FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

VÉTE jovep., ~VÁJTA, ~VÁJTUR 1. jokal. Lëviz në një drejtim të caktuar, shkoj nga një vend zakonisht më i afërt në një tjetër më të largët; drejtohem diku për një qëllim të caktuar, shkoj diku (më këmbë ose me një mjet udhëtimi). Vete në shkollë. Vajti në fshat. Vete për gjah. Vajta për darkë. Vete më këmbë. Vete me makinë (me tren, me aeroplan). Venë e vijnë emigrantët. Kishte vajtur me kohë. Kush vete në mulli, doemos do të përmiellet. (fj.u.).
2. jokal. Arrij në një vend a në pikën e fundit të udhëtimit; mbërrij, sosem. Vajti shëndoshë. Vete shpejt treni. Vajti pas dy orësh. Letra vajti dorë më dorë. Nuk vete dot brenda ditës.
3. jokal., vet. v. III Ka një drejtim të caktuar, lëviz në një drejtim të caktuar, shtrihet, kalon diku. Lumenjtë venë nga Lindja në Perëndim të Shqipërisë. Për ku vete kjo udhë?
4. jokal., vet. v. III Arrin a shkon deri në një largësi të caktuar, përhapet, kalon (për zërin, për një lajm etj.). Vajti lajmi deri në qytet. Vajti fjala se…
5. fig., jokal., vet. v. III Vijon e zgjatet brenda një kohe të caktuar; vjen një kohë a një çast i caktuar; shkon, kalon; qëndron, duron për një kohë në kushte të caktuara. Vajti një vit. Vajti kohë që presim. Sa vajti ora? Vajti dreka. Vajti vera. Vajti dita. Mishi nuk vete më shumë se dy ditë.
6. jokal., vet. v. III Rrjedh diçka, del prej diku, shkon. I vajtën lotët çurg. I vete gjaku curril. Vete tym nga oxhaku. I vajti gjak nga hundët.
7. fig., jokal., vet. v. III Arrin në një pikë a në një shkallë, shkon. Sa vajti përqindja? Sa vajti numri? Sa të vete rroga?
8. fig., bised., jokal. Kam përfundime të caktuara në shkollë, në një punë, në një detyrë etj.; jam në një gjendje a në kushte të caktuara; shkoj. Si vete me mësime? Si vete me punë? Si vete me shëndet?
9. fig., bised., jokal. Kaloj nga një gjendje në një tjetër, shkoj. Po vete mirë e më mirë.
10. fig., bised., jokal., vet. v. III Kryhet, bëhet a zhvillohet diçka në një mënyrë të caktuar; ecën diçka, përparon; shkon. Puna vajti mirë (mbarë, sahat, ters). Çështja po vete drejt zgjidhjes. Gjërat vajtën më mirë nga ç'e prisnim. U vajti mbarë gjuetia. Të vaftë mbarë! ur.
11. jokal. Shkoj diku rregullisht ose përgjithnjë për një punë; marr një detyrë a një shërbim të caktuar, marr pjesë diku. Vete me bagëti (në arë). Vajti ushtar. Vajti në universitet. Vajti në kurs. Vajti për specializim. Vajti për të banuar në fshat. Vajti te burri (bised.) u martua.
12. bised., jokal. Mbush një moshë të caktuar, jam në një moshë të caktuar, bëhem. Vajti tridhjetë vjet.
13. bised., jokal., vet. v. III Punon, funksionon (për një mekanizëm, për një makineri etj.). Ora (makina) vete mirë. Radioja s'më ka vajtur mirë.
14. jokal. Jam në marrëdhënie të caktuara me dikë; shoqërohem me dikë, rri me të; shkoj. Vete mirë (keq) me dikë. Më thuaj me kë vete të të them se kush je! (fj. u.).
15. fig., jokal., vet. v. III Më bie për shtat diçka, më përshtatet, më shkon; shkon. Nuk të vete kjo ngjyrë. Nuk vete rakia pas buke. Kjo s’vete fare.
16. fig. bised., jokal., vet. v. III Ka vlerë, vlen; shkon. Kjo para nuk vete më. Atij i vete fjala e dëgjojnë. Nuk të venë tek ai këto gënjeshtra.
17. fig. bised., jokal., vet. v. III Harxhohet diçka, shpenzohet. U venin shumë para për dasmë.
18. jokal. Shkon; kushton, shitet. Vajti bosh. Vajti dëm. Sa vajti qiraja?
19. bised., jokal., vet. v. III Ka të bëjë a lidhet me dikë a me diçka, bëhet, bie, qëllon. Biseda vete për...
20. fig., bised., jokal., në kr. thj. Nuk jeton më, nuk është, iku, vdiq; mbaroi. Vajti edhe ai njeri. Vajti e mjera pa e parë djalin.
21. Përdoret në togje foljore kur flasim me keqardhje a me zemërim për diçka të papritur e të padëshirueshme. Ku vajti e na gjeti këtu! Ku vete e i del përpara tashti!
22. Përdoret në togje foljore me kuptimin “nis, filloj, bëj”. Vajti të dilte, por e ndalën. Vete e kap për krahu.
23. Përdoret si folje gjysmëndihmëse bashkë me një folje tjetër për të treguar se veprimi vijon pa ndërprerje e rritet shkallë-shkallë. Sa vete e bëhet më i mirë (më i bukur).
✱Sin.: shkoj, arrij, mbërrij, sos, vjen, rrjedh, ecën, ikën.
♦ Ashtu më vajti *filli. Sa s’ka ku të vejë (ku të shkojë) më (sa s’ka më) shumë, në shkallën më të lartë; sa s’mban më. *Shkoi e vajti (diçka). *Shkon e vjen (diçka). Nuk *u pa nga vajti (dikush) keq. S’më vajti as në një *anë. Më vajti (më shkoi) në *bark (diçka). Vajti në atë *botë dhe u kthye (dikush). I vete *brus (dikujt). Vajti (shkoi) prapa *diellit (dikush). I vete (i shkon) *dhjamë (dikujt). Si do t’i vejë *filli (dikujt a diçkaje). Vajti në *fis (dikush) keq. Më vete (më shkon, më ecën) *fjollë (diçka). I vete (i shkon) pas *fyellit (dikujt). S’më vete (s’më bën) *goja. Nuk vete *gjatë (dikush). I vajti (i doli) *huq (dikujt). I vajti *koka (kryet) (dikujt). I vajti kryet (*koka) (dikujt). Më vajti pas (prapa) *kurrizit. Të vajttë *mbarë! ur. Më vete (më shkon) *mendja. Vete (shkoj) me *mendjen (se)... Më vajti (më erdhi) në *mendje. I vajti në *mykë (për diçka). I vete (i shkon) pas *oreksit (dikush a diçka). I vete (i shkon) pas (*prapa) (dikujt). I venë *pesë e pesë (dikujt) thjeshtligj. I vete (i shkon) *prapa (pas) (dikujt). I vajti *rradakja (dikujt) thjeshtligj. Vete (shkon) *rrokullimë (diçka). Vete (ecën) *sahat (diçka). I ka vajtur (i ka shkuar) *syri (te dikush). Vafsh *shëndoshë (ti)! Vajti me *të shumtët (dikush) iron. I vajti (i hyri) *thellë (dikujt) thjeshtligj. vulg. I vete (i shkon) pas *ujërave (dikujt) Të vejë e të vijë! shih të bëhet ç’të bëhet!

VIJ jovep., ÉRDHA, ÁRDHUR 1. jo kal. Lëviz nga një vend në drejtim të vendit ku ndodhet ai që flet a që dëgjon e arrij këtu; eci së andejmi këtej dhe sos në vendin e caktuar a te dikush që më ka thirrur; lëviz dikush a diçka në drejtimin tim ose arrin aty ku jam unë; mbërrin. Erdhën shokët (vullnetarët.) Erdhi në këmbë (me makinë). Erdhi me vrap. Vij nga Tirana. Erdhën nga mali. Kam ardhur natën. Erdha të të shoh. Mirë ardhsh (ur)! Të ardhsha për të mirë (ur)! Me çfarë erdhe? Eja këtu (tek unë, me afër)! Erdhi treni (autobusi). Erdhi shëndoshë e mirë. Kur erdhe? Erdhi ushqimi. Erdhi letra (mesazhi, lajmi). Vinte një zhurmë nga jashtë. Erdhi papritur. Erdhi shpejt (vonë). Erdhi si hije.
2. jokal. Kthehem përsëri në vendin nga ku jam nisur. Vajti dhe erdhi shpejt. Vete e vjen brenda ditës. Vete e vjen brenda ditës nga Kosova.
3. jokal., vet. v. III Afrohet drejt meje nga një pikë e hapësirës. Ja ku po vjen! Po vijnë aeroplanët. Pa vjen shiu (shtrëngata, mjegulla).
4. jokal., vet. v. III E marrin nga një vend, zakonisht i largët dhe e sjellin këtu. Mollët vijnë nga Dibra dhe Korça. Gështenjat vijnë nga Tropoja.
5. jokal. Shkoj në një drejtim, përshkoj diçka, kaloj nëpër një vend; vet. v. III, depërton a kalon nëpër diçka. I vjen rrotull (përqark) fushës. I vjen pas e ndjek. Vjen rrotull (vërdallë) sillet kot poshtë e lart. Vinte një dritë e zbehtë nga dritarja.
6. edhe fig., jokal. E kam radhën; radhitem, gjendem ose lëviz pas dikujt a diçkaje; vet. v. III shkon pas një tjetri, vargëzohet. Unë vij pas atij. Prilli vjen pas marsit. Pas treshit vjen katra. Pas sheshit vjen një rrugë. Pas punës vjen gëzimi. I erdhën gëzimet radhazi.
7. jokal. Arrij një cak në gjatësi, lartësi a thellësi; vet. v. III rritet, fryhet (për lumin etj.). Erdhi gruri deri në brez. Vajti uji (bora) një metër. I vinin flokët deri te supet. I vinte fustani deri në fund të këmbëve. Ka ardhur lumi është fryrë lumi, është ngritur niveli i ujit.
8. jokal., vet. v. III Del e shkon poshtë; rrjedh. Vinte shiu, litar. I vinin lotët rrëke. I vinte djersa çurg. I vajti gjaku curril.
9. bised., jokal., vet. v. III Gjendet a shtrihet në një vend, në një anë ose në një drejtim të caktuar; është, ndodhet. Vjen në jug. Vjen nga e majta. Vjen afër udha. Përballë vinte një luginë. Matanë vinte një shesh.
10. jokal. E kam prejardhjen; vet. v. III rrjedh, buron. Vjen nga një familje e varfër fshatare. Kjo fjalë vjen nga një rrënjë shqipe.
11. jokal. Mbush një kohë a një moshë të caktuar; vet. v. III arrin një kohë e caktuar ose një ngjarje e njohur që lidhet me një kohë. Erdha tek të tridhjetat. Erdhi dreka (darka, mbrëmja, nata). Erdhi koha (çasti). Erdhi pranvera (vjeshta, dimri). Erdhi e diela. I ka ardhur mosha. Erdhi pleqëria. I erdhi fundi (vdekja). I erdhi koha për në shkollë.
12. jokal. Dal në krye a në udhëheqje, zë një vend drejtues, marr drejtimin; marr fuqinë; marr një detyrë në një organizatë, në një institucion etj. Vinin qeveri të ndryshme. Në një vit erdhën e shkuan tre qeveri. Erdhi në udhëheqje (në pushtet, në fuqi).
13. jokal. Arrij pas një pune a pas përpjekjesh në një përfundim ose në një zgjidhje të caktuar; bie në ujdi a në kundërshtim me dikë. Më në fund erdhi në fjalën tonë. Erdhi në një mendje me ne. Vij në marrëveshje (në kundërshtim) me dikë. Erdhën thikë më thikë ranë në kundërshtim të hapët.
14. jokal. Kaloj në një çështje tjetër, marr në shqyrtim diçka tjetër. Të vijmë te çështja tjetër. Po vijmë te pika e dytë.
15. jokal., vet. v. III Ndodh rastësisht, ngjan; rastis, qëllon, bie. Më erdhi rasti (puna). Erdhi fjala. Më erdhi rruga andej. I erdhi e mira te dera. Sido që të vijë puna. Me ç'të të vijë më mbarë.
16. edhe fig., jokal. Dal, shfaqem, lind. Erdhi në jetë lindi; u shfaq. Ju ardhtë me jetë të gjatë (ur)! Më erdhi në shteg. I erdhi në shtrungë.
17. jokal., vet. v. III Më shfaqet një ndjenjë a diçka tjetër, më kap, kam; shfaqet në mendje, kujtohet; shkon sipas diçkaje, përputhet me një gjendje, me një kërkesë etj. Më erdhi një ide (një mendim). Më erdhi ndër mend. Më vjen në hatër, bised. më kujtohet. Flet ç't'i vijë në mendje. Më vjen inat inatosem. Më vjen mirë gëzohem, më bëhet qejfi. Më vinte plasja më vinte të pëlcisja. Më vjen uri kam uri. Më vjen krupë (ndot, të pështirë). Më vjen habi (çudi) habitem, çuditem. Më vjen zali. I erdhi thartë (hidhur). Më vjen keq. I erdhi ligsht. Më erdhi mbarë. Më vjen rehat. Më vjen për të vjellë. Më vinte për të qarë. Më vjen të pëlcas. I vjen të hajë veten. I vjen për shtat. I vjen pas midesë (pas qejfit, pas avazit).
18. jokal., vet. v. III Është rrjedhim i diçkaje, e ka burimin te dikush a te diçka, ndodh a shkaktohet nga diçka. Këto vijnë nga pakujdesia. Kjo sëmundje vjen pas një pleviti. Prodhimi i shumtë vjen nga puna e mirë. Vjen për shkak të... (nga që..., pasi...). Nuk (të) vjen gjë nga kjo.
19. jokal., vet. v. III Më nxë, më bën; më shkon për shtat, më rri mirë (për rrobat, këpucët). Më vijnë të lira rrobat. Të vjen mirë xhaketa. Nuk më vijnë pantallonat. Këpucët i vijnë të vogla.
20. edhe fig., jokal., vet. v. III Merr pamjen e zakonshme, arrin në gjendjen normale, rregullohet; shërohet. I erdhi shëndeti. I erdhi fytyra (çehrja). I erdhi fryma. I erdhi goja. I erdhën sytë (veshët). I erdhi zëri. Më erdhi oreksi. Një fytyrë i vinte, një fytyrë i shkonte herë kuqej, herë zverdhej.
21. jokal., vet. v. III Ka një pamje a trajtë të caktuar, ka pamjen e diçkaje, është si ajo; afron, ngjan. Vjen i shëndoshë (i bëshëm, i mbushur, i dobët, i paktë, i imët). Vjen i zeshkët në fytyrë. Vjen i ndrojtur (i heshtur). Vjen i pjerrët (i ashpër) vendi. Vjen thikë (pingul). Vjen si lopatë. Vjen gjallë i ati (e ëma).
22. jokal., vet. v. III Piqet (për një pemë, për të lashtat etj.); bëhet gati për t'u mbjellë (për tokën); arrin në gjendjen e duhur ose në një gjendje a në një moshë të caktuar; bëhet. Gruri erdhi herët këtë vit. Misri vjen më vonë në krahinat malore. Është mollë që vjen shpejt. S'ka ardhur ende toka. Thekra erdhi e mbarë. Ka ardhur ara për drapër. Ka ardhur në moshë (është në moshë) për t'u martuar. Erdhi në afsh (lopa, pela).
23. jokal., vet. v. III Ngrihet, fryhet, grafullon (zakonisht nga tharmëtimi). Erdhi buka (brumi). Erdhi qumështi. E lëmë të vijë. S'ka ardhur mirë.
24. jokal., vet. v. III Lëshon, ka, përhap, bie (një erë); dëgjohet, kapet me vesh (një tingull). Vinte era shkrumb (myk). Vinte era kafe (elb i pjekur). I vinte erë goja. I ardhtë era dhe (mallk)! vdektë!
25. bised., jokal., vet. v. III Më ngjan, më duket, më bëhet. Më vjen sikur (si) e kam parë. Më vjen si fytyrë e njohur.
26. jokal., vet. v. III Shkon, arrin deri në cakun më të skajshëm. Erdhi puna deri në zënie. Erdhi deri aty sa... Ka ardhur deri në atë pikë sa...
27. bised., jokal. Barazohem; krahasohem (zakonisht me mohim). Ai nuk vjen me të. Nuk i vjen as te gishti (i vogël) i këmbës (as në thua).
28. bised., jokal. Peshoj, jam. Ai vjen gjashtëdhjetë kile. Sa vjen dashi?
29. bised., jokal., vet. v. III Kushton, bie. I erdhi lirë (shtrenjtë). Sa të erdhi kilja?
30. fig. jokal., vet. v. III Nis, fillon (përdoret zakonisht si folje gjysmëndihmëse në bashkëvajtje me një folje tjetër). Erdhën e u bënë toka pjellore. Erdhi e u përhap në të gjithë krahinën. Erdhën e t'u shëndoshën (t'u tretën).
31. jokal. Përdoret si folje gjysmëndihmëse bashkë me një folje tjetër për të treguar se veprimi vijon pa ndërprerje e rritet shkallë-shkallë. Vjen duke u rritur (duke u pakësuar). Vjen duke u përmirësuar (duke u keqësuar). Sa vjen e bëhet më e bukur (më e lehtë, më e vështirë).
✱Sin.: mbërrij, arrij, erdhi, afrohet, radhitem, vargëzohet, sosem, paraqitem, çatis, beh, shkoj.
♦ Një *çehre i vinte e një çehre i shkonte (dikujt). *Fjala vjen. Një *fytyrë i ikën e një (fytyrë) i vjen (dikujt). *Shkon e vjen (diçka). I vjen *anës. Vjen *anës (diçka). Ardhsh *i bardhë! urim. Erdhi në *binarë (dikush). Erdhi në *brazdë (në hulli) (dikush). Më erdhi në *çikël (dikush). I erdhi *boja në vend (dikujt). Si të vijë *dallga. Më vjen *dora (për diçka). I vjen në *dorë (dikush). Më vjen (më shkon) për *dore (diçka). Më erdhi në *dhëmbë (një fjalë). Vjen (bie, mban) *erë (diçka). I vjen *era (diçkaje). Erdhi në *fije (dikush). I vjen (i shkon) pas *fijes (pas fillit) (dikujt). I erdhi *fundi (dikujt). Më erdhi *fytyra (dikujt). I erdhi *goja (dikujt). Ç’t’i vijë për *goje. Më ka ardhur te *gryka (dikush a diçka). I erdhi *hakut (dikujt). I vjen pas *hesapit (për hesap) (dikujt). I erdhi *hidhur (diçka). Erdhi në hulli (në *brazdë) (dikush). Më erdhi te *hunda. Dal (vij) në *jetë. Më vjen *keq. Më vjen *kiamet. Më erdhi në *kokë (në krye) (diçka). Më erdhi në krye (në *kokë) (diçka). Më vjen *lak. Më erdhi *ligsht. Erdhën në një *llaf. Të ardhtë *mandata! mallk. Më vjen (për) *mbarë. Erdhi në *mend (dikush). I erdhën *mendtë (dikujt). Më vjen ndër *mend (dikush a diçka). Më erdhi (më vajti) në *mendje. Vij në *moshë. Më vjen *ndoresh (për diçka). I erdhi *ora (sahati) (dikujt a diçkaje). Më vjen për *osh (dikush a diçka). Më vjen të *pëlcas. Më vjen *përdoresh (për diçka). Më vjen *përpjetë (për diçka). Vjen përqark (*rrotull) (dikush a diçka). I vjen (i sillet) përqark (*rrotull) (dikujt). Vjen pas *pilafit (dikush). Më vjen *plasje (për diçka). Të ardhtë (të rëntë) pas *qafe! mallk. Të vjen për të *qarë (për diçka). I vjen (i bie) qark (qark e qark, *rrotull, rrotull e rrotull) (diçkaje). Më erdhi pas *qejfit (dikush a diçka). Më vjen *rëndë. Vjen *rreth (dikush). I vjen (i sillet) *rreth (dikujt). Vjen *rrotull (dikush). I vjen (i sillet) *rrotull (dikujt). I vjen në *rrugë (dikujt). I erdhi sahati (*ora) (dikujt a diçkaje). I erdhi *shpirti (dikujt). I vjen për *shtat (dikujt). Më erdhi në *shteg (dikush a diçka). Më erdhi në *shtrungë (dikush a diçka). Erdhi në *taketuke (dikush) thjeshtligj. Erdhi në *të (dikush a diçka). I erdhi *thartë (për diçka). Erdhi në *udhë (dikush a diçka). Erdhi në *udhë (të mbarë) (dikush). Të ardhtë (të rëntë) pas *veshit! mallk. Erdhi në *vete (dikush). Vjen (del) *vetvetiu (diçka). Më erdhi *veza thjeshtligj. Vjen *vërdallë (dikush a diçka). I vjen (i sillet) *vërdallë (dikujt). E vuri (e solli) në *vijë (dikë a diçka). Erdhi në *vijë (dikush a diçka). Më vjen *për të vjellë (nga dikush a nga diçka). S’i vjen pas *vrimave (dikujt) thjeshtligj., përçm., vulg. Nuk i vjen *zëri (dikujt) iron. Më vjen *zët (nga dikush a nga diçka). Më vjen *zor.

►ZHBURGÓS/EM jovep., ~A (u), ~ÚR pës. e ZHBÚRGÓS; kund. burgosem. Zhburgosem, por nuk sosem. (fj. u.).