FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

DHÓM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Kthinë në një banesë a në një ndërtesë (përveç kuzhinës e banjës), e ndarë më vete me mure dhe e pajisur me derë e me dritare më vete; kthinë. Dhomë e vogël (e madhe). Dhomë e ftohtë (e ngrohtë). Dhomë përdhese. Dhoma (oda) e mirë. vjet. dhoma e pritjes. Dhoma e pritjes (e miqve). Dhoma e gjumit (e ngrënies, e bukës). Dhoma e zjarrit (e dimrit) dhomë me oxhak a me sobë ku rrihet në dimër. Dhomë tharjeje dhomë e posaçme për të nderë e për të tharë rrobat e lara. Dhoma njëzet. Dhomë me diell (me lagështi). Dritaret (dera, dyshemeja, muret) e dhomës. Shtëpi me dy dhoma. I rregulloj (fshij, pastroj, ajroj) dhomën.
2. Kthinë a e ndarë në një institucion, në një vend etj., e pajisur me orenditë e me mjetet e nevojshme për një qëllim të caktuar etj. Dhoma e lindjes. Dhoma e mjekut. Dhoma e pranimit. Dhomë komandimi.
3. bised. Tërësia e orendive për të pajisur një dhomë për nevojat përkatëse. Bleu një dhomë gjumi.
4. spec. Pjesë e një aparati, e një makine etj. si një kthinë shumë e vogël a si një zgavër etj., e cila shërben për një veprim të caktuar; dhomëz. Dhoma e djegies. Dhoma e distilimit (e avullit). Dhomë thithjeje (tharjeje). Dhoma e aparatit fotografik.
5. spec. E ndarë e vogël e kufizuar nga të gjitha anët në organet e qenieve të gjalla; dhomëz. Dhoma e bashkimit. Dhoma e farës.
6. polit. Institucion përfaqësues me pushtet ligjvënës në disa vende, organ ligjvënës; tërësia e përfaqësuesve që përbëjnë këtë institucion. Dhoma e lartë (e ulët). Dhoma e deputetëve. Dhoma e komuneve (e lordëve). Sistemi i dy dhomave.
7. Institucion shtetëror që merret me bashkërendimin e veprimtarive të ndryshme ekonomike. Dhoma e tregtisë.
8. Secila nga të ndarat e një hoteli, moteli a konvikti ku flenë bujtësit. Mora një dhomë për ca ditë. Sa kushtonte dhoma? Kishte disa dhoma të lira. Dhomë dyshe (treshe). Hotel me dyzet dhoma. Fle në një dhomë me dikë.
9. Element i dytë në një emërtim të pathjeshtë që tregon një lloj muzike klasike. Muzikë dhome muzikë që ekzekutohet në salla të vogla nga grupe me pak instrumentistë.
10. bot. Pjesë e dytë në një emërtim të pathjeshtë për një klasë lulesh që rriten në mjedise të brendshme. Lule (bimë) dhome lule që mbahet në dhomë.
✱Sin.: kthinë, odë, konak, e ndarë, dhomëz.

EKONOMÍK,~E mb. 1. Që lidhet me ekonominë, i ekonomisë. Baza ekonomike. Rendi ekonomik. Ligj ekonomik. Reformë ekonomike. Luftë ekonomike. Gjendja ekonomike.
2. Që lidhet me gjendjen materiale e financiare të një vendi, të një dege të prodhimit shoqëror; që ka të bëjë me ekonominë e një vendi. Politikë ekonomike. Plan ekonomik. Veprimtari ekonomike. Përparim (zhvillim) ekonomik. Ndihmë ekonomike.
3. Që ka të bëjë me studimin dhe me njohjen e ekonomisë. Shkencat ekonomike. Gjeografia ekonomike. Hartë ekonomike. Revistë ekonomike.
4. Që që nuk harxhon shumë, që jep mundësi të kursesh; që është me leverdi për ekonominë; kund. joekonomik. Metoda ekonomike. Kuzhinë (sobë) ekonomike. Makinë ekonomike.

ELEKTRÍK,~E mb. 1. fiz. Që lidhet me elektricitetin, i elektricitetit; që ka elektricitet. Energji (rrymë) elektrike. Ngarkesë elektrike. Shkarkim elektrik. Fusha elektrike. Shkëndijë elektrike. Hark elektrik. Tregu elektrik.
2. Që prodhon elektricitet. Central elektrik. Pilë elektrike. Gjenerator elektrik. Stacion elektrik.
3. Që shërben për të përcjellë elektricitetin. Tel (rrjet) elektrik. Çelës elektrik. Përçues elektrik. Kabëll elektrik.
4. Që punon me elektricitet. Dritë elektrike. Llambë elektrike. Pajisje elektrike. Tren elektrik. Sobë (fshesë) elektrike. Karrige elektrike karrige që përdoret për të ekzekutuar të dënuarit me vdekje.
5. Që merret me studimin e elektricitetit. Inxhinier elektrik.
6. Që merret me zbatimin e projektit elektrik të një pajisjeje, ndërtese etj. Teknik elektrik.

EMALÚAR (i, e) mb. Që është veshur me emal; që është emaluar. Teli i emaluar me alumin. Enë (sobë) e emaluar. Artikuj të emaluar. Tavë me kapak të emaluar.

FORÚM,~I_II m. sh. ~E, ~ET 1. Oxhaku i dhomës. Pleqtë u ulën pranë forumit.
2. Sobë. Vë tenxheren mbi forum.
✱Sin.: oxhak, sobë.

FÚRR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Ndërtim i veçantë në trajtën e një kubeje, që është e zbrazët përbrenda, ku piqen bukët; ndërtesa me një vend të tillë të veçantë e me disa pjesë plotësuese, ku çohen byrekët, tavat, ëmbëlsirat etj. për t’u pjekur. Furrë buke. Çoj tavën në furrë.
2. Ndarje e veçantë në një sobë zjarri a në një stufë kuzhine, në të cilën futen tavat për të pjekur gjëra të ndryshme ushqimore; ndarje e veçantë në një sobë a në një stufë, ku ndizet zjarri. Furra e sobës (e stufës). Hedh dru në furrë.
3. tek. Ndërtim i veçantë dhe i mbyllur për të shkrirë minerale, për të nxjerrë a për të përpunuar lëndë të ndryshme që kërkojnë temperaturë të lartë. Furrë termike. Furrë gëlqereje. Furrë tullash tjegullash).
✱Sin.: bukëtore, oxhak.
♦ Kemi ngrënë një furrë bukë (bashkë) njihemi prej kohësh, punojmë prej kohësh së bashku; jemi shokë a miq të vjetër; kemi ngrënë një barrë kripë (bashkë); kemi ngrënë një hambar miell (bashkë). (I nxjerr) si *simitet nga furra (dikush). E ka zënë furra (dikë) shak. shih e ka zënë qymyri (dikë) shak.

HEDH vep., ~HÓDHA, ~HÉDHUR 1. kal. E lëshoj diçka me forcë a me shpejtësi larg vetes ose në një drejtim të caktuar, flak tutje diçka që kam në duar. Hedh gurin (shkopin, topin). Hedh shigjetën (shtizën, diskun). Hodhi kapelën në erë. E hedh larg (afër, lart, përpjetë).

2. kal. I jap dikujt diçka duke e flakur drejt tij, ia vërvit për t’ia dhënë; i shtie, i jap. I hedh portokallin. I hedh lapsin (fletoren, librin). I hedh kutinë e duhanit (një cigare). U hedh pulave misër. U hedh kafshëve bar.

3. kal. E flak tutje si gjë të panevojshme dhe pa vlerë. Hedh mbeturinat (plehrat). E hedh poshtë diçka. E hedh në zjarr.

4. fig. E përzë dhe e braktis dikë. E hodhi në rrugë të madhe (në mes të katër rrugëve).

5. kal. E shtyj dikë a diçka për ta rrëzuar ose e lë të bjerë, e bëj të bjerë; e lëshoj nga lart poshtë, nuk e mbaj; e lëshoj për tokë. E hodhi nga shkallët. E hodhi jashtë dritares. E hodhi në gropë (në greminë, në hendek, në batak). E hedh për tokë. E hedh poshtë. Hodhën bomba (parashutistë, ushqime) nga aeroplani. I hodhi era tjegullat nga çatia. Hedh farën në arë. Hedh grurë (misër, fasule) mbjell. Po i hedhin fiqtë kokrrat. I hodhën gjethet (lulet) pemët. Kanë hedhur pemët. Hedh grepat për të peshkuar. E hodhi tërmeti shtëpinë. E hodhi lisin për tokë. E hedh poshtë dikë e rrëzoj përtokë; e mund.

6. edhe fig., kal. E shtyj në një drejtim të caktuar, e çoj drejt një vendi të caktuar, e nxjerr diku. E hodhi vala në breg. E hodhi era diku. Atje e hodhi fati.

7. kal. Bëj që të bjerë diçka që është me këmbë, e rrëzoj përdhe. E hodhi tërmeti shtëpinë. E hodhi lisin për tokë. E hedh poshtë dikë e rrëzoj përtokë; e mund.

8. kal. Vërvit drithin përpjetë në erë, e ngre në ajër me lopatë a me një enë dhe e lëshoj për të ndarë kokrrat nga kashta a nga byku. Hedh drithin (grurin, misrin, orizin, fasulet).

9. kal. E marr dhe e vë diçka në një vend për një qëllim të caktuar, e vendos; e shtrij mbi diçka a mbi dikë për ta mbuluar. Hedh pushkën në krah. Hedh shallin në qafë. I hedh mbulesën krevatit. I hedh kalit një velenxë. U hedh shuaj këpucëve. I hedh kupat (ventuzat) një të sëmuri.

10. kal. E lë diçka pa kujdes e pa rregull, nuk e vë në vendin e vet, e vë ku mund andej-këtej. I ka hedhur rrobat nëpër dhomë. I ka hedhur lodrat nëpër shtëpi. I hodhi librat andej-këtej. I hodhi drutë grumbull.

11. edhe fig., kal. E fut diçka diku, e shtie një send a një lëng brenda një ene; shtie një lëng në një lëng, ia shtoj një lëng një lëngu tjetër; e lyej a e spërkat diçka me një lëng. Hedh ujë në gotë. Hedh raki (verë). U hedh ujë luleve ujit lulet. Hedh gjellën në pjatë. Hedh drutë në sobë. Hedh grurin në thes. Hedh bukën në furrë. I hedh kripë (salcë, gjalpë) gjellës. I hedh vaj (uthull) sallatës. I hedh ujë verës. Hedh votën votoj. Hedh letrën në kuti (në postë). E hodhën në burg, bised. e burgosën.

12. bised.. kal. Pi, kthej. Hodhi një gotë raki (verë, birrë). Hodhi një teke.

13. kal. Vë a shtie diçka mënjanë për ta ruajtur për një kohë tjetër; mbledh, grumbulloj diçka. Hedh zahire (dru) për dimër. Hedhin pastërma. E kanë hedhur bereqetin sivjet. Hedh gjethe (bar, dushk) për bagëtinë.

14. kal. Lëshoj a nxjerr diçka; nxjerr, Gjarpri hodhi helmin. Ka hedhur lastarë (gjethe). Hedh shkëndija (xixa). Dielli hedh rreze.

15. fig., kal. Shtroj një mendim, parashtroj. Hedh një mendim. Hodhi idenë. I hedh romuze dikujt.

16. kal. Bëj të lëvizë shpejt, e çoj në një drejtim të caktuar (për një pjesë të trupit). Hedh hapin (këmbët, çapat). Hedh kokën mënjanë. Hedh flokët prapa. I hedh krahët në qafë. Hedh valle kërcej.

17. kal. E çoj dikë a diçka me shumicë e me vrull në një vend të caktuar; e drejtoj diku, e bëj që të veprojë. I hedh trupat në luftë. I hedh të gjitha forcat në beteje. Hedh forcat rezervë.

18. fig., kal. E nxjerr dhe e përhap; e vë. Hedh mallrat në treg. Hedh librin në qarkullim. E hedh në aksion.

19. edhe fig., kal. I vë diçka për një qëllim të caktuar (për ta kapur, për ta penguar a ndaluar, për ta mbyllur, për të marrë diçka prej dikujt etj.). I hodhën prangat (hekurat, zinxhirët). I hedh lakun (kapistrën, frerin, litarin). I hedh llozin (shulin) derës. I hodhën gjobë.

20. bised., kal. Ndërtoj diçka në një vend, bëj; vë. Hedh një kat të ri (në një ndërtesë). I hedh çatinë shtëpisë. I hedh trarët (tjegullat).

21. kal. Shkruaj diçka diku; hedh një mendim në letër a e rishkruaj diçka në një vend tjetër; vë (nënshkrimin etj.). I hedh mendimet në letër. E hedh në regjistër (në fletore, në tabelë) I hedh shënimet në të pastër. Hedh nënshkrimin.

22. kal. E drejtoj diku shikimin, vëmendjen. Hedh sytë diku. I hodhi një vështrim. E hedh mendjen diku. I hedh një sy një teksti.

23. fig., kal. Përqendroj diku a tek dikush diçka. I hodhi shpresat tek ai.

24. edhe fig., bised., kal. E kaloj diçka, i dal matanë; e kapërcej. E hodhi lumin (përruan, vaun, hendekun) i kaloi vështirësitë, e kapërceu pengesën. E hodhi gardhin. E hodhi klasën (provimin). Do ta hedhë edhe këtë herë sëmundjen. E hodhën dimrin. E hodhi lehtë.

25. fig., bised., kal. E çoj me punë në një vend tjetër; e emëroj, e caktoj. E kanë hedhur me punë në një shtet fqinj. Ku e kanë hedhur?

26. edhe jokal. Bëj një fall, një lotari etj. për të provuar diçka; përpiqem të mësoj a të provoj diçka me anë të fallit (sipas paragjykimeve); shtie. Hedh shortin. E hodhi në lotari. Hodhi zaret provoi fatin. Hodhi qiqrat. bised. Shtiu fall.

27. fig., kal. E shtroj diçka para të tjerëve për ta gjykuar a për ta vendosur. E hedh në diskutim. E hedh për gjykim. E hedh në votë. E hedh në provë. E hedh në gjyq e ngre në gjyq, e padit.

28. fig., kal. Krijoj për dikë një gjendje të caktuar, zakonisht të rëndë. E hodhën në dëshpërim. I hodhën në mjerim (në varfëri, në skamje).

29. fig., kal. Ia ngarkoj dikujt, ia vë përsipër (një faj, një gabim etj.). Ia hodhi fajin një tjetri. Ia hedh përgjegjësinë dikujt. Ua hedh gabimet të tjerëve.

30. fig., bised., kal. E gënjej dikë, e mashtroj me dredhi, ia shkoj ujët nën vete. U përpoq t'ia hidhte. Atij s'ia hedh dot. Kujt do t'ia hedhësh?

31. bised., jokal. Roit, shtie (për bletën). Hodhi bleta.

32. bised., kal. Dështoj; shtie (për njerëzit e kafshët). Hodhi delja (dhia). Ka hedhur dy fëmijë.

33. jokal. Bie me shumicë (për borën e shiun). Po hedh borë. Po hedh metale. Po hedh shi.

✱Sin.: flak, nxjerr, lëshoj, vërvit, shtyj, rrëzoj, braktis, përzë, mbuloj, shtie, shtoj, lyej, kthej, grumbulloj, mbledh, shtroj, parashtroj, drejtoj, veproj, përhap, ndërtoj, vë, nënshkruaj, rishkruaj, përqendroj, kaloj, kapërcej, emëroj, caktoj, vendos, gjykoj, krijoj, ngarkoj, ngjesh, kaloj, gënjej, mashtroj, punoj, ngop, roit, dështoj.

♦ I hedh (i vë) një *arnë (diçkaje). Hedh *baltë (mbi dikë a mbi diçka). E hedh në *baltë (diçka) keq. I hodhi *ballgamin (dikujt). Ia hodhi (ia shkarkoi) *barrën (dikujt). Hodhi (vuri) bazat (*themelet) (e diçkaje) libr. Hedh *bishta (dikush) keq. Hedh (lëshon) *bojë. Hedh një *brez (një shtresë). I hodhi *cergën (dikujt) keq. Hodhi *çengelin (dikush). Ka hedhur *çengelat (dikush). Të hedh *degë më degë (dikush). E hedh (e bën, e çon) *dëm (diçka a dikë). I hedh dorashkën (dorezën) (dikujt) libr. I hedh dorezën (*dorashkën) (dikujt) libr. Hedh *dorë. Hodhi *dritë (të re) (mbi diçka) libr. I hodhi *duvakun (diçkaje). E hodhi *dyfekun (dikush) keq. Hedh në *erë (diçka). Ku e hedh *era (dikë). Hedh (shtie) *fall (dikush). Hidh (mbill) *farë e korr farë. E hodhi *fjalën (për dikë a për diçka). E hodhi (e kapërceu, e kërceu) *gardhin (dikush). E hedh me një *gisht (dikë). E hodhi në *greminë (dikë a diçka). I hedh *grepin (grepat) (dikujt a diçkaje). I hodhi *gunën (diçkaje). I hedh *gurë (dikujt). Hedh *hapin. Hedh në *hava (diçka a dikë). E hodhi në *hendek (dikë) përb. E hodhi (e kapërceu) *hendekun (dikush). Hedh *hije_I (dikush a diçka). Hedh *hije_II (mbi dikë a mbi diçka). I hedh *hije (dikujt a diçkaje). I hedh *jorganin (diçkaje a dikujt). Ka hedhur *kanxhat (dikush). Ia hodhi *kanxhat (dikujt). E hodhi *kapërcyellin (dikush). I hedh *karremin (dikujt). E hedh (e vë) *këmbën mbi këmbë. E hodhi *këmbëpërpjetë (dikë) shpërf. I hodhi (i dha) një *kockë (dikujt). Të hedh *kodër më kodër (dikush). E hodhi në *kosh (në koshin e plehrave) (diçka) mospërf. Hodhi *krahë (dikush). E hodhi pas *krahëve (diçka). I hedh *kripë (diçkaje). I ka hedhur *kthetrat (dikujt). E hodhi pas (prapa) *kurrizit (diçka). E hodhi (e kapërceu) *ledhin (dikush). E hodhi (e la) në *ledh (dikë). I hedh *lerë (dikujt). E hodhi *lejlek (dikë). E hodhi *lumin (dikush). Të hedh *mal më mal (dikush). E hedh (e lë) pas *mendsh (dikë a diçka). E hedh *mendjen. Hedh *mjegull (dikush). S’ke ku të hedhësh *mollën (diku). E hodhi *përdhe (dikë). E hodhi *përtej (një punë). E hodhi *përruan (dikush). E hodhi *poshtë (diçka). I hodhi *potkonjtë (dikush) keq. I hedh (i vë) *prangat (dikujt). Hidh e prit duke shkëmbyer thumba me njëri-tjetrin me shaka, duke iu përgjigjur njëri-tjetrit me të qeshur e me shpoti; qesh e ngjesh; me të qeshur e me të ngjeshur. Hodhi një *pushkë (dikush) përçm. (Është) për t’ua hedhur *qenve (diçka). S’i hedh as *qurrat (dikujt) përb. Ka hedhur (ka lëshuar, ka zënë) *rrënjë (dikush). E hodhi *rrjetën (dikush). Ia hedh (ia sjell, ia bie) *rrotull (dikujt). Hodhi (lëshoi) *spirancën (dikush) libr. Hedh *sytë. I hodhi një *sy (diçkaje). Nuk ia hedh (nuk ia shtie) *sytë (dikujt a diçkaje). Hedh *shkelma (dikush). E hodhi pas (prapa) *shpinës (diçka) E hodhi në *shportë (diçka) mospërf. Hedh (lëshon) *shtat (dikush). E hodhi (e flaku) *tej (diçka). Është për t’i hedhur *telat (dikush). E hodhi *topin (dikush) iron. E hodhi *tutje (diçka a dikë). Hodhi (vuri) *themelet (bazat) (e diçkaje) libr. I ka hedhur *thonjtë (dikujt). I hedh (i fut) *thumba (dikujt). E hodhi në *ujë (diçka). Hedh (ngre) një *urë (ura). E hodhi *vaun (dikush). Hedh *vickla (dikush). Hedh (vjell, nxjerr) *vrer (kundër dikujt).

JOEKONOMÍK,~E mb. 1. Që s’ka të bëjë me tërësinë e marrëdhënieve në prodhim në një sistem të caktuar shoqëror; që nuk ka të bëjë me prodhimin, me shpërndarjen dhe me konsumin e të mirave materiale; kund. ekonomik. Marrëdhënie joekonomike. Faktorë joekonomikë.
2. Që harxhon shumë, që nuk kursen a që s’të jep mundësi të kursesh; që s’është me leverdi për ekonominë; kund. ekonomik. Metodë joekonomike. Sobë (makinë, pajisje) joekonomike.
3. Që s’ka të bëjë me fushën e ekonomisë; kund. ekonomik. Profil joekonomik. Shkollë joekonomike.

KOFTÓR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Sobë për ngrohje; por.
✱Sin.: sobë, por.

KUZHÍN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Kthinë e veçantë në një shtëpi a në një apartament, me pajisjet e nevojshme, ku gatuhen gjellë dhe hahet. Dy dhoma e një kuzhinë. Gjithë ditën në kuzhinë.
2. bised. Mënyra a mjeshtëria e gatimit; gjellëtari; kulinari. Më pëlqen kuzhina shqiptare (orientale, kineze, italiane). Shef kuzhine.
3. Sobë për zjarr e për gatim gjellësh. Kuzhinë ekonomike sobë që nuk harxhon shumë lëndë djegëse.
✱Sin.: gjellëtari, gatesë, kulinari.

MBAJ vep., ~TA, ~TUR kal. 1. E shtrëngoj diçka a dikë me dorë ose me anën e një sendi dhe nuk e lë të bjerë, të shkasë, të lëvizë, të ikë etj. Mbaj gotën në dorë. E mbajti lapsin me dhëmbë. Mbaj karrigen në krahë. E mban drejt timonin. Mbaj fëmijën për dore (për krahu). E mbante fort e nuk e lëshonte. I mbaj pallton (çadrën) dikujt.

2. Qëndroj duke pasur mbi vete diçka a dikë ose e çoj këtë vetë a me një mjet nga një vend në një tjetër; mbart. E mbajti fëmijën (thesin) në kurriz (në qafë, në krahë). Mbanin ujë me bucela. E mbajti me karrocë (me kamion). Nuk e mban dot vetëm.

3. E kam ose e marr diçka a dikë me vete, s’e ndaj nga vetja për një kohë të gjatë; kam; vesh a mbath, përdor si pjesë të veshmbathjes sime, ngjesh pas trupit. Mbante shkop (bastun). Mbaj kartën e identitetit me vete. S’mban gjë nëpër xhepa. Mbante armë. Mban syze. S’mban unaza. Mbanin xhoke me kinda. Mban këpucë me qafa. Mban çorape leshi. Nuk mban kapelë. Mban brez. Mbante rroba pune. Mban mustaqe. E mbaj për (si) kujtim. E mbante djalin gjithnjë pas. I mbajtsh më shëndet! (ur.)

4. fig. Kam një emër a mbiemër, një titull, një dekoratë etj. Mban mbiemrin e mëparshëm (e burrit). Brigada mban emrin e heroit. Mban disa urdhra e medalje (dekorata). E mbajtshi me nder! (ur.)

5. Ndal në vend dikë a diçka, nuk e lë të lëvizë, të ecë a të veprojë më tej, e pengoj të rrjedhë etj.; ndal, ndaloj; pengoj, vonoj. Shoferi e mbajti makinën te sheshi. Mbaje kalin (qenin)! Më mbajti pak në rrugë. E mbajti me fjalë. E mbajti në këmbë. E mbajtën me zor. E mbajtën për darkë. S’e mbajti njeri, vetë qëndroi. Nuk po ju mbaj më gjatë. E mbajti vrapin në oborr. Mbaj këmbët (hapin) ndalem. Mbaj frymën ndal frymëmarrjen. Mbaje dorën! mos qëllo!

6. E përmbaj diçka e nuk e lë të shfaqet a të shpërthejë; ndrydh në veten time (një ndjenjë etj.); e fsheh diçka, nuk e tregoj, nuk e shfaq. Mbaj teshtimën. Mezi i mbajti lotët. E mbajti të qeshurën (gazin). E mbajti zemërimin. Mbaj gjakftohtësinë. E mbaj në zemër (në shpirt). E mban përbrenda. E mbaj të fshehtë. S’mban gjë ai.

7. vet. v. III I lidh e i rrit kokrrat derisa piqen, nuk i bien kokrrat (për një pemë). Kjo mollë nuk i mban kokrrat.

8. E rrit të voglin a pjellën në bark deri sa lind, nuk e dështon (për njerëzit dhe për kafshët). Nuk e mbajti fëmijën, bëri abort spontan. Nuk e mbajti lopa viçin, e dështoi.

9. jokal., vet. v. III Mbarset, ndërzehet (për kafshët). Nuk mbajti lopa.

10. Marr, pranoj diçka nga dikush. Nuk ia mbajti dhuratat (peshqeshin). Mbajti për vete vetëm gjysmat, të tjerat ua dha shokëve.

11. E ndal dikë, nuk e lë të kthehet në vendin a në familjen e vet, nuk e lë të ikë; e detyroj dikë të qëndrojë në një vend a në një gjendje të caktuar; e ndal diçka, nuk e jap, nuk ia kthej diçka të zotit. I mbajtën peng dy fëmijë. E mbajtën tre muaj në spital. E mbajtën pesë vjet në burg. I mbajti dyqind lekë më shumë. S’më mbajti asgjë. S’të mban gjë çfarë ka e jep. Nuk mban gjë (dikush) flet për çdo gjë që di ose që ndien.

12. E bëj të qëndrojë diçka në një gjendje a në një drejtim që i kam dhënë. E mban trupin (shtatin) drejt. E mbante kokën përpjetë. I mbajnë krahët hapur (shtrirë, varur). I mban sytë poshtë (ulur). E mbante gojën mbyllur (kyçur). I mban dritaret hapur.

13. zakon. v. III Është mbështetje për diçka, shërben që diçka të qëndrojë në një gjendje të caktuar, të mos rrëzohet, të mos çahet etj.; i qëndron një force, një peshe, një goditjeje etj., e përballon; nuk thyhet a nuk këputet; është i fortë a i qëndrueshëm, është në gjendje të mirë (edhe fig.). Çatinë e mbajnë trarët. Urën e mbajnë këmbëzat (qemerët). Peshën kryesore të ndërtesës e mbajnë shtyllat. Frontin e mbajtën pesë divizione. Nuk e mbanin këmbët (gjunjët). Si e mban gjithë atë peshë! Ky litar (pe, tel, tra) nuk mban. Kjo fuçi nuk mban ujë (nuk e mban ujin).

14. fig. I siguroj jetesën dikujt, e ushqej dhe e rrit me të ardhurat e mia, kujdesem për dikë; ushqej. Mban pleqtë (fëmijët, shtëpinë). I mbante me bukë. E mbajti gjallë. E mban në pëllëmbë të dorës (me të gjitha të mirat). E mban babai. I mban i biri (e bija). Na mban puna (toka). E mban shteti me ndihma. E mbajnë me bursë.

15. E ruaj ose e lë diçka për një farë kohe në një gjendje të caktuar; e trajtoj dikë në një mënyrë të caktuar ose e lë në një gjendje të caktuar. E mban të ngrohtë gjellën. Kjo sobë e mban nxehtësinë. Kjo tokë nuk e mban ujin (lagështirën). I mban mirë rrobat. E mban pastër shtëpinë. I mban keq fletoret. I mbante mirë (keq) fëmijët. E mbante me hatër.

16. E fut diçka në një vend a në një lëndë të caktuar dhe e lë atje për disa kohë, e vë diku përkohësisht. E mbajnë mishin në frigorifer. E mbaj birrën në akull. E mbajmë djathin në shëllirë. E mbante koburen në xhep (nën jastëk). E mban në dollap (në shishe). I mban paratë në arkën e kursimit. Mbaj mënjanë. E mbante fshehur (në shtëpi).

17. Rrit kafshë a shpendë; kam mbjellë pemë, bimë etj. e kujdesem për to. Mban pula (rosa, derra, lepuj). Mban bletë. Mban mollë (rrush, fiq, kumbulla). E mban për damaz.

18. bised. Zotëroj diçka që e përdor për tregti ose për një veprimtari tjetër; vë në shitje a në qarkullim, shes. Mbante një hotel (një han, një pijetore). Mbante një dyqan. Mbante një gazetë. Mban verë të mirë. Nuk mbajnë pije alkoolike. Kjo librari mban edhe sende shkollore.

19. E ngarkoj dikë të kryejë një punë a detyrë të caktuar në një ndërmarrje a institucion. E mbajtën në kompani si ekonomist.

20. E marr ose e pranoj dikë në shtëpi a në punë për një shërbim a qëllim të caktuar, kam. Mbante qiraxhinj në shtëpi. Mbanin shërbëtorë (hyzmeqarë).

21. Bëj gati diçka për një punë, e shtrij, e hap etj. Mbaje thesin, të të hedh miellin! Mbaje shishen, të të hedh verën! Mbanin çarçafin për të shkundur manat.

22. E lë dikë të vijojë punën ose të kryejë një detyrë të caktuar, nuk e largoj, nuk e heq. Disa vetë i mbajtën në laboratorin qendror. Pjesën më të madhe të punëtorëve e mbajtën në perimore, të tjerët i dërguan në pemishte.

23. fig. E quaj, e vlerësoj, e çmoj dikë a diçka për një tipar a cilësi të caktuar; e kujtoj për të tillë, e pandeh. E mbante për të mençur (për budalla). E mbanin për trim (për frikacak). E mbanin për nxënësin më të zgjuar. E mbajnë për mjekun më të aftë. E mban veten (si) të ditur. E mbajnë veten farefis (të afërt) me të. E mbajnë si romanin më të mirë të kohës sonë. Për kë më mban ti mua? E mbanim për të mirë, po doli i keq.

24. Zbatoj disa rregulla të caktuara në mënyrën e jetesës, në punë etj., bëj siç kërkohet; i vë vetes kufi në të ngrënë e në të pirë sipas disa kërkesave e porosive. I mban të gjitha rregullat. Mbaj porositë (këshillat) e dikujt. Mban pehriz (dietë). S’mbante të kremte. Mbajnë kreshmë. Mbajnë Ramazan.

25. fig. I qëndroj besnik fjalës që kam dhënë ose zotimit që kam marrë. E mbaj fjalën (zotimin). E mbajti besën si burrat.

26. edhe jokal. Eci ose shkoj në një drejtim të caktuar, i bie; nisem. Mbaj krahun (nga e djathta). Mbaj drejtimin. Ia mbajtën drejt (djathtas, majtas, nga lindja, nga jugu). Mbaja bregut e bregut! Ia mbajti për në Durrës. Ia mbajti me të katra. Nga po ia mban? Nuk dinë nga t’ia mbajnë.

27. Përqendroj sytë, mendjen etj. në një drejtim ose në një vend. Vështrimin e mbante nga rruga (nga dera). Aty e mbante mendjen.

28. Lexoj një leksion, një raport etj.; flas për diçka. Mbajti një ligjëratë (një fjalim, një kumtesë, një bisedë). Mbajti raportin. Mban leksione në fakultet.

29. Bëj, organizoj një mbledhje etj.; zhvilloj. Mbajtën një mbledhje (një konferencë, një kongres).

30. Shkruaj diçka; kam e përdor diçka për një punë. Mbaj shënime. Mbaj ditar. Mbajnë dosje të veçanta për çdo çështje. Mbaj protokollin

31. Zë (radhën), rri (në radhë); edhe fig. zë një vend të caktuar (në një radhë, në një renditje a në një shkallëzim). Mbaj radhën. Mban vendin e parë. Mban rolin kryesor.

32. edhe fig. Kam; ruaj. Secili mban vendin e tij. Mbajnë marrëdhënie të mira. Mbaj lidhje të rregullta me dikë. E mbajnë miqësinë. Mbaj qetësi. Mbaj rregullin. Mbaj një minutë heshtje (zi). Mban qëndrim të mirë. Mban përgjegjësi. I mbajmë shpresat lart.

33. bised. Qëlloj dikë a diçka me armë ose me një send tjetër; shënoj me armë përpara se të qëlloj, marr nishan. Ia mbajti me pushkë (me dyfek). Ia mbajti me pëllëmbë. Ia mbajti në kokë (në lule të ballit). Mbaja pak më poshtë (më lart)!

34. Duroj. Nuk e mban rakinë. Nuk mban shaka. Si e mban atë turp? Mban shumë ai.

35. edhe fig. Kam një erë të caktuar, më vjen era; bie erë, kundërmon. Mban erë parfum. Shtëpia mban erë peshk. Dhoma mban erë myk. Mban erë të mirë (të keqe). I mban erë goja. Mban erë formalizëm (burokratizëm) ka formalizëm (burokratizëm).

36. bised. Kërkoj një shumë të caktuar parash për diçka që dua ta shes. Sa e mbante? E mbante lirë (shtrenjtë).

37. vet. v. III Të bën të jesh i ngopur e me energji për një kohë të gjatë. Mishi të mban. Kosi (gjiza) nuk të mban shumë.

38. jokal., vet. v. III Zgjat në kohë, vazhdon (një punë, një udhëtim, një dukuri etj.); rron, qëndron (për veshmbathjet, orenditë etj.). Sa mbajti mbledhja? Shfaqja nuk mbajti shumë. Mbajti deri vonë. Rruga mbajti dy orë. Shiu mbajti gjithë ditën. Dasma mbante një javë. Mbajnë shumë këto këpucë. Mbajnë edhe ca kohë.

39. bised., vet. v. III Nxë, merr. Shishja mban një litër. Ena s’mbante shumë gjellë.

40. muz. Shoqëroj me zë të dytë ose me iso, ia kthej; shoqëroj dikë që hedh valle. Njëri ia merr e tjetri ia mban. Ia mbante vallen. Mbajmë avaz mbajmë iso. Mbajmë kaba mbajmë iso. Mbajmë zënë mbajmë ison.

41. E bëj dikë të presë a të durojë (me premtime, me shpresa etj.) sa për të fituar kohë; vet. v. III ka ende, nuk e ka lënë (shpresa etj.). E mbajti me shpresa (me fjalë, me gënjeshtra). E mbajti me kurajë. E mban shpresa ka ende shpresë, shpreson.

42. bised., vet. v. III Bën (për kohën, zakonisht kur bën kohë e mirë a e përshtatshme për punët bujqësore). Mbajti mirë (butë) koha. Nuk ka mbajtur këtë javë (këtë vit). Ka mbajtur dimër (behar) sivjet.

✱Sin.: mbart, kam, ruaj, përdor, zotëroj, përmbaj, duroj, pranoj, vë, ngre, qëndroj, marr, vesh, ndaloj, ushqej, rrit, quaj, vlerësoj, kujtoj, pandeh, përmbahem, zbatoj, rri, shkoj, përqendroj, zhvilloj, trajtoj, zë, kundërmon, shes, zgjat, rron, shkon, vazhdon, vijon, nxë, bën, lë qëlloj, kam, ruaj.

♦ Nuk ia mban bised. nuk ka guxim për të bërë diçka a për t’i dalë zot një pune; ka frikë. S’kam nga t’ia mbaj s’di si t’ia bëj që të shpëtoj nga një hall i madh, nga një vështirësi etj.; s’di a s’kam ç’të bëj; jam në një gjendje të rëndë e nuk dal dot prej saj; s’i gjej majë vetes. E mbaj *afër (dikë). Mban *anë (dikush). I mbaj *anën (dikujt). I mban *avazin (dikujt). Nuk mban *baltë në vesh (dikush). Nuk i mban *barku (dikujt). Nuk mban gjë në *bark (dikush). I mban *bishtin (i shkon pas bishtit) (dikujt) mospërf. S’mban s’ha (s’ha) *bodec (dikush). Aq sa mban *bryma. S’ia mban *bytha (dikujt) tall. vulg. E mban pas *bythe (dikë) përb. vulg. Mban *dizgjinët (dikush). Mbaj *dorën. Ia mbaj *dorën (dikujt). Mbaj në *dorë (diçka). E mbaj nëpër duar (diçka). S’e mban *dheu (toka) (diçka). Ma mbajtën *dhëmbët (diçka). Mban (bie, vjen) *erë (diçka). I mbaj (i marr) *erë (diçkaje). E mbajti në *errësirë (dikë a diçka). E mban *fjalën (dikush). Mban *flamurin (dikush). Mban *frerët (dikush). E mbaj në *fre (dikë). Mbaj *frymën. E mbajti *frymën (diku). Sa për të mbajtur *frymën. Mbaj *gojën! E mban në *gojë (dikë a diçka). E mban (e merr) nëpër *gojë (dikë a diçka). E mban (e ka) në *grusht (dikë). Më mban *të gjallë (dikush a diçka). E mbaj *të gjallë (dikë a diçka). S’mban *gjë (dikush). Nuk më mbajnë *gjunjët. Mban *hatër (dikush). E mbaj me *hatër (dikë). I mbaj *inat (mëri) (dikujt). I mban *ison (i bën iso) (dikujt). E mbaj nën *jastëk (diçka). S’e mban (s’e ngre) *kandari (diçka). S’i kam mbajtur *kandilin (dikujt). S’mban *kapistër (dikush). Mbaj *këmbët. Nuk më mbajnë *këmbët. E mbaj më *këmbë (dikë a diçka). E mbaj te *këndi (dikë). Ma mban (ma ka) *këngë (dikush). E mbaj (e ruaj) me *kimet (dikë). Mbaj (marr) *krahun (e dikujt). Mbaj *kreshmë shak. I mban *kuleta (dikujt). E mban mbi *kurriz (në shpinë) (dikë). Më mban *kurrizi (shpina) (dikujt). E mbaj *larg (dikë). E mban *lart (dikush). E mban nën *lëkurë (diçka). Nuk ma mban *lëkura (diçka). I mban *lëkura (dikujt). E mban me *limon (dikë). E mbaj si e mbaj (dikë) e çmoj shumë, e nderoj aq shumë sa mbi të s’vë njeri tjetër; e kam (e mbaj) mbi krye (mbi kokë) e lart (e sipër) (dikë); lë kokën (kryet) (për dikë). Mbaj *mend. E mbaj në *mend (diçka). Mbaj *mendjen! E mban *mendjen (te dikush a te diçka). Më mban *mendja (për diçka a te dikush). E mbaj *të ndezur (ndezur) (diçka). S’më mban *ngrohtë (dikush). Mban *pajë (dikush). I mbaj *pajë (dikujt). E mbaj (e kam) *parasysh (diçka). Mbaj *pehriz. E mbaj me *petulla (dikë). E mbaj *përbrenda (diçka). S’i kam mbajtur *pishën (dikujt). E mbaj *pranë (dikë). S’e mban *qielli (diçka). Mbaj *Ramazan shak. S’mban *rend (dikush). I mban *samari (dikujt) tall. Mban (bën) *sehir (dikush) keq. E mban (e ka marrë) nën *sqetull (dikë a diçka). E mban mbi *supe (diçka). I mbaj *sytë (nga dikush a nga diçka). E mban *syrin (një sy) (në diçka). E mban në *shenjë (dikë a diçka). E mbajtsh me *shëndet! iron. Mbaj (marr) *shënim (për diçka) libr. E mban mbi *shpatulla (diçka). S’ma mbajnë *shpatullat (diçka). Më mban shpina (*kurrizi) (diçka). Sa për të mbajtur *shpirtin. Nuk ia mbaj dot *shpirtin (dikujt). S’më mban *toka (dheu). E mban mbi *trup (diçka). Mbaj *udhën! Mbaj *vendin! keq. E mbaj (e mbërthej, e gozhdoj) në *vend (dikë). S’më mban *vendi. Mbaj *vesh. I mbaj *vesh (dikujt a diçkaje). E mbaj *veten. Mban (ka) *vlagë (dikush). E mbajti (e ndali, e la) *vrapin (diku). Ia mbaj (ia ruaj) në *xhep (dikujt). Nuk ma mban *xhepi. E mbaj në *zemër (dikë a diçka). I mban *zërin (dikujt).

MIKROVÁL/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Formë rrezatimi elektromagnetik me brez frekuencash midis valëve të radios dhe valëve infra të kuqe në spektrin midis 300 megahercë dhe 300 gigahercë dhe gjatësi vale midis 1 metër dhe 1 milimetër. Mikrovalët udhëtojnë në hapësirë me shpejtësinë e dritës.
2. Sobë e vogël që punon me valë elektromagnetike, e cila përdoret kryesisht për të ngrohur ushqimin, por mund të bëjë edhe pjekje të gatimeve (p.sh. për të pjekur një pulë etj.). Blej një mikrovalë. Ngroh supën në mikrovalë.

NDÉZUR (i, e) mb. 1. Që është me zjarr, që vazhdon të digjet, që ka flakë ose që ka prush; kund. i shuar, i fikur. Urë e ndezur. Zjarr i ndezur. Thëngjij të ndezur. Oxhak i ndezur. Sobë e ndezur. E mbaj të ndezur nuk e lë të shuhet.
2. Që bën dritë, që nuk është shuar. Dritat ishin të ndezura. Llambë e ndezur. E lë të ndezur.
3. Që punon, që vazhdon të punojë; kund. i shuar, i fikur. Motor i ndezur. Kompjuter i ndezur. Rri i ndezur. Kondicioner (aspirator) i ndezur.
4. fig. Që është në zemërim e sipër; që është skuqur nga zemërimi; që zemërohet shpejt, që merr zjarr shpejt. Djalë i ndezur. Flet i ndezur. Me kokë të ndezur. Me sy të ndezur.
5. fig. I zjarrtë, plot gjallëri; i tendosur, i acaruar. Bisedë e ndezur. Diskutim (debat) i ndezur. Atmosferë e ndezur. Situatë e ndezur. Garë e ndezur.
6. fig. Që i kapërcen kufijtë e zakonshëm, i theksuar, i fuqishëm. Fantazi (imagjinatë) e ndezur.
7. Që ka ngjyrë të fortë të hapur, e cila bie shumë në sy, që ndrit fort. E kuqe e ndezur. Portokalli e ndezur. Ngjyra të ndezura. Lule të ndezura.
✱Sin.: i pashuar, i flakëruar, bubulak, i ndeztë, i kallur, brambullitës, i hapur, i çelur, i lëshuar, qejfmbetur, i pezmatuar, i përndezur, i thekshëm, i zemëruar, i kërcyer, i zjarrtë, i skuqur, i zjarrtisur, i zijosur, i flaktë, i tendosur, i gjallë, i nderë, i acaruar, i theksuar, i ndritshëm, i fuqishëm, e ngridhur.
♦ Me *gjak të ndezur. E mbaj të ndezur (ndezur) (diçka) nuk lë të bjerë forca, interesimi a vëmendja për diçka, nuk e lë të shuhet. Me *ngjyra të ndezura libr. *Spicë e ndezur keq.

NGRÓHUR (i, e) mb. 1. Që i është ngritur disi temperatura duke ndezur aty një mjet ngrohjeje; që është ngrohur me zjarr, me sobë, me kalorifer etj. Dhomë (shtëpi, zyrë) e ngrohur. Gjellë e ngrohur. I ngrohur nga rrezet e diellit. Ujë i ngrohur.
2. fig. Që ka fituar besim e shpresë nga dikush a nga diçka; që ka marrë zemër. Me zemër të ngrohur. Doli i ngrohur.
✱Sin.: i vakët, i vakur, i thekur, i nxehur.

NORPÉT/Ë,~A f., krahin. Lloj gatimi që përgatitet me petë byreku të pjekura mbi sobë ose në furrë e më pas thërrmohen e u hidhet gjalpë përsipër, mbulohen me një petë e piqen në furrë. E ka pritur me norpetë e me krejt të mirat. - A ka mbetur norpetë të ha edhe pak se më kishte marrë malli?

PELÉT,~I m. Tallash i koksifikuar që përdoret si lëndë djegëse për ngrohje me sobë etj. Kaldajë (sobë) me pelet. Gjysmë ton pelet. Thasë me pelet.

PIANÚR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT elekt. Sobë elektroshtëpiake në formën e një pllake katërkëndëshe e me disa vatra gatimi. Bleu një pianurë. Montoi (ndërroi) pianurën. Ndez (fik) pianurën.

PJEK_I vep., PÓQA, PJÉKUR kal. 1. Vë diçka në furrë ose në zjarr që të zbruhet e të rreshket dhe të bëhet e gatshme për t’u ngrënë. Pjek bukën (kulaçin, mishin). Pjek byrekun (lakrorin). Pjek qengjin në hell. Pjek patate. Pjek misra në prush. Pjek qefullin në tjegull. Pjek kafenë vë kafenë në qebap dhe e rrotulloj në zjarr që të bëhet për t’u bluar. Pjek në zjarr (në prush, në furrë, në sobë, në saç).
2. Shtie diçka në një furrë të posaçme ose në një vend të mbyllur me temperaturë të lartë për ta bërë më të fortë, më të qëndrueshme, më të ngjeshur etj. Pjek tullat (tjegullat). Pjek vorbat (shtambat, qypat).
3. Ziej rrushin a pemë të tjera në një kazan të posaçëm për të nxjerrë raki. Pjek raki.
4. krahin. Bëj një kafe. Poqi një kafe.
5. vet. v. III Bën që të arrijë zhvillimin e vet të plotë (një pemë, drithi etj.) dhe të jetë i gatshëm për t’u përdorur. I poqi vapa pemët (fiqtë, kumbullat). Pema pa u pjekur s’hahet. (fj. u.).
6. edhe jokal. vet. v. III Lëshon nxehtësi të madhe sa të djeg; përvëlon. Pjek dielli. Na poqi vapa.
7. vet. v. III E bën të mbledhë, të çahet dhe të nxjerrë përjashta qelbin; e bën të nxjerrë këlbazën. Shurup që e pjek kollën.
8. fig., kryes. v. III E bën të fortë e të aftë për jetën a për një veprimtari, duke i dhënë përvojën e njohuritë e nevojshme, duke e kalitur etj. Hallet (vuajtjet) e poqën para kohe. Puna e poqi atë djalë.
✱Sin.: furroj, ziej, djeg, burrëroj, urtësoj, rreshk, zbruj, thaj, nxjerr, shenj, përshenj, skuq, përvëloj, pëlcas, forcoj, kalit.
♦ Nuk i është pjekur ashti (*kocka) (dikujt). As të pjek e as të djeg (dikush) s’të mbaron punë, s’të shërben për gjë; nuk e bën diçka deri në fund e si duhet; as të ngroh e as të ftoh; as ndez e as shuan; as prish e as ndreq; as prin e as ndjek; as qan e as qesh; as turbullon e as kullon; (s’është) as për tutje as për tëhu. *Djeg e pjek (dikush). *Hiq e piq. Ma poqi *buzën (dikush a diçka). Ta pjek *byrekun (dikush). Ta pjekë në *hell (dikë) keq. Nuk i është pjekur *kocka (ashti) (dikujt). I poqi *mëlçinë (dikujt).

PJÉKËS,~E mb. Që shërben për të pjekur, që pjek. Sobë (stufë) pjekëse. Furrë pjekëse.

POJÉLL/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT krahin. Sobë; stufë.