FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BARDHÉM/Ë (i), ~E (e) mb. 1. Që vjen si i bardhë. Mushkë e bardheme. Sy të bardhemë. Mjegull e bardheme. Me një shkëlqim të bardhemë. Një tufë flokësh të bardhemë.
2. Bardhaç.
✱Sin.: bardhan, bardhok, borë, i bardhëllemë, bardhosh, qumështor, i zbardhëllemë, i zbardhulët, i lëbardhë, bardhuk, thinjosh, sivë.

BÁRDHË (i, e) mb. 1. Që ka ngjyrë si të borës, të qumështit, të pambukut etj., për shkak se i kthen të gjitha rrezet e dritës; kund. i zi. Ngjyrë (bojë) e bardhë. Letër (mjegull, shkumë) e bardhë. Djathë i bardhë. Re të bardha. Rroba (këpucë) të bardha. Këmishë (bluzë, fustan) e bardhë. Lesh (mëndafsh) i bardhë. Pe i bardhë. Kalë i bardhë. Dele (dhi, pulë) e bardhë. Pëllumb i bardhë. Gëlqere (çimento) e bardhë. Mermer i bardhë. Kripë e bardhë. Sheqer i bardhë. Flamur i bardhë. E bardhë si bora. I bardhë qumësht. Baltë e bardhë. Dheu i zi bën bukën e bardhë. (fj. u.). Delja e zezë, tambli i bardhë. (fj. u.). Dhia e zezë e bën qumështin të bardhë. (fj. u.). Bukë të bardhë me faqe të zezë ha sa të duash, se s'të ka njeri ndezë. (fj. u.). Nën hi të bardhë, rri thëngjilli i kuq. (fj. u.). Letra e bardhë leroset më shpejt. (fj. u.). E bardhë është edhe bora, po t’i than duart. (fj. u.).
2. Që ka ngjyrë të afërt me atë të borës a të qumështit, që ka ngjyrë të hapët; i bardhemë, i bilurtë. Lëkurë e bardhë. Duar të bardha. Sy të bardhë. Bukë e bardhë. Verë e bardhë. Dru i bardhë. Tokë e bardhë. Metale të bardha. Qelqurina të bardha. Mjaltë i bardhë. Pluhur i bardhë. Gizë e bardhë. Flokë të bardhë. Vijat e bardha. Gjak i bardhë (fiziol.). Rruazat e bardha të gjakut (anat.). Mëlçia e bardhë (anat.). Gurë të bardhë (shah.). Zhivë e bardhë (kim.). Ar i bardhë pambuku.
3. Që e ka ngjyrën e lëkurës të çelur (si tipar i një race të njerëzve). Raca e bardhë. Njerëzit e bardhë.
4. Që ndrit me një dritë të hapët në ngjyrë të qumështit; i qartë, me dritë. Net të bardha. Mëngjes (agim) i bardhë. Dritë e bardhë. Ndriçim (shkëlqim) i bardhë.
5. fig. Që sjell mbarësi e lumturi; që sjell gëzim, që sjell veç të mira; fatlum, fatbardhë, i mbarë; kund. fatzi. Ditë (orë) e bardhë. Java e bardhë (fet.). Vite të bardha. Pleqëri e bardhë. Fat i bardhë. Shtëpi (derë) e bardhë. Ardhtë e bardhë! (ur.). Qofsh i bardhë! (ur.). E donte në ditë të bardhë e në ditë të zezë. Ikën ditët e bardha.
6. fig. I pastër nga shpirti, që nuk ka vese e djallëzi; që e ka ndërgjegjen të pastër, i mirë, i pastër, i panjollosur; që e bën a e jep diçka me gjithë zemër, bujar, i painteres, shpirtmirë; shpirt njeriu. Jetë e bardhë. Me shpirt të bardhë. Ka zemër të bardhë. Me zemër të bardhë! (ur.). Me faqe të bardhë! (ur.). Bëj zemër të bardhë për ditë të zezë! - I bardhë qofsh gjithnjë! (ur.). Nderi e burrnia janë faqja e bardhë. (fj. u.).
7. Që nuk është plotësuar me shkrim; i pashkruar, i paplotësuar. Letër e bardhë. Faqe e bardhë. Çek i bardhë.
8. I panjohur, i pastudiuar; i pazbuluar, i pashkelur. Njollë e bardhë vend i pashkelur; zonë pa të dhëna në hartë; çështje e pastudiuar në një fushë të dijes.
9. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa bimë, kafshë etj., që e kanë tërësisht a pjesërisht ngjyrën të çelët si ajo e borës ose të bardheme. Ariu i bardhë (zool.). Bredhi i bardhë (bot.). Breshka e bardhë (zool.). Çafka e bardhë (zool.). Fasulja e bardhë (bot.). Ferra e bardhë (bot.). Fiku i bardhë (bot.). Frashri i bardhë (bot.). Gjembi i bardhë (bot.). Kërpudha e bardhë (bot.). Korbi i bardhë (zool.). Krimbi i bardhë (zool.). Kulpra e bardhë (e egër) (bot.). Lakra e bardhë (bot.). Lepuri i bardhë (zool.). Mëllenja e bardhë (zool.). Mështekna e bardhë (bot.). Milingona e bardhë (zool.). Misri i bardhë (bot.). Miza e bardhë (zool.). Myku i bardhë (bot.). Nena e bardhë (bot.). Pisha e bardhë (bot.). Plepi i bardhë (bot.). Rrushi i bardhë (bot.). Sinapi i bardhë (bot.). Tërfili i bardhë (bot.). Trëndafili i bardhë (bot.). Ulliri i bardhë (bot.). Veshtulla e bardhë (bot.). Zambaku i bardhë (bot.).
10. Që janë të pastra ashtu si dalin nga burimi dhe që rrjedhin në vija të zbuluara. Ujëra të bardha.
11. euf. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta të disa sëmundjeve ngjitëse e të rënda. Kolla e bardhë (mjek.). Grykët e bardha (mjek.). Lia e bardhë (mjek.). Murtaja e bardhë (mjek.).
✱Sin.: i bardhemë, i zbardhëllemë, i zbërdhulët, i lëbardhë, thinjosh, qumështor, bardhan, bardhok, i hapur, i çelur, i bilurtë, fatlum, fatbardhë, i mbarë, i mirë, i pastër, i panjollosur, i panjollë, i çiltër, i drejtë, bujar, shpirtmirë, zemërbardhë, i panjohur, i pastudiuar, i pazbuluar, i pashkelur.
♦ U bë *baltë e bardhë (dikush). Nuk ia bën të bardhë (dikujt) e qorton vazhdimisht, nuk i thotë një fjalë të mirë; ia mbledh (ia shtrëngon) rripat (rripin); ia vë (ia fut) (të dyja) këmbët në një këpucë. E bën të zezën të bardhë (dikush) e zbukuron shumë diçka të keqe, e paraqet një gjë të keqe në të kundërtën e saj; kund. e bën të bardhën të zezë (dikush). Ra *miza e bardhë. Më dolën qimet e bardha (*thinjat). Kur të dalë *ujku i bardhë. *Ditë e bardhë. Me *doreza të bardha libr. Ç’të të dojë e bardha *zemër (zemra). *Faqja e bardhë. Me *faqe të bardhë edhe ur. *Hijet e bardha euf. etnogr. Paç *faqen e bardhë! ur. Ka *shpirt (zemër) të bardhë (dikush). E ka shpirtin të bardhë (ka shpirt të bardhë) (dikush) është shpirtmirë, është zemërbardhë; e ka zemrën të bardhë (ka zemër të bardhë); kund. e ka shpirtin të zi (ka shpirt të zi). E ka zemrën të bardhë (ka zemër të bardhë) (dikush) është zemërbardhë, është shpirtmirë; e ka shpirtin të bardhë (ka shpirt të bardhë); kund. e ka zemrën të zezë (ka zemër të zezë). *Mishi i bardhë libr. Ngriti *flamurin e bardhë (dikush) libr. I qepur me *pe të bardhë. S’ka parë një *ditë të bardhë (dikush). Kur të shohësh *dhelpër të bardhë. Ardhsh i bardhë! urim. përdoret kur përcillet miku. Me *zemër (me shpirt) të bardhë.

BOJËFÍNJË mb. Që ka ngjyrë hiri të çelur si të finjës; bojëgri, bojëhiri, i hirtë. Flokë bojëfinjë.
✱Sin.: bojëgri, i hirtë, i përhirtë, gri, i himtë, i përhimë (i përhimët), i përhitur, kërr, i kërptë, kënut, çilë, i mushkët, mushkash, sivë, i sivër, thim, thimak, thiman, thimash, thinjë, thinjak, thinjosh, qimehirtë, i përthinjur.

GJOK mb. Që është i bardhë; i bardhë nga thinjat. Koka gjok e mendja zog (fj. u.).
✱Sin.: thinjosh, i thinjur.

GJOK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Kalë me qime të bardha, kalë i bardhë. Gjok i shpejtë. I hipi gjokut.
2. bised. Njeri flokëthinjur, flokëbardhë; thinjosh.

GRIVÓL,~E mb. Që ka ngjyrë të hirtë.
✱Sin.: i përhitur, thinjosh.

GRIVÓL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Kalë me qime të përhime, çil; emri i këtij kali. I hipi grivolit. Ngarkoi grivolin.
2. shak. Burrë gjysmë i thinjur, burrë thinjosh. .

PËRHÍTUR (i, e) mb. 1. Që është bërë me hi. Kulaç i përhitur. Mish i përhitur. Tavë e përhitur. Gurë të përhitur. Me duar të përhitura. Mace e përhitur. Plakë e përhitur.
2. Që ka ngjyrë si të hirit, i hirtë. Me flokë të përhitur. Mace e përhitur. Kalë i përhitur. Re të përhitura. Qiell i përhitur. Në agun e përhitur.
✱Sin.: i hirtë, i përhirtë, i përhimë, i thinjur, i përthinjur, thimash, thinjosh, kënut, i kërptë, kërr, i brymë, çil, mushkash, gri, grivë, grivol, sivër.

PËRTHÍNJUR (i, e) mb. 1. Që ka filluar të thinjet; i thinjur. Me flokë të përthinjur. Me mustaqe të përthinjura.
2. Që ka ngjyrë si të hirit, si i hirtë. Kalë (patok) i përthinjur.
✱Sin.: i thinjur, i hirtë, i mushkëllitur, i thinjosh.

THÍNJUR (i, e) mb. Që i janë zbardhur flokët, që i kanë dalë thinjat. Plak i thinjur. Plakë e thinjur. Me kokë (me flokë) të thinjur. Me mustaqe të thinjura.
✱Sin.: thinjak, thinjosh, i përthinjur, i përthimë, i zbardhur, i bardhë, bardhosh, çil, çilash, i çilur, qimezbardhur, qimebardhë, qimethinjur, qimehirtë, flokargjend, kryethinjur, kokëthinjur, perçethinjur, i përthinjur, i hirtë, i përhimë, i pahitur, i përhitur.

ÇALÁSH,~E mb., keq. Çalaman, i çalë, çalosh. Të transformohej në një plak çalash dhe thinjosh.
✱Sin.: çalaman, i çalë, çalosh, topall, çop.

ÇILÁK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Thinjosh.

ÇILÁSH,~E mb. Që i ka flokët të thinjur, çil. Plak çilash. Grua çilashe.
✱Sin.: çil, i thinjur, çilak, thinjosh.