FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BRÚM/Ë,~I m. 1. Miell gruri i gatuar me ujë e i tharbëtuar, që përdoret si tharm për të zënë bukë. Brumë i thartë. Brumë i ardhur. Brumë i shurdhuar brumë që nuk ka ardhur dhe që nuk vlen si tharm. Kulaç me brumë. Zë me brumë.
2. Miell i njomur, i përzier a i ngjeshur, që gatuhet për bukë, për petë, për makarona etj. Brumë buke. Brumë makaronash. Brumë për petulla. Brumi i biskotave (i pastave). Gatuese brumi. Ngjesh brumin. Vjen brumi. Dita (nata) e brumit (etnogr.) e enjtja, dita kur zihet brumi për të gatuar bukët e dasmës. Kur merr petësin në duar, / Petët për t’i holluar, / Brumi të ngjitet në duar! (folk.). Si të jetë brumi, del edhe buka. (fj. u.). Kush zë brumë, do të gatuajë. (fj. u.). Pa brumë nuk bëhen kuleçtë. (fj. u.). Po gatove shumë brumë, mbeten kuleçtë pa bërë. (fj. u.).
3. sh. ~ËRA, ~ËRAT Ushqim i gatuar kryesisht me miell të njomur e të ngjeshur (bukë, makarona, petë, byrekë etj.). Brumërat të shëndoshin. I pëlqejnë brumërat.
4. Masë e trashë dhe e ngjeshur, që formohet nga përzierja e një lënde të fortë me një lëng; lëndë e squllët. Brumi i qelqit. Brumi i drurit. Brumi i gëlqeres (i çimentos). Brumi i gomës. Brumi i letrës (i kartonit). Brumi i shkrepëseve. Brumi i ullirit. Brumë thjerrëzash.
5. fig. Përmbajtje, formim mendor e shpirtëror, përgatitje shoqërore e morale; lëndë, përbërje; trupi a shëndeti i njeriut. Brumë i vjetër (i ri). Brumë i mirë. I gatuar nga tjetër brumë. Njerëz të një brumi. Vepër me brumë. S’ka brumë (për një shkrimtar të dobët).
6. fig. Lëndë me të cilën është bërë diçka, ajo që përbën diçka. Brumi i gjuhës amtare.
7. fig., shar. Njeri i qullët, që e heq kushdo për hunde. Çfarë brumi që është!
♦ U bë brumë. 1. (diçka). U zbut; u squll. 2. (dikush). Humbi vendosmërinë e qëndresën, nuk guxon të kundërshtojë, i nënshtrohet gjithkujt, mund të bëjnë të tjerët si të duan me të. Brumë i ardhur bised. shumë i shëndoshë; tul e dhjamë; për ta ndarë (për ta çarë) më katërsh; si top me dhjamë. Brumë i një mielli njerëz të njëllojtë, si njëri edhe tjetri, me të njëjtin formim, me të njëjtat mendime, virtyte a vese; buka e një mielli; një bathë e një kokërr; janë të një dore. Sipas brumit tharmin sipas njeriut gjejnë atë që i përshtatet; ashtu si është, ashtu e trajtojnë; sipas kokës (i vënë) festen. *Bukë pa brumë. *Gjumë e brumë keq. Janë të një brumi janë njësoj, nuk kanë dallim nga njëri-tjetri; janë shumë të ngjashëm me njëri-tjetrin, i përshtaten njëri-tjetrit (zakonisht për keq); janë të një sahani keq.; janë pe për një gëzof. I ka ngrënë macja (derri) brumin (dikujt) është shumë i mërzitur, i dëshpëruar e i zymtë, sikur i kanë bërë një të keqe padrejtësisht; sikur i ka ngrënë gomari bukën; sikur i ka vrarë demin. Vuri brumë (dikush) u pasurua, vuri pasuri a kapitale; vuri dhjamë. Zuri brumë (dikush) nisi një punë që të sigurojë një farë pasurie; nisi ta ndreqë gjendjen ekonomike; u mëkëmb; zuri cergë. Zë brumin natën e gatuan ditën (dikush) e nis çdo punë me rregull e me kohë, i del punës përpara. Zë *kuleçë pa brumë (dikush) iron.

GËLQÉR/E,~JA f. 1. Lëndë e ngurtë me ngjyrë të bardhë, që del kur djegim gurin gëlqeror, lëng i bardhë dhe i trashë, që përftohet duke shuar me ujë gurin gëlqeror të djegur në furrë dhe që përdoret për të lyer muret e ndërtesave, për të gatuar llaçin etj.; qereç. Gëlqere e pashuar (e gjallë). Gëlqere e shuar (e shurdhuar). Gëlqere kokërr (pluhur). Gëlqere hidraulike përzierje e gëlqeres me rërë e me çimento, që ka vetinë të ngurtësohet edhe në ujë. Llaç me gëlqere. Furrë gëlqereje. Gropë gëlqereje. Sherbet (qumësht) gëlqereje lëng i hollë me gëlqere që përdoret për të lyer muret, pemët etj. Ujë gëlqereje ujë që ka kulluar pasi është tretur në të një sasi e vogël gëlqereje dhe që shërben për të forcuar disa lloje frutash përpara se t’i bëjmë reçel. Djeg gëlqeren. Shuaj gëlqeren. Lyej (zbardh) me gëlqere. Vë (mbaj, forcoj) në gëlqere. Vë në ujë gëlqereje.
2. si mb., edhe fig., I bardhë; i zbehtë.
♦ U bë gëlqere në fytyrë (dikush) u zbeh shumë, u zbardh në fytyrë, i iku gjaku (nga sëmundja, nga frika etj.); u bë çarçaf në fytyrë.

PRÍSHUR (i, e) mb. 1. Që është rrëzuar përdhe, i rrënuar, i shembur, i shkatërruar. Shtëpi (urë) e prishur. Teneqe e prishur ka zë të gërvishtur. (fj. u.).
2. Që është dëmtuar sa nuk punon më; që ka dalë jashtë përdorimit. Orë (makinë) e prishur.
3. bised. I lënurur. Lesh i prishur.
4. Që ka pësuar humbje të mëdha, që është dëmtuar rëndë nga ana materiale ose ekonomike; i shkatërruar. Familje e prishur. Ekonomi e prishur.
5. I shfytyruar, i shtrembëruar; që ka marrë një pamje të egër, që shpreh inat e zemërim. Erdhi me fytyrë të prishur.
6. Që është kalbur, është qelbur e ka zënë erë të keqe. Mish i prishur.
7. Që s’mund të përdoret më si ushqim; i thartuar. Vezë e prishur. Ushqime të prishura. Qumësht i prishur.
8. Që ka pësuar një tronditje të fortë dhe duket si i çmendur; i çmendur. Njeri i prishur. Ishte gjysmë i prishur.
✱Sin.: i shembur, i rrënuar, i shkatërruar, i hallmuar, i zgafulluar, i dëmtuar, i çartur, i çartuar, i çatrafiluar, i shpërbërë, i shthurur, i çrregulluar, i shprishur, i shëmtuar, i shformuar, i shfytyruar, i zvetënuar, i përdhosur, i bastarduar, i degjeneruar, i vdjerrë, i ngërdheshur, i shtrembëruar, i kalbur, i qelbur, i thartuar, i tharmëtuar, i tharbëtuar, i mëllënkshur, i zjarrtisur, i dekompozuar, i prerë, i ndotur, i thyer, i shkrehur, e zhvirgjëruar, i rrëzuar, i zbërthyer, i shkallmuar, i shkalafitur, i zgafulluar, i hallakatur, çyryk, i batërdisur, themeldalë, i zhbërë, i dreqosur, garroq, i shpartalluar, i tharë, i handakosur, i shfrytëzuar, i shpenzuar, i harxhuar, i lëkundur, i tronditur, i çakorduar, i fshirë, i shuar, i djegur, i lënurur, i falimentuar, i çorganizuar, i përçudnuar, i shkapërderdhur, i shpleksur, i egër, i inatosur, i zemëruar, i shurdhuar, i zhezhitur, i mykur, i ronitur, i çyndyrosur, i çmendur, i shkalaveshur, kllukë, squkë.
♦ *Çorbë e prishur përb. *Gramafon i prishur tall. Me *gjak të prishur. E ka gojën të prishur (dikush) keq. shih e ka gojën të shthurur (dikush) keq. E kam mendjen të prishur më është turbulluar mendja, jam i hutuar, s’e kam mendjen në vend nga një tronditje, nga shqetësimi për dikë a për diçka etj.; m’u prish mendja. *Kambanë e prishur (e thyer) përb. Me *mendje të prishur. Me *nerva të prishur (të shkatërruar). *Vezë e prishur përb.

PËRSHÚRDHUR (i, e) mb. Që është përshurdhur; i shurdhuar. I gjori ishte i përshurdhur.
✱Sin.: shurdh, i shurdhuar, veshtrashë.

►SHURDH/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bëhem shurdh, humbas tërësisht a pjesërisht aftësinë e të dëgjuarit përgjithmonë ose për një farë kohe. U shurdhua nga veshët (nga një vesh). Është shurdhuar që në fëmijëri.
2. vetv., fig. Nuk kam se ç’të dëgjoj rreth e rrotull, mbetem në qetësi a në heshtje të plotë, mbetem shurdh; mbetem vetëm, shkretë. U shurdhua shtëpia pa të voglin. Jemi shurdhuar fare pa të.
3. vetv., fig. Bëhem indiferent ndaj kërkesave a halleve të të tjerëve. U shurdhuan qeveritarët.
4. vetv., vet. v. III Prishet, humbet cilësitë e nevojshme kur merr lagështi ose kur nuk shuhet mirë (për gëlqeren, çimenton, allçinë etj.). Është shurdhuar çimentoja (allçia). Ngope gëlqeren me ujë, se shurdhohet.
5. vetv., vet. v. III Prishet, humbet aftësinë mbirëse në kushte jo të mira ose me lagështirë (për farën). Shurdhohet fara në lagështi të tepërt.
6. vetv., vet. v. III Humbet aftësinë për t’u ndezur. U njom baruti e u shurdhua.
7. vetv., vet. v. III, gjuh. Shndërrohet në bashkëtingëlloren e shurdhët përgjegjëse (për një bashkëtingëllore të zëshme).
8. pës. e SHURDHÓJ.
✱Sin.: shurdhohem, mbetem, rëndohem, prishet, humbet, shkretohem.

SHURDHÚAR (i, e) mb. 1. Që ka humbur tërësisht a pjesërisht aftësinë për të dëgjuar, që është bërë shurdh; që është shurdhuar. Burrë i shurdhuar.
2. Që ka thithur lagështi dhe ka humbur cilësitë e nevojshme (për gëlqeren, çimenton etj.). Allçi (çimento, gëlqere) e shurdhuar.
3. Që ka humbur aftësinë mbirëse në kushte jo të përshtatshme (për farën). Farë e shurdhuar.
4. Që ka humbur aftësinë për t’u ndezur. Barut i shurdhuar.

TÚRR/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Grumbull drush të vëna me rregull njëra mbi tjetrën, stivë; grumbull sendesh të një lloji. Turrë drush. E dogjën në turrën e druve. Turrë librash (fletoresh). Turrë rrobash. Turrë kashte disa duaj kashte të lidhur së bashku. I vuri drutë turrë. Turra e druve 1. Pirgu, stiva me dru. 2. Vend në oborr ku grumbullohen dhe priten drutë për dimër. Ço pak sëpatën te turra e druve.
2. fig. Tufë, grup, qerre. Ka një turrë fëmijë.
3.Torkë, shkul leshi, pambuku etj.; katër-pesë shkule të lidhura bashkë. Turrë leshi (pambuku). E bëj fillin turrë. Trikoja do katër turra.
4. Top i vogël që bëhet me bukë të përsheshur, me djathë e me gjalpë, të ngjeshur në një shami dhe që e marrin fëmijët në dorë; topth buke, brumi etj., që e bëjnë për t’ua futur shpendëve në gojë (sidomos për të mëkuar gjelat e detit). I dha një turrë në dorë. E ushqeu me turra buke. E bëri bukën turra.
5. Palë, kind. Fustan me turra.
✱Sin.: grumbull, stivë, tufë, grup, topth, shkul, kapule, torkë, tokël, palë, kind.
♦ U bë turrë (dikush). 1. shih u bë (një) grusht (dikush). 2. Nuk dëgjon më nga veshët, është shurdhuar; e kanë lënë veshët (dikë). E ka turrën në dorë (dikush) dëgjohet vetëm zëri i tij; bën çdo gjë pa pyetur të tjerët; është vetë zot e vetë shkop.

VESH,~I_I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Secili nga dy organet e dëgjimit, që gjenden në të dyja anët e kokës te njeriu dhe te kafshët e larta; pjesa e jashtme prej kërceje, llapa e këtyre organeve. Veshi i jashtëm (i brendshëm, i mesëm) (anat.). Sëmundje veshësh. Dylli i veshit (anat.). Më dhemb (më ther) veshi. Ngre veshët (një kafshë). I preu veshët (një kafshe). I marr gjak në vesh (një kafshe). Bula e veshit. Më këndon (më pingëron) veshi. Vrimat e veshëve. Daullja (lodra) e veshit (anat.). Pastroj (mjekoj) veshët. I doli gjak nga veshët. Kërmilli i veshit (anat.). I shpoi veshët (për të varur vathët). Iu skuqën veshët. I shkuli veshët. E vuri cigaren mbi vesh. I ra (i erdhi) në vesh (diçka) e dëgjoi rastësisht; e mori vesh. I tha (i foli) në vesh (dikujt) i tha diçka me zë të ulët që të mos e dëgjonin të tjerët; ia tha tinëz të tjerëve. E dëgjova me veshët e mi e dëgjova unë vetë. Veshët e peshkut verzat.
2. Aftësia e njeriut për të dëgjuar; shkalla e ndjeshmërisë së këtij organi të dëgjimit; aftësi e veçantë e njeriut për të kapur e për të riprodhuar tinguj muzikorë. Ka veshë të hollë (të mprehtë) dëgjon shumë mirë. Ka veshë të rëndë (është i rëndë nga veshët) nuk dëgjon mirë. E kanë lënë veshët është shurdhuar. I erdhën veshët i erdhi dëgjimi. E mësoi me vesh një këngë. Ka vesh (për muzikë). I janë trashur veshët nuk dëgjon mirë, është shurdhuar.
3. Secila veshore e kokores a e një kapele. Veshët e kokores. Kapelë me veshë. I uli veshët.
4. Pjesë e një sendi e kthyer në trajtë harku, me të cilën e kapim atë ose e mbajmë në dorë; vjegë; dorezë. Veshët e mashës. Veshi i shtambës (i saçit). Veshët e sfurkut. Veshët e çengelit të anijes. Veshi i qerres lugu i boshtit të qerres. Tjegulla me veshë.
5. Vrima e gjilpërës ku futet peri. E shkoi në vesh të gjilpërës.
6. anat. Secila nga dy dhomëzat e sipërme të zemrës, të cilat marrin gjakun nga venat dhe e çojnë në barkushe. Veshi i majtë (i djathtë).
✱Sin.: veshore, vjegë, vegjë, verigë, rrëfanë, dorezë.
♦ Nuk u besoj veshëve çuditem shumë kur dëgjoj diçka që as mund ta mendoja a nuk e prisja, që është jashtë mendjes, që nuk shkon; më duket e pabesueshme, habitem e befasohem. M’u bë *plesht në vesh (dikush). Më bëjnë (më gënjejnë) veshët. 1. Më duket sikur dëgjoj diçka. 2. Kujtoj se..., pandeh se... I bëri veshët *çift (dikush). I bëri veshët *gërshërë (dikush). Ia bëri veshët sa të *gomarit (dikujt). I bëri veshët *katër (dikush). I bëri veshët *pipëz (dikush). Ia bëri veshët *rrogoz (dikujt). Bën një vesh *të shurdhër (shurdh) (dikush). S’ia bën veshi *tërr (dikujt). Bie *daullja në vesh të shurdhit. I ra veshit (dikush) u mendua mirë; i thirri mendjes; i vuri gishtin kokës. Më bie (më vjen) në vesh (diçka) e dëgjoj diçka rastësisht a kalimthi; marr vesh; më zë (më kap) veshi. I ranë veshët (dikujt) nuk mbahet më me të madh, nuk sillet më me mendjemadhësi, u ul; i ra hunda; e uli hundën (dikush); i ranë pendët. Të rëntë (të ardhtë) pas veshit! mallk. vdeksh!; të rëntë papandehur një fatkeqësi!, e pësofsh nga nuk e pret! (thuhet për dikë që i ka shkaktuar një tjetri një të keqe ose që gëzohet për fatkeqësinë e tjetrit); të rëntë (të ardhtë) pas qafe! I bie nëpër vesh të gjilpërës (dikush) mendohet mirë e mirë për të kuptuar diçka, mendohet thellë për ta marrë vesh për se bëhet fjalë. Më ranë veshët *rehat. Bie në vesh të shurdhër (diçka) nuk vlerësohet ose nuk dëgjohet një kërkesë a një propozim nga dikush që s’do të dëgjojë, që nuk i kushton vëmendje zërit të tjetrit; bie daullja në vesh të shurdhër. S’i ka rënë *zgjedha (në vesh) (dikujt). Curroi veshët (dikush) shih i bëri veshët pipëz (dikush). Më çau veshët (dikush) shih më çau kokën (kryet) (dikush). Më çori veshët (dikush) më mërziti shumë me fjalë që nuk m’i ka ënda t’i dëgjoj; më shurdhoi me llafe a me zhurmë; më mërziti duke kërkuar diçka vazhdimisht; më çau veshët; më shurdhoi veshët; më hëngri veshët; më çau kokën (kryet). Të daltë *lunga pas veshit! mallk. S’dëgjon nga ai vesh (dikush) nuk do që të kuptojë a nuk do që të bindet për diçka, s’do t’ia dijë për atë gjë; nuk i kushton asnjë fije vëmendje diçkaje; s’pyet, nuk shqetësohet fare; s’dëgjon andej; nuk merr vesh. Ç’po na dëgjojnë veshët! po ndodhin çudira; ngjajnë gjëra të papritura (kryesisht të papëlqyera a të turpshme). *Djalli (dreqi) e merr vesh (e di)! Më djegin veshët kam shumë turp, s’di ç’të bëj nga turpi. S’më djersin veshi (për diçka) e kam të sigurt diçka e jam i qetë; nuk shqetësohem, nuk pyes; aq më bën!; nuk e prish gjakun; s’më lagen drutë. Dreqi (*djalli) e merr vesh (e di)! Më dhembin veshët nuk dua ta dëgjoj më dikë, ndiej neveri kur e dëgjoj; më therin veshët. I fryn djalli (shejtani) në vesh (dikujt) priret për punë të këqija e për poshtërsi, sikur e nxit djalli të marrë rrugë të keqe a të bëjë keq. I fryn (i çuçurit, i pëshpërit) në vesh (dikujt) i flet dikujt kundër një tjetri, e fryn dhe e nxit fshehtas kundër tij duke i pëshpëritur fjalë a thashetheme; e kurdis dikë kundër një tjetri; merret me thashetheme. I futi (i shtiu) *pleshtat (në vesh) (dikujt). Ia futi (ia shtiu) në vesh (dikujt) i tha diçka, i bëri të ditur; i pëshpëriti diçka; ia njoftoi a ia kujtoi diçka. Gjithë (tërë) *sy e veshë. Ta ha babanë në vesh (dikush) vulg. është i zoti e trim, por edhe dinak; ta tregon qejfin; ta ndreq samarin. I hanë veshët (dikujt). 1. Jep shkak vetë që ta qortojnë, sikur e kërkon vetë që ta shajnë a ta dënojnë; i ha kurrizi (shpina, rruaza). I vjen për t’u grindur me dikë, do sherr; i hanë brirët. Më hëngri veshët (dikush) më mërziti shumë duke folur për diçka a duke kërkuar diçka vazhdimisht, s’e dëgjoj dot më; më çau veshët; më çori veshët. Hapi veshët (dikush) u vu të dëgjojë me kujdes e me vëmendje të madhe, rri ngrehur për të kapur çdo fjalë a çdo zhurmë; vuri vesh (veshin); i vuri veshin (dikujt); mbajti vesh; rri me veshë ngritur; rri me veshë ngrehur; rri me veshë përpjetë; rri me veshët bigë; i bëri veshët pipëz. I hoqi (i shkuli) veshin (veshët) (dikujt) e qortoi dikë për një gabim, për një veprim a për një punë jo të mirë; i dha një dënim të lehtë; ia skuqi veshët; e zuri (e kapi) nga (për) veshi (dikë). Më sa hyn *bualli në veshin (në vrimën) e gjilpërës! S’i hyn në vesh (dikujt) nuk do që të dëgjojë; nuk kupton; s’merr vesh (dikush). Është *fodull nga veshët (dikush) keq. Është *i rëndë nga veshët (dikush). Ia dha veshët në *dorë (dikujt). Kalon (shkon) nëpër vesh të gjilpërës (dikush) shih kalon (shkon) nëpër vrimë të gjilpërës (dikush). Ka *mizën pas veshi (dikush). E ka *plesht në vesh (dikë). I ka veshët *bilbil (dikush). I ka veshët *të hollë (dikush). I ka veshët *të mprehtë (dikush). I ka veshët *pipëz (pipë) (dikush). I ka veshët *të rëndë (dikush). E kam vesh tigani (dikë) iron. nuk e kam të afërt, s’jam as gjake as fis. I kam veshët *të zënë. E kap (e marr) për veshi (dikë) e detyroj me zor të bëjë diçka a të shkojë diku. Më këndon veshi i djathtë ndiej se do të vijë a do të ndodhë diçka e keqe; kam një shenjë se do të dëgjoj një lajm të keq, pres një lajm të keq (sipas paragjykimeve); kund. më këndon veshi i majtë. Më këndon veshi i majtë ndiej se do të vijë a do të ndodhë diçka e mirë; kam një shenjë se do të dëgjoj një lajm të mirë, pres një lajm të mirë (sipas paragjykimeve); kund. më këndon veshi i djathtë. Kruan veshin (dikush) nuk është në gjendje të përgjigjet për një pyetje që i bëhet; rri e mendohet e s’e gjen dot; është ca i hutuar; kruan kokën. E kanë lënë veshët (dikë) është shurdhuar, ka humbur dëgjimin, nuk dëgjon më; u bë turrë (dikush). Më la pa veshë (dikush) më mërziti shumë me zhurma a me fjalë, më shurdhoi; më shurdhoi veshët. Marr vesh. 1. (diçka). Dëgjoj për diçka, mësoj; marr njoftim për diçka; më bie (më vjen) në vesh; më zë (më kap) veshi. 2. (nga diçka). E njoh një punë, një çështje a një fushë të dijes, e kuptoj, e di, ia them; marr erë; kam haber. 3. Kuptoj; e kuptoj çdo të thotë dikush; i hyj në fjalë (dikujt); i bie në bri (diçkaje). 4. (kryesisht v. III moh.). Nuk dëgjon ç’i thotë dikush dhe nuk bën ashtu, nuk bindet; s’i dëgjon koka (dikujt); s’i vë veshin (dikujt). E marr për veshi (dikë) e detyroj, e marr me forcë dikë që të pohojë a të bëjë diçka. Nuk i merr vesh (nuk i dëgjon) *koka (dikujt). Nuk i merr vesh (nuk i dëgjon) *rradakja (dikujt) thjeshtligj. Nuk mban *baltë në vesh (dikush). Nuk mban *pluhur mbi supe (në vesh) (dikush). Mbaj vesh përpiqem të dëgjoj, dëgjoj me vëmendje; pres për të dëgjuar diçka; përgjoj se çfarë thotë dikush; vë vesh (veshin); i vë veshin (dikujt a diçkaje); hap veshët; zgjat veshët; i mbaj veshët ngritur; i mbaj veshët përpjetë; i mbaj (i bëj) veshët bigë. I mbaj vesh. 1. (dikujt). E dëgjoj dikë, i bindem; i vë veshin; marr vesh. 2. (diçkaje). I kushtoj vëmendje; i vë veshin. I mban (i bën) veshët *bigë (dikush). I mban veshët *hapur (dikush). I mban veshët *kapëz (dikush). I mban veshët *ngrehur (dikush). I mban veshët *ngritur (dikush). I mban veshët *përpjetë (dikush). I mban veshët *pipëz (dikush). I mbeti *vath në vesh (dikujt). Mbyll një *sy e një vesh. Mbyll një vesh bëj sikur nuk dëgjoj diçka që nuk duhet thënë a që nuk më pëlqen; nuk e vë re, bëj lëshime, e lë të kalojë; nuk shqetësohem shumë. Mbyll veshët (para diçkaje) bën sikur nuk dëgjon e nuk vë re; nuk do të dëgjojë a të kuptojë. Merrem vesh (me dikë) kuptohem mirë me dikë; pajtohem për diçka, bie në ujdi me të, pranoj të bashkëpunoj; lidh fjalën (me dikë); dal në breg; bie në va (me dikë). Merret vesh (diçka) kuptohet vetiu, është e kuptueshme; shihet qartë; s’do mend; ta merr (ta pret) mendja; del (vjen) vetvetiu. Nuk merret vesh. 1. Nuk kuptohet ç’thotë dikush a çfarë shkruhet diku; nuk kuptohet ç’mendon a si vepron dikush. 2. Është rrëmujë e madhe diku; nuk e kupton se ç’po ndodh; s’e merr vesh (nuk e njeh) i pari të dytin; s’e njeh qeni të zotin. Nuk mban *pluhur në vesh (mbi supe) (dikush). Mprehu veshët (dikush) përpiqet të dëgjojë më mirë, përqendrohet të mos i shpëtojë asgjë; ngriti veshët; hapi veshët; i ngriti (i bëri) veshët bigë; i bëri veshët pipëz. U ndërroj *dyllin e veshëve shaka. Ngriti veshët (dikush). 1. Dëgjon me vëmendje të madhe, përgjon, rri gati për të kapur diçka me vesh; mprehu veshët; zgjati veshët; hapi veshët; i ngriti (i bëri) veshët bigë; i bëri veshët pipëz; i ngriti antenat thjeshtligj. 2. Rri në pritje për të ndërmarrë diçka; bëhet gati për të rimarrë diçka të humbur, përpiqet për të dalë përsëri në dukje. 3. Nis të mbahet më të madh; i janë rritur veshët (dikujt); i është rritur mendja (dikujt). I ngriti (i bëri) veshët *bigë (dikush). I ngriti veshët *curr (dikush). I ngre veshët *çark (dikush). I ngriti veshët *çip (dikush). Nxjerr veshët (dikush a diçka) keq. nis të dalë, fillon të duket a të shfaqet; del në shesh, zbulohet; e shfaq veten ashtu siç është; nxjerr krye. Ia preu veshët (dikujt) e bëri që të mos mbahet më të madh; e dënoi, e qortoi a e ndaloi të bëjë diçka; ia theu hundët; ia ulë hundën. Është rënduar nga veshët (dikush) nuk dëgjon mirë, ka humbur pak dëgjimin; i janë rënduar (i janë trashur) veshët (dikujt); është i rëndë nga veshët; i ka veshët të rëndë. I janë rënduar (i janë trashur) veshët (dikujt) shih është rënduar nga veshët (dikush). Nuk rreh vesh (dikush) nuk bëhet merak fare për diçka, nuk shqetësohet; nuk e vë ujin në zjarr; nuk çan kokën; nuk e prish gjakun. Rri me veshët bigë (dikush) shih rri me veshë ngritur (dikush). Rri me veshë *ngrehur (dikush). Rri me veshë *ngritur (dikush). Rri me veshë *përpjetë (dikush). I janë rritur veshët (dikujt) mbahet më të madh, kapardiset, çoç i duket vetja; i është rritur mendja; i është rritur hunda; ka ngritur hundën (përpjetë). Ia skuqi veshët (dikujt) e rrahu ose e ndëshkoi rëndë për një faj; e qortoi rëndë; e turpëroi para të tjerëve; i hoqi (i shkuli) veshin (veshët). M’u skuqën veshët u turpërova, u bëra me turp, u skuqa nga turpi. Më shkoi *plumbi te veshi (përreth veshit). Kur të shohësh *llapën e veshit. Kur të shohë *majën e veshit pa pasqyrë (dikush) iron. Kur të shohë veshët pa pasqyrë (dikush) iron. shih kur të shohë zverkun (qafën) pa pasqyrë (dikush) iron. Më shpoi veshët (dikush) shih më çori veshët (dikush). I shtiu veshët në *lesh (dikush). I shtiu veshët në *tul (dikush). Më shurdhoi veshët (dikush) më mërziti me biseda të gjata e për të njëjtën gjë, më lodhi e më mërziti duke përsëritur a duke kërkuar të njëjtën gjë, më shurdhoi; më la pa veshë; më shpoi veshët; më çau veshët; më çori veshët. E tërheq (e heq) për veshi (dikë) e qorton dhe e bën dikë që të sillet e të veprojë ashtu si duhet a siç thotë dikush, të shkojë pas tij pa u menduar e pa kuptuar; e heq (e tërheq) për hunde (për hundësh). Ta thëntë prifti (hoxha) në vesh (rrëzë veshit)! mallk. vdeksh!; të foltë (të këndoftë) prifti! Më ther veshi (më therin veshët) nuk më pëlqen ta dëgjoj dikë; më mërzit ajo që dëgjoj, s’e duroj dot; më dhembin veshët. Thyej veshin (me diçka) mësohem, nis ta përvetësoj (një muzikë, një gjuhë që flitet); aftësohem pak. E var (e vë, e mbaj, e kam) *vath në vesh (diçka). I vari (i uli) veshët (dikush). 1. U zemërua, u pezmatua; i vari (i lëshoi) buzët (një pëllëmbë). 2. Nuk mbahet më me të madh e nuk krekoset; i ranë veshët (dikujt); i ranë pendët (dikujt); e uli hundën. Nuk ia var veshin (dikujt a diçkaje) nuk i kushtoj vëmendje, nuk e përfill; nuk e pyes fare, nuk e dëgjoj, nuk i bindem; nuk i vë veshin. *Vath i florinjtë në vesh të derrit mospërf. Nga një vesh i hyn nga tjetri i del (dikujt) nuk kupton, nuk merr vesh asgjë; i flet e s’i futet a s’i mbetet gjë në kokë; nuk u vë vesh fjalëve, është indiferent; këtej i hyn andej i del. Me veshë në krahë duke pritur vazhdimisht për të dëgjuar diçka (zakonisht të keqe) me veshët ngritur. Vesh më vesh_I. 1. Në të gjithë fytyrën, i tëri, nga njëri vesh te tjetri. 2. Me të gjithë fytyrën; me kënaqësi të madhe. Vesh më vesh_II. 1. Me zë të ulët, që të mos e dëgjojë kush. 2. Nga njëri tek tjetri; gojë më gojë. Më vajti (më shkoi) goja (buza) te veshi (prapa veshit) u lodha duke folur a duke kërkuar diçka, por s’më dëgjon njeri; më vajti (më shkoi) gjuha prapa; më ra goja; më ra gjuha përtokë; më zuri gjuha (goja) lesh. Vë vesh (veshin) përpiqem të dëgjoj me kujdes; përgjoj; mbaj vesh; hap veshët; zgjat veshët; i vë veshin (dikujt a diçkaje). I vë veshin (dikujt a diçkaje). 1. Përpiqem të dëgjoj dikë a diçka, dëgjoj me vëmendje e i përqendruar; vë vesh (veshin); mbaj vesh; hap veshët. 2. Tregoj kujdes për dikë; i kushtoj vëmendje diçkaje, i jap rëndësi; nuk e lë pas dore (dikë a diçka). 3. Ia dëgjoj fjalën dikujt, i bindem, e dëgjoj; i mbaj vesh (dikujt); marr vesh (dikë). 4. E ndjek dikë a diçka, i shkoj pas; vë re. Më vret (më shpon) veshin (veshët) (diçka) më tingëllon keq në vesh; nuk më pëlqen, më mërzit diçka kur e dëgjoj. Ma zuri *cepi i veshit (diçka). Zë dhe djallin për veshi (dikush) është i guximshëm dhe shumë trim; e çan arushën; hahet me ariun. Zuri veshin (dikush) tall. 1. shih u bë tapë (dikush). 2. Fjeti, e zuri gjumi. 3. mospërf. Vdiq. Më zuri veshët (dikush) më mërziti, nuk e dëgjoj dot më (për një njeri llafazan); më çau veshët. Zë veshët (me duar). 1. Ka aq zhurmë të madhe, sa nuk duroj dot të dëgjoj më 2. Nuk dua ta dëgjoj më dikë, bëj sikur nuk e dëgjoj dhe nuk ia plotësoj kërkesat; më mërzit shumë me fjalë. Më zë (më kap) veshi (diçka) e dëgjoj paksa, e rrok me vesh; e dëgjoj rastësisht ose kalimthi; marr vesh; më bie (më vjen) në vesh. E zuri (e kapi) nga (për) veshi (dikë) e dënoi lehtë për një gabim; e qortoi për t’i treguar se ka gabuar ose për ta ndaluar që të mos sillet e të mos veprojë keq; i hoqi (i shkuli) veshin (veshët) (dikujt); ia zgjati veshët (dikujt). Zë veten për veshi (dikush) është i përmbajtur, mban qëndrim kritik ndaj vetes. Zgjati veshët (dikush) u mundua të dëgjojë një zë të largët a të dobët; u përqendrua me vëmendje me kujdes për të dëgjuar diçka që mezi dëgjohet; u vu në përgjim për të dëgjuar diçka që i intereson; ngriti veshët; vuri vesh (veshin); mbajti vesh; hapi veshët. Ia zgjat veshët (dikujt). 1. E lëvdoj më shumë nga sa e meriton, ia rrit mendjen me lëvdata. 2. E qortoj a e dënoj për një gabim; e zë (e kap) nga (për) veshi (dikë). M’u zgjatën veshët kam shumë kohë që pres për të mësuar diçka; u lodha duke përgjuar për të marrë vesh diçka; më doli mjekra. Më ziejnë veshët nuk më pëlqen më të dëgjoj diçka; mërzitem nga bisedat e gjata për të njëjtën gjë; kam humbur durimin dhe po inatosem.