FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

DRAMATÍK,~E mb. 1. let. Që lidhet me dramën, që i përket dramës, i dramës; i shkruar si dramë.Gjini dramatike gjini e letërsisë që përfshin veprat e shkruara për t’u luajtur në skenë. Vepër (pjesë) dramatike. Arti dramatik.
2. Që luan drama ose që vë drama në skenë. Teatër dramatik. Aktor dramatik.
3. muz. Që ka një timbër pak të ashpër; i fortë, i fuqishëm (për zërin e këngëtarëve). Zë dramatik. Tenor dramatik.
4. Që të shkakton vuajtje a dhembje të madhe shpirtërore; që është plot fatkeqësi, plot ngjarje të rënda e tronditëse; që të vë para një prove a një gjendjeje të vështirë, të rëndë e tronditëse; që kërkon forcë morale për t’u kapërcyer. Çast dramatik. Ngjarje dramatike. Në mënyrë dramatike. Ka karakter dramatik. Gjendja ishte dramatike.

DREDHULÚES,~E mb. Që dredhullon, që lëviz, që ndryshon ose që përshtatet në mënyrë të butë, të hollë, të lëmuar ose tërheqëse. Timbër dredhulues. Ritëm dredhulues. Një dritë dredhuluese rrëshqiste mbi sipërfaqen e ujit.

GRÝK/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT [GRÝK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT] 1. Pjesa e prapme e gojës, ku nis gypi i ushqimit dhe i frymëmarrjes, fyt; ana e përparme e qafës. Më dhemb gryka. Flet me grykë i nyjëton fjalët me timbër grykor. U ngop deri në grykë hëngri tej mase.
2. sh. ~A, ~AT Pjesa e sipërme dhe e ngushtë e pushkës, e shishes, e një ene a e diçkaje tjetër; ana e ngushtë ku futet a del diçka. Gryka e shishes. Gryka e pusit. Gryka e thesit. Gryka e topit. Gryka zjarri (usht.) topa luftarakë.
3. bised. Gojë. E mbylli grykën.
4. sh., mjek., bised. Bajamet. I janë ënjtur grykët.
5. Këmishë, fustan a veshje tjetër e sipërme me jakë që mbyllet; grykëse. Veshi grykën jakë, grykëz. Mbërtheu grykën.
6. sh. ~A, ~AT gjeogr. Vend i ngushtë dhe i thelluar midis dy maleve, ku mund të kalohet ose ku zakonisht rrjedh një lumë a përrua; shteg mali; gji deti a liqeni midis brigjesh të larta; grykëderdhje. Gryka e Këlcyrës. Gryka shkëmbore. Gryka e Drinit.
7. Pjesa e sipërme e gjellës, e qumështit etj.: Gryka e qumështit ajka. I dha grykën e gjellës.
8. Pjesë e parë e disa emërtimeve të pathjeshta. Grykët e bardha (gryka e keqe, gryka e ligë) (mjek., bised.) difteria.
✱Sin.: lëfyt, rryl, gllup, fyt, çumbër, vetë, tytë, bajame, bartha, jakë, gji, derven, grykëderdhje, ajkë, shtizë, prag, fytas.
♦ M’u bë *drokth në grykë (diçka). Iu bë *halë në grykë (në fyt) (diçka). M’u bë (një) *lëmsh (në grykë). M’u bë *nyjë (komb) në grykë (diçka). M’u bë *lak në grykë (në fyt) (diçka). M’u bë (një) *lëmsh (në grykë) (diçka). M’u bë (m’u mblodh, m’u lidh) *nyjë (në grykë) (diçka). M’u bë *xhumbë (në grykë) (diçka). Është futur deri në grykë (dikush) ka marrë borxh shumë para ete shumë veta, është mbytur në borxhe; është zhytur në maskarallëqe, është përzier në shumë punë të pista, në poshtërsi etj.; është zhytur deri në thonj₂. Grykë më (për) grykë fytafyt, fytas, grykas. (Bie shi) me grykë gjymi bie shi i madh, bie shumë shi; rrjedhin (kullojnë) qiejt. Gryka e kazanit pjesa më e mirë e gjellës; gjellë e zgjedhur; kund. fundi i kazanit. Me grykën e pushkës (e armëve) me luftë të armatosur, me kryengritje të armatosur; me dhunë. Në grykë të varrit shih në buzë të varrit. Ha me dy gryka (dikush) është grykës i madh; është i pangopshëm, është lakmitar i madh; e ka fytin të gjatë. Iu hap gryka (dikujt) bised. e kapërcen një ndrydhje a shtrëngim dhe e ndien veten të lirë të kërkojë diçka me këmbëngulje, të shajë etj.; iu hap (iu çel) goja. I hodhi (i vuri) *lakun në grykë (në qafë) (dikujt). I hodhi (i vuri) *litarin në grykë (në qafë) (dikujt). I hidhem në grykë (dikujt) i vërsulem, e sulmoj menjëherë; nuk e lë të vijojë më tej për diçka që nuk më pëlqen; i hidhem në fyt. Jam deri në grykë. 1. Jam i ngopur me diçka, s’dua më, s’pranoj a s’duroj dot më shumë, nuk mbaj dot më shumë; jam deri në fyt. 2. Jam shumë i zënë, kam shumë punë, më mbytën punët e s’kam fare kohë për diçka tjetër; jam deri në fyt. Është në grykë të topit (dikush) është para një rreziku të madh; është në gojë të ujkut. E kam *hallkën në grykë. E kam *lakun në grykë (në qafë). E kam *litarin në grykë në qafë (në fyt). E kam *thikën në grykë (në fyt). *Kockë në grykë (në fyt). M’u lidh në grykë. 1. Më ngeci ushqimi e nuk përcillem dot më (nga tronditja, nga frika etj.); nuk më hahet, më iku fare dëshira për të ngrënë, m’u pre oreksi; më ngeci (më mbeti) në grykë. 2. Më shkoi dëm diçka e pamerituar; e pësoj nga një veprim i keq, nuk e gëzoj atë për të cilën jam përpjekur që ta kem (zakonisht pa të drejtë); më ngeci (më mbeti) në grykë; m’u lidh në fyt. Me *litar në grykë (në qafë). M’u mblodh (m’u mbështoll) në grykë m’u krijua një ankth aq i madh sa po më mbyt, u mallëngjeva aq shumë sa më duket sikur kam diçka në grykë që më zë frymën. M’u mblodh (një) *lëmsh (në grykë). Jam mbushur deri në grykë shih jam mbushur deri në fyt. Ia mbyll (ia zë) grykën (dikujt) keq. shih ia mbyll (ia zë) gojën (dikujt). E mbylli grykën (dikush) shih e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën (dikush). Më ngeci (më mbeti) në grykë (diçka). 1. Nuk munda të flisja më, nuk arrita ta mbaroja fjalën; më ngeci (më mbeti) në fyt; më ngeci (më mbeti) në gojë; m’u tha pështyma (në gojë, në fyt); m’u bë lak. 2. Nuk e gëzova diçka të pamerituar, më doli më për keq, e pësova; m’u lidh në grykë; m’u bë halë në grykë (në fyt); më ngeci (më mbeti) në fyt. Të ngectë në grykë! mallk. shih të zëntë fytin! mallk. Njom (lag) grykën shih njom (lag) gojën. Ma solli në grykë të pushkës. 1. (dikë). Ma nxori në vend të volitshëm për ta vrarë, për ta goditur a për t’i bërë një të keqe tjetër; ma solli në shteg. 2. (diçka). M’i përgatiti të gjitha kushtet e nevojshme që ta kryej lehtë një punë. M’u tha gryka (për diçka) shih m’u tha buza (për diçka). Më theri në grykë (dikush) më bëri dëm të madh, më dëmtoi rëndë a më la pa gjë; më preu krahët. *Thes me dy gryka përb. I ka vënë *duart në grykë (në fyt) (dikujt). I ka vënë *këmbën në grykë (në fyt) (dikujt). I vuri *shkelmin në grykë (në fyt) (dikujt). I vuri *thikën në grykë (në fyt) (dikujt). I vuri *thonjtë në grykë (në fyt) (dikujt). Më ka ardhur te gryka (dikush a diçka) më ka mërzitur shumë, nuk e duroj dot. Më erdhi në grykë të pushkës (dikush) më erdhi në vend të volitshëm për ta vrarë, për ta goditur a për t’i bërë një të keqe tjetër; më erdhi në shteg. Më erdhi mëlçia në grykë nuk duroj dot më, s’mbaj më, ka kaluar çdo kufi i durimit; kam neveri; më erdhi (shpirti) në majë të hundës. Më erdhën ngritën *zorrët në grykë (në fyt). E zuri (e kapi, e mbërtheu) për gryke (dikë) shih e zuri (e kapi, e mbërtheu) për fyti (dikë). Të zëntë grykën! mallk. shih të zëntë fytin! mallk. U zu (u kap) për gryke (me dikë) shih u zu (u kap) për fyti (me dikë). Iu zgjidh gryka e thesit (dikujt) filloi dikush të flasë e të tregojë të gjitha sa mbante të fshehura, i derdhi të gjitha ç’mbante përbrenda; iu zgjidh gjuha.

MEXOSOPRÁNO,~JA f. sh. ~, ~T muz. 1. Zë midis sopranos dhe kontraaltos, me timbër dhe karakteristika më afër kontraaltos sesa sopranos (për zërin mashkullor dhe femëror).
2. Pjesë vokale që kërkon një zë të tillë.
3. Këngëtare që ka një zë të tillë. Intervista e mexosopranos.

TIMBRÓR,~E mb. Që ka timbër, që lidhet me timbrin, i timbrit. Zë timbror.

TÍMB/ËR,~RI m. sh. ~RE, ~RET Cilësi e veçantë (ashpërsi, ëmbëlsi, ngrohtësi etj.) e tingullit të një vegle muzikore ose e zërit të një njeriu, që e dallon nga një tingull a nga një zë tjetër i të njëjtit lloj. Timbër i qartë (i pastër, i kulluar). Timbër i mbytur.