Fjalori

Rezultate në përkufizime për “shpellë”

Mëso si ta përdorësh
<<< Kthehu te kërkimi kryesor në fjalor

AGUSHTË

AGÚSHTË (i, e) mb. 1. është i shumë i ngrohtë e të zë frymën. Mot i agushtë. Mëngjes i agushtë.
2.është i pa dritë, është i errët. Natë e agushtë. Pus i agushtë. Shpellë e agushtë.
Sin.: i errët, i terrtë, sterrë, i murrmë, i zi.

ARUSHË

ARÚSH/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. zool. (lat. Ursus) Femra e ariut. Arushë e murrme (e bardhë). Këlyshët e arushës. Arushë bjeshke. Arushë polare.
2. bised. Njeri i fuqishëm e i guximshëm, njeri që nuk lodhet kurrë; mjet pune shumë i fuqishëm. Është arushë. Arushë mali.
3. Lodër e butë me pamje ariu. Arushë pelushi. Arushë pushi.
Arusha (Qerrja) e Madhe astr. yjësia në gjysmërruzullin veriorqiellit, që përbëhet nga shtatë yje të renditura si qerre. Arushë mali përk. njeri i fuqishëm e i guximshëm; njeri që nuk lodhet kurrë. Si arushashpellë tall. i vetmuar, fillikat, larg njerëzve; njeri pa njeri; pa parë dy sy njeriu, pa parë dritën e diellit. Arusha e Vogël astr. yjësia në gjysmërruzullin veriorqiellit, që përbëhet nga shtatë yje të renditura si qerre, njëri ngacilët (ylli i bishtit) është Ylli Polar i Veriut. Bën *gjumin e arushës (e ariut) (dikush) tall. Ku di arusha ç’është pitja iron. shih ku di dhia ç’është tagjia. Fle në *lëkurëarushës (dikush). Futet në *shpellëarushës (dikush) iron. I kërcen arushadasmë (dikujt) i ka punët shumë mirë, çdo gjë i vete mbarë; është i gëzuar. M’i la *këmbët e arushësdorë (dikush). E ka lëpirë arusha (dikë) shaka. është pispillosur, i ka shtruar flokët si të lëpira; duke i shëmtuar; e ka lëpirë lopa shaka. Luan arushë (me dikë) keq. tallet me dikë, e sjell vërdallë sipas qejfit të tij; e vë në bishtlahutës (dikë). (Zihen) për *lëkurën e arushës.

BARKLOPË

BARKLÓPË mb., shar. 1. Me barkmadh si të lopës.
2. Hamës, grykës; që e ka gojën shpellë, që të than tepsinë.
3. si em. m. e f. Sipas kuptimevembiemrit. E do grazhdin plot barklopa.

BARKSHPELLË

BARKSHPÉLLË mb., keq. 1. Që e ka barkunmadh si shpellë; barkbuall.
2. I babëzitur, barkpangopur.
3. si em. m. e f. Sipas kuptimevembiemrit.

BIRË

BÍR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Vrimë. Birat e shoshës. Birat e mureve. Bira e miut njëqind grosh. (fj. u.). Fjalët e hallkut e birat e gardhit nuk mbyllen. (fj. u.). Pushka sa ka birën, ka nafakën. (fj. u.).

2. Zgavër natyrore brenda një shkëmbi a mali; shpellë, guvë. Dhelprat kanë birat e zogjtë kanë çerdhet. (fj u.). Ku ka birë, ka ujk. (fj. u.).

3. euf. Organi seksual femëror.

Sin.: vrimë, brimë, vërë, mazgallë, vesh (i gjilpërës), shpofkë, vrajë, honi, çepojë, plasë, fyrlë, gavërz, por, guxhuverë.

Bën birë në tel të çiftelisë (dikush) krahin. është shumë i hollë nga mendja, shpik e bën gjithçka; ka duararta. Bira (*vrima) e fundit e kavallit përçm. S’e çeli birën e gojës (dikush) përb. heshti, nuk foli fare; s’e hapi gojën; nuk tha asnjë gjysmë fjale. Hyn (futet) në birë (në *vrimë) të miut (dikush). Kërkon bira dhelprash (dikush) tall. e kalon kohën kot, bën punë pa punë; është dembel; pretdalë miza nga qypi iron.; vret (numëron) miza.mbeti birëzemër (diçka) shih mbeti pengzemër (në shpirt) (diçka).

BLUESE

BLÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Punëtorepunon në një makinë bluese.
2. Ajo që ha shumë, hamëse, grykëse, që e ka gojën shpellë.

BUZËDALË

BUZËDÁLË mb. 1. Që i ka buzëtdala, buzarak. Njeri buzëdalë.
2. Që ka një pjesëdalë përpara. Shpellë buzëdalë.
3. si em. m. e f. Sipas kuptimit 1 të mbiemrit.

COPË

CÓP/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT dhe ~ËRA, ~ËRAT 1. Pjesë e diçkajengurtë, që është thyer, është shkëputur ose është ndarë nga e tëra. Copë e vogël (e madhe). Një copë bukë (djathë, mish). Një copë byrek. Copë teli. Copë tulle (guri, druri). Copë predhe. Copë pasqyre. Një copë letre. Copëra metali. I këput një copë. Thyej një copë. Heq një copë. Ha një copë. Prescopa. Ndaj në dy copa. Kush kërkon copën e madhe, humbet edhe të voglën. (fj. u.).
2. Pjesë e diçkajepërgjithësi, pjesë e një të tëre; një pjesë kohe, jete etj. Një copë tokë. Një copë rrugë. Një copë e jetës. Një copë kohë. Një copë herë një fare kohe, ca kohë, jo gjatë. Copëra bisedash. Gjumë me copa gjumë i ndërprerë, gjumë copa-copa. E bëj rrugën me copa e bëj rrugën pjesë-pjesë, duke u ndalur kohë pas kohe, jo menjëherë. Një copë një të tërë, pa e ndarëpjesë.
3. Pjesë e shkëputur nga një vepër letrare ose artistike. Copa këndimi. Copa letrare. Copa muzikore. Copa melodish. Copazgjedhura.
4. Pjesë e një stofi ose e një pëlhure, që mjafton për të qepur një veshje, stof ose pëlhurë aq sa na duhet për një veshje; stof a basmë. Copë e bukur (e shtrenjtë, e lirë). Copë për fustan (për fund). Copë pantallonash. Blej një copë. Çoj një copë për të qepur.
5. sh. ~Ë, ~ËT Një send i veçantënumrin e sendevenjëjta (si njësi numërimi); një send si njësi për të llogaritur normën, punën, pagesën etj. Njëqind copë libra. Dyqind copë dërrasa. Pesë copë fshatra. Punë me copë. Shpërblim (pagesë) me copë. Shiten me copë.
6. fig. mospërfill. Përdoret pranë një emri për të treguar me mospërfillje një send a një njerivogël e të pavlerë; përdoret zakonisht me keqardhje për një njeriështë i pafuqishëm, i dobët e fatkeq ose për t’u mëshiruar. Një copë letër. Një copë burrë. Një copë grua. Një copë nuse. Një copë mësues. Një copë plakë. Një copë fëmijë. Atë copë shtëpi.
7. Pjesë e një degenjomë ose e një filizi të një bime, që përdoret për shumëzimin e saj; kalem. Copa ulliri. Copa për mbjellje. Shumëzim me copa. Shtoj me copa.
8. bised. Vajzë a grua e bukur. Alamet cope.
Sin.: dasik, blanjë, kokërr, shqimëz, kokë, cukë, rrobë1, fragment, pjesë, kalem, thelë.
Bëhem copë (copë e gojë). 1. Copëtohem fare; vritem keq, plagosem rëndë, dërrmohem; bëhem fërtele; bëhem thelë e copë; bëhem thekë e degë; bëhem feta. 2. Përpiqem me të gjitha forcat, bëj ç’është e mundur për të arritur diçka; përpiqem shumë për dikë, nuk kursehem, s’lë gjë pa bërë për të; bie copë; bëhem katërsh; çaj e ndaj; çahem e ndahem; bëhem urë e gurë. bëhet katërqind copash! (dikush) të përpiqet sa të dojë, të lodhet e të mundohet shumë e s’ka për ta arritur diçka; copëbëhet! U *thelë e copë (dikush a diçka). Mu zemra copë u pikëllova shumë, ndjeva një dhembjemadhe; m’u zemra (shpirti) plagë; m’u zemra shpellë; mu copëtua (mu thërrmua) zemra; mu ça (mu çor) zemra; mu shqye zemra (shpirti). E bëri copë (copë e çikë, thërrime, copë e thërrime) (dikë a diçka). 1. E copëtoi keq, e dërrmoi; e bëri copë-copë; e bëri sallatë; e bëri feta. 2. E shpartalloi krejt, e dërrmoi; e shkatërroi, e bëridështojë me turp; e bëri copë-copë; e bëri petë (peta); e bëri fërtele. Ia bëj samarin copë (dikujt) përb. 1. E mund për turp, e thyej keqas. 2. E qortoj rëndë dikë; e shaj, s’i lë gjë pa thënë; ia thyej samarin. Ma bëri zemrën (shpirtin) copë (dikush) më mallëngjeu shumë e më preku thellë; ma copëtoi (ma thërrmoi) zemrën; ma çau (ma çori) zemrën; ma shqeu zemrën; ma copëtoi shpirtin. Bie copë. 1. Përpiqem me të gjitha forcat, bëj çmos, copëtohem për dikë a për diçka; bëhem copë (copë e gojë); (jepem) me mish e me shpirt (pas dikujt a pas diçkaje). 2. Robtohem e lodhem sa s’ka ku të vejë më; këputem nga lodhja e nga stërmundimi; bie bretku;bien (këputen) kryqet; më bien brinjët; më bie (këputet) kurrizi; më bien kockat; më bien krahët copë. Më ra *goja (copë).ranë *këmbët copë. ranë krahët copë punova shumë, punova gjithë ditën, u këputapunuari, u rraskapita; kam punuar shumë gjithë jetën sa jam lodhur; m’u këputën krahët; më ranë (m’ukëputën) kryqet; më ranë duart. Copëbëhet! 1. (dikush). Të përpiqet me të gjitha fuqitë, fare të mos e kursejë veten; bëhet katërqind copash!; dy copashbëhet!; pre mish e ha! 2. Të ngjasë ç’të ngjasë!, çfarëdo që të ndodhë lendodhë; bëhet çbëhet! Një copë bukë diçka që nuk të bën përshtypje, që e sheh pa druajtje, si diçka krejtzakonshme. Për një copë bukë shumë lirë, thuajse falas; për një bark bukë; për një kafshatë bukë; për pesë para; kund. sa frëngu pulën. Copë e çikë (copë e gojë, copë e trokë) krejt i grisur, si mos më keq, rrecka-rrecka; çikë e thërrime. Dy copashbëhet! (dikush) të përpiqet derifund, të mos lërë gjë pa bërë; copëbëhet! Copë mishi me dy sy përçm. njeri i qullët, i paaftë dhe jo i zgjuar, që s’është i zotibëjë gjë; tul me dy sy; mish pa kockë. (Është) copë e arnë (dikush) është shumë i varfër, është fare i këputur, nuk ka gjë prej gjëje; s’ka ku ta kapë (ku ta zërë) qeni (dikë); (është) kripëdiell (dikush); është (ka mbetur) krunde (dikush); kund. i pjell edhe gjeli (këndesi, kaposhi, kokoshi).

EKSPLORATORE

EKSPLORATÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Eksploruese. Njihet si eksploratore e ish-komplekseve industriale. Peshkaqeni tmerron eksploratoren. Eksploratorja e bllokuarshpellë.

EKSPLORUESE

EKSPLORÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET libr. Ajoeksploron një vend. Eksploruesja e Mesdheut. Eksploruesja e deteve ndaletport. Shpëtohet eksploruesja e bllokuarshpellë.

EKSPLORUESHËM

EKSPLORÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb.mundeksplorohet. Kryeqyteti, i eksplorueshëm në çdo stinëvitit. Do të kthehej në një vendeksplorueshëm. Shpellë e eksplorueshme.

ERRËT

ÉRRËT (i, e) mb. 1.është pa dritë; që merr shumë pak dritë; kund. i ndriçuar. Natë e errët natë pa hënë. Dhomë e errët edhe foto. Shkallëerrëta. Shpellë e errët. Pyll i errët. Qiell i errët qiell i mbuluar me re. Pus i errët shumë i errët.
2. Që ka ngjyrëafërt me të zezën; i mbyllur; kund. i hapur, i çelur. Ngjyrë e errët. E kuqe (blu, e gjelbër) e errët. Kostum (stof) i errët. Syzeerrëta. Do t’u vija çarçafëerrët bujtësve. Flokëerrëtdendur.
3. fig. është i vështirë për t’u kuptuar ose për t’u shpjeguar, i paqartë; kund. i qartë. Vepër e errët. Pikaerrëta. Periudhë e errët. Çështje e errët. Perspektivë e errët. Koncept shumë i errët. Lanë shumë pikapaqarta dheerrëta.
4. fig. Që ka diçka jo të mirë a të fshehtë; që vepronfshehtësi për qëllimekëqija. Punëerrëta. Qëllime (synime, plane) të errëta. Me rrugë (me mënyra) të errëta.
5. fig. është i mbushur me shqetësime e me vuajtje. E kaluara e errët. Në shekujt e errët (në vitet e errëta) të diktaturës. Kohët e errëtakanë kapërcyer dy popujt.
6. fig. sjell prapambetje e padituri. Regjim i errët. Forcat e errëta. Normaerrëta kanunore. Botëkuptimeerrëta.
7. fig. I vrenjtur, i ngrysur. Fytyrë e errët. Vështrim i errët.
Sin.: i errësuar, errëtak, i errur, i errshëm, i nxirë, i vrenjtur, i mjegulluar, i mbyllur, i ngrysur, i paqartë, i pakuptueshëm, i fshehtë, i panjohur, i dyshimtë.
Në *ditëerrët. Me *mendjeerrët. E sheh me *syzeerrëta (diçka) libr.

GABE

GÁB/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Shpellë, zgavër. Po shikonte me kërshëri disa gabe.

GDHE

GDHE,~RII m. sh. ~NJ, ~NJTË 1. Nyell i fortëtrungun a në degët e një druri. Gdheri i pishës. Dru me gdhe. Shkop me gdhenj. Dërrasë me gdhe.
2. Nyell i fortëgishta. Duart i ka si masha, tërë gdhenj, tërë lesh.
3. fig. Njeri i trashë nga mendja, njeri i pagdhendur; njeri që s'merr vesh çfarë i thonë, kokëfortë. Ai ishte gdhë.
Sin.: nyell, i pagdhendur, i trashë, kokëfortë.
*Dërrasë me gdhe (me nyjë) keq. Gjeti *turjela gdhenë. E ka kokën gdhe (dikush) është shumë kokëfortë, nuk dëgjon e nuk bindet, nuk ha fjalë e arsye, është kokë gdhe; nuk merr vesh e nuk kupton, është i trashë nga mendja, s’ia pret; e ka kokën gur; e ka kokën shkëmb; e ka kokën shpellë; e ka kokën me xhunga; s’ha (s’merr) pykë; s’ha të gdhendur; është kërcu (nga mendja). I ngeci *sharragdhe (dikujt). I zuri *sharra gdhenë (dikujt).

GJATË

GJÁT/Ë (i, e) mb. 1. Që ka shtrirjemadhehapësirë në përmasën e gjatësisë; që zgjatet shumë nga njëri skajtjetrin; me gjatësi më të madhe nga sa duhet a nga sa është e zakonshme ose në krahasim me një tjetër; kund. i shkurtër. Rrugë e gjatë. Fijegjatë. Me këmbëgjata. Flokëgjatë. Këmishë me mëngëgjata. Valëgjata (elektr.) valë me hapin e lëkundjes më të madh se 3000 metra. Ecën me hapa të gjatë. I pres drutë të gjata. I rri i gjatë fundi. Është bërë i gjatë. Burrë i gjatë. Bëhet më i gjatë zgjatet.
2. shtrihet në një madhësicaktuar në përmasën e gjatësisë; që ka truplartë. Katër metra i gjatë. Një kilometër i gjatë. Sa i gjatë është?
3. është me shtatlartë; kund. i shkurtër. Njeri i gjatë. Plep (lis) i gjatë.
4.zgjat shumë kohë, më shumë se zakonisht ose më shumë se një tjetër; shtrihet shumëkohë a që kërkon një periudhë kohe pak a shumëmadhe; kund. i shkurtër. Dimër i gjatë. Kohë e gjatë. Pushim i gjatë. Me afatgjatë. Udhëtim i gjatë. Me jetëgjatë! (fj. u.). Gjithë ditën e gjatë gjatë gjithë ditës. Gjithë natën e gjatë gjatë gjithë natës. Film me metrazhgjatë.
5. Që ka vëllimmadh (për shkrime e për vepra letrare); i hollësishëm, jo i ngjeshur. Tregim i gjatë. Artikull i gjatë. Bisedë e gjatë.
6. gjuh.zgjatettepër kur shqiptohet, që ka gjatësi më të madheshqiptim; kund. i shkurtër. Zanore e gjatë. Rrokje e gjatë. Diftong i gjatë.
Sin.: i stërgjatë, picigjatë, i largët, gjatosh, gjatush, gjatarush, i zgjatur, i lartë, shtatgjatë, trupgjatë, shtatlartë, shtyllak, i hollësishëm.
S’i bën drutëgjata (dikush) shih i pret drutëshkurtra (dikush). S’e bërigjatë (dikush) veproi shpejt a menjëherë, e vendosi dhe nisi ta bëjë diçka; i ra shkurt, nuk e zgjati; s’e bëri gjatë. S’ia bërigjatë (dikujt) nuk duroi a nuk priti shumë për t’i thënë a për t’i bërë diçka, s’ia zgjati; ia tha diçka copë e prerë; ia preu shkurt. *Gjuhët e gjata janë lodhur tall. E ka dorëngjatë (i ka duartgjata) (dikush) keq. 1. shih ka dorë1,2 (dikush). 2. Është i fuqishëm a ka përkrahje për t’u bërë keqtjerëve; i ka mundësitëarrijë atë që do, nuk e pengon asgjë; kund. i ka duartshkurtra. E ka fytingjatë (dikush) ha shumë, s’lë gjë pa ngrënë, është grykës i madh; është i pangopshëm; ha me dy gryka. Nuk e ka të gjatë. 1. (dikush). Nuk do të rrojë edhe shumë, po i afrohet vdekja; do të vdesëshpejti (për një të sëmurë rëndë a për një plakthyerështë afër vdekjes); nuk e shpie (nuk e shtyn) më gjatë; nuk vete gjatë2; ështëgrahmat e fundit. 2. (dikush). Nuk do të jetë edhe shumë kohë në atë pozitë a në atë punë që ka, do të largohet a do të bjerë shpejt; nuk vete gjatë3. 3. (diçka). Nuk do të vazhdojë shumë, e ka fundinshpejtë, nuk duron a nuk qëndronshumë. E ka gjuhën (llapën) të gjatë (një pëllëmbë, një pash) (dikush) keq.1. Është llafazan i madh, flet shumë; thotë gjëra që s’duhet t’i thotë, flet mbarë e prapë; përflettjerët, merret me thashetheme; ka llapëmadhe bised.; s’i pushon goja (dikujt); e ka gojën çorap; e ka gojën kamare; e ka gojën shpellë. 2. Nuk mban dot gjë të fshehtë, i tregongjitha; e ka gjuhën lopatë tall.; e ka sqepingjatë; s’i vë fre gojës (gjuhës); s’i mban goja arra (dikujt). E ka hundëngjatë (dikush) është mendjemadh, është fodull; shet mend; e mban hundën lart; e mban hundën përpjetë. E ka sqepingjatë (dikush) iron. flet shumë, me vend e pa vend; nuk i rrihet pa folur për çdo gjë e për këdo; e ka gjuhëngjatë. I ka thonjtëgjatë (dikush) keq. vjedh; e ka ves vjedhjen, vijonvjedhë; grabit e rrëmben ç’të dojë; është me thonj; e ka dorëngjatë (i ka duartgjata); ka dorë. S’e ka vrapingjatë (dikush) nuk ka fuqi a aftësi që të vijojë një punë ose të përballojë një detyrë për një kohëgjatë; nuk vete larg.

GLLOFKË

GLLÓFK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Zgavër e madhe; shpellë; strofkë. Gllofkë e errët. Del nga gllofka.
2. Gropë.
Sin.: zgavër, shpellë, strofkë, gropë.

GOJË

GÓJ/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Organpjesën e poshtmefytyrës, që ka nofullat, dhëmbët, gjuhën, buzët dheshërben për të ngrënë, për të pirë, për të marrë frymë e për të folur; hapësira e këtij organi nga dhëmbët deri te gryka; organ i ngjashëmgjallesat e tjera. S’kam vënë gjë në gojë nuk kam ngrënë gjë fare. Mendon vetëm për gojën (fig.) e ka mendjen vetëm për të ngrënë. Goja tret (edhe) malet (fj. u.). Shpjer gojën te buka e jo bukën te goja (fj. u.) përpiqu, puno që të sigurosh atë që duhet.
2. Buzët. Cepat e gojës. / bised. Dhëmbët. Jam mirë nga goja i kam dhëmbëtgjithëshëndoshë. Ka vënë gojën. E ka gojën fushë i kanë rënëgjithë dhëmbët.
3. bised. Pjesëtar i familjes; frymë, vetë (për të ngrënë). Ka gjashtë gojë për të ushqyer.
4. Organ i të folurit te njeriu; fig. ky organ, si shprehës e kumtues i mendimeve dhe i ndjenjave; gjuha; të folurit. Hape gojën! Fol! Mbylle (kyçe, mbaje) gojën! Mos fol!
5. Diçka e rrumbullakët a e ngjashme si ky organ. Goja e shpellës (e furrës).
6. bot. Pjesë e parë e emërtimevepathjeshta për disa bimë. Gojë asllan lulegojë. Gojë ujku lulegojë.
Sin.: buzë, dhëmbë, kafshatë, frymë, vetë, të folur, gjuhë, filiqe, grykë, fole, gojëz, syth, sqep, tytë, zdërre, kamare, shkarpë, gllup.
*Arrëgojë. Me *barkun te goja (te buza). Bëhem *copë (copë e gojë). U goja e botës (dikush) u turpi i botës, e tallin dhe e përqeshingjithë; u beja e dheut; iu nxi faqja; u gazi i botës. (U bëra) si *gjuhagojë. S’më bën (s’më vete) goja s’e them dot diçkarëndë, fyese etj. ose diçka tjetër që s’më pëlqen mua, nuk kam dëshirë a më vjen zor ta them diçka; s’duaflas. Më ra goja (copë) fola shumë e vazhdimisht për diçka, po s’ma vuri veshin njeri; i fola dikujt pareshtur për një gjë, ia përsërita shumë herë për t’i mbushur mendjen për diçka etj., po ai s’më dëgjoi; u lodhafoluri për të njëjtën gjë; vajti (më shkoi) goja (buza) te veshi (prapa veshit); më vajti goja prapa qafës; më zuri gjuha (goja) lesh; më ra gjuha përtokë. Ra (hyri) në gojë (të dikujt) e përflet dikush për keq, e përgojon; e merr (e mban) nëpër gojë (dikush). S'i bie gjuhagojë (dikujt) keq. nuk pushonfoluri; s’i mbyllet (s’i rri) goja. Për *bukën e gojës. I buron (i nxjerr, i rrjedh) goja *mjaltë (dikujt). *Copë e gojë (copë e çikë, copë e trokë). S’e çeli *birën e gojës (dikush) përb. Çele gur gojën! iron. nuk flet fare dikush, rri gojëkyçur; s’e hap gojën; fol o gur fol, o mur! doli *shkumë (nga goja). I derdhi (i treti) *plumbingojë (dikujt) përb. (Ia di) sa *dhëmbë e dhëmballë ka në gojë (dikush). I do dardhatgojë (dikush) iron. është dembel, nuk merret me asnjë punë; hajde bukë të të ha, hajde ujë të të pi tall.; është shtromëfle, shtymëbie. E do në gojë (dikush) keq. do që t’ia bëjnë gati gjithçka e të mos lodhet vetë, e do të gatshme çdo gjë, është dembel i madh; e do qofte; e do në tepsi. Një *fjalë goje... Flet me pesë gojë (dikush) mospërf. është llafazan i madh, nuk pushonfoluri; s’i pushon goja (dikujt). S’kam futur (s’kam vënë, s’kam shtënë) gjë në gojë nuk kam ngrënë gjë fare, jam esëll; jam i uritur. S’i futet *gjuhagojë (dikujt). Me një gojë gjithë njëherësh; njëzëri; me një zë. Gojëgojë. 1. Duke ia thënë a duke ia treguar njëri-tjetrit me gojë; duke kaluar nga njëri breztjetrin me gojë a me të treguar, në mënyrë gojore; goja-gojës; gojë pas goje. 2. Vetëm për vetëm, pa qenë i pranishëm tjetërkush (kur flasim a bisedojmë me dikë); sy për (më) sy. Gojë pas goje goja-gojës; gojëgojë. Me gojëlan e me dhëmbëçan (dikush) shtihet si i mirë, por të bënkeqen; është hipokrit; (është) mësallë me dy faqe. Gojët e liga (e këqija) keq. ata që flasin keq për dikë a për diçka ose merren me thashetheme; keqdashësit. Me gojë mbyllur pa folur fare, pa thënë asnjë fjalë, gojëmbyllur, gojëkyçur; pa marrë pjesë a pa ndërhyrë në një bisedë; i heshtur. gojëujkut (të qenit) rrethana shumërrezikshme, para një rrezikumadh; në mes të armiqveegër; në një gjendjerëndë. Me *grurëgojë (dikush) keq. Si *gjuhagojë. Me *gjysmë goje. Sa i hëngri goja sa mundi, sa deshi, shumë, sa kish për të thënë derifund (kur dikush shan a qorton një njeri). ngrëntë goja *mjaltë! ur. S’më hahet goja nuk përtojflas a t’i them dikujt për një punë; nuk humbas gjë. Ç’ha goja e njeriut çdo gjë, të gjithamirat. Hanëgojënjëri-tjetrit shih pjekin bukë në një çerep, edhe keq. E hapi (e çeli) gojën (dikush). 1. Filloiflasë, thotë diçka; tregon çka di; kund. e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën. 2. Nuk rri pa folur; merr guximinthotë a të kërkojë diçka; e ngriti zërin; e hapi tytën bised.; kund. e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën. I hap (i çel) gojën (dikujt) i jap shkas tjetrit për të folur; e mësoj keq, i lë shteg që të kërkojë gjëratepërta që nuk i takojnë; i hap syrin; kund. ia mbyll (ia zë) gojën. S’e hap gojën (dikush) është i heshtur, nuk ndihet; është i urtë e i mbyllurvetvete; nuk thotë asnjë fjalë, nuk flet fare; s’bëhet i gjallë; s’bën gëk (as gëk as mëk); çele gur gojën! iron.; kund. s’e mbyll gojën. E ka hapur (shumë) gojën (dikush) ka filluar ta teprojë me fjalë, thotë gjëra që s’duhen thënë a kërkon gjëra që s’i takojnë; nuk i kontrollon fjalët; përflet e shan shumë; e ka zgjatur gjuhën. Hap gojën e shikon qiellin (dikush) është dembel i madh e pretgjithçka t’ia bëjnë gatitjerët, nuk lëviz vetë, por pret t’i vijë çdo gjë vetiu. Iu hap (iu çel) goja (dikujt) ka filluarflasë pa druajtje, ka marrë guximinflasë a të kërkojë diçka; iu hap gryka. S’i hapet goja (dikujt) nuk ka oreks, nuk ka dëshirë për të ngrënë. I hoqi (i preu) *bukën e gojës (dikujt). S’e heq (s’e lëshon) nga goja (dikë a diçka) flet shumë për të, e përmend a e kujton vazhdimisht për të mirë, flet gjithmonë shumë mirë, me dashuri e me nderim, e lavdëron shumë; nuk e harron kurrë së përmenduri; e mbangojë; e ka në gojë; i mbeti (i ngeli) goja (te dikush a te diçka); i mbeti (i ngeli) në gojë (dikush a diçka). I hoqi (i preu) *kafshatën e gojës (dikujt). E humbi gojën (dikush). 1. Humbifolurit, u memec, nuk flet dot; i iku goja1. 2. Pushoifoluri për diçka, nuk flet më; nuk ndihet, se e kupton që s’ka të drejtë ose nuk guxon; i iku goja2 (dikujt). I iku goja (dikujt). 1. Nuk flet dot më, memec; e humbi gojën1; kund. i erdhi goja. 2. U nguros (nga frika etj.); s’ka ç’të thotë a s’ka të drejtëflasë më; e humbi gojën2; kund. i erdhi goja. Është *bilbil nga goja (dikush). Është *brisk nga goja (dikush). Është *çotë nga goja (dikush). Është gojë e bark (dikush) është hamës i madh, ha shumë; mendon vetëm për të ngrënë, e ka mendjen vetëm tek e ngrëna. Është *shpatë nga goja (dikush). Është me *shpirtgojë (dikush). Është (i zoti) i gojës (dikush) di të flasë bukur, të mbrojë veten a të bindëtjerët; është i rrjedhshëm në të folur; i punon goja (dikujt); i pret goja (brisk) (dikujt); i pret gjuha (brisk) (dikujt); është i gjuhës. I jep gojës (dikush). 1. Ushqehet mirë, nuk kursen për të ngrënë, ha sa do e çfarë do. 2. Nuk e përmban veten në të folur, flet shumë e pa u ndalur; s’i pushon goja (dikujt); s’e mbyll gojën; s’i pushon gjuha (dikujt). Ia dha *llokum (në gojë) (dikujt). Ka gojë (dikush). 1. keq. Flet mbarë e prapë, përdor fjalërënda, fyese etj.; është gojëprishur; ka gjuhë; ka llapë (të madhe). 2. (diçka). Dëshmon haptas për diçka, tregon qartë, flet vetë (për gjëraduken sheshit). S’ka gojëI (dikush). 1. Është fjalëpakë, është i heshtur. 2. Është i urtë e nuk kundërshton, nuk kthen fjalë; bindet shpejt. 3. Nuk shan e nuk grindet me fjalë. S’ka gojëII (dikush) keq. s’i bie atijflasë, se nuk ështërregull për vete; s’ka të drejtëkërkojë diçka, se nuk i takon; e preu gojën; e ka (e mban) gojënmbyllur. E kamgojë (dikë a diçka). 1. E përmend a e kujtoj vazhdimisht për të mirë, flas gjithmonë shumë mirë për të; flas vazhdimisht për të njëjtin njeri a për të njëjtën gjë; e mbajgojë; s’e heq (s’e lëshoj) nga goja; më mbeti (më ngeli) goja2; mbeti (më ngeli) në gojë (dikush a diçka). 2. Gati sa s’e them diçka, e kammend a e di, por s’po mundem ta shpreh, ta kujtoj, ta tregoj a ta përcaktoj si duhet; e kammajëgjuhës; më erdhidhëmbë (dikush a diçka). E ka gojën *ajkë (dikush). E ka gojën *arkë (dikush). E ka gojën si *arka e plakës (dikush). E kam gojën *baltë. E ka gojën *behar (dikush). E ka gojën *bilbil (dikush). E ka gojën (gjuhën) *brisk (dikush). E ka gojën për *bukë (dikush). E ka gojën *çorap (dikush). Ka gojëëmbël (dikush) është gojëmbël, është fjalëmbël. E ka gojën *të ëmbël (dikush). E ka gojën *fushë (dikush). E ka gojën *të hapur (dikush). E ka gojën *hudhër (dikush) keq. E ka gojën *kamare (dikush) përçm. E ka (e mban) gojën *të kyçur (dikush). E ka gojën (gjuhën) *të lëshuar (dikush). E ka gojën *llokum (dikush). E ka (e mban) gojën *të mbërthyer (dikush). E ka (e mban) gojën *të mbyllur (dikush). E ka gojën *mjaltë (huall) (dikush). E ka gojën *të prishur (dikush) keq. E ka gojën *sheqer (dikush). E ka gojën *shpellë (dikush). E ka gojën *shthurur (dikush) keq. E ka gojën *thanë (dikush). E ka gojën *uthull (dikush). Ia lag gojën (dikujt) i jap fare pak për të pirë a për të ngrënë; njom (lag) gojën (dikush); njom (lag) grykën (dikush); njom (lag) fytin (dikush); njom (lag) gurmazin (dikush). M’u lag *gjuhagojë. Laje (pastroje) gojën! iron. shih veten tënde e matu mirë para se të flasësh për dikë, nuk je i denjë as për ta zënë me gojë emrin e tij, s’kedrejtë moraleflasësh për të; je larg vleravedikujt. Sa për të larë gojën iron. sa për të thënë se e bëra, sa për të shkuar radhën (kur ftojmë dikë, kur japim një këshillë etj.). E la me *gishtgojë (dikë). Më la me gojë hapur (dikush a diçka) më çuditi shumë, më shtangu, më mahniti dikush me atë që thotë a që bën ose diçka e papritur, e pabesueshme a që s’ta merr mendja, një pamje mbresëlënëse etj.; më shastisi; më la gojëhapur. I lëngëzon goja (dikujt) shih i lëshon (i shkon) goja lëng (dikujt). Lëshon *barut nga goja (dikush). Ia lëshoi *frerin gojës (gjuhës) (dikush). S’e lëshon (s’e heq) nga goja (dikë) e do dhe e lëvdon shumë, flet vazhdimisht për të; e mbangojë. E ka lëshuar gojën (dikush) shih e ka lëshuar gjuhën (dikush). I lëshon goja *jargë (dikujt). E lëshon gojën në *jonxhë (dikush) iron. I lëshon (i shkon) goja *lëng (dikujt). E lëshon gojën si në urov (dikush) keq. flet pa menduar, flet si t’i vijë për mbarë; nuk i vë fre gojës. Lëshon *tufan nga goja (dikush) keq. Iu lidh (iu pre) goja (dikujt) shih iu lidh (iu pre) gjuha (dikujt). lumtë goja! ur. rrofsh e paç veç të mira!; ashtu qoftë! (kur dikush këndon bukur, bën një urim a thotë një fjalëmirë). Një *llaf goje... E merr (e mban) nëpër gojë (dikë a diçka) flet lloj-lloj fjalësh për dikë a për diçka, flet poshtë e përpjetë e si të mundë për të, e përflet, e përgojon; ra (hyri) në gojë (të dikujt); e ka hapur (shumë) gojën (dikush); e ka zgjidhur gjuhën (dikush); dëgjohet nëpër botë (dikush). Ta merr (ta rrëmben) fjalën nga goja (dikush) është shumë i zgjuar e i mprehtë, të merr vesh menjëherë, ta kap shpejt mendimin, e kupton shumë shpejt ku e ke fjalën. merr *kafshatën e gojës (dikush). Ta merr kafshatën nga goja (dikush) është shumë i shkathët dhe ta bën diçka shpejt e pa pasur mundësimbrohesh; s’e kap dot dikë a s’i shpëton dot atij. E ka marrë këmbëngojë (dikush) e ka pësuar rëndë, i ka hyrë e liga, s’ka gjasa për t’u përmirësuar; e ka marrë ferra uratën. Ndan *kafshatën e gojës (e fundit) (me dikë). Mbaj gojën! mos fol më!; përmbahu! (i thuhet dikujtështë duke përdorur fjalërënda ose që të shan a të kërcënon). E mbangojë (dikë a diçka) e përmend a e kujton vazhdimisht për të mirë, flet gjithmonë shumë mirë për të; e lavdëron shumë; e ka në gojë1; i mbeti (i ngeli) goja2 (për dikë a për diçka); i mbeti (i ngeli) në gojë (dikush a diçka); s’e heq (s’e lëshon) nga goja. S’i mban goja *arra (dikujt) keq. E mban gojën *mbyllur (dikush). I mban goja erë *qumësht (dikujt). Mbeta (ngela) me *gishtgojë. I mbeti (i ngeli) goja (dikujt). 1. Nuk flet dot më, e ndërpreufolurit; ngeci. 2. (për dikë a për diçka). Thotë a kërkon vazhdimisht dikë a diçka (kur zakonisht nuk e dëgjojnë a nuk ia plotësojnë dëshirën); e mbangojë (dikë a diçka); e ka në gojë1 (dikë a diçka); s’e heq (s’e lëshon) nga goja (dikë a diçka); i mbeti (i ngeli) në gojë (dikush a diçka). I mbeti (i ngeli) në gojë (dikush a diçka) e përmend vazhdimisht, e thotë shpesh, vetëm për atë flet; e mbangojë (dikë a diçka); e ka në gojë1 (dikë a diçka); i mbeti (i ngeli goja)2 (për dikë a për diçka); s’e heq (s’e lëshon) nga goja (dikë a diçka). Mbes pa gojë nuk flas dot një fjalë nga çudia, nga gëzimi, nga lumturia etj., s’di ç’të them nga habia, mahnitem, shtangem, ngrij; mbes me gojë hapur; mbes gojëhapur; më pritet goja. I mbeti (i rri) goja *çark (dikujt) iron. Mbes me gojë hapur çuditem shumë, shtangem, mahnitem me atë që bën a që thotë dikush, me diçkapapritur, të pabesueshme a që s’ta merr mendja, me një pamje mbresëlënëse etj.; shastisem; mbes gojëhapur; mbes pa gojë; më pritet goja. Mbeta me gojë thatë s’kam ngrënë dot asgjë, kam mbetur pa ngrënë; nuk kam as të ha; s’kam asgjë; mbeta gojëthatë. E mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën (dikush). 1. Heshti, pushoifoluri, nuk flet më; i vuri kyçin gojës; iu pre goja (dikujt); e shkurtoi (e preu) gjuhën; e mban (e shtrëngon) gjuhën prapa dhëmbëve (ndër dhëmbë); e mbylli grykën; i qepi buzët; (nuk tha) asnjë gjysmë fjale; kund. e hapi (e çeli) gojën. 2. E ruajti një të fshehtë; nuk ia tregoi askujt ato që dinte; e rrudhi (e mblodhi) gojën; kund. e hapi (e çeli) gojën. Ia mbyll (ia zë) gojën (dikujt). 1. E bëj dikëheshtë, të mos flasë; e zë ngushtë me fjalë sa nuk di ç’të thotë a nuk mundkundërshtojë; ia mbyll (ia zë) gojën me shtupë; ia zë frymën; ia lidh gjuhën. 2. E heq qafe dikë duke i plotësuar diçka sa për ta kënaqur; ia plotësoj kërkesën dhe s’ka më arsyeankohet; ia mbyll (ia zë) grykën keq.; kund. i hap (i çel) gojën. S’e mbyll gojën (dikush). 1. S’pushonfoluri, flet shumë e pa pushuar, është llafazan i madh; dërdëllit gjithë kohën; s’i mbyllet (s’i rri) goja (dikujt); s’i pushon goja (dikujt); nuk i rri gjuha (në vend, rehat, prapa dhëmbëve) (dikujt); i mbeti (i rri) goja çark (dikujt) iron.; kund. s’e hap gojën. 2. S’pushon së kërkuari diçka a së mbrojturi një mendim, nuk hesht; këmbëngul. S’i mbyllet (s’i rri) goja (dikujt) nuk rri dot pa folur; flet shumë, është llafazan i madh, s’pushonfoluri; s’e mbyll gojën (dikush); s’i pushon goja; nuk i rri gjuha (në vend, rehat, prapa dhëmbëve); i mbeti (i rri) goja çark iron. Ia mbyll (ia zë) gojën me shtupë (dikujt) nuk e lë dikëflasë fare, e detyrojheshtë, do apo nuk do ai; ia mbyll (ia zë) gojën1. I merret goja (dikujt). 1. Belbëzon; mezi flet e nuk i shqipton fjalët mirë; i është trashur gjuha. 2. Nuk di ç’të thotë, e ndien veten ngushtë, s’ka fjalë për të kundërshtuar. Ndan *kafshatën e gojës (e fundit) (me dikë). E ndreqi (e drejtoi, e rregulloi) gojën (dikush) foli mirë, i ndreqi fjalët, i zgjodhi mirë fjalët; tani thotë atë që duhet, flet si duhet; kund. e prishi (e ndyu) gojën. ngeci (më mbeti) në gojë (diçka) shih ngeci (më mbeti) në grykë (diçka). ngrin *gjuhagojë. S’ma nxë goja nuk dua ta them diçka, nuk e them dot, s’më bën zemra ta them (diçkakeqe a të turpshme); s’ma thotë goja. Si ta nxë goja! si mund ta thuash një gjë të tillë!, si nuk të vjen zor të përdorësh këto fjalë!, si nuk ke turpflasësh kështu! Nxjerr *bukën e gojës. Nxjerr *kafshatën e gojës. Nxjerr *lerë nga goja (dikush). Nxjerr *myk nga goja (dikush). Nxjerr *sheqer nga goja (dikush). I nxori *shkumë (nga goja) (dikujt). Nxjerr *shyta (nga goja) (dikush). Njom (lag) gojën pi diçka ose ha fare pak (zakonisht pemë); ia lag gojën (dikujt); njom (lag) grykën; njom (lag) fytin; njom (lag) gurmazin. Me plot gojën. 1. Me gjithë zemër e me bindje, jo sa për të shkuar radhën; duke qenë i vetëdijshëm plotësisht, me siguri, pa asnjë farë dyshimi. 2. Pa druajtje, pa frikë, pa asnjë ngurrim, fare lirisht. E preu gojën (dikush). 1. Ështëagoni, po vdes e nuk flet dot. 2. Nuk flet më për diçka a nuk kërkonasgjë; s’ka gojë (të flasë, të kërkojë); e shkurtoi (e preu) gjuhën. I pret goja (brisk) (dikujt) shih i pret gjuha (brisk) (dikujt). I pret goja (gjuha) *hekur (dikujt). E prishi (e ndyu) gojën (dikush) filloiflasë mbarë e prapë, të përdorë fjalërënda a të ulëta; ia prishi qejfin dikujt me fjalë, u shpreh kundër një dëshire a një kërkese; u grind me të duke përdorur lloj-lloj fjalëshrënda; kund. e ndreqi (e drejtoi, e rregulloi) gojën. Iu pre (iu lidh) goja (dikujt). 1. Nuk flet dot më; mbeti pa gojë (dikush); e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën (dikush); iu pre gjuha; i humbi fjala nga goja. 2. Ngriuvend, shtangu nga frika, nga habia, nga një ndjenjë e fuqishme etj.; mbeti me gojë hapur (dikush); iu mpi gjuha. I punon goja (dikujt) flet lirisht e bukur, flet rrjedhshëm e pa vështirësi; i pret goja (brisk); i pret gjuha (brisk); është (i zoti) i gojës (dikush). S’i pushon goja (dikujt) flet shumë, është llafazan i madh; s’e mbyll gojën (dikush); s’i mbyllet (s’i rri) goja; i jep gojës (dikush); e ka gojën kamare (dikush) tall.; e ka gjuhëngjatë (dikush; flet me pesë gojë (dikush) mospërf. Ta rrëmben *fjalën nga goja (dikush). I rrjedh goja (dikujt) shih është (i zoti) i gojës (dikush). E rrudhi (e mblodhi) gojën (dikush) e mblodhi veten që të mos thotë fjalërënda a të pahijshme, nisi t’i matë mirë fjalët; nuk e hapi gojën për të folur; e mbylli (e kyçi, e mbërtheu, e qepi) gojën. shpëtoi (më shkau, më rrëshqiti) goja thashë pa dashje diçka që nuk duhej ta thosha, më shpëtoi një fjalë që nuk duhej thënë; shkau (më rrëshqiti) gjuha; më hëngri gjuha. Shpie gojën te buka përpiqem vetë për të siguruar atë që duhet, nuk e pres prej dikujt tjetër; luaj këmbët. Me *shpirtgojë (ndër dhëmbë). Ia shtrëngoi *frerin gojës (gjuhës) (dikush). E ka shthurur gojën (dikush) keq. flet ç’t’i vijë, nuk e kontrollon veten kur flet; përdor gjithfarë fjalëshndyra, flet larë e pa larë, është gojëndyrë; s’i vë fre gojës (gjuhës); e ka lëshuar gjuhën. S’tregohet (s’rrëfehet) me gojë (diçka) është diçka shumë e madhe, shumë e rëndë, e habitshme a e jashtëzakonshme etj.; s’e tregon a s’e përshkruan dot sa e tillë është. I treti (i derdhi) *plumbingojë (dikujt) përb. M’u tha gojaI (për diçka) shih m’u tha buza (për diçka). M’u tha gojaII s’e thashë diçkaduhej ta thosha, nuk e tregova diçkaduhej ta tregoja; ndenja pa folur kur duhej të flisja patjetër, më mirëkisha folur; pse heshta!; m’u tha gjuha. T’u thaftë goja! mallk. mos folsh dot më!; qofsh i mallkuar! (kur dikush thotë diçkakeqe a të kobshme, kur ndjell fatkeqësi, kur mallkon a është ogurzi etj.); t’u thaftë gjuha! Si s’m’u tha goja keq. ç’pata që e thashë diçka, nuk duhej të flisja a ta tregoja diçka, më mirë të mos kisha folur, pse s’heshta!; si s’m’u tha gjuha. Thaj gojën rri pa ngrënë; kursej shumë, ia heq gojës ushqimin; thaj barkun; thaj zorrën. Ia thau gojën (dikujt) nuk i dha gjë të hante, e la pa ngrënë për një kohëgjatë; ia thau barkun; ia thau zorrën. Iu tha *pështymagojë (në fyt) (dikujt). S’ma thotë goja (diçka) është aq e keqe, aq e rëndë, aq e pështirë etj. sa nuk e përmend dot, më vjen keq a më vjen rëndë ta them; s’ma nxë goja. vajti goja prapa *qafës. Më vajti (më shkoi) goja (buza) te *veshi (prapa veshit). I vuri *kyçin (drynin) gojës (dikush). I vë *fre gojës (gjuhës). I vuri *gardh gojës (dikush). Ka vënë gojë (dikush) ka zënë e flet shumë për të tjerët, ka filluarmbajë nëpër gojëtjerët; ka zënëpërdorë fjalërënda, të ulëta etj., ka zënëflasë mbarë e prapë; e ka lëshuar gojën; e ka lëshuar gjuhën. I vuri *kanxhën gojës (dikush). I vuri *kyçin (drynin) gojës (dikush). Nuk i vë *masë gojës (dikush). I vuri *pehriz gojës (dikush). I vuri *shtupën gojës (dikush). I vuri *tapën gojës (dikush). I erdhi goja (dikujt). 1. Po mësonflasë, po shqipton fjalët e para (kryesisht për fëmijët); kund. i iku goja. 2. U qetësua, e mblodhi veten e filloiflasë; kund. i iku goja. Ç’t’i vijë për goje si të mundë, pa e kontrolluar veten, pa kujdes e pa përgjegjësi, pa i peshuar fjalët. Do vrarë me *bukëgojë (dikush). I zbërthej gojën (gjuhën) (dikujt) e bëjflasë, e detyroj t’i thotëgjitha ç’di; ia zgjidh gojën (gjuhën); i zbërthej dhëmbët. Ia zuri fjalëngojë (dikujt) nuk e la të fliste më tej, ia preu fjalën, e bëriheshtë. E zë në (me) gojë (dikë a diçka) e përmend, e kujtoj; flas për të; bëj fjalë (për dikë a për diçka). zuri goja *bar. Më zuri goja *erë. Më zuri goja (gjuha) *lesh. Zihetgojë (dikush a diçka) përmendet, flitet për dikë a për diçka; bëhet fjalë (për dikë a për diçka).

GRAVË

GRÁV/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Llagëm, strofull nën dhe për kafshët e egra, shpellë.

GUFOSKË

GUFÓSK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Guvë, zgavër, shpellë e vogël. Gufoskëshkëmb.
Sin.: zgavër, guvë, shpellë.

Ky fjalor është domosdoshmëri për shkrimtarët e për publicistët, për shkollarët e për studentët, për mësuesit e për pedagogët, për studiuesit e për këdo që merret me përdorimin e kultivimin e gjuhës amtare.

Ai u vjen në ndihmë gjithë atyre që merren veçanërisht me gjuhën e shkruar, por edhe të folur, me krijime e me përkthime, me hartimin e fjalorëve të tipave të ndryshëm etj.

...lexo më tepër.