FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BALATÚR,~I m. sh. ~A, ~AT ndërt., arb. Kryeshkallë; sheshpushim i shkallëve.

LËM/Ë,~Í m. sh. ~ÉNJ, ~ÉNJTË 1. Shesh i vogël, zakonisht i shtruar me rrasa guri dhe me një strumbullar në mes, ku shihen të lashtat me kuaj; vendi ku mblidhen duajt e të lashtave dhe shihen me makinë. Lëmi i drithit (i grurit, i elbit, i thekrës). Kuajt e lëmit. Strumbullari (druri) i lëmit. Rrasat e lëmit.
2. Sasia e drithit që shihet njëherësh; sasia e prodhimit që nxirret njëherësh nga përpunimi i diçkaje. Lëmi i parë (i dytë). Lëmë ulliri.
3. Koha e shirjes së të lashtave dhe vetë shirja e të lashtave; koha e prodhimit të diçkaje; koha e vjeljes së pemëve. Koha e lëmit. U mbyll lëmi. Para (pas) lëmit. Në lëmë të grurit (të rakisë, të ullinjve, të pemëve). Puno sot e paratë në lëmë. (fj. u.).
4. bised. Vend i sheshtë e i gjerë ku grumbullohet lënda e parë e diçkaje ose ku sillen prodhime të ndryshme. Lëmi i druve. Lëmi i barit (i kashtës së bagëtive). Lëmi i pambukut (i leshit). Lëmenjtë e kripës oxhakët e mbushur me kripë.
5. Vend i hapët ku zhvillohet diçka; shesh pushimi; fushë, shesh. Në lëmë të qytetit (të fshatit) në qendër të qytetit a të fshatit. Lëmi i burrave. Lëmi i luftës (i betejës). Lëmi i shkallëve. Ra në lëmë të mejdanit.
6. Gropë e gjerë, ku gatuhet balta për të bërë qerpiç, tulla, tjegulla ose enë të ndryshme; vendi ku hapen, thahen dhe piqen këto sende prej balte. Lëmi i kumisë (i kaminës). Lëmi i tullave (i tjegullave).
7. fig. Fushë e veprimtarisë njerëzore. Në lëmin e ekonomisë (e arsimit, e kulturës, e shkencës). Në lëmin e mbrojtjes. Në çdo lëmë të jetës.
8. bised. Numër i madh njerëzish a kafshësh; sasi e madhe sendesh; grumbull. Lëmë njerëzish. Lëmë kuajsh (gomarësh). Lëmë drush. Lëmë me domate (me bostan).
9. Rreth i errët që bëhet përqark syve nga lodhja, nga pagjumësia ose nga ndonjë sëmundje. Lëmi i syrit. I ka zënë syri lëmë.
10. Rreth i ndritshëm që shihet nganjëherë rrotull hënës a diellit; rreth. Lëmi i diellit. Ka vënë lëmë hëna. Dallëndyshja bën lëmë në ajër vjen rrotull në ajër.
11. Njollë e madhe e diçkaje; pellg. Lëmë gjaku. Lëmë boje. U bë gjaku lëmë u derdh shumë gjak.
12. Rrotullamja e mullirit të vajit, që shërben për të shtypur ullinjtë. Lëmi i mullirit të vajit. I shtien (i shtypin) ullinjtë në lëmë.
13. bised. Zgjua, koshere bletësh. Lëmi i bletëve.
14. si ndajf., bised. Plot; grumbull. E gjeti të shtruar lëmë. U mbush vendi lëmë. U mblodhën lëmë njerëzit. Fusha ishte lëmë me të vrarë. E shtroi (e bëri) lëmë mbrëmë.
✱Sin.: shesh, vrah, shirje, prodhim, vjelje, vendgrumbullim, sheshpushim, gropë, fushë, degë, mori, grumbull, rrathë, brerore, pellg, rrotullame, zgjua, koshere, plot.
♦ U bë lëmë (diçka) u shkatërrua fare, u sheshua e u thërrmua krejt; u bë rrafsh me tokën; u bë lëndinë. E bën lëmë (dikush) është shumë mikpritës, s’di ç’të bëjë që të të kënaqë, të pret me gjithë zemër; e ndan bukën në çerep; e ka derën të hapur; pret e përcjell; i rri sofra shtruar (dikujt). E bëri lëmë. 1. (diçka) E shkatërroi fare diçka, e shkretoi; e rrafshoi, e sheshoi; e thërrmoi krejt; e bëri rrafsh me tokën; e fshiu (e zhduku) nga faqja e dheut. 2. (diku) E bëri rrëmujë diku a e mbyti me plehra. Ia bën lëmë (dikujt) ia paraqit të lehtë, të zbukuruar a të këndshme diçka; e bën fushë me lule (dikush); e bën shesh me lule (dikush). Flet për *gogla dushku në lëmë (dikush). E gjeti lëmë të shirë (dikush) e gjeti gati a të përfunduar diçka; nuk u mundua fare vetë; e gjeti sofrën (lëmin) të shtruar. E gjeti lëmin (sofrën) *shtruar (dikush) keq. E kam lëmë kam plot të mira, nuk më mungon asgjë, jam në bollëk. Lëmë pa drithë (pa bereqet) dikush a diçka që nuk sjell ndonjë dobi ose nuk ka ndonjë vlerë; pemë pa kokrra. Në lëmë të duhanit kurrë, asnjëherë; kur të hipë gomari në fik; kur të pjellë mushka; kur të flasin lopët; kur të bëhen dy ditë bashkë. (Sillet) si *kali në lëmë (dikush) mospërf. Në lëmë të qepëve iron. shih në lëmë të urovit tall. Në lëmë të urovit tall. kurrë, asnjëherë; kur të shijë Hajdini urovë; në lëmë të duhanit. Ta shet lëmin me gjithë *byk (dikush) keq. (Shin) si *kali në lëmë (dikush). Shin lëmë (dikush) bën si do vetë, nuk përfill e nuk pyet askënd, vepron sipas kokës së vet.

PLATFÓRM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Vend i rrafshët, pak i ngritur nga toka, i ndërtuar në një stacion hekurudhor etj. Platforma e stacionit. Mos qëndroni në platformë!
2. Shesh pushimi në shkallët e një ndërtese disakatëshe; vend i sheshtë a diçka që ka një pamje të tillë, më i lartë se pjesa përreth; podium. Platformat e shkallëve. Platforma e shkëmbit një copë vend i sheshtë në një shkëmb të thepisur. U ngjit (hipi) në platformë.
3. fig. Parime, pikëpamje e kërkesa politike, ideologjike etj., në bazë të të cilave vepron një parti, një grup i organizuar njerëzish etj.; program veprimi për një parti. Platformë politike (ideologjike, organizative). Përcaktuan (përpunuan, rishikuan, paraqitën, pranuan) platformën. Doli me një platformë të re.
✱Sin.: podium, sheshpushim, pikëpamje, program.

SHESH,~I_I m. sh. ~E, ~ET 1. Vend i rrafshët, i hapët, pa drurë dhe i papunuar ose i shtruar; fushë. Shesh i ri. Shesh i madh (i vogël, i gjerë). Shesh me bar. Dolën në një shesh.
2. Zonë e hapur në qytet a në fshat, në kryqëzimin e dy ose më shumë rrugëve, e rrethuar me ndërtesa, e mbjellë me bar dhe pemë dhe që mund të përdoret si park. Shesh i madh (i vogël, i gjerë). Sheshi i lagjes (qytetit, i fshatit). Sheshet e kryeqytetit. Sheshi i pallatit. Sheshi “Nënë Tereza”. Sheshi “Adem Jashari”. Sheshi para bashkisë.
3. Vend i hapur, i caktuar për diçka; vend i posaçëm ku zhvillohen veprimtari të ndryshme. Shesh veror (ditor) vend i posaçëm i pajisur me lojëra e mjete të tjera të nevojshme, ku fëmijët kalojnë në mënyrë të organizuar pushimet verore. Shesh sportiv. Shesh publik hapësirë për të gjithë banorët. Shesh lojërash. Sheshi i burrave (etnogr.) vend në fshat ku mblidheshin ose ndesheshin burrat. Sheshi i kuvendit (etnogr.) vendi ku mblidheshin e kuvendonin burrat e ku merreshin edhe vendime. Shesh ndërtimi (ndërt.) vend i caktuar për ndërtim. Shesh prodhimi (ndërt.) vendi ku përgatiten materiale të ndryshme ndërtimi. Shesh montimi (ndërt.) vendi ku bëhet montimi i materialeve të parapërgatitura. Shesh stërvitjeje. (usht.) Sheshi i lëshimit të raketave. (usht.) Sheshi i ngarkim-shkarkimit. Sheshi i shpimit (të një pusi nafte). Shesh armësh vendi ku përgatiten dhe prej ku mund të fillojnë veprime luftarake. Shesh xhirimi vendi ku xhirohet një film. Sheshi i pazarit vendi ku shiten e blihen mallra të ndryshme.
4. Pjesë toke e sheshtë, truall, tokë, dhe. Rri (ulem) në shesh. Pushoi në shesh. Çohem nga sheshi. Nafta mori sheshin derdhet e përhapet përdhe.
5. Hapësirë toke ku zhvillohet një ngjarje a një veprimtari, vend, fushë. Sheshi i protestave. Sheshi i betejave (i luftërave). Sheshi i koncerteve. Sheshi i mitingjeve.
6. fig. Vendi ku vihet në provë a dëshmohet diçka. Sheshi i integritetit (i nderit). Sheshi i trimërisë (burrërisë). Sheshi i heroizmave.
6. Pjesë e rrafshët e diçkaje, faqe, sipërfaqe. Shesh pushimi (ndërt.) pjesa e sheshtë në kthesat e shkallëve të një ndërtese, sheshore. Sheshi i tryezës (i bankës). Sheshi i kudhrës. Sheshi i shpatës faqja e shpatës. Sheshi i këmbës shputa e këmbës. Sheshi i ballit. Sheshi i kokës pjesa e sipërme e kokës, që vjen si e rrafshët.
7. fig. Hapësirë e lirë për të menduar, për të vepruar etj. Gjeti shesh. Siguroi shesh. I la shesh të lirë dikujt.
8. si mb. Që është i sheshtë, i rrafshët. Tokë shesh. Truall shesh. E bëri shesh.
✱Sin.: fushë, lëndinë, rudinë, rrafsh, lëmë, dystinë, sheshore, pjacë, fushalog, fushore, potolog, zblok, mejdan, arenë, log, faqe, sipërfaqe, sheshpushim.
♦ E bëri sheshin *breg (dikush) iron. E bën shesh me lule (diçka) shih e bën fushë me lule (diçka). Ra e drejta në shesh u bë diçka me drejtësi për të gjithë; u trajtuan të gjithë barabar, nuk iu mbajt ana askujt; ra e drejta në mes; vajti haka tek i zoti. I dolën *lakrat në shesh (dikujt). I dolën *të palarat në shesh (dikujt). Del në shesh (diçka) zbulohet, bëhet e dukshme, e shohin të gjithë; përhapet, bëhet e njohur; bëhet e qartë; del sheshit; merr sheshin; del në fushë; del mbi ujë; del në dritë; del në faqe; i del flaka (diçkaje). I duket bregu shesh (dikujt) shih i duket deti kos (dikujt). I duken malet shesh (dikujt) shih i duken malet fushë (dikujt). Gjen shesh e bën përshesh (dikush) bën si do vetë, sepse nuk e pengon njeri, përfiton nga rasti a nga rrethanat dhe sillet e vepron si i do qejfi; shfrytëzon dobësi të ndryshme, mungesën e rregullit, të kontrollit etj. për të bërë rrëmujë a për t’i çuar punët pa pengesa andej nga do vetë. Gjeti shesh të lirë (dikush) shih gjeti (ka) fushë të lirë (dikush). E ka trurin shesh (*të lëmuar, rrafsh) (dikush) përçm. S’e lë të bjerë në shesh (dikë a diçka) shih s’e lë të bjerë përdhe (përtokë) (dikë a diçka). I la shesh të lirë (dikujt a diçkaje) shih i la fushë të lirë (dikujt a diçkaje). Mori sheshin (diçka) e shohin të gjithë, doli haptas; u përhap dhe e morën vesh të gjithë; doli sheshit. Nuk nxjerr gjë në shesh (dikush) nuk arrin ta përfundojë diçka; nuk është i aftë të mbarojë një punë; nuk ka arritje të mira; nuk nxjerr gjë në krye; nuk nxjerr gjë në treg. Ia nxori *lakrat në shesh (dikujt). Ia nxori *të palarat në shesh (dikujt). E nxjerr në shesh (diçka) e zbuloj një gjë që mbahej e fshehtë a nuk dihej; e bëj të njohur, e shpall; e nxjerr në fushë; e nxjerr në pazar; vë re. Në shesh të burrave (të mejdanit) aty ku provohen forcat ndershmërisht e burrërisht; haptas e trimërisht, ballë për ballë. I shkel *këmba shesh (dyst) (dikujt).

SHESHÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Shesh i vogël. Ndërtesa ishte ngritur afër një sheshoreje. Sheshore me bar të njomë. Pushoi në një sheshore.
2. usht. Vend i sheshuar për të vënë topin, mortajën etj. Sheshorja e mitralozit (e topit). Bëri gati sheshoren.
3. ndërt. Hapësirë e lirë si një shesh në krye të shkallëve në një kat të ndërtesës, shesh pushimi. Sheshorja e shkallëve. Sheshorja e ndihmonte të ngjitej në katet e tjera. U mbush me frymë në sheshore. Ndalu pak te sheshorja.
✱Sin.: shesh, sheshpushim, vendpushim, kryeshkallë.

SHESHPUSHÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. ndërt. Pjesë e sheshtë në kthesën e shkallëve, shesh pushimi, sheshore. Ai pallat nuk kishte asnjë sheshpushim. Qeni po qëndronte në sheshpushim. Mbyllja e dyerve të ashensorit në sheshpushim.
2. Vend i caktuar në rrugën e automjeteve për ndalimin e tyre për një periudhë të shkurtër. E ndali makinën në një sheshpushim. Nuk gjeti ndonjë sheshpushim aty afër. Makinën e zhvendosi në një sheshpushim. E priti mjeshtrin në sheshpushimin e parë.
✱Sin.: shesh, sheshore, vendpushim, kryeshkallë.

VENDPUSHÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Vendi ku pushon dikush, vend për pushim.
2. ndërt. Sheshpushim.
✱Sin.: sheshore, kryeshkallë.