FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

SHÍLT/E,~JA f. sh. ~E, ~ET [SHILTÉ,~JA f. sh. ~, ~TË] 1. Dyshek i hollë e i ngushtë, i mbushur me lesh, me pambuk, me lecka etj., që shtrohej pranë vatrës ose mbi minder. Shilte e fortë. Shilte me ngjyra. Ulem mbi shilte. - Shtro shilten! Shilte me porosi.
2. Sixhade me qëndisje të thjeshtë dhe me thekë të gjata. Shilte e re.

►SHTRÍ/HEM jovep., ~VA (u), ~RË vetv. 1. vetv. E ndej trupin mbi diçka, mbështetem sa gjatë gjerë mbi diçka me gjymtyrë të ndera; bie në shtrat a në një vend tjetër për të fjetur a për t'u çlodhur. Shtrihem në bar (në kashtë, në rërë, në tokë). Shtrihem në shtrat (në dyshek, në kolltuk, në shilte). Shtriheshin hijeve. U shtri poshtë makinës. Shtrihem përmbys (në shpinë, barkas). Nuk shtrihem në drekë. Shtrihu pak të çlodhesh! Shko shtrihu!
2. vetv., vet. v. III Zë një hapësirë a një sipërfaqe të caktuar, ndodhet, gjendet, hapet. Shqipëria shtrihet buzë Adriatikut dhe Jonit. Myzeqeja shtrihet nga Shkumbini deri në Vjosë. Labëria shtrihet në një zonë malore. Arat shtriheshin buzë lumit. Përpara nesh shtrihej qyteti (deti, një fushë e gjerë).
3. edhe fig., vetv., vet. v. III Përhapet duke mbuluar një hapësirë a një sipërfaqe të gjerë; e zmadhon sipërfaqen e vet, fryhet (për detin, liqenin, kënetën, lumin). Mjegulla po shtrihej mbi tokë. Nata (terri) po shtrihej mbi fshat. Prapë u shtri deti (liqeni, lumi).
4. vetv. Gjendem i rënë e i nderë përdhe, gjendem i vdekur përdhe. Më tej shtriheshin pesë të vrarë.
5. vetv., vet. v. III Zgjatet a shkon në një drejtim të caktuar ose drejt diçkaje. Shinat do të shtrihen drejt Vlorës. Shtrihet në gjerësi e në thellësi. Kanali shtrihej drejt detit. Shtrihet nga jugu në Veri (nga lindja në perëndim).
6. vetv., vet. v. III Zgjerohet, merr përpjesëtime më të mëdha; përhapet (në një hapësirë më të madhe, në shumë objekte, fusha studimi e veprimtarie). Korrja e grurit (vjelja e duhanit) është shtrirë në të gjithë rrethin. Garat u shtrinë në të gjitha fabrikat. Arsimi 8-vjeçar është shtrirë në të gjithë vendin. Është shtrirë shumë rrjeti elektrik (rrjeti tregtar). Veprimtaria e tij shtrihej në shumë fusha. Është shtrirë shumë ai po merret njëkohësisht me shumë gjëra.
7. vetv., vet. v. III Vepron a ushtron veprimin e vet; zbatohet. Në vendet ku shtrihej sundimi kolonial (ndikimi i huaj). Kontrolli i cilësisë shtrihet mbi...
8. vetv., vet. v. III Shpërndahet brenda një periudhe kohe të caktuar; shkon nga një cak deri në një cak tjetër kohor. Shtrihet në kohë. Lëndë mësimore që shtrihen në dy vjet. Shtrihet nga mesjeta deri në kohën e re.
9. vetv. Shtriqem, shtrij trupin e gjymtyrët. Ç’ke që shtrihesh ?
10. pës. e SHTRIJ.

►SHTR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u) ~ÚAR 1. vetv. Ulem e rri; ulem për të ngrënë e për të pirë; ulem e rri gjatë diku për të bërë muhabet me nge. Shtrohem në shesh (mbi bar, mbi shilte). U shtrua në krye të vatrës. U shtruan në tryezë (rreth sofrës). U shtruan në bisedë. Shtrohem të ha drekë. Ishin shtruar në kafene (në klub). Është shtruar mirë (si në shtëpinë e tij). U shtrua këmbëkryq. U shtruan vendçe u ulën e ndenjën sipas zakonit të vendit.
2. vetv. Shkoj në një institucion shëndetësor e rri aty ca kohë për t'u mjekuar për ndihmë tjetër mjekësore. U shtrua në spital (në shtëpinë e lindjes). U shtrua për operim.
3. vetv., vet. v. III Bie duke formuar një shtresë pak a shumë të trashë e duke mbuluar gjithë vendin (për borën). U shtrua bora e re mbi të vjetrën.
4. vetv., vet. v. III Ulet, rrafshohet, sheshohet; qetësohet, bie, ulet (për detin, lumin etj.); fig. bëhet më i qetë. Është shtruar bari. Nuk i shtroheshin flokët. U shtrua deti (lumi, liqeni). U shtrua biseda (muhabeti, diskutimi).
5. vetv. vet. v. III Bie klloçkë. U shtrua pula.
6. fig., vetv. I hyj diçkaje me zell e me dëshirë, punoj me ngulm. I është shtruar punës (mësimit, shkollës).
7. vetv., vet. v. III Paraqitet, del përpara për ta shqyrtuar, për ta zgjidhur etj. (një çështje, një detyrë etj.). Shtrohet pyetja... Çështja shtrohet kështu... Shtrohen detyra të reja.
8. vetv. Vihem nën pushtetin a nën sundimin e dikujt, nënshtrohem; i bindem dikujt, bëj si të më thotë ai. Shqiptarët nuk iu shtruan kurrë të huajit. Nuk shtrohet ky popull. Iu shtrua vullnetit të prindërve.
9. vetv. Mblidhem, bëhem i bindur e i urtë, filloj të sillem mirë, heq dorë nga çapkënllëqet, urtësohem. Është shtruar çuni. Do të shtrohet edhe ai. Kur u martua, u shtrua.
10. vetv. Veproj sipas një udhëzimi, vendimi a porosie; vihem përpara dikujt që të vlerësojë veprimet a sjelljet e mia. I shtrohem stërvitjes. I shtrohem mjekimit. I shtrohej tatimit. Iu shtrua gjykimit të masave.
11. vetv., vet. v. III Mësohet për herë të parë si kafshë ngarkese a shale. U shtrua mëzi.
12. vetv., vet. v. III Punon njëfarë kohe (një motor a automjet) për provë (kur është fare i ri a kur ka dalë nga riparimi i përgjithshëm), që të zënë vend e të përshtaten sa më mirë njëra me tjetrën pjesët e ndryshme dhe të përballojnë pa dëmtime punën e mëtejshme me ngarkesë të plotë. Është shtruar mirë motori (makina).
13. pës. e SHTROJ.
♦Shtrohem (ulem) *këmbëkryq (me dikë). Shtrohem në *kuvend (me dikë). Shtrohem *rrafsh (me dikë). Shtrohem *vendçe (te dikush).

SHTÚP/Ë,~A_II f. sh. ~A, ~AT 1. Pjesa me fije më të trasha që del pas krehjes së lirit a të kërpit dhe që përdoret për të mbushur dyshekë, shilte etj. ose për të zënë të çarat e vozave, të barkave etj. Shtupë kërpi (liri). Ndaj grethin nga shtupa. Zë të çarat (vrimat) me shtupë. Mbush shilten (samarin) me shtupë.
2. Një copë leckë e mbledhur shuk, misërishte, dru etj., që përdoret në vend të tapës për të mbyllur një shishe, një shtambë, një bucelë etj.; leckë a diçka tjetër (fije liri etj.), që përdoret për të zënë të çarat e vozave, të barkave etj.; leckë që përdoret për të larë enët ose dyshemenë, sukull. Shtupë lecke. Shtupë enësh. Shtupa e shishes (e katruves, e bucelës). I vë (i heq) shtupën. Zë (mbyll) me shtupë. I shkoj (i bie) një shtupë dhomës (shtëpisë).
3. min. Lënda me të cilën shtupohen birat e minave.
4. Diçka e thatë, pa lëng dhe e ngjeshur; shuk mishi a i një ushqimi tjetër, që ka mbetur pa lëng nga të përtypurit e të mbajturit gjatë në gojë dhe nuk gëlltitet dot. Shtupë djathi. Shtupë mishi.
5. si mb. I thatë, i ngjeshur e që mezi përtypet (zakonisht për disa ushqime që duhet të jenë të buta e me lëng). E paska bërë përsheshin shtupë. Iu bë shtupë mishi në gojë.
♦Më bëhet zemra shtupë e humb fare guximin, ligështohem shumë. Ma bëri zemrën shtupë (dikush a diçka) ma topiti fare guximin, më ligështoi shumë. E bëri shtupë enësh (dikë) e shau mbarë e prapë, s’i la gjë pa thënë; e përbuz; e bëri leckë; e mori nëpër këmbë. I doli shtupë (dikujt) i doli bosh, dështoi; s’pati asnjë dobi, s’nxori gjë në dritë me përpjekjet e tij; i doli shterpë. Ia la shtupë (dikujt) ia la një punë në një gjendje të atillë, që të mos dijë se nga t’ia mbajë; ia përplasi dikujt një punë; ia la shuk; ia la në derë. Ia mbyll (ia zë) *gojën me shtupë (dikujt). I qiti shtupën (dikujt) nuk la gjë pa i thënë dikujt; i prishi përfundimisht marrëdhëniet me dikë. I vuri shtupën gojës (dikush) e preu së foluri, nuk flet fare; i vuri tapën gojës; e mbylli (e qepi, e kyçi) gojën.

ZHAPÓSUR_I (i, e) mb., bised. 1. Që është ligështuar e është tretur sa i ka mbetur vetëm lëkura. Në shilte rrinte i heshtur një burrë i zhaposur.
2. Që i është bërë lëkura tërë rrudha, që është fishkur e tharë. Me fytyrë të zhaposur.