FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

A 1. Njëra nga zanoret e gjuhës shqipe dhe shkronja e parë e alfabetit të saj, e cila shënon këtë zanore. Zanorja a. Tingulli a. Shkronja a.
2. si em. f. Zanorja dhe shkronja a. A-ja e vogël (e madhe). A-ja e dorës (e shtypit). A-ja nistore.
3. si em. f., fig. Fillimi i një pune, pikënisja për diçka. E shikova nga a-ja. E bëri nga a-ja.
4. si em. f., fig. Njohuritë fillestare e më të thjeshta për diçka, abëcëja. A-ja e kësaj çështjeje.
5. Simboli i vitaminës A.
♦ Nga a-ja deri te zh-ja nga fillimi deri në fund; përfshirë të gjitha, gjithçka; plotësisht, tërësisht; nga alfa deri tek omega libr.; fund e krye (e majë).

A lidh. 1. Përdoret zakonisht për të lidhur dy gjymtyrë të një fjalie a dy fjali, që përjashtojnë ose që zëvendësojnë njëra-tjetrën; ose, o. Vjet a sivjet. Herët a vonë. I riu a i moshuari. Çift a tek? Atë a këtë? Bën a s’bën? Punon a s’punon? E thotë a s’e thotë?
2. Përdoret e përsëritur për të lidhur dy gjymtyrë të një fjalie ose dy fjali që veçohen njëra nga tjetra, që i kundërvihen njëra-tjetrës ose që plotësojnë njëra-tjetrën; ose. A unë a ti. A sot a kurrë. A s’e di, a e ke harruar.
3. Përdoret për të lidhur dy gjymtyrët e një togfjalëshi foljor, ku folja përsëritet me mohim për ta shprehur veprimin në shkallë të lartë; apo. Besonte a s’besonte. Dinte a s’dinte. Binte a s’binte shi. Pak a shumë shih te PAK.

ABSTRÁKT,~E mb. 1. Që nuk përjetohet ose që nuk ndihet me anë të shqisave, por që del me anë të përgjithësimit mendor; që nuk lidhet me objekte ose pamje të njohura dhe reale, por që është më shumë një shprehje e lirshme ose e përgjithshme e ideve, e ndjenjave ose e përvojave; që del me anë të abstraksionit dhe që mbështetet tek ai; kund. konkret. Mendim abstrakt. Nocion abstrakt. Roman abstrakt. Muzika abstrakte. Puna abstrakte (tek.).
2. Që është i shkëputur nga realiteti, që është shumë teorik dhe i papërcaktuar; që është i vështirë për t’u kapur e për t’u kuptuar. Teori abstrakte. Diskutim abstrakt. Flet në mënyrë abstrakte.
3. filoz. Që nuk lidhet drejtpërdrejt me realitetin konkret, që ekziston vetëm si ide, si koncept ose si formë përgjithshme e jo si diçka e prekshme. Koncept abstrakt. Ide abstrakte.
4. gjuh. Që emërton një cilësi, një tipar ose një veprim të shkëputur nga sendi ose objekti që ka cilësi a tipare ose nga vepruesi; kund. konkret. Emër abstrakt. Kuptim abstrakt. Fjali abstrakte. Ligjërim abstrakt.
5. art. Që ka të bëjë me një stil a shprehje artistike, që nuk përfaqëson drejtpërdrejt realitetin, por që përqendrohet në përdorimin e formave, të ngjyrave dhe të linjave për të shprehur ide ose ndjenja. Arti abstrakt. Pikturë abstrakte. Figura abstrakte. Vija abstrakte.
6. mat. Që nuk shoqërohet me emrin e njësisë së matjes ose të sendeve të numëruara; që ka të bëjë me gjedhe ose struktura që nuk ekzistojnë fizikisht, por që ndihmojnë në kuptimin e fenomeneve reale. Numër abstrakt. Madhësi (shifër) abstrakte. Algjebra si fushë abstrakte e matematikës.

ABSTRÁKT/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Diçka që nxirret me anë të përgjithësimit mendor dhe që vështrohet ose trajtohet si e shkëputur nga sendet, nga objektet, nga dukuritë si dhe nga vetitë e marrëdhëniet e tyre konkrete; kund. konkrete. Nga konkretja tek abstraktja. - Mos u nis nga abstraktja.

ACETÁN,~I m., farm. Bar që përdoret kundër çrregullimeve mendore e sidomos tek të moshuarit me humbje kujtese, me marramendje, me mungesë vëmendjeje e përqendrimi.

ADAPTÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT tek. Pajisje për lidhje të dy elementeve të papërputhshme ndërsjelltas, pajisje përshtatëse, përshtatës. Adaptor për rrymën alternative. Adaptor për rrymën njëdrejtimshe.
✱Sin.: përshtatës, adaptues.

ADAPTÚES,~I m. sh. ~, ~IT tek. Përshtatës, adaptor.

►ADRES/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR libr. 1. vetv. I drejtohem dikujt a diçkaje për të gjetur dikë a diçka; kërkoj mbështetje ose informacion nga një person ose institucion. Adresohet për ndihmë. U adresova për një çështje.
2. pës. e ADRESÓJ. U adresua drejt. Je adresuar gabimisht tek unë.
✱Sin.: drejtohem, orientohem, udhëzohem.

ADSORBÉNT,~I m. sh. ~E, ~ET tek. 1. Mjet përthithës, pajisje për të përthithur gazra, avuj etj.; ndajthithës.
2. kim. Lënda që ndajthithet. Adsorbenti i zhurmës lëndë që thith tingullin, duke ulur nivelin e zhurmës në një hapësirë të caktuar.

AERODUKTIÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT tek., mjek. Instrument, mjet a tub që mbart ajër e që përdoret zakonisht në sallat e lindjes, të operacioneve etj.; ajërsjellës. Aeroduktior i avancuar. Mjeshtër i aeroduktiorëve. Përdor aeroduktior.

AEROFÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. mjek. Aparat që fut ajër në mushkëritë e një të porsalinduri në rastet kur ato nuk janë ende në gjendje të kryejnë frymëmarrje të pavarur, zakonisht te lindjet e parakohshme ose te një i sëmurë me gjendje asfiksie; aparat ajërmbajtës. Aerofor natal aerofor për të porsalindurit.
2. tek. Pajisje që ndihmon furnizimin me ajër ose oksigjen, që përdoret në raste emergjente, nga zhytësit në ujë, nga pilotët, nga astronautët etj.; pajisje që mundëson frymëmarrjen në hapësira me ajër të helmuar ose mbytës. Aerofor bashkëkohor.

AEROMODÉL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT av., tek. Model aeroplani a një mjeti tjetër fluturues me konstruksion të ri, i paraqitur me përmasa të zvogëluara ose në madhësi natyrore; maket. Aeromodel i krijuar së voni. Aeromodel i vjetruar i satelitit.

AEROMODELÍM,~I m. sh. ~E, ~ET tek. Projektimi dhe ndërtimi i një modeli të ri aeroplani. Qendra e aeromodelimit. Punoj në aeromodelim.

AEROMODELÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT tek. Specialist në aeromodelim; ai që ideon dhe ndërton modele aeroplanësh, helikopterësh, aeroanijesh, dronësh etj. Aeromodelist i talentuar. Ai punon si aeromodelist. U specializua si aeromodelist.

AEROMODELÍST/E,~JA f. sh. ~E, ~ET tek. Specialiste në aeromodelim; ajo që ideon dhe ndërton modele aeroplanësh, helikopterësh, aeroanijesh, dronësh etj. Aeromodeliste e zonja. Ajo ka kryer drejtimin për aeromodeliste.

AEROMODEL/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR tek., kal. Ideoj, skicoj dhe ndërtoj një model të ri aeroplani apo të një mjeti tjetër fluturues; aviomodeloj.

AEROMONTÚES,~I m. sh. ~, ~IT tek. Ai që monton konstruksione ajrore. Ekspert aeromontues.

AEROTEKNÍK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT tek. Tërësia e një numri fushash të përafërme tekniko-shkencore që studiojnë zhvillimin e mjeteve të fluturimit (hulumtimin, projektimin, krijimin, ndërtimin, drejtimin etj.) Aeroteknikë e përparuar. Inxhinier i aeroteknikës. Dega e aeroteknikës.

ÁFËRM/E,~JA (e) f. Ajo që ndodhet afër ose rreth nesh; ajo që shihet, që dëgjohet, që ndihet a që preket drejtpërdrejt, ajo që kuptohet a kapet më lehtë; kund. e largët. Nga e afërmja tek e largëta. Kushedi çka do të ndodhë në një të afërme. Nuk e di të afërmen time. Në një të afërme do të kthehem.

AGLOMER/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Grumbulloj, mbledh, akumuloj diçka duke krijuar një masë a një tërësi të vetme, kompakte; ngjesh.
2. tek. Ngjesh me nxehtësi kokrrizat ose pluhurin e një lënde dhe e bëj një copë a një masë të vetme; kokërrzoj. Aglomeron qymyrgurin pluhur.
3. fig. Grumbulloj ose ngjesh një qytet me popullatë. Aglomeroj zonën urbane. Aglomeroj qytetet e mëdha.
✱Sin.: kokërrzoj, grumbulloj, ngjesh, mbipopulloj, populloj, popullzoj, përqendroj, banoj.