FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

KÁTËRSH ndajf. (kryesisht me parafjalën më). Në katër pjesë; në katër fije etj. U bë katërsh. E ndau më katërsh.
♦ Bëhem katërsh përpiqem shumë e vë të gjitha forcat në një punë, nuk kursehem; lodhem shumë me një punë, capërlohem nga lodhja; bëhem copë (copë e gojë). U çava *shpatullash (më katërsh). E ndau (e çau) katërsh (dikë a diçka) e bëri copë-copë, e copëtoi; e shqeu copash; e dërrmoi; e bëri çerekë. Për ta ndarë (për ta çarë) më katërsh shumë i shëndoshë, shumë i trashë nga trupi; trupmadh. E ndan *qimen (më) katërsh (dysh) (dikush).

SHPÁTULL,~A f. sh. ~A, ~AT 1. anat. Secila nga të dy kockat e gjera, rrasike e si trekëndësh, që janë djathtas e majtas pjesës së sipërme të shpinës së njeriut; kryes. sh. pjesa e shpinës rreth këtyre kockave; pjesa e trupit të kafshëve me katër këmbë, ku lidhet këmba e përparme me trupin; kocka e kësaj pjese. Shpatulla e djathtë (e majtë). Me shpatulla të gjera (të ngushta). Me shpatulla të forta (të njoma). Një shpatull qengji. Gjerësia e shpatullave. Jam ftohur në shpatull. Më dhembin shpatullat. E mori plumbi shpatull me shpatull. I kanë dalë shpatullat. E vuri me shpatulla në tokë (në sportin e mundjes).
2. vet. sh. fig. Shpina e supet e njeriut, si pjesa e trupit që mban peshën më të rëndë, punën më të vështirë, mundimet, vuajtjet etj.; kurriz. Rëndonte mbi shpatullat e popullit. E ka (e mban) ai mbi shpatulla. Qëndron në shpatullat e tij. S'ia mbajnë shpatullat nuk e përballon dot. E provoi mbi shpatullat e veta.
3. Shpatë. Shpatull samari. Shpatullat e qerres.
4. Shpatë. Shpatulla e parmendës. I vuri dy shpatulla këmbës.
5. Vegël e përbërë nga një fletë çeliku në trajtë trekëndëshi e me një dorezë druri, që e përdorin zakonisht bojaxhinjtë për të kruar muret dhe për të mbushur me allçi vrimat e plasaritjet.
6. Pjesa e urës, e pendës së një lumi etj., që mbështetet në tokë, në faqen e malit a në breg të lumit. Shpatulla e urës (e pendës).
7. Shpat, shpatinë. Shpatullat e maleve (e kodrave).
8. bot. Bisk që del në rrëzë të trungut të një peme ose degë që shqitet nga pema për t'u mbjellë. Shpatull ulliri (fiku, ftoi). Shtohet me shpatulla.
♦Barkun *petë e shpatullat (shpinën) drejt (dikush). Bie mbi shpatullat (e dikujt) e ka ai si barrë a si detyrë, rëndon mbi të, ai duhet ta mbajë a ta përballojë diçka; e ka mbi shpatulla (dikush); e mban mbi shpatulla (dikush); e ka mbi supe (dikush). U çava shpatullash (më katërsh) jam shumë i lodhur, jam i rraskapitur, jam aq i këputur sa s’mbahem dot në këmbë; u bëra për ujë me kripë; më rënkojnë eshtrat e trupit. I fërkon shpatullat (dikujt) keq. shih i fërkon krahët (dikujt) keq. M’u hapën shpatullat shih u çava shpatullash (më katërsh). S’hyn as në shpatull të pulës (dikush) mospërf. është krejt i parëndësishëm e i pavlerë; nuk i ka peshë fjala; është bujashkë mbi ujë₁ ; është pendël mbi ujë; pushkë e lagur (dyfek i lagur) mospërf. E kam kokën mbi shpatulla jam në gjendje të mendoj vetë për diçka, e kam merak vetë, nuk kam nevojë të pres këshilla e mësime prej të tjerëve; mund të gjykoj vetë për diçka. E ka mbi shpatulla (dikush) e ka si barrë a si detyrë, rëndon mbi të diçka, ai duhet ta mbajë a ta përballojojë; e mban mbi shpatulla; e mban mbi supe; bie mbi supet (e dikujt). S’ka shpatulla (dikush) nuk ka fuqi ose nuk është i zoti për ta bërë një punë, nuk e përballon dot; nuk ka aftësi a përgatitje të mjaftueshme për t’i bërë ballë diçkaje; s’ka këllqe. I ka shpatullat *të gjera (dikush). I ka shpatullat *të ngrohta (dikush). Kërkon shpatullën në peshk (dikush) iron. kërkon një gjë atje ku nuk është a nuk mund të bëhet, kërkon diçka të pamundur a të pangjashme; kërkon peshk në mal; kërkon qumësht nga cjapi; kërkon qumësht nga delja shterpë. I ktheu shpatullat (dikujt) shih i ktheu krahët (dikujt). Sa kthen shpatullat të rreh gunën (dikush) keq. sa largohesh nga dikush, ai flet keq e vepron kundër teje; flet prapa krahëve, nuk është i çiltër, nuk e thotë të vërtetën në sy; kund. ta thotë në sy (diçka). Të lan në shpatull (dikush). 1. mospërf. Ha shumë, përlan çdo gjë që i vë përpara. 2. keq. Është vjedhës i madh, të përlan; të ha (të qëron) të bardhën e syrit. Marr mbi shpatulla (diçka) mbaj përgjegjësinë për të bërë diçka, marr zotimin të bëj një punë të rëndë; marr mbi supe. E mban mbi shpatulla (diçka) e ka si barrë a si detyrë diçka, rëndon mbi të, ai duhet ta përballojë; e ka mbi shpatulla; e mban mbi supe; e ka mbi supe. S’ma mbajnë shpatullat (diçka) nuk jam në gjendje t’ia dal një detyre, nuk e përballoj dot një punë të rëndë, një vështirësi etj.; nuk kam fuqi a aftësi për të përballuar diçka; s’ia kam takatin (diçkaje). Rëndon mbi shpatullat (e dikujt) e ka dikush si barrë të rëndë diçka, atij i duhet ta përballojë me forca e me përpjekje të mëdha; ai do ta vuajë si një barrë a si një të keqe diçka. I rreh shpatullat (dikujt) shih i rreh krahët (dikujt). Kur të shohë shpatullat (kurrizin, shpinën) pa pasqyrë (dikush) iron. shih kur të shohë zverkun (qafën) pa pasqyrë (dikush) iron. Me shpatullat drejt pa iu përulur askujt, kranarisht, ndershmërisht e trimërisht; krenar e i pamposhtur; me ballin lart. Shpatull mbi krye shih thelë mbi bisht. I vë shpatullat (diçkaje) ia hyj me të gjitha forcat e me guxim, e marr përsipër dhe vë të gjitha forcat për ta përballuar; i vë gjoksin; përkul (ul) mesin; i dal gjel kaproll; i bëj mes. I vunë shpatullat (njëri-tjetrit) u bashkuan dhe e ndihmojnë a e përkrahin shumë njëri-tjetrin; u ngjitën shpinë më shpinë. I vuri shpatullat dheut (dikush) euf. vdiq, mbaroi, u nda nga jeta; na la uratën (zakonisht për një njeri të mirë). E vuri me shpatulla pas murit (dikë) e zuri keq me fjalë duke i treguar gabimin a fajin që ka bërë; e detyroi të pranojë fajin a gabimin, e mbërtheu mirë sa s’ka nga lëviz, ia mblodhi; i tregoi vendin (dikujt); e mbërtheu me gozhdë. Nuk e vë në shpatull të pulës (dikë) nuk e përfill fare, nuk e çmoj e nuk ia var; s’e vë (s’e kam) në hesap; s’e vë në llogari.

SHPÁTULLASH ndajf. Luaj shpatullash: luaj në dy grupe që vendosen njëri përballë tjetrit; pjesëtarët e secilit grup mbajnë në dorë një dërrasë si shpatëz dhe gjuajnë me të në drejtim të njëri-tjetrit një gogël a diçka tjetër të rrumbullakët, të cilën përpiqen të mos e lënë të bjerë në tokë.

SHPIRT,~I m. sh. ~RA, ~RAT 1. Pjesa jo fizike e qenies njerëzore, bota e brendshme e njeriut, tërësia e vetive të tij psikike, tërësia e ndjenjave, e përjetimeve të tij, e mendimeve, dhe e vetëdijes së tij. Me shpirt të gëzuar (të vrarë, të trazuar, të tronditur, të pikëlluar). Njerëz me shpirt të pasur. Në thellësi të shpirtit. Thellë në shpirt. I plagosur në shpirt. Të kënaqet shpirti. Iu gëzua shpirti. Iu bë shpirti vrer. Të ka lezet shpirti (bised.) ke kënaqësi, kënaqesh. E ka shpirtin helm (zeher) është shumë i hidhëruar. I rëndon në shpirt (një gabim a faj që ka bërë). S’dihet ç’ka (s’ka gjë të keqe) në shpirt. Shpirti im e di. Më pikoi në shpirt. Më ka prekur në shpirt. Nuk i ndahej shpirti nga djali. Nga del fjala, del shpirti. (fj. u.) fjala e dhënë nuk kthehet.
2. Tërësia e vetive dhe e tipareve (të mira a të këqija) të karakterit ose të personalitetit të një njeriu; karakteri i njeriut; tërësia e aftësive të brendshme, aftësitë mendore; gjendja e brendshme, forca morale e një njeriu a e një grupi njerëzish; frymëzim, ndjenjë, temperament. Me shpirt të lirë (të gjerë, fisnik, të bardhë). Me shpirt të ngushtë (të vogël). Me shpirt të zjarrtë (luftarak, sulmues, të paepur, të papërkulur). Me shpirt të ndjeshëm. Shpirt kërkues (krijues). Shpirti praktik aftësia për të kryer mirë e shpejt punët e detyrat e ndryshme. Shpirti i vetëmohimit (i sakrificës, i kundërshtimit). Ka shpirt të mirë (të keq). Ka shpirt poeti (artisti). Ka shpirt malësori. I madh (i gjerë, fisnik) nga shpirti. Njeri pa shpirt njeri i egër, mizor; njeri i ftohtë, njeri që nuk ka interes a dashuri për asgjë. Flet (këndon, punon) me shpirt flet (këndon, punon) me afsh, me zjarr, me të gjitha fuqitë që ka. Është dhënë me (gjithë) shpirt pas diçkaje ia ka kushtuar të gjitha forcat diçkaje, është dhënë i tëri pas diçkaje. E bën (e jep) me gjithë shpirt e bën me zemër të hapur, në mënyrë të çiltër, me bindje të plotë; e bën me të gjitha fuqitë që ka, me zjarr, me gjithë hovin e zemrës, me gjithë zemër.
3. Parim a synim themelor që përcakton mënyrën se si mendon, sillet e vepron një njeri a grup njerëzish dhe që e ka burimin te kushtet historiko-shoqërore në të cilat kanë jetuar e janë formuar këta; frymë. Me shpirt demokrati (atdhedashësi, patrioti). Me shpirt tregtari. Ka shpirt shqiptari.
4. fig. Qenia më e shtrenjtë, më e çmueshme për dikë, njeri shumë i afërt e i dashur, i dashuri i zemrës, zemër (përdoret edhe për t’iu drejtuar me dashuri e përkëdhelje një njeriu shumë të afërt); gjëja më e shtrenjtë për njeriun, jeta. E kam shpirt. E dua si shpirtin. Shpirti është i dhembshur. Jap edhe shpirtin për të. Eja, shpirti i nënës (shpirti im)! - Ç’ke, o shpirt? Shpirt i vogël!
5. fig. Gjëja më e qenësishme, thelbi i diçkaje. Shpirti i artit (i shkencës). Shpirti i punës krijuese.
6. Forca kryesore frymëzuese a lëvizëse në një punë a në një veprimtari, shtylla e një pune a e një veprimtarie; ai që frymëzon, organizon e udhëheq një grup njerëzish; njeriu më i dashur në një grup a në një rreth njerëzish; zemër. Shpirti i skuadrës (i brigadës). Shpirti i shoqërisë. Shpirti i shtëpisë.
7. filoz., psikol. Ndërgjegjja, forma më e lartë e veprimtarisë psikike të njeriut.
8. fet. Ana jomateriale te njeriu, që ka prejardhje hyjnore e është i pavdekshëm, që i jep njeriut jetën, e dallon atë nga kafshët dhe e lidh me Zotin. Shpirtrat e të vdekurve. I ndrittë shpirti! (ur.) I vajttë shpirti në ferra! mallk. Për shpirt të nënës! betim. Ndanin për shpirt.
9. mit. Qenie e patrupëzuar, që ka fuqi të mbinatyrshme dhe vepron në jetën e njerëzve e në natyrë duke bërë të mira e të këqija. Shpirtrat e këqij. Shpirtrat e pyllit (e kënetës).
10. fet. Fryma e Shenjtë.
11. bised. Jetë. E gjetën pa shpirt. Shpëtoi me shpirt shpëtoi, mbeti gjallë. Ra (u rrëzua) pa shpirt.
12. bised. Njeri, vetë, frymë (zakonisht e shoqëruar me fjalë që tregojnë sasi). Ishin (bëheshin) njëzet shpirt. Sa shpirt qenë? Nuk kishte shpirt të gjallë rreth e rrotull. Në fshat nuk kishte mbetur shpirt njeriu.
♦M’u bë *plagë (lungë) në shpirt (në zemër). M’u bë shpirti *derr. M’u bë shpirti *gomar bised. M’u bë shpirti (zemra) *helm. M’u bë shpirti (zemra) *vrer. E bëj *bir për shpirt (dikë). Bën hesap shpirtin (xhanin) (dikush) është shumë i sëmurë; i ka ditët të numëruara. Ma bëri shpirtin (zemrën) *copë (dikush). Ta bën shpirtin *derr (dikush). Ma pruri (ma solli) shpirtin ndër *dhëmbë (dikush a diçka). Ma pruri (ma solli) shpirtin në *fyt (dikush a diçka). Ma pruri (ma solli) (shpirtin) në *majë të hundës (dikush). M’u copëtua shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma copëtoi shpirtin (*zemrën) (dikush). I doli shpirti (dikujt). 1. Vdiq dikush, mbaroi; i doli fryma. 2. U lodh e u këput dikush, u rraskapit; u mundua shumë; vuajti shumë; i doli qumështi i nënës; i doli shkumë nga goja; hoqi të zitë e ullirit (dikush); hoqi gurin e gjakut (dikush). Dil o shpirt të dalësh! u lodha shumë, u raskapita, jam aq i këputur sa s’mbahem dot në këmbë; më rënkojnë eshtrat e trupit; u çava shpatullash (më katërsh); u bëra për ujë me kripë. M’u dogj (m’u përvëlua) shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma dogji (ma përvëloi) shpirtin (*zemrën) (dikush). Më dridhet (më përpëlitet) shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ma do shpirti (*zemra) (dikë a diçka). Më dhemb (më ther) shpirti (*zemra, në shpirt, në zemër) (për dikë a për diçka). M’u err shpirti u hidhërova shumë, u brengosa, u pikëllova; m’u bë zemra pus. Më ka fjetur në shpirt (në *zemër) (dikush). Më ftohet shpirti (*zemra). E fut në shpirt (në *zemër) (dikë a diçka). Më gërryen shpirtin (*zemrën) (diçka). Më gufon shpirti (*zemra). Me gjithë shpirt (me gjithë *zemër). Me *gjysmë shpirti (dikush). Më hëngri shpirtin (dikush) më bezdisi e më mërziti shumë, m’u qep për diçka e s’më ndahet; s’e duroj dot më; më plasi shpirtin (zemrën); më hëngri zorrët. Më helmoi shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Heq në shpirt (në *zemër) (për dikë a për diçka). Më ka hyrë në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). Janë dy *kufoma e një shpirt. (Janë) *lot e shpirt. Janë dy *trupa e një shpirt. Jam me shpirt (pas dikujt a pas diçkaje) e dua shumë dhe i përkushtohem me gjithë forcat, nuk kursehem për të, jepem i tëri, me dëshirë e me gjithë forcat pas tij ose pas saj. Është me shpirt në gojë (dikush) është shumë i lodhur, është i rraskapitur, s’ka më fuqi fare; ta zësh (ta kapësh) për hunde, i del shpirti (dikujt). Jam me shpirt (me zemër) *të vrarë. (Është) në *valë të shpirtit (dikush). I jap shpirt (diçkaje) e gjallëroj, e bëj të gjallë; e mbaj gjallë me pahir; e fuqizoj; e bëj të prekshëm. Jap shpirtin (për dikë a për diçka) e dua shumë dhe mund të sakrifikoj çdo gjë për të, jap edhe jetën për të. Po jep (po heq) shpirt. 1. (dikush). Është duke vdekur, është në grahmat e fundit; është në shtratin e vdekjes; e ka të shpejtë; është në shtratin e vdekjes; iu sos vaji në kandil (dikujt). 2. (diçka). Është duke u shkatërruar plotësisht, po rrënohet, po mbaron; e ka të shpejtë. S’ia jap dot shpirtin (dikujt) bëj gjithçka që mundem, nuk kam ç’t’i bëj më shumë; jam i pafuqshëm për ta mbajtur në jetë (thuhet për dikë që kujdeset shumë për të sëmurin dhe s’ka ç’i bëjë më shumë se aq). Nuk ia jap shpirtin *shejtanit. E kam *brengë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *dregëz në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *gozhdë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *gur në shpirt (në zemër) (diçka). Më ka *lezet shpirti. E kam *peng në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *pikë në shpirt (në zemër) (diçka). E kam *plumb në shpirt (në zemër) (diçka). E kam shpirt (dikë) e dua shumë, është njeriu më i shtrenjtë për mua; e kam në (për) zemër; e kam xhan fëm. Nuk ka shpirt (*zemër) (dikush). Ka shpirt (zemër) të bardhë (dikush) është zemërbardhë; kund. ka shpirt të zi (zemër të zezë). E ka shpirtin *të bardhë (ka shpirt të bardhë). E ka shpirtin (zemrën) *barut (dikush). Ka shpirt (*zemër) të butë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të butë (dikush). Ka shpirt (*zemër) të dobët (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të dobët (dikush). S’ka shpirt (s’ka pikë shpirti) ndër dhëmbë (dikush) ka vdekur, aq e pati, iu sos jeta; ka dhënë shpirt; ka ndërruar jetë; iu këput peri (dikujt). Ka shpirt (*zemër) të fortë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të fortë (ikush). E ka shpirtin në *fyt (dikush). E ka shpirtin në *gushë (dikush). Sa ta kem shpirtin *gjallë. Ka shpirt (*zemër) të gjerë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të gjerë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *katran (dikush). Ka shpirt të keq (*zemër të keqe) (dikush). E ka shpirtin *të keq (zemrën të keqe) (dikush). E kam shpirtin (zemrën) *të lehtë. E ka shpirtin të (lig zemrën *të ligë) (dikush). Ka shpirt të madh (zemër të madhe) (dikush) është shpirtmadh; kund. ka shpirt (zemër) të vogël. Ka *shpirt (zemër) të mirë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të mirë) (dikush). Ka shpirt (*zemër) të ngushtë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të ngushtë (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *të pastër (të kulluar) (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *qelibar (dikush). Ka shpirtin e qenit (dikush) përçm. shih ia ka shitur shpirtin shejtanit (dikush) keq. E kam shpirtin (zemrën) *të qetë. E ka shpirtin (zemrën) *të qëruar (dikush). E ka shpirtin (zemrën) *sterrë (dikush). E ka shpirtin *të thellë (dikush). Ka shpirt (zemër) të vogël (dikush) është shpirtvogël; kund. ka shpirt të madh (zemër të madhe). E ka shpirti (zemrën) *të vogël (dikush). E kam shpirtin (zemrën) *të vrarë. Ka shpirt të zi (*zemër të zezë) (dikush). E ka shpirtin *të zi (zemrën të zezë) (dikush). Më kënaq shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më gëzon, më jep kënaqësi të madhe shpirtërore; më bën të lumtur, më kënaq shumë. Më kënaqet shpirti (zemra) (nga diçka) ndiej një kënaqësi shumë të madhe, gëzohem; ndihem i lumtur, kënaqem shumë; më ka lezet shpirti. Më këndon shpirti (*zemra). Më këput shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më bën të më vijë shumë keq dikush, më prek thellë, më mallëngjen, më shkakton keqardhje të madhe, më pikëllon shumë (kur është në gjendje të vajtueshme, i sëmurë, shumë i varfër etj.); më trondit shumë diçka; më këput frymën; më gërvisht në zemër; ma bën barkun ujë. M’u këput shpirti (zemra) (për dikë). 1. Më erdhi shumë keq për dikë, u preka thellë, u mallëngjeva, kam keqardhje të madhe, u pikëllova shumë (kur është në gjendje të vajtueshme, i sëmurë, shumë i varfër etj.); m’u ça (m’u çor) zemra; m’u hap zemra; m’u bë barku ujë; m’u bë zemra ujë. 2. Kam shumë mall për dikë, më këputi malli, e dua shumë, vuaj shumë shpirtërisht për të; m’u ça (m’u çor) zemra; m’u hap zemra. E kam kyçur në shpirt (në *zemër) (dikë a diçka). E ka shpirtin *të bardhë (ka shpirt të bardhë) (dikush). M’u lehtësua shpirti (zemra) u çlirova nga një ankth a nga një brengë, m’u zbut vuajtja shpirtërore; u qetësova shpirtërisht; kund. m’u rëndua shpirti (zemra). Ia la *plagë në shpirt (në zemër) (dikujt). Ta lë shpirtin në *dorë (dikush). M’u lëndua shpirti (*zemra). Më lëndoi në shpirt (në *zemër) (dikush). Më lëngon shpirti (zemra) vuaj shumë shpirtërisht, kam një plagë të madhe e të vazhdueshme në shpirt. M’u ligështua (m’u lig) shpirti (*zemra). Më ligjëron shpirti (*zemra). Lip për *derë e ndaj për shpirt. Më mori *flakë shpirti. Marr shpirt (*zemër). Ia mori shpirtin (dikujt). 1. E mundoi shumë; e rraskapiti, e sfiliti; i mori frymën; i nxori shkumë (nga goja); i nxori qumështin e nënës. 2. E shfrytëzoi deri në palcë; i rropi (i hoqi, i mori) lëkurën; e rropi të gjallë (dikë). 3. E rrahu keq dikë, e shqepi, e zhdëpi; e bëri për vdekje (dikë); i mori frymën; e hëngri të gjallë (dikë); e futi (e vuri) të gjallë në varr (në dhe) (dikë); i nxori shkumë (nga goja); i nxori qumështin e nënës; i nxori dhëmbë e dhëmballë; e bëri të përmjerrë (të vjellë) gjak (dikë); ia nxiu jetën; ia mori avullin. S’e kam marrë shpirtin me *qira. Sikur e ka marrë shpirtin me *qira (hua) (dikush) keq. Sa për të mbajtur shpirtin sa për të jetuar, sa për të mos vdekur urie; shumë pak (për ushqime etj.); sa për të mbajtur frymën. Nuk ia mbaj dot shpirtin (dikujt) nuk e shpëtoj dot, nuk e mbaj dot në jetë një të sëmurë rëndë; i kam bërë të gjitha përpjekjet, s’kam lënë gjë pa bërë për ta mbajtur gjallë. Mbaj shpirtin (frymën) *gjallë (me diçka). Më mbeti *brengë në zemër (në shpirt) (diçka). Më mbeti *peng në shpirt (në zemër) (diçka). Më mbeti *plagë në shpirt (në zemër) (diçka). I ka mbetur shpirti në *fije të perit (dikujt). Ma mbushi shpirtin (*zemrën) (plot) (dikush a diçka). M’u mbush shpirti (*zemra) me helm. M’u mbush shpirti (*zemra) (plot). Me mish e me shpirt. S’u ndahet shpirti rrinë gjithnjë bashkë, ngaqë e duan shumë njëri-tjetrin. I ndrittë shpirti! thuhet për një të vdekur në shenjë nderimi a respekti për veprën e tij; mos u harroftë kurrë! Ma ngopi shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më kënaqi shumë, më dha kënaqësi të plotë; më lumturoi; ma mbushi shpirtin (zemrën) (plot). M’u ngop shpirti (zemra) u kënaqa plotësisht, e plotësova një dëshirë a një kërkesë; u lumturova; m’u mbush shpirti (zemra) (plot). Ma ngroh shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Më ngrohet shpirti (*zemra). Më është ngulur (më është ngulitur) në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). Më ngjeth shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). Më ngjethet shpirti (*zemra). M’u ngjit në shpirt (në*zemër) (dikush a diçka). M’u nxi (m’u nxiros) shpirti (*zemra). Ma nxiu (ma nxirosi) shpirtin (*zemrën) (dikush). E nxjerr nga shpirti (nga *zemra) (dikë a diçka). I pikon shpirti nga hundët (dikujt) shih ta zësh (ta kapësh) për hunde, i del shpirti (dikujt). Më pikon në *zemër (në shpirt) (për dikë a për diçka). Më plagosi shpirtin (*zemrën) (dikush a diçka). M’u plagos shpirti (*zemra) (nga dikush a nga diçka). Më plasi shpirti (zemra) vuaj thellë nga hidhërimi a nga një fatkeqësi e madhe dhe e papritur, nuk më duron dot shpirti një dhembje të tillë; vuaj thellë nga një dëshirë e zjarrtë, u këputa nga malli për dikë, kam dhembje shpirtërore për dikë a për diçka që e dua shumë dhe e pres prej shumë kohësh; m’u zu shpirti ngjak; m’u fry (m’u enjt) zemra. Më plasi shpirtin (zemrën) (dikush a diçka) më mërziti shumë; më dëshpëroi shumë, më helmoi; më mundoi shumë; më plasi buzën; më plasi shpretkën; ma pruri (ma solli) në majë të hundës; më bëri verem; m’u bë gur në opingë; pëlcet edhe gurin (dikush); ma zuri shpirtin ngjak (dikush). Më preku në shpirt (në *zemër) (dikush a diçka). U preka në shpirt (në *zemër). Më qan shpirti (*zemra) (për dikë a për diçka). Ku i qëndron shpirti! (dikujt) është shumë i dobët, është tretur fare; është bërë kockë e lëkurë (dikush). M’u rëndua shpirti (*zemra). Me rëndon në shpirt (në *zemër) (diçka). Më sëmbon (më ther) në shpirt (në *zemër) (për dikë a për diçka). Ia sjell shpirtin (zemrën) në *vend (dikujt). Ia ka shitur shpirtin *shejtanit (dikush) keq. Nuk ia shes shpirtin *shejtanit. Për shpirt të babait falas, për asgjë (për diçka që nuk dua ta jap). Me shpirt (me *zemër) të bardhë. Shpirti binjak njeri shumë i ngjashëm e shumë i lidhur me një tjetër. Me shpirt (me *zemër) të copëtuar. Me shpirt (me *zemër) të djegur (të përvëluar). Me shpirt ndër dhëmbë (në gojë). 1. Me mundim të madh, me shumë vuajtje, me zor të madh, duke shtrënguar dhëmbët. 2. (dikush). Gati për të vdekur, sa mezi mbahet; si i mbyturi nëpër shkumë. Me shpirt (me *zemër) në fyt. Për shpirt të gomarit! iron. kot, duke shkuar mundi humbur, kur s’ia vlen të punosh; pa fituar gjë vetë. Me shpirt (me *zemër) të gjerë. Me shpirt (me zemër) të helmuar shumë i dëshpëruar, i helmuar, që ka vuajtur një hidhërim të thellë a një fatkeqësi të madhe; me shpirt (me zemër) të vrerosur. Me shpirt të keq (me zemër të keqe) zemërkeq; me keqdashje; kund. me shpirt (me zemër) të mirë. Me shpirt (me *zemër) të lënduar. Me shpirt të madh (me *zemër të madhe). Sa për shpirt të miut iron. fare pak, sa për ta lagur gojën; me dorë të shtrënguar (me dikë që ka nevojë. Me shpirt (me *zemër) të mirë. Me shpirt (me *zemër) të ngushtë. Shpirt njeriu shumë i mirë, i njerëzishëm e i dhembshur; i butë e i dashur. Me shpirt të njomë që preket lehtë, shumë i ndjeshëm; delikat. Me shpirt (me *zemër) të pastër (të kulluar). Me shpirt (me *zemër) të plagosur. Me shpirt (me *zemër) të plasur. Me shpirtin (me *zemrën) plot. Me shpirt (me zemër) të qëruar çiltërisht, pa prapamendime; i çiltër, i kulluar; me shpirt (me zemër) të pastër (të kulluar). Me shpirt të trazuar i shqetësuar; me dyshime e me frikë për diçka; i turbulluar. Shpirtra të vdekur libr. përçm. njerëz pa asnjë vlerë e pa kurrfarë rëndësie, që kanë marrë fund e s’bëjnë dot asgjë. Me shpirt (me *zemër) të vogël. Me shpirt (me *zemër) të vrarë. Me shpirt të vrerosur shih me shpirt (me zemër) të helmuar. Me shpirt të zi (me zemër të zezë) shpirtzi, zemërzi; me të keq; kund. me zemër (me shpirt) të bardhë. Me shpirt (me *zemër) të zjarrtë. Ma thau shpirtin (zemrën) (dikush a diçka). 1. Më la të vetëm e të shkretë, m’i mori a m’i zhduku gjithë të afërmit; më vrau edhe djalin e vetëm. 2. Më bëri të pandjeshëm, të mos shijoj të bukurën e të mirën, të mos gëzohem e të mos dëfrej. Nga *thelbi i shpirtit (i zemrës). Në *thellësi të shpirtit. I erdhi shpirti (dikujt) u përmend pas një humbjeje të ndjenjave; i erdhi fuqia përsëri, u gjallërua; erdhi në vete. Më erdhi shpirti (zemra) në *fyt. Më erdhi shpirti (qumështi i nënës) në *majë të hundës. Më erdhi shpirti (zemra) në *vend. Më vlon në shpirt (në zemër) (diçka) e përjetoj thellë diçka, e ndiej shumë dhe dua ta shfaq; kam një dëshirë të madhe që dua ta shpreh a dua ta plotësoj; më vjen me forcë e s’më lë të qetë një dëshirë e zjarrtë a një qëllim i lartë; më flakëron zemra₂ (shpirti) (për diçka). Ta zësh (ta kapësh) për *hunde, i del shpirti (dikujt). Ma zuri shpirtin *ngjak (dikush). M’u zu shpirti *ngjak.