (dikush) vihet në rrugë të mbarë dikush që ka shkarë e sillet a vepron keq, nis të sillet mirë.

BRINÁJ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Anë e arës që mbetet pa u mbjellë, anëse, briarë. La shumë brinaja pa mbjellë.
2. Anë e stofit a e pëlhurës etj., që nuk e lë atë të shprishet.
✱Sin.: anie, anëse, ceparak, fundajë, mëkrejsë, briarë, brinanë, trap.

CÁRD/E,~JA_II f. sh. ~E, ~ET krahin.Vend i ngritur si trap; sop.

DÁLË,~T (të) as. 1. Dalje. Të dalët e diellit. Në të dalë të qytetit.
2. Koha kur një periudhë e caktuar është në mbarim e sipër, fundi i një viti, i një stine, i një muaji etj. Në të dalë të dimrit (të marsit). Me (në) të dalë... kur po dilte, duke dalë. Është me (në) të dalë është gati duke dalë, po bëhet gati për të dalë. Prilli më të dalë, shati i dytë në arë. (fj. u.). Notari i mirë duket në të dalë. (fj. u.).
3. euf. Të dalët jashtë veprimi që bën njeriu a kafsha për të nxjerrë jashtë mbeturinat e panevojshme të ushqimit, jashtëqitje.
✱Sin.: dalje, derë, shteg, rrugëdalje, shtegdalje, kalim, shtegth, udhë, udhishtë, kapërcyell, shtrungë, trap, rre, rravë, rrugë, va, mbarim, fund, dalë, jashtëqitje, dhjerje, pëgërje, nevojë, mut, handrak, ndotje.

GRÁB/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Zgavër që bën lumi në trap duke e ngrënë përbrenda, grykë e thellë, gropë.
2. E çarë, prerje a plagë e thellë, çallatë.

GRÓP/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. E thelluar në tokë a në sipërfaqen e diçkaje; vrimë e madhe. Gropë e thellë (e cekët). Gropa e gëlqeres. Rrugë me gropa. Ra në gropë. Vend gropë. Faqe gropë.
2. gjeogr. Gropësirë. Fshati ndodhet në një gropë mes kodrave.
3. bised., edhe fig. Varr. Ia bëri gropën ia bëri varrin. Kush i bën gropën tjetrit, bie vetë brenda. (fj. u.).
4. Zgavër. Gropa e syrit. Gropë ajrore (av.) zonë ku ajri ka temperaturë tjetër në krahasim me atë të mjedisit përreth. Gropa e bilardos. Gropë thithëse. Gropa e zezë (e nevojtores).
✱Sin.: gropim, gropore, gropere, hep, kapt, kaptë, kapth, qore, trap, gllofkë, gomën, gorgë, gorrë, zgorkë, vrimë, hallkomë, humbellë, humbë, e thelluar, e hyrë, rroshponjë, skërkë, shtrojerë, matorik, pus, grofolok, pellg, varr, zgavër.
♦ Ia bëri (i hapi) gropën (dikujt) shih ia bëri (i hapi) varrin (dikujt). Të bëfsha (të hapsha) gropën! mallk. vdeksh!; të bëfsha varrin! mallk.; të ngrënça grurin! mallk.; të këndoftë prifti trisainë mallk. tall. M’u bë barku gropë. 1. Kam uri të madhe; kam shumë kohë pa ngrënë, jam bosh në stomak; m’u bë barku petë. 2. shih m’u bë zemra gropë. E bëri gropën me *dorën e vet (dikush). E bën gjoksin gropë (dikush) tall. mburret shumë; i bie gjoksit; rreh gjoksin; rreh kraharorin; vret veten me gishtin e madh; shet mend. M’u bë zemra gropë u hidhërova shumë, u dëshpërova thellë (nga një fatkeqësi etj.); m’u bë barku gropë. Ra në gropë (dikush) e pësoi keq; e gjeti një fatkeqësi. Gjeti gropën e gurit (dikush) u mëkëmb shpejt e papritur nga ana ekonomike, ra në kamje të madhe; gjeti hazinenë. (Është) në *buzë të gropës (të varrit) (dikush). Kur të shohë gropën e qafës (dikush) iron. kurrë, asnjëherë; kur të shohë qafën (zverkun) pa pasqyrë iron. E shtiu (e vuri) në gropë (dikë) shih e shtiu (e vuri) në varr (dikë). Më zë plumbi gropave gjithmonë më vete ters, nuk kam fat, nuk më del asgjë mbarë, dështoj vazhdimisht; jam fatkeq; kam qimen e ujkut; kam qimen e derrit; kam lëkurën e ujkut; kund. më doli (më erdhi) lepuri në shteg.

HENDÉ/K,~ KU m. sh. ~KË, ~KËT dhe ~QE, ~QET 1. Vijë e thellë a kanal i ngushtë, që hapet rreth një are, në dy anët e rrugëve, në vendstrehimet etj. për të mbledhur ujërat, për t'u mbrojtur, për t'u strehuar, për t'u fshehur etj. Hendek i thellë. Hendek kullues. Hendek mbrojtës. usht. llogore. Në buzë të hendekut. Hap (çel) një hendek. Kaloj (kapërcej) hendekun.
2. fig. Dallim i madh ose largesë ndërmjet dy njerëzve a dy palëve në pikëpamje, në mendësi etj. Hendek i madh. I ndan një hendek. Ngushtohet hendeku. Thellohet hendeku mes tyre.
3. fig. Pengesë, vështirësi e madhe. Ka hendek (ajo punë). E hodhi (e kaloi, e kapërceu) hendekun i kaloi vështirësitë.
✱Sin.: kanal, hermoq, trap, kapt, llogore, largesë, mosmarrëveshje, dallim, pengesë, vështirësi.
♦ Çel (hap) një hendek. 1. Krijoj një shkëputje të madhe midis dy gjërave, dy anëve, dy pjesëve etj.; i ndaj, i largoj. 2. Shkaktoj mosmarrëveshje të thella me dikë; largohem prej dikujt që e kam pasur shok, ftohem me të. E hodhi në hendek (dikë) përb. e braktisi, e la pa ndihmë, pa përkrahje e pa përkujdesje; e përzuri dhe e shpërfilli krejt; e hodhi tutje; e hodhi poshtë. E hodhi (e kapërceu) hendekun (dikush) e përballoi një vështirësi të madhe a e kapërceu një pengesë; doli nga një gjendje e vështirë, shpëtoi nga një e keqe; e hodhi lumin; e kapërceu (e hodhi) gardhin; e hodhi kapërcyellin; e kapërceu murin; e kapërceu ledhin. Na ndan një hendek (me dikë) kemi një largesë të madhe a dallime të thella ndërmjet nesh, për shkak të kushteve të ndryshme, të mosmarrëveshjeve etj., që na pengojnë të bashkohemi ose të biem në një mendje; dallohemi shumë e jemi të largët për njëri-tjetrin. Ndalu *beg se ka hendek! tall. Ngushtohet hendeku zvogëlohet largesa a pakësohen dallimet ndërmjet dy vetave ose ndërmjet dy grupeve shoqërore, largesa e dallime që janë krijuar për shkak të kushteve të ndryshme, të mosmarrëveshjeve etj. dhe që i ndajnë e i pengojnë të bashkohen a të bien në një mendje; kund. thellohet hendeku. Thellohet hendeku rritet largesa a shtohen dallimet ndërmjet dy vetave ose dy grupeve shoqërore, largesa e dallime që janë krijuar për shkak të kushteve të ndryshme, të mosmarrëveshjeve etj. dhe që i ndajnë e i pengojnë të bashkohen a të bien në një mendje; kund. ngushtohet hendeku. Zuri hendekun (dikush) përb. vdiq; ngordhi si qen; zuri përruan.

KAÍSH,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Rrip pantallonash prej lëkure; brez. Shtrëngoj kaishin.
2. Nënbarkëse prej lëkure e lidhur me samarin a me shalën e një kafshe të ngarkesës, e cila mban peshat që ajo transporton mbi shpinë.
3. Rrip i trashë prej lëkure që i shërben zakonisht berberit a kasapit për të mprehur briskun, thikën etj.
4. fig., keq., shpërf. Njeri i trashë nga mendja; trap. Është një kaish.
✱Sin.: rrip, brez, trap.

LEDH,~I_I m. sh. ~E, ~ET 1. Vend i ngritur buzë arave ose anës shesheve, udhëve, hendeqeve etj., mezhdë, trap. Ledhi i arës (i livadhit, i rrugës, i hendekut). Ledhet e llogoreve. I pengojnë edhe ledhet. Ecte nëpër ledh (ledh më ledh). Mbroheshin pas ledhit. I prishën ledhet e i bashkuan arat.
2. Pendë dheu që bëhet për të penguar ujërat, sfrat. I bënë ledhe të larta lumit. U çanë ledhet nga ujërat.
3. Rrip i ngushtë are; lehe. Ledhet e perimeve. Dy ledhe misër.
4. hist. Mur i trashë guri i një kalaje a qyteze. Ledh i lartë (i gjatë).
5. Mur guri pa llaç, që bëhet në toka të pjerrëta për të mos shkarë dheu. Brezare me ledhe. Kala me ledhe të forta.
6. fig. Pengesë, gardh; prag. I vuri (iu bë) ledh diçkaje. E hodhi (e kapërceu) ledhin.
✱Sin.: trap₁, stom, mezhdë, presë₁, pendë, tallabak, lehe, lidhak, mur, pengesë, gardh, prag.
♦ Iu bë ledh (diçkaje) shih iu bë gardh (diçkaje). E kapërceu (e hodhi) ledhin (dikush) shih e kapërceu (e hodhi) gardhin (dikush). E la (e hodhi) në ledh (dikë) e braktisi, nuk i dha asnjë ndihmë; e la (e nxori) në mes të katër rrugëve (të katër udhëve). I vë ledh (diçkaje) shih i vë gardh (diçkaje). Zuri ledh (dikush) vuri pasuri, u bë i pasur; e zuri ledhi (dikë) iron.; i zuri bishti dhjamë (dikujt). Zuri ledhin (dikush) përb. shih zuri përruan (dikush) përb. E zuri ledhi (dikë) iron. i ra në dorë papritur një pasuri si trashëgim, u bë papandehur i pasur; i eci mbarë, e ndihmoi fati; zuri ledh (dikush).

LUNDRÚES,~E mb. 1. Që shërben për të lundruar në ujë a në ajër; që lundron. Anije (bigë) lundruese. Mjete (makina) lundruese. Vinç (trap) lundrues. Akuj (ishuj) lundrues. Urë lundruese.

LÚND/ËR,~RA_I f. sh. ~RA, ~RAT 1. Mjet i thjeshtë lundrimi prej druri, që vihet në lëvizje me lopata ose me shtagë, barkë e ngushtë dhe e gjatë; anije e vogël me fund të sheshtë, që vihet në lëvizje me lopata ose me vela. Lundër peshkatarësh (peshkimi). Shtaga e lundrës. Hipi në lundër.
2. Trap druri që shërben për të kaluar lumin.
3. tek. Pjesë e makinës shirëse, që ka trajtën e një govate.
✱Sin.: barkë, kaike, sandall, katanike, sul, sule, fajkore, take, trap.
♦ U bë lundër mospërf. u deh sa mezi qëndron më këmbë, u bë tapë, u bë bërryl. S'bëhet lundra me dru marene fj. u. shih te MAREN/Ë,~A.

PARÓM,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Trap për kalimin e lumit. Parom me mjete rrethanore.
2. Traget. Paromi vinte dy herë në ditë.

TALLÓS,~E mb. 1. I papastër. Ushqim (ujë) tallos.
2. fig. I trashë nga mendja; byk, gdhe (për një njeri). Djalë tallos. Vajzë tallose.
✱Sin.: i papastër, i trashë, budalla, trap, kaqol, rrotë.

TRÁJN/E,~IA f. sh. ~E, ~ET Mjet i thjeshtë për të kaluar lumin; lundër, trap.