FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►ABON/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. ek., vetv. Bëj parapagimin për një shërbim të caktuar (për një gazetë, një revistë, një program televiziv etj.); pajtohem për një organ shtypi a për diçka tjetër (porosi, blerje etj.). Abonohem çdo gjashtë muaj për programin televiziv. Abonohem për shërbime interneti. Abonohem për shërbime mirëmbajtjeje. U abonuan për shërbime teknike. Abonohu edhe ti!
2. pës. e ABONÓJ.
✱Sin.: pajtohem, parapaguhem.

ABONÚAR (i, e) mb. Që është abonuar (për një gazetë, revistë, program televiziv etj.). Student i abonuar. Revistë e abonuar. I abonuar për pajisje softuer. Internet i abonuar. Shërbime të abonuara. Biznes i abonuar. Lajme të abonuara. Gazeta javore të abonuara.
✱Sin.: i parapaguar, i pajtuar, abonent, i pajtuar.

ABONÚES,~E mb. Që është abonues në një gazetë (revistë, program televiziv etj.); që ka të bëjë me abonimin, i abonimit. Mediat abonuese. Moduli abonues. Llogari abonuese.

APARÁT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Mjet, pajisje ose mekanizëm që përbëhet prej pjesësh të imëta e të punuara me përpikëri, që përdoret për të kryer matje etj., në laboratorë, në teknologji, në industri, në mjekësi etj. Aparat transmetimi. Aparat matës (ftohës, larës). Aparat kinematografik. Aparat telefonik. Aparat ndriçimi (projektimi). Bleu aparat fotografik. Aparat matës për presionin e gjakut. Aparat fotografik digjital. Aparat digjital dëgjimi. Aparat dëgjimi me sensorë. Aparat distilimi (me vakum, me avull). Aparat ftohës. Aparat i thjeshtë kopjimi. Aparat përgjimi. Aparat regjistrimi. Aparat saldimi. Aparat televiziv digjital. Aparat lëvizës rëntgeni.
2. fiziol. Tërësia e organeve, që kanë lidhje ndërmjet tyre dhe që së bashku kryejnë një funksion të caktuar të organizmit. Aparat i frymëmarrjes. Aparat i qarkullimit të gjakut. Aparati i tretjes. Aparati i të dëgjuarit. Aparat i të folurit.
3. Tërësia e institucioneve ose e degëve në organizimin shtetëror dhe politik të një vendi, që i shërbejnë drejtimit të veprimtarisë ekonomike, politike etj.; punonjësit e këtyre institucioneve ose të degëve të tyre. Aparati shtetëror (administrativ). Thjeshtimi i aparatit shtetëror. Shkurtoi aparatin shtetëror.
4. libr. Shënimet sqaruese e ndihmëse, që plotësojnë një vepër shkencore a letrare ose që lehtësojnë përvetësimin e një teme mësimore. Aparati shkencor (kritik, bibliografik). Aparati pedagogjik (metodik).
5. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje aparatesh: Aparat dëgjimi (mjek) pajisje që vendoset në vesh për të dëgjuar, që përdoret nga njerëz me dëgjim të dobësuar ose me dëgjim të humbur. Aparat fotografik aparat për të bërë fotografi. Aparat tensioni aparat për të matur tensionin e gjakut dhe rrahjet e zemrës. Parat fotokopjimi fotokopjuese.

ÁUDIO,~JA f. sh. ~, ~T fiz., elektr. 1. Çdo tingull që mund të dëgjohet nga njerëzit dhe kafshët, që përhapet përmes valëve zanore, përmes ajrit ose një mediumi tjetër.
2. tek. Regjistrimi, përpunimi, transmetimi dhe riprodhimi i tingullit në formë analoge ose digjitale, që realizohet përmes pajisjeve të ndryshme. Sistemet audio. Audio test. Altoparlant audio. Audio analogu.
3. Riprodhim zëri, pjesa dëgjimore e programit televiziv; teksti i folur në radio, në filma e në skenarë televizivë.

EMISIÓN,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Pjesë e një programi të radios a të televizionit. Emisioni i lajmeve. Emision muzikor. Emision televiziv. Emisioni yt i parë në radio. Emisionet e mbrëmjes (e mëngjesit). Emision për fëmijët. Programi i emisioneve. Do të kem një emision timin.
2. kryes. fin. Monedhat, kartëmonedhat, letrat me vlerë, pullat e postës etj. që vihen njëherësh në qarkullim. Emision bankar. Emision aksionesh. Emision pullash. Është realizuar një emision i ri i kartëmonedhave të prerjeve të ndryshme. Bankë emisioni bankë që ka të drejtë të nxjerrë kartëmonedha. Vihet në qarkullim një emision i ri.
3. fiz. Valë, dritë, sinjale etj. që nxirren jashtë a që çlirohen nga një trup dhe përhapen. Emision drite (energjie). Emision elektronesh.

MIMÍK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. vet. nj. Tërësia e lëvizjeve të pjesëve të fytyrës dhe e gjesteve të tjera, me të cilat shoqërohet të folurit, shprehen ndjenja të ndryshme a një gjendje shpirtërore e caktuar dhe që shpesh shërben për të komunikuar një ide a mesazh edhe pa folur. Mimika e fytyrës. E shpreh me mimikë. Mimika e një të sëmuri. Nuk vërejti asgjë të dyshimtë në mimikën e vajzës. Përmes mimikës ai e përshëndeti.
2. edhe sh. Këto lëvizje dhe gjeste që bën një person i caktuar. Nuk dëgjonte çfarë thuhej prandaj i duhej të orientohej vetëm nga mimikat. Po sodiste vendin, njerëzit, fjalët dhe mimikat.
3. vet. nj. Mjeshtëria e të shprehurit të ndjenjave vetëm me anë të lëvizjeve të pjesëve të fytyrës; shprehja e gjendjes shpirtërore me këtë mënyrë. Mimika e një aktori (e një klouni, e një këngëtari, e një kërcimtari, e një prezantuesi televiziv). Zotëronte mimikën. Njihet për gjestet dhe mimikën e tij.
4. edhe sh. Imitim i shprehjeve të fytyrës a i gjesteve të dikujt, zakonisht për të krijuar një efekt humoristik ose artistik. Djemtë bënin mimika në kamera. Ishte e zonja për mimikat.

MODER/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. E drejtoj dhe e kontrolloj duke e mbajtur brenda kufijve të duhur që të mos kalojë në ekstreme (për një emision, një debat televiziv, një aktivitet të rëndësishëm etj.). Prezantuesi moderoi emisionin e darkës (një program sportiv). Gazetari moderoi një debat presidencial.

MOSDËSHÍR/Ë,~A f. Mungesë dëshire për të bërë diçka a për të pasur dikë ose diçka. Vuri re mosdëshirë për të dalë nga ajo gjendje. Nuk ishin në debatin televiziv për shkak të mosdëshirës së tyre.

OPINIONBËRJE,~ JA f., libr. Veprimi kur formoj, kur krijoj apo kur ndërtoj opinionin a opinionet te publiku përmes medias, diskursit politik, rrjeteve shoqërore, analizave etj. Procesi i opinionbërjes. Mjete të fuqishme për opinionbërje. Mediat kanë rol vendimtar në opinionbërjen publike. Politikanët e shohin debatin televiziv si instrument kryesor të opinionbërjes.

PAEKSPOZÚAR (i, e) mb., edhe si em. Që nuk është i ekspozuar, që nuk është ekspozuar; kund. i ekspozuar. “Dopolavoro”, pjesa e paekspozuar e fashizmit shqiptar. “Të Paekspozuarit” është një format televiziv me fokus në gazetarinë investigative dhe aktualitetin politik.

PARODIZÚES,~E mb. Që parodizon. Material parodizues. Paraqitje (shfaqje) parodizuese. Program televiziv satirik, ironizues dhe parodizues ndaj fenomeneve të ndryshme sociale

PILÓT mb. I pilotuar. Mësim pilot. Test pilot. Klasë pilot. Program televiziv pilot.

PROGRÁM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Tërësia e detyrave dhe e punëve të parashikuara për t’u plotësuar në të ardhmen; plan i gjerë që parashikon një punë a një veprimtari të ardhshme dhe ecurinë për plotësimin e saj. Program zhvillimi. Program pune.
2. Tërësia e parimeve, e tezave, e qëllimeve dhe e detyrave themelore të një partie politike, të një qeverie ose të një organizate shoqërore. Program politik. Programi minimal (maksimal). Programi i qeverisë. Shpalli programin.
3. Përmbledhje e shkurtër e përmbajtjes dhe e qëllimeve të një lënde mësimore në shkollë. Program mësimor. Programi i gjuhës shqipe (i letërsisë shqiptare, i historisë, i fizikës).
4. Tërësia e pjesëve që luhen në një koncert, në një estradë, në një shfaqje cirku etj.; tërësia e pikave që përmban një veprimtari kulturore e artistike. Program muzikor. Program artistik (kulturor). Program televiziv. Program i pasur (i bukur, i shkurtër). Program me këngë (me recitime).
5. Tërësia e emisioneve që jepen me radio ose me televizion gjatë një dite, një jave etj. Programi i emisioneve të radios (të televizioneve).
6. Fleta ose libërthi ku janë shtypur sipas një rendi të caktuar këto pjesë, emisione etj. Programi i shfaqjes. Programi i festivalit (i konferencës, i kongresit).
✱Sin.: plan, përmbledhje, pjesë, emision.

PËRBÁLLËS,~E mb. 1. Që përballet a përplaset me dikë a me diçka. Palët (shtetet) përballëse. Vështrim përballës.
2. Ballafaques. Palët përballëse në parlament (në debatin televiziv).
3. si em. m. e f. Sipas kuptimit të mbiemrit. Përballësit me testin e provimit. Përballësit me vështirësitë e shkretëtirës. Partia e tij është përballësja kryesore në betejën parlamentare.

RITRANSMETÚES,~I m. sh. ~, ~IT radio. Aparat që merr një valë radioje ose televizioni dhe e përforcon për ta dërguar më larg. Ritransmetues i fuqishëm. Ritransmetues televiziv. Vendos (përdor) një ritransmetues.

RRJET,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Tërësia e rrugëve, e kanaleve, e përçuesve, e vijave etj., që kanë lidhje ndërmjet tyre dhe që shtrihen në një vend të caktuar. Rrjeti elektrik (telefonik, televiziv, hidraulik). Rrjeti rrugor (hekurudhor, ajror). Rrjeti i internetit është shtrirë në çdo vend. Rrjeti i ujësjellësit (i ujërave të zeza, i kanaleve kulluese).
2. inf. Faqe interneti apo një aplikacion që u mundëson përdoruesve të komunikojnë me njëri-tjetrin duke postuar informacione, komente, mesazhe, fotografi, video etj. Rrjet social.
3. Tërësia e ndërmarrjeve, e institucioneve ose e organizmave të tjerë të njëjtë, që zhvillojnë veprimtari të përbashkët në një fushë; sistem. Rrjet shkollor (arsimor, tregtar). Rrjeti i shërbimit mjekësor po zgjerohet.
4. spec. Tërësia e vijave që hiqen në një hartë a në një rrafsh sipas një shkalle të caktuar për të shënuar vendin ku ndodhet një pikë; skemë. Përpunoj rrjetin gjeografik në kompjuter. Hedh rrjetin në hartë.

SHIKUESHMËRÍ,~A f. vet nj. 1. Shkalla e të qenët i shikueshëm, mundësia për të shikuar. Shikueshmëria nga ballkoni i shtëpisë.
2. Matja e numrit të përgjithshëm të shikuesve për një program të caktuar a stacion televiziv; reagimi i shumë njerëzve ndaj një emisioni, stacioni televiziv. Shfaqje me shikueshmëri të ulët. Programi ka shikueshmëri të lartë.

SINJÁL,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Shenjë e caktuar që jepet me tinguj, me drita etj. për të njoftuar nga larg diçka, për të dhënë një urdhër, për t'u marrë vesh në lidhje me diçka etj. Sinjali pamor përbën një prej shenjave të komunikimit. Ra një sinjal alarmi dhe të gjithë vrapuan. Pas pak u dëgjuan disa sinjale të çuditshme.
2. elektr. Ndryshim tensioni ose rryme që prodhohet për qëllime të caktuara komunikimi në një qark radioelektrik, telefonik ose telegrafik. Sinjali televiziv ishte më i qartë pas rregullimit të defektit. U riparuan sistemet e sinjaleve telegrafike dhe optike.
3. fig. Diçka që lajmëron dhe nxit për të filluar një punë, një veprimtari; kushtrim. Sinjalet e zemrës i afruan më shumë. Sapo mbërritën në vendroje dhanë sinjalin e fshehtë.
4. psikol. Sendet dhe vetitë e tyre që veprojnë mbi shqisat e mbi sistemin nervor dhe që shkaktojnë një kundërveprim të organizmit. Sistemi i parë i sinjaleve, veprimtaria e reflekseve të kushtëzuara te njeriu dhe te kafshët. Sistemi i dytë i sinjaleve, gjuha, ligjërimi.

►SINTONIZ/ÓHET jovep., ~ÚA (u), ~ÚAR tek., vetv., vet. v. III Përputhet me gjaninë e rikumbimit. Sintonizohet me një kanal televiziv.