FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AMÉL/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Trillim dinak e tinëzar që bëhet për të mashtruar a për të joshur dikë, për t’iu shmangur ose për t’u bërë bisht detyrave ose përgjegjësisë; amel. Ia bëri një amele. Nuk la amele pa përdorur për ta mundur. Kurdisi amele të ndryshme.
✱Sin.: dredhi, dinakëri, dhelpëri, sherr.

BELÁ,~JA f. sh. ~, ~TË dhe ~RA, ~RAT bised. 1. Punë që sjell të këqija e ngatërresa, vështirësi që sjell shqetësime, diçka e padëshirueshme dhe e mërzitshme; kokëçarje, telash, hall. Bela e madhe (e keqe). Punë me bela. Isha në bela. E ka bela. I ra një bela. E zuri belaja. Ra në bela. E futi në bela. I hapi belara. Shpëtoi nga një bela. S'u hyn belarave. Mezi u bind me njëqind belara. E kërkoi vetë belanë. Këndonte këngën e bejkë belasë. Të thashë dy fjalë, ti mbushe dynjanë, / Rraha për të mirë, po gjeta belanë! (folk.). Me paranë gjen belanë. (fj. u.). Nga badihavaja, të gjen belaja. (fj. u.). Gurë, gurë bëhet një kala, fjalë, fjalë bëhet një bela. (fj. u.). Goja bën kala, goja bën bela. (fj. u.). Po të ishte belaja e mirë, gjithkush e mbillte në bahçe. (fj. u.). Kush i ndez qiri shejtanit, gjen belanë. (fj. u.). Fajin e ka gjuha, belanë e pëson koka. (fj. u.).
2. anat., krahin. Shtrati i pjellës te kafshët. E nxori belanë.
✱Sin.: kokëçarje, telash, hall, sëkëlldi, taksirat, zavall, brengë, hidhërim, kusur, e keqe, shtrëngesë, ngushticë, paçariz, dert, qeder.
♦ M’u bë (më ra) bela (dikush) shih m’u bë barrë (dikush). Ia bëri bela (dikujt) shih ia hodhi (ia shkarkoi) barrën₁ (dikujt). I ra barku në bela (dikujt) iron. hëngri e piu mirë e mirë, ka rënë në gjithë të mirat. E blen belanë me *para (dikush). Gjeç belanë! mallk. e pësofsh. Gjeta belanë 1. (me dikë). U ngatërrova keq me dikë, e kam të vështirë me të, më ndezi me të, nuk di si t’ia bëj; më polli (më ndezi) belaja; më polli sherri; më polli djalli bised. 2. Më ra një hall i madh, e pësova keq; më zë një e keqe; më mbeti (m’u var) samari në bark; shkela mbi gjarpërinj. Kërcen *prifti nga belaja tall. Kërkon bela me para (dikush) ua hyn vetë rreziqeve e vështirësive pa u menduar gjatë, nuk i llogarit pasojat, vete drejt një rreziku kot, edhe kur nuk duhet ose kur i kushton. Më polli (më ndezi, më gjeti) belaja (me dikë) kam ndeshur në vështirësi të mëdha me dikë, u ngatërrova keq e gjendem ngushtë në marrëdhënie me të, më ka ndezur me të; gjeta belanë; më polli groshi. Ia qau belanë (dikujt) e rrahu, e dërrmoi; i punoi qindin. E ujit belanë (dikush) nxit dikë për të bërë diçka të keqe; fut dikë në sherr me të tjerët; e acaron gjendjen; fut spica; i fut (i shtie) mizat (dikujt); ia ngre mendjen (dikujt); i futi (i shtiu) xixat (dikujt); kund. i ftohu (i uli, i shoi, i shtroi, i zbuti) gjakrat.

BELAQÁR,~E mb., bised. 1. Që u nxjerr vazhdimisht ngatërresa e belara të tjerëve, që u bie më qafë të tjerëve; që kërkon sherr. Çun belaqar.
2. si em. m. e f. Sipas kuptimit të mbiemrit. Belaqari-ngatërrestari (fj. u.). - Me ç’mend i shkon prapa belaqarit?

BÍE_II vep., RASHË, RËNË jokal. 1. vet. v. III Ndodh, vjen rastësisht; qëllon, rastis; e merr, e prek, e përfshin (kryes. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Më ra udha (rruga). Më ra rasti. Më ra puna. Më ra ndër mend. I ranë sytë mbi diçka. Më ra (më hyri, më shkoi, më erdhi) në vesh. Më ra papritur (e papritur, befas). Ra fjala. Sido që të bjerë puna. Lajmi ra si bombë. Ra biseda (muhabeti). Ra tërmeti. Me ç'të më bjerë në dorë. I ra një vdekje. I ra plani një shtëpie etj.
2. vet. v. III Qëllon në një kohë të caktuar, e ka kohën në një vit, në një muaj, në një javë a në një ditë të caktuar, rastis, takon, ndodh, godit, përkon. Bie të hënën. Bie në fund të javës. - Kur bie Viti i Ri? Ra në pranverë.
3. edhe fig. Ndodhem papritur ose padashur në rrethana zakonisht të këqija e të vështira; arrij në një gjendje të caktuar, kaloj në një gjendje shpirtërore; hyj, futem (edhe në një varg njësish frazeologjike). Ra në grackë (në lak, në kllapë, në kurth, në grep). Ra në greminë. Ra në pritë (në pusi). Ra në rrezik (në fatkeqësi). Ra në hall (në vështirësi, në bela). Ra rob (pre, viktimë). Ra në burg. Ra brenda (bised.) e futën në burg. Ra në duart (në thonjtë, në kthetrat) e dikujt. Ra nën sundimin (nën ndikimin) e dikujt. Ra ngushtë (keq). Ra në gjak (në armiqësi). Ra në zi. Ra në gabime. Ra borxh (bised.). Ra në përleshje (në luftë, në përpjekje). Ra në varfëri (në mjerim, në skamje). Bie në mendime (në mëdyshje). Ra në të thella. Ra në të zeza u zhyt në mendime të këqija. Ra në dëshpërim (në hidhërim). Ra në dashuri. Ra në plogështi. S'bie në vetëkënaqësi (në shkollarizëm, në formalizëm). Ranë në oportunizëm (në idealizëm, në subjektivizëm). Ra në kllapi. Bie në gjumë (në qetësi, në heshtje). Ra në krizë (në amulli). Ra me barrë. Ra klloçkë pula. Më ranë veshët rehat. Ra si miu në hauz (në poç). Shpëtoi nga shiu e ra në breshër. (fj. u.). Shpëtoi nga lumi e ra në det. (fj. u.). Iku nga tymi e ra në zjarr. (fj. u.). Trimi nuk bie në duar i gjallë. (fj. u.).
4. Ndesh papritur në diçka; gjej befas diçka, zakonisht me shumicë; turrem i etur mbi diçka. Ra në tokë të butë. Ra sharra në gozhdë. Ramë në një pyll. Gjeologët ranë në bakër. Ra në para (në bollëk). Ranë në mina. Bie në gjurmë. Delet ranë në kripë. Ra si kali në tagji.
5. Qëlloj në një grup njerëzish, rastis me të tjerë, hyj rastësisht në marrëdhënie me dikë, ndodhem. Ra në një familje (në një kolektiv) të mirë. Kishte rënë me shokë të këqij. Ra në një klasë të dalluar. Ra me ca udhëtarë të njohur.
6. edhe fig. E godit, e qëlloj me diçka (zakon. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). I ra me gur (me grusht, me shpullë, me shkelma, me pëllëmbë, me shkop, me kamxhik). I ra me pushkë (me kobure, me top, me shpatë, me shigjetë). I ra kokës (turinjve). I ra në kurriz (në krah). I ra kalit. I bie topit. I bie tokës me këmbë. Më ra era në shpatulla. I ra rrufeja. I ra nga prapa. I ra në lule të ballit. Nuk bie rrufeja dy herë në një lis. (fj. u.). Nuk bie reja (rrufeja) në hithra. (fj. u.). Nuk i hipën dot dardhës, i bie fikut. (fj. u.). S'ka ç'i bën gomarit, i bie samarit. (fj. u.). Kush ul qafën, i bien zverkut. fikut. (fj. u.). Derrit i bien me sëpatë në ballë. fikut. (fj. u.).
7. edhe fig., vet. v. III, Drejtohet, shkon në një pikë a në një vend të caktuar, përplaset a zë vend diku; më prek a më godit një nga shqisat a një organ të trupit (për dritën, për erën, për zërin etj.); më prek a më godit ndjenjat. Ra në shenjë. I bie drita. Më bien rrezet në sy. Topi ra në mur. I ra dielli në kokë. Më ra rëndë ushqimi. I ra rëndë ajo fjalë. Më ra si plumb (si rrufe).
8. Godit diçka për të nxjerrë një tingull a një zë, bëj të tingëllojë; vet. v. III nxjerr një tingull a një zë kur goditet, tingëllon; dëgjohet (një zë, një krismë etj.). I bie derës (ziles, çangës). I bie daulles. I bie fort (ngadalë). Bie dera (zilja, kambana, telefoni, ora). Bie boria (sirena). Bien pushkë. I bie pragut të dëgjojë dera (i bie derës të dëgjojë qilari) e hedh fjalën për diçka. Kur ta varësh zilen, duhet t'i biesh. (fj. u.).
9. Luaj me një vegël muzikore; luaj një pjesë muzikore; vet. v. III nxjerr tinguj një vegël muzikore, dëgjohet, tingëllon. I bie një vegle. I bie lahutës (fyellit, çiftelisë, gajdes, violinës, pianos). Nuk di t'i bie kitarës. Binte muzika. Binin sazet. I bie një kënge popullore (një valsi, një tangoje).
10. Sulem mbi dikë a mbi diçka, vërsulem; e sulmoj dhe e godit; turrem, këputem. Ranë mbi armikun. I ranë pushtuesit. - Bini mbi ta! I ranë qytetit. Ra ujku ndër dhen. Ra bisha në bagëti. Ra dhelpra në pula.
11. fig. bised. Sulmoj me fjalë, qortoj a kritikoj rreptë; i vërsulem, e godit. I ra kundërshtarit. I ra pa të drejtë. I ra në kokë. I ra pas shpine (prapa krahëve).
12. vet. v. III Ndodhet në një vend, gjendet, shtrihet në një anë, është. Bie në veri. Bie afër (larg). Bie nga e majta (djathtas). Ku bie ky fshat? Na bie në rrugë. Bie nga oborri. Bie në Shqipëri. Bie i treti (i fundit). Theksi bie në fund (gjuh.)
13. vet. v. III Fillon, vjen dhe përhapet, shtrihet e sundon mbi dikë a mbi diçka, mbulon, pllakos, plandos, plandoset. Bie errësira (nata, mbrëmja, muzgu). Ra agu (mëngjesi). I bie drita (hija). Ra drita zbardhi, agoi. Ra dielli doli dielli. Ra qetësi (heshtje). Ra zjarr. I ra flaka. I ra një çehre (një ngjyrë) e verdhë. I ra një hije në fytyrë. I ra një të kuq. I ra nur (bised.) u bë i hijshëm, u zbukurua. I bie një hije zbukurohet; merr një pamje të veçantë.
14. vet. v. III (me trajtë të shkurtër përemërore) fig. Vjen e përhapet; më kap, më zë, më prek, më godit; më vjen. Ra gripi (kolera). I ra një sëmundje. I ra barku i verës. I ra sëmundja e tokës. U ra flama (pulave). I ra pika (damllaja). U ra krimbi. I ra të fikët. I ra në zemër. Më ra për thonjsh (nga të ftohtët). I ra gjaku e zuri gjaku. Më ra vera në kokë. I ra një fatkeqësi (një e keqe). I kanë rënë halle. I ra mbi kokë (barra e një pune). Dyshimi binte mbi të. I rëntë flama! (mallk.). I rëntë pika! (mallk.). Pika që s'i bie! (mospërf.).
15. Hyj në marrëveshje me dikë, hyj në marrëdhënie të caktuara me të; pajtohem në mendime a në veprime me dikë, lidhem. Bie në marrëveshje (në ujdi, në fjalë). Bie në kuvend. Ranë në pazar. S'bie në kompromis (libr.). Ra në grindje (në sherr). Bie në kundërshtim me dikë a me diçka.
16. bised. Kam lidhje gjaku, farefisnie ose afërsie. Më bie kushëri i parë (kunat). Bien baxhanakë (krushq).
17 bised. Bëj një punë shpejt me një vegël; heq a pastroj me një mjet; punoj me një vegël, i jap (zakon. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). I rashë me fshesë dhomës. U bie me furçë këpucëve (rrobave, mureve). I bie me brisk mjekrës (faqes). I bie me drapër (me kosë). Ra drapri (në ara) nisën të korrat. I bie kosës me grihë (me limë). I bie me zdrukth. Bjeri kazmës! puno!
18. bised. Jepem pas diçkaje, më tërheq shumë diçka; lidhem me dikë a me diçka dhe kujdesem shumë për të. Bie pas muzikës (pas pikturës, pas artit, pas sportit). Bie pas bujqësisë. Bie pas gjahut. Ka rënë pas librave. Bie pas punëve. Kishte rënë pas qejfeve (pas rehatit, pas rakisë). Bie pas fëmijës.
19. vet. v. III Më nxë, më vjen për shtat, më rri si duhet, më bën. Më bien mirë këpucët. S'i bie fustani. Më bien tamam. Mezi më bien.
20. fig., vet. v. III Më vjen për shtat, përputhet, pajtohet me diçka, më shkon, më vjen në një mënyrë (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Na bie mirë (keq). I bie mbarë. I bie për shtat i pëlqen, i vjen ashtu si do ai. I binte pas qejfit (pas midesë, pas dëshirës).
21. edhe fig., bised., vet. v. III Më kushton; më qëllon ta blej, ta paguaj diçka (lirë a shtrenjtë). Na ra lirë (shtrenjtë). U ra sa qimet e kokës e blenë shumë shtrenjtë.
22. (me trajtë të shkurtër përemërore) Më përket, më takon, e kam unë përsipër; është e drejta a radha ime. I ranë pjesë (në hise). - Nga sa na bie? Më bie radha. Më bie mua ta zgjidh këtë punë. Më bie barra (përgjegjësia). I bie për detyrë. I ra atij të fliste. Të bie ty të shkosh. I bie merita (nderi). Ra në kurrizin tim. Ra mbi supet (mbi shpatullat) e mia. Shpenzimet bien mbi të. Mos fut hundët tek s'të bie! (fj. u.).
23. Them diçka, flas në një mënyrë. I bie drejt (shkurt, anës e anës, larg e larg). I bie copë (troç). Mirë i ke rënë.
✱Sin.: godit, qëlloj, gjendet, ndodh, ndodhem, qëllon, rastis, dëgjohet, futem, heq, hyj, kushton, lidhem, ndesh, pajtohet, pastroj, përkon, përputhet, prek, punoj, sulmoj, takon, tingëllon, turrem, them, flas, mbulon, pllakos, plandos, plandoset
♦ I bie në *ballë (punës etj.) I bie në *besë (dikujt). Bjeri t’i biem punë e kotë; kot për kot (përdoret kur diçka bëhet në rrëmujë, pa pasur një synim a rregull të caktuar). Bie *boria libr. I bie (i fryn) *borisë. Ra në një *brazdë (me dikë). I ra në *bri_I (dikujt). I ra në *bri_II (diçka). (U bë) bjeri burri burrit! (diku). I bie *cyles (dikush) tall. I ra në *çaçkë (dikujt). I bie *çakalles (dikush). Ra në *çanakun (e dikujt) përb. I bie *çekanit (diku a në diçka). I bie *çokut (dikush). I ra *damllaja (dikujt). I bie *daulles. Bjeri daulles! mospërf. (Është bërë) për t’i rënë me dyfek (me *pushkë, me kobure) (diçkaje). I bie në *erë (dikujt a diçkaje). I ra (i doli) *era (diçkaje). Bie në *fill (me dikë). I ra në fill (në *fije) (dikush). Të rëntë *flaka! mallk. I ra *flaka (diçkaje). I ra *flama (diçkaje). I ra *fshesa (dikujt a diçkaje). I bie (i fryn) *fyellit (kavallit) (dikush) tall. I bie (i fryn) *gajdes (dikush). I ra *gërshëra (dikujt a diçkaje). I bie *gjoksit (dikush). Bie në *gjurmë (të dikujt a të diçkaje). I bie *hollë (diçkaje). I ra në *hundë (diçka). I bie kalemit (*lapsit). I bie *kambanës. Po i bien *kambanat (dikujt). Bjeri e kapërce keq. shkel e shko, sa për të kaluar radhën. I bie (i fryn) kavallit (*fyellit) (dikush) tall. I ra *këmbës (dikush). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). I bie *kokës (në kokë) (dikujt a diçkaje). I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). I ra në *kokë (dikujt). Më ra prapa *kokës (diçka). I bie *krahëve (dikujt). I bie *lapsit (kalemit). I bie *legenit (dikush) bised. I bie (me) *limë (dikush). I rëntë *mall! (për dikë a për diçka) mallk. Më ra *mekthi. Më ra ndër *mend. I ra në *mendje (dikujt). I ra *murtaja (diçkaje). Të rëntë (të ngrëntë) *murtaja! mallk. I ra me *not (diçkaje) shaka. I ra një *nur (dikujt). Ra *ora (sahati) (për diçka). Më ra *pika. I ra *pikës (dikush). Të rëntë *pika (një pikë)! mallk. *Pika që s’të bie! mospërf. I ra pjaca (*pazari) (dikujt a diçkaje) mospërf. Më bie në (më) *qafë (dikush). Të rëntë (të ardhtë) pas *qafe! mallk. I bie *qarit (dikush). I ra në *qokë (diçkaje). I bie *qylit (dikush). Më bie *rëndë (diçka). I bie në *rreth (dikush) iron. Më ra (më gjuajti) *rrufeja. Ra sahati (*ora) (për diçka). I bie *supeve (dikujt). Bie mbi *supet (e dikujt). Bie në *sy. Më ra në *sy (dikush a diçka). I ra me *sy (diçkaje). I ra në *shenjë (dikush). Bie mbi *shpatullat (e dikujt). Bjeri *tagarit! keq. mospërf. I bie *tamburasë (dikush) tall. I bie *teneqesë (dikush) mospërf. I ra në *të (diçkaje). I bie nëpër *të (diçkaje). T’i biesh me *top (diçkaje). *Topat të bien! I ra me *top (diçkaje). I ra në *tru (dikujt). I bie *tupanit mospërf. (dikush). Ra në *usta (dikush). I ra *veshit (dikush). Më bie (më vjen) në *vesh (diçka). Të rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. I ra *zhyt (diçkaje). I ra *zjarri (diçkaje).

►BRÉ/HEM jovep. ~JTA (u), ~JTUR 1. vetv. Grindem shumë me dikë, bëj sherr, hahem e grihem.
2. vetv. Hahem me vetveten pa u shfaqur, vuaj përbrenda nga një shqetësim, digjem ndër vete. Brehem me veten.
3. vetv., vet. v. III Kruhet; ha. Brehet plaga.
4. pës. e BREJ_{1, 2, 4}.
✱Sin.: grindem, hahem, grihem, grimcohet, thërrmohet, skërmitet, ronitet.

BREZ,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Rrip i gjerë e i gjatë prej leshi, prej pambuku etj., që përdoret në disa krahina për ta ngjeshur në mes, duke e mbështjellë disa herë rreth e rreth; rrip i gjerë prej lëkure, prej metali etj., që ngjishet në mes e shërben për të mbajtur fishekë a armë, për stoli etj. Brez pambuku (mëndafshi, meshini). Brez i argjendtë. Brez burrash (grash). Brezi i martesës (etnogr.). Brezi i fishekëve (i armëve). Armët e brezit armë të vogla (si koburja, thika etj.), që mbahen në brez. Ngjesh (shtrëngoj) brezin. Zgjidh brezin. Mikja me shami pas brezi, / Zemrën flakë seç ma ndezi. (folk.). Kush vete me lugë në brez, me zahmet rri në trapezë. (fj. u.). Revolja i ka lezet brezit të trimit. (fj. u.). Mos e lësho brezin zvarrë. (fj. u.).
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta në fushën e sportit etj. Brez i bardhë (sport.) brez i sportistit të shkallës më të ulët në xhudo a në karate. Brez i kuq (sport.) brez i mjeshtrit të madh i arteve marciale. Brez sigurimi rrip që ngjeshin punëtorët në mes dhe që e lidhin te një mbajtëse e sigurt kur bëjnë punime në vende të larta; rrip që lidhin udhëtarët në automjete, aeroplanë etj. për të shmangur dëmtime fizike në rast rreziku. Brezi i shpëtimit rrip i gjerë prej gome që fryhet e ngjishet në mes dhe që shërben për të shpëtuar njeriun nga mbytja në ujë. Brez i zi (sport.) brez i sportistit të shkallës më të lartë në xhudo a në karate.
3. Rrip i gjatë e i gjerë, zakonisht i leshtë, me të cilin lidhim fëmijën në djep; ndrizë, dizgje. E lidhi (fëmijën) me brez.
4. Mes_2,3. Deri në brez. Brezi i duhanit gjethet e duhanit që mblidhen gjatë një vjeljeje, fletët e një dore. Lidh brezin me shami. Ngjesh në brez. Një brez njeriu i lartë.
5. Pjesë e diçkaje (e një sipërfaqeje etj.) që ka trajtë të zgjatur e të kufizuar dhe që dallohet nga e tëra; hapësirë në trajtë rripi. Brez pyjor (kodrinor). Brez kufitar. Brez mbrojtës. Brez i bleruar. Brez i kuq (i zi, i bardhë). Brez toke. Brez resh. Brez drite shirit drite në mjedis të errët. Një brez me bojë. Brezi i uljes (i ngritjes) rrip me gjatësi të caktuar brenda aeroportit ose brenda fushës së aviacionit për uljen a për ngritjen e avionëve. Brezi i sulmit (brezi i kalitjes) (usht.) vend i pajisur me gardhe, me gropa, me tarabë, me llogore etj., ku zhvillohet stërvitja ushtarake e nxënësve në shkolla, e ushtarëve në reparte etj. Ujitje me brez. Dele me brez. Kishte rënë një brez borë.
6. Dru i gjatë a shtresë betoni që vihet përgjatë murit me qerpiç, me gurë ose me tulla, për ta lidhur ose për ta forcuar. Brezi i poshtëm (i sipërm). Brez muri. Brez hekuri (betoni). Breza kundër tërmetit. Drurë për breza. Mur me breza.
7. gjeogr. Pjesë e sipërfaqes së Tokës ndërmjet dy paralelesh ose dy meridianësh; zonë e Tokës që kufizohet nga paralele të caktuara dhe që dallohet prej zonave të tjera nga ndryshime të klimës, të bimësisë etj. Brez gjeografik. Brezi i ftohtë (i ngrohtë, i nxehtë, mesatar). Brezi arktik. Brezi tropikal. Brezi i borës.
8. Tërësia e të lindurve të një gjaku kundrejt të parëve të përbashkët; tërësia e njerëzve, që kanë pak a shumë një moshë, përkundrejt paraardhësve e pasardhësve të tyre; njerëzit e një moshe a me moshë të afërt, që jetojnë në të njëjtën kohë ose që lidhen nga veprimtaria e përbashkët, që kanë qëllime të përbashkëta etj.; brezni. Brezi i parë (i dytë, i tretë). Brezi i ri (i vjetër). Breza të gjakut (etnogr.) pasardhës nga ana e babait. Breza të gjinive (etnogr.) pasardhës nga ana e nënës. Brezat e kaluar (e ardhshëm). Breza luftëtarësh. Brezat e pasluftës. Gjatë disa brezave. Beja e rreme të ndjek gjer më shtatë breza. (fj. u.).
✱Sin.: rrip, brezar, shokë, qemer, ndrizë, dizgje, baç, çimboskë, retër, bel, ndërmjet, përmjet, rrip, rriponjë, shirit, rripëtirë, vilar, vilazë, shokë, tërthorëse, boshtivan, brezare, zonë, krahinë, vend, rajon, trevë, brezni, bark, moshë, thark, leni, pot, korë.
♦ U bë brez (dikush) u dobësua shumë, u tha fare, u tret; u bë kockë e lëkurë (dikush); u bë cironkë (dikush); u bë çengel (dikush); u bë kërrabë (dikush). M’u bë *pallaskë pas brezit (dikush). Brez pas brezi që në kohë të lashta e pa ndërprerje; nga njëri brez në tjetrin; nga brezi në brez; atë pas ati; babë pas babe; bark pas barku; djalë pas djali; bir pas biri; djep pas djepi; gjysh pas gjyshi; gjysh stërgjyshi; rrënjë pas rrënje. Nga brezi në brez vazhdimisht, pa ndërprerje, në rrjedhë të pandërprerë (për trashëgimi kulturore etj.); brez pas brezi. Brezi i qiellit astr. ylberi; shoka e kumbarës krahin. Brezi i zonjës astr. ylberi; brezi i qiellit astr.; shoka e kumbarës krahin. Hedh një brez (një shtresë) ha pak, sa thyej urinë; zë fundin e barkut. E heq brezin *zvarrë (dikush) keq. E ka barkun pa brez (dikush) ha shumë, s’ka kufi në të ngrënë, s’ngopet kurrë; s’i mbushet barku (dikujt). I ka *të shtatat në brez. Lëshon brezin (i pari) (dikush). 1. Jep shkak për grindje, hap sherr; është gati të ndeshet me dikë; kërkon gjemb për këmbë; kërkon këmbë për gjemb. 2. Bën lëshime; tërhiqet; i bën (i lëshon, i hap) rrugë (dikujt). Me *lugë në brez keq. Me *peshqir në brez keq. Rri me *duar në brez (në ijë, në mes, në gji, në xhepa) (dikush). Ia shkel brezin (dikujt) i përgjigjet ngacmimit për sherr, hyn në grindje me dikë që do të zihet; e kërkon edhe vetë shkakun për t’u grindur. Me *shpatë në brez keq. Shpëtoi me *kulaç pas brezi (dikush). Shtrëngoj brezin mblidhem e detyrohem të jetoj me më pak mjete e më keq, shpenzoj më pak para dhe rroj në kushte më të vështira; përpiqem të duroj e të përballoj skamjen duke kursyer shumë; shtrëngoj rripin; e mbledh (e rrudh) dorën; e shtrëngoj dorën. Vë (vesh, ngjesh) dy breza (dikush) bëhet burrë, burrërohet, piqet e hyn në rrethin e burrave. E zbraz *koburen që në brez (dikush) tall.

BËRSHÓT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bised., keq. 1. Njeri i ngurtë, i ftohtë e i pashoqërueshëm.
2. Njeri grindavec që zihet me të tjerët për gjërat më të vogla, që është gati të bëjë sherr në çdo rast; dikush që grindet me veten e tij, që hahet me rrobat e trupit të vet.

CEKAPRÉKA ndajf. Në grindje e sipër, në sherr. E çojnë (e kanë) cekapreka.

DAVÁ,~JA f. sh. ~, ~TË bised. 1. Grindje e mosmarrëveshje ndërmjet dy a më shumë njerëzve. Ishin në dava me të. Bëri dava u grind. Gur-gur ngrihet kalaja, fjalë-fjalë niset davaja. (fj. u.). Kur s’ke ara në mal, mos bëj dava me çakejtë. (fj. u.).
2. Punë. Dava e vjetër. Dava boshe.
3. drejt., vjet. Ankim; gjyq. Bëri dava. Ngriti një dava. S’ka dava pa para .(fj. u.). Sherri do nge, davaja do para. (fj. u.).
✱Sin.: sherr, zënkë, grindje, mosmarrëveshje, telash, padi, gjyq.
♦ Ha *bukën e vet e bën davanë e botës (dikush). E humbi davanë (dikush) s’fitoi gjë, nuk ia arriti qëllimit, doli humbës, dështoi; e humbi lojën. Ka dava Janina! zgjat shumë diçka, sepse ka vështirësi, nuk kryhet a nuk zgjidhet aq lehtë e aq shpejt.

DEGÁ,~JA f. sh. ~, ~TË Grindje, shamatë, sherr.

DEGÁM/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Grindje me të bërtitura; shamatë. Filluan të ngrenë degame.
✱Sin.: zhurmë, të thirrura, të bërtitura, grindje, sherr, shamatë, potere, gjullurdi, dega.

DET,~I m. sh. ~E, ~ET 1. gjeogr. Hapësirë shumë e madhe me ujë të kripur, që zakonisht është e rrethuar me tokë jo nga të gjitha anët dhe që qëndron disi e veçuar; pjesa më e madhe e rruzullit tokësor, e mbuluar me ujë të kripur. Deti Adriatik. Deti Jon. Deti Mesdhe. Deti i Kuq (i Zi). Det i hapur (i mbyllur). Det i thellë (i cekët). Det i qetë (i trazuar, me dallgë). Det i keq det me dallgë. Sipërfaqja e detit. Bregu (fundi) i detit. Ujë (kripë, rërë) deti. Valët (dallgët) e detit. Kafshë (bimë) deti. Mbi (nën) nivelin e detit. Deti është vaj deti është shumë i qetë. Deti ka dallgë. Çau (kapërceu) detin. Ra (u shtrua, u qetësua) deti. Rreh detet udhëton nëpër dete. Mori detin shkoi diku larg duke udhëtuar nëpër det. Lundron (noton) në det. Derdhet në det. E rreh deti. E zuri deti i vjen për të vjellë kur udhëton në det. E hodhëm në det e përzumë, e detyruam të ikte me det. Në det të hapur larg nga brigjet, thellë në det. Buzë (pranë) detit. Përtej (matanë) detit. Nëpër det. Në tokë e në det. Ka (ka nisur të bëjë) det deti është me dallgë. Ç'bën në det, e gjen në kripë. (fj. u.). Deti s'kalohet me këmbë. (fj. u.). Nuk soset (nuk thahet) deti me lugë. (fj. u.). S'matet deti me pëllëmbë. (fj. u.). Detit i ka hije vala, burrit i ka hije fjala. (fj. u.). Noti mësohet në det, jo në tokë. (fj. u.). Në det ta hedhësh, me ujë nuk ngopet. (fj. u.).
2. zool. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa kafshë të ujërave të kripura ose të bregdetit. Breshkë deti (lat. Chelonioidea) grup zvarranikësh detarë, me shtatë specie të njohura, që jetojnë në oqeane dhe dete tropikale e subtropikale. Dac deti (lat. Scyliorhinus caniculus) një lloj peshkaqeni i vogël, i njohur zakonisht si peshkaqeni mace, me trup të hollë, me njolla të errëta, që ushqehet me organizma të vegjël detarë. Dallëndyshe deti (lat. Exocoetus volitans) një lloj peshku tropikal, i njohur si peshku fluturues, që jeton në ujërat sipërfaqësore të oqeaneve, me aftësi për të rrëshqitur mbi ujë përmes pendëve të zgjatura të kraharorit, duke krijuar përshtypjen se “fluturon”. Kali i detit (lat. Hippocampus) specie detare, që ngjan me një kalë të vogël, me trup të gjatë dhe të mbuluar me pllaka kockore, me bisht të kapshëm, që jeton kryesisht në alga dhe korale. Kandil deti (lat. Cnidaria) kafshë detare që i përket llojit të meduzave, që lëvizin kryesisht me rrymat e ujit, me trup të butë, gjysmë transparent, me një “çadër” ose “kupë” që i jep formë karakteristike, me tentakula që mund të shpojnë dhe të lëshojnë toksinën e tyre. Lopë deti (lat. Odobenus rosmarus) një gjitar i madh detar, që gjendet kryesisht në zonat arktike, me trup të madh, me lëkurë të trashë dhe gëzof të hollë, me dy dhëmbë të gjatë që i dalin nga nofulla e sipërme. Yll deti (lat. Asteroidea). organizëm detar, me trup rrezor, zakonisht me pesë krahë, pa tru, që lëviz me sistemin vaskular ujor, që ka aftësi të rigjenerojë pjesët e humbura të trupit.
3. bot. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa bimë të ujërave të kripura ose të bregdetit. Fik deti (lat. Opuntia ficus-indica) një kaktus shumëvjeçar, me gjethe të sheshta dhe të trasha, me fruta të ëmbla, që rritet gjerësisht në zona me klimë të ngrohtë dhe të thatë pranë detit. Lakër deti (lat. Crambe maritima) bimë barishtore, me rrënjë të fortë, me gjethe të trasha, me ngjyrë të gjelbër të errët, shpesh me shije të kripur, me lule me ngjyrë të bardhë ose vjollcë të lehtë, zakonisht të vogla dhe të grumbulluara në kokrra, që rritet kryesisht në rërë ose bregdete shkëmbore. Trëndafil deti (lat. Actinia) disa lloje të anemonave të detit, me pamje të ngjashme me lule trëndafili, zakonisht me petale të buta, me ngjyra të ndritshme si rozë, portokalli, apo të kuqe, që ngjiten në shkëmbinj ose pjesë të ngurta nën ujë, me petale si tentakula, që përdoren për të kapur organizma të vegjël që shërbejnë si ushqim.
4. Pjesë e sipërfaqes së Hënës, që nuk e zënë a e zënë fare pak rrezet e Diellit dhe që duket nga Toka si një njollë e errët. Detet e Hënës.
5. fig. Shumicë njerëzish, sendesh etj.; hapësirë e madhe, e mbuluar a e mbushur me diçka, diçka e pamasë dhe e pafund. Det njerëzish. Det dritash. Det lotësh (gjaku). Një det me grurë (me lule). Në detin e luftës. Në detin e lumturisë.
6. si ndajf. Me shumicë, shumë, pa fund; plot e përplot. U bë gruri det. Rrjedh det. Ishte det ara me misër. Det është pazari.
♦ *Barkë në mes të detit. U bë det. 1. (diku). U mbush plot me ujë, u mbyt nga ujët, u përmbyt; u lag krejt, u bë qull. 2. U mbush plot me diçka. 3. (dikush). Hëngri a piu shumë, u dend, u zhdëp. Bëri detin (për dikë) e qortoi a e shau rëndë, s’i la gjë pa thënë; e poshtëroi, e njollosi; s’i la sy e faqe (dikujt); e bëri leckë (rreckë) (dikë); e bëri për në bythë të qenit (dikë). Bëri një *urë në det (dikush). As në det e as në breg. 1. Në asnjë vend, asgjëkundi. 2. Në një gjendje të paqartë, kur s’di nga t’ia mbash; pa ditur ku je, pezull, në erë; as në qiell e as në tokë (në dhe). U bë deti *kos iron. Kur të bëhet deti *kos iron. I duket deti *kos (dikujt). Në *fund të detit. I futet detit me *hosten (dikush). Të fut në det (në *ujë, në pus, në lumë) e të nxjerr pa u lagur (dikush). I futet detit më *këmbë (dikush). Hyn në det (në *pus, në lumë) e del pa u lagur (dikush). E kalon detin më *këmbë (dikush). Sa ka deti ujë e rërë shumë, në sasi të madhe; sa rëra e detit; sa bari i tokës; sa t’i gërryesh (t’i ngresh) me lopatë. E ka zemrën det (dikush) është shumë bujar, është zemërgjerë; e ka zemrën (shpirtin) të gjerë; e ka zemrën hazine. Kërkoj detin me shkop bëj të gjitha përpjekjet për dikë a për diçka; s’lë vend e mënyrë pa shfrytëzuar për t’ia arritur qëllimit, bëj të pamundurën. *Lumë e det (për lumë e për det). Merr detin (dikush) shkon diku larg (zakonisht duke udhëtuar nëpër det); merr detin në sy; (ikën) nga (ku) sytë këmbët. E mori deti (dikë a diçka) shih e mori lumi (dikë a diçka). Mori detin në sy (dikush). 1. I duket çdo gjë shesh me lule, ka besim, dëshira e shpresa të tepruara, kujton se do të bëj ëgjëra të mëdha; ia hyn një pune të madhe pa u matur mirë. 2. shih mori botën (dheun) në sy (dikush). Nuk ka marrë *kripë në det (dikush) mospërf. E mat detin me *filxhan (dikush). E mat detin me *lugë (dikush). E mat detin me *mastrapa (dikush). E mat detin me *pëllëmbë (dikush). Më ndan një det (i tërë) (nga dikush). 1. Jam shumë larg nga dikush (në hapësirë). 2. Kam mendime ose pikëpamje krejt të ndryshme nga dikush; kam gjendje shoqërore a ekonomike krejt të ndryshme; jam shumë larg tij në diçka. Ngre *kodra mbi det (dikush) iron. Nxjerr *sheqer nga ujët e detit (dikush). *Peshku në det e tigani në zjarr tall. Përzien detin me shkop (dikush) përb. është ngatërrestar i madh, bën hile e gënjen; do vetëm të grindet e të bëjë sherr; përzien e fut në sherr shumë njerëz; bën të pabërën; turbullon edhe rërën e detit; i thotë hurit “dil e mos rri në gardh”. Një *pikë ujë në det (në oqean). U poq (u puq) *qielli me detin. Prashit në det (dikush) mospërf. shih prashit (mih) në ujë (dikush). S’pyet Muçoja për *gjela deti bised. Sa *rëra e detit. Shpëtoi nga *lumi e ra në det (dikush). Turbullon (edhe) *rërën e detit (dikush) keq. E than detin me *lugë (dikush). Sa *ujët e detit. *Ujk deti.

DOGÁT/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Bëj sherr vazhdimisht me dikë dhe vuaj shumë nga kjo; grindem, bie në konflikt për një çështje me dikë. Nënë e bijë u dogatën me fjalë në syrin tonë.

FÁSH/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Copë e hequr nga një pëlhurë, nga një stof, nga një lëkurë etj.; një copë e tillë e prerë si rrip, që shërben zakonisht për të lidhur diçka. Lidhi fashën prej stofi.
2. mjek. Rrip prej pëlhure të hollë e të rrallë, që përdoret për të lidhur plagët. Zgjidh fashën. Fasha të pastra.
3. Diçka që ka trajtën e një rripi të ngushtë. Një fashë drite i ra në sy.
✱Sin.: bandazh, bandë, pleng.
♦ I ha fasha e kurrizit (dikujt) e kërkon vetë të keqen, kërkon shkak që të grindet e të bëjë sherr; i ha (i kruhet) kurrizi (shpina, rruaza); e heq brezin zvarrë (dikush); hahet me leckat e tij (dikush); e kërkon sherrin me qiri (dikush). I hoqi (ca) fasha (dikujt) e rrahu keq; e mundoi shumë, e sfiliti; i rropi (i hoqi, i mori) lëkurën. Ia mbylli gojën me fashë ia mbylli gojën, nuk e la të fliste.

FÉRR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. bot. (lat. Rubus plicatus) Emërtim i përgjithshëm për shkurre e bimë të egra me shumë degë dhe me gjemba. Degë ferre. Gjemb ferre. Gardh me ferra. Pres ferrat.
2. bot. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta që tregojnë lloje të ndryshme ferrash. Ferra e iriqit (lat. Chaerophylum temulum). Ferra e patës (lat. Sonchus oleraceus).
3. Degë a kërcell nga kjo shkurre; gjemb. Ishte shpuar nga një ferrë.
4. bot. Gjembaç. Gjethet e ferrës.
5. fig. Diçka e keqe ose njeri i keq që na pengon të ecim përpara, që na nxjerr vështirësi e telashe; gjë e keqe; hall i madh. Zhduk ferrat.
6. fig. Njeri që u ngjitet pas të tjerëve e i mërzit, që nuk të ndahet e s'të lë të qetë. I ishte bërë ferrë.
✱Sin.: manaferrë, drizë, gjemb, gjembaç, rrodhe, rrodhëz, rrëgjyrë, gërthje, spicë.
♦ *Bar në ferra. M’u bë ferrë (dikush) përb. m’u ngjit pas sa më mërziti, m’u qep e nuk më ndahet për diçka, nuk më shqitet pa ia përmbushur kërkesën; m’u bë rrodhe; m’u bë këpushë; m’u bë baltë pas këpuce. M’u bë ferrë (*halë) në sy (dikush). E ka ferrë në sy (dikë) shih e ka halë në sy (dikë). I bëhet (i duket) ferra Brahim (dikujt) ka frikë për çdo gjë, trembet për çdo gjë, çdo gjë i duket e frikshme e kërcënuese; i bëhet gogol. Çau ferrën (dikush) iku me të katra, u largua shpejt e për të mos u kthyer më; ua mbathi, u arratis; çau dushkun; ua mbathi (ua dha, u ra, ua theri) këmbëve. Eja ferrë e më gërric! thuhet për dikë që kërkon sherr, që kërkon shkak që të zihet me dikë, që është gati të bëjë sherr në çdo rast; shpie këmbën për gjemb (dikush); kërkon këmbë për gjemb (dikush); hahet me rrobat e trupit (dikush). Ferrë ndër lule keq. njeri i keq, që prish e dëmton, që nuk durohet në një mjedis të mirë. Nga ferra e vogël del lepur i madh fj. u. nga diçka që nuk duket a nga dikush që nuk ta mbush syrin, mund të vijnë rrjedhoja të rëndësishme a të arrihen gjëra të mëdha; në kishën e vogël fle një prift i madh fj. u. E hodhi një gur në ferrë (dikush) shih e hodhi një gur në ujë (dikush). I hynë ferrat (dikujt) filloi të shqetësohet për diçka; i hyri dyshimi e s’është i qetë derisa të sqarohet gjithçka; i hyri krimbi. Nuk i hyn ferrë në këmbë (dikujt) nuk vuan fare, nuk heq keq në jetë; nuk pëson asgjë; s’ka asnjë humbje; nuk i hyn gjemb në këmbë. Jam në (mbi) ferra shih rri në (mbi) gjemba. E kam ferrë nëpër këmbë (dikë a diçka) më shqetëson vazhdimisht, më bezdis e më pengon shumë; s’më ndahet dikush a diçka që s’e dua; m’u bë barrë (dikush a diçka); e kam gjalmë nëpër këmbë. S’ka ku ta kapë ferra (dikë) është shumë i varfër e i leckosur; s’ka gjë prej gjëje; s’ka ku ta zërë (ku ta kapë) qeni. E la *leshin nëpër ferra (dikush). Mori ferrën (diçka) u përhap kudo (fjala, lajmi etj.); e morën vesh të gjithë diçka; mori dheun. E mori ferra uratën mori fund diçka, është prishur a shkon tatëpjetë e nuk ndreqet më; s’ke ç’i bën, s’kthehet më mbrapsht. Mban ferra lakuriq (dikush) bën diçka shumë të vështirë e të mundimshme pa ndonjë arsye; ecën mbi driza. Të mbiftë ferra në derë! mallk. të rëntë një e keqe e madhe e t’u shofshin të gjithë!, mbetsh pa njeri!; të dalshin hithra në vatër!; t’u shoftë pragu!; t’u mbylltë dera (t’u mbylltë)!, edhe shak. I kanë mbirë ferrat (dikujt) keq. ka vdekur me kohë, është harruar; i ka mbirë bari një pëllëmbë; ia ka mbuluar varrin bari; i është bërë bari sa hanxhari keq. Mbjell ferra nëpër këmbë (dikush) krijon pengesa e vështirësi që të ndalojë përparimin e dikujt në një punë; i vë (i fut) shkopinj në rrota (dikujt); i vë gur në rrota (dikujt). Ia mbylli *derën me ferrë (dikujt). *Mëllenjë në ferra keq. (I tregoi) ferrë e përrua (dikujt) i mësoi gjithçka, ia tha të gjitha, nuk i la gjë pa thënë; i zbrazi zemrën. I vuri ferrën (diçkaje). 1. E la krejt, e braktisi, s’kujdeset më fare për të; e mbylli për gjithnjë; i vuri drizën. 2. (dikujt). Nuk i la njeri pas, e shoi me tërë familjen, e fiku krejt, e shkretoi; ia shoi pragun; i vuri (i hodhi) rezen (shtëpisë, derës). I zuri ferra *këmbën (këmbët) (dikujt).

FÍLLËS,~I m. sh. ~A, ~AT Shkaktar sherri; ai që nis sherr. Ai ishte fillësi i gjithçkaje.

FJÁL/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. gjuh. Njësia më e vogël e mëvetësishme e gjuhës, që ka kuptim dhe shprehet fonetikisht dhe grafikisht, e formësuar nga ana gramatikore, e cila shënon sende dhe dukuri konkrete (abstrakte) dhe përdoret e veçohet në rrjedhën ligjërimore. Fjalë shqipe. Fjalë e huaj (e huazuar). Fjalë e re (e rrallë, krahinore, e vjetruar). Fjalë e parme (e prejardhur, e përngjitur). Fjalë shënuese (emërtuese, ndihmëse, shërbyese). Fjalë me shumë kuptime. Kuptimi i fjalës. Trajta e fjalës. Theksi i fjalës. Përdorimi i fjalës. Formimi i fjalëve. Prejardhja e fjalës. Çerdhe fjalësh. Rendi i fjalëve në fjali. Mbledhja e fjalëve. Ndaj fjalën në rrokje.
2. Diçka që i thuhet një tjetri; thënie; pohim; bisedë. Fjalë të ngrohta (të ëmbla, të buta, përkëdhelëse). Fjalë të ashpra. Fjalë mashtruese (joshëse). Fjalë me vend. Thuaj një fjalë! Fjala është më e rëndë se plumbi (fj.u.). Zihej (grindej, hahej) me fjalë.
3. Këshillë a porosi që i jepet dikujt; udhëzim, urdhër, vendim. Fjala e tij ishte ligj. Ia dëgjoi (ktheu) fjalën. E çoi në vend fjalën e mësuesit.
4. Premtim a zotim për të bërë diçka; premtim a diçka e thënë. Fjala e dhënë. Fjala e nderit. Fjala dhe vepra. Ka dhënë fjalën. Fjala e burrit, pesha e gurit (fj. u.). Duhet punë e jo fjalë. Vetëm me fjalë s'bëhet gjë.
5. Marrëveshje ndërmjet dy a më shumë njerëzve ose ndërmjet dy palëve; besë. Fjalë burrash. Lidhën fjalën. E lë me fjalë me dikë.
6. Bisedë që bëhet me një tjetër, diçka që thuhet a që tregohet; muhabet. Lërini fjalët! E la fjalën përgjysmë. Meqë ra (erdhi) fjala duke marrë shkas nga biseda, me këtë rast.
7. Diçka e thënë që s'duhet të bisedohet me të tjerë; diçka që thuhet vesh më vesh nga njëri te tjetri; thashetheme. U hap fjala. I nxorën fjalë. Dolën fjalë. Fjala ka këmbë (fj. u.). Doli fjala nga dhëmballa, mori njëzet e shtatë mëhallë (fj. u.).
8. Njoftim, lajm. Dërgoj (çoj) fjalë. Lë fjalë. Pruri fjalë. Erdhi fjala.
9. Fjalim a ligjëratë që mbahet para të tjerëve; pjesë nga ky fjalim; e drejta për të folur, për të shfaqur mendimet përpara të tjerëve. Fjala e hapjes (e mbylljes). Fjala e rastit. E drejta (liria) e fjalës. Mbaj fjalën. Kërkoj fjalën. Ia ndërpreu (ia preu) fjalën.
10. Aftësia për të shprehur diçka me gojë ose me shkrim; të folurit; gjuha, ligjërimi. Forca e fjalës. Mjeshtër i fjalës. Fjala artistike gjuha që përdoret nga një shkrimtar në një vepër letrare; mjeshtëria artistike e të folurit në skenë. Kultura e fjalës. Kujdesi për fjalën. Fjala shqipe tingëllon bukur. Arma e tij ishte fjala.
11. Teksti i një kënge ose i një pjese muzikore. Fjalët dhe muzika.
✱Sin.: llaf, thënie, pohim, bisedë, kuvend, muhabet, udhëzim, urdhër, vendim, premtim, zotim, marrëveshje, besë, thashetheme, njoftim, lajm, të folur, gjuhë, ligjërim, fjalim, porosi, mesele.
♦ Fjalë petake fjalë që zënë vend. Fjalë rrumbullake fjalë që nuk zënë vend. Fjalët i merr era (fj. u.) fjalët s’kanë vlerë po nuk u shoqëruan me vepra. I bën *dredhë fjalës (dikush). Nuk bën dy fjalë bashkë (dikush) është njeri i urtë dhe i dëgjuar, është i pafjalë, s’i ndihet zëri; kund. ka ngrënë plëndës pule (dikush) shak. Bëhet fjalë (për dikë a për diçka) flitet, thuhet diçka; shtjellohet diçka, trajtohet; përmendet dikush a diçka; zihet në gojë (dikush a diçka). Bëj fjalë (për dikë a për diçka). 1. Flas për dikë a për diçka, e përmend; them a trajtoj diçka; e zë në (me) gojë (dikë a diçka). 2. (me dikë). Grindem me fjalë; zihem me dikë për diçka që s’është si duhet; trazoj fjalët; i përpjek fjalët; bëri llafe. I bëj (i çoj) fjalë (dikujt) e njoftoj, i dërgoj një lajm, e lajmëroj për diçka; e thërres; i bëj zë. E bëri me fjalë (dikë) e përfoli dhe e turpëroi, i nxori thashetheme; bëri që të tjerët ta marrin nëpër gojë. E bëj me fjalë (me dikë) merrem vesh për diçka; e lë të bëjmë diçka bashkë; e lë me fjalë; i puq fjalët. S’bën fjalë (dikush) nuk ankohet e nuk kundërshton, pranon ç’t’i japësh etj.; është shumë i urtë. S’e bëj për fjalë (diçka) nuk ia tregoj askujt diçka që nuk duhet thënë, nuk flas me njeri për diçka që duhet mbajtur e fshehtë; s’e bëj për zë. Ta bën fjalën *bosh (dikush). Nuk ia bëj fjalën *dy (dysh) (dikujt). I bën fjalës *themel (dikush). Iu bë *lak (fjala) (dikujt). Nuk i bën *lak (fjalës) (dikush). Bie fjala. 1. (për dikë a për diçka). Flitet, vjen biseda. 2. Ta zëmë, për shembull (shkurt. b.f.); fjala vjen. Bie në një fjalë (me dikë) shih e gjej fjalën (me dikë). S’i bie fjala në *tokë (dikujt). Del nga fjala (del fjale) (dikush) nuk e mban premtimin a zotimin, s’i përmbahet fjalës, gënjen, e dredh; e dredh (e përdredh) fjalën; e ha fjalën; luan nga fjala (luan fjale); kund. e mban fjalën. I kanë dalë fjalë (dikujt) është përfolur, është marrë nëpër gojë, flitet keq për të. Di të gdhendë fjalë është i zoti të gjejë fjalët e bukura; di të parashtrojë fjalët e duhura. Nuk di fjalë (dikush) i bie shkurt e copë; vepron shpejt, nuk e zgjat; është praktik. E dredh (e përdredh) fjalën (dikush). 1. E kthen dhe e stërkthen fjalën, e zgjat shumë muhabetin rreth një gjëje, duke thënë edhe hollësira të panevojshme. 2. Nuk e mban fjalën a premtimin; e ndërron mendimin, flet ndryshe nga ajo që ka thënë më parë; e ha fjalën; del nga fjala (del fjale); kund. e mban fjalën. S’do fjalë pa dyshim, s’ka dyshim, doemos; natyrisht, s’ka pse të diskutohet më tej, mos e zgjat; s’do mend; ta merr (ta pret) mendja; është afër mendjes (mendsh). Me një fjalë shkurt; në mënyrë të përmbledhur; me fjalë të tjera; fundi i fjalës. Fjalë në erë (hava) fjalë të thëna pa u menduar, fjalë boshe; premtime të kota; gjepura. Fjalë ari (e artë) thënie e mençur, e vyer, që peshon. Fjalë burri fjalë me mend; premtim që mbahet; besë. Fjalë të ëmbla e punë të tharta shih fjalë të mira e gurë në trastë (në torbë). Fjalë për fjalë. 1. Pa ndryshuar asgjë nga ajo që është thënë a është shkruar, besnikërisht; plotësisht e me hollësi; duke përmendur a duke përkthyer çdo fjalë veças; një për (më) një. 2. Në kuptim të drejtpërdrejtë; ashtu si e ka thënë a e ka shkruar dikush, pa hequr asnjë fjalë, pikërisht ashtu. Fjalë fluturake thënie a shprehje, zakonisht e figurshme, që përmban një gjykim ose një mendim përgjithësues të spikatur dhe që njihet e përdoret gjerësisht. Fjala e fundit. 1. Arritja më e re dhe më e lartë në një fushë të shkencës, të teknikës ose të kulturës. 2. Mendimi përfundimtar që vendos për diçka; mendimi i fundit. Një fjalë goje... duket shumë e lehtë diçka, por në të vërtetë është e vështirë (për një punë etj.); një llaf goje... Fjalë të mira e gurë në trastë (në torbë) premtim a zotim për të bërë diçka, por që nuk shoqërohet me punë e me vepra ose që nuk zbatohet, mashtrim me fjalë të bukura për ta përcjellë dikë; fjalë të ëmbla e punë të tharta. Me fjalën e parë në çast, menjëherë, me të thënë; me bindje e pa e zgjatur. Me fjalë të tjera ndryshe; më shkurt e më qartë, domethënë; me një fjalë. Fjalë e urtë folk. proverb; shprehje e njohur me kuptim të njësishëm e zakonisht të figurshëm, që përgjithëson një vëzhgim a një vlerësim për dukuritë e ndryshme të jetës, por që, ndryshe nga proverbi, nuk është një fjali e plotë. Fjala vjen për shembull, ta zëmë se është kështu, zëre se..; bie fjala. *Fundi i fjalës. E gjej fjalën (me dikë) merrem vesh me dikë, gjej një gjuhë të përbashkët a pajtohem në mendim me të; kuptohemi; bie në ujdi; bie në va; i ndreq hesapet; i puq fjalët. Sa për t’u gjendur në fjalë sa për të thënë diçka duke folur për gjëra të parëndësishme ose që nuk kanë të bëjnë me çështjen, sa për të marrë pjesë në bisedë. Me një *gjysmë fjale. Gjuhemi me fjalë ngacmojmë (thumbojmë) njëri-tjetrin. E ha fjalën (dikush) e mohon atë që ka thënë, e dredh; nuk e mban premtimin, gënjen; nuk është i besës; ia kthen fjalën (dikujt); kund. e mban fjalën. E hodhi fjalën (për dikë a për diçka) e zuri në gojë dikë a diçka; dha të kuptohet në bisedë se e kishte për dikë a për diçka tjetër, e kishte për të, aludoi; ndërroi bisedë. E hedh fjalën në *pus (dikush). I humbi fjala (dikujt) u habit shumë, u hutua fare sa s’mund të fliste; iu pre goja; iu mpi gjuha. I hyj në fjalë (dikujt) e kuptoj ç’thotë, e rrok çfarë thotë; e marr vesh (dikë). Ç’është ajo fjalë! as mos e thuaj!, si mund të flasësh a të mendosh ashtu!, nuk është ashtu!, s’është e nevojshme ta thuash! (si përgjigje për një kundërshtim të dikujt ose kur ai shprehet se ndihet ngushtë etj.). I jap fjalën (dikujt). 1. E lejoj a e ftoj të flasë (në një mbledhje etj.). 2. I premtoj, e siguroj dikë për diçka. S’ka fjalë e kuvend (për diçka) është shumë e vërtetë, nuk mund të diskutohet për këtë gjë, është e sigurt a e vendosur. I ka fjalët *të prera (dikush). E ka fjalën *pushkë (dikush). I ka fjalët *të shkurtra (dikush). E kapërcen fjalën (dikush) lë me qëllim pa përmendur diçka, i shmanget bisedës; nuk i vjen mirë të flitet për atë gjë. Këmbej (shkëmbej) fjalë (me dikë) zihem me fjalë me dikë, grindem me të; më shan dhe e shaj. Kërkon fjalë dëshiron të grindet, kërkon sherr. Ia kthen fjalën (dikujt). 1. Nuk i bindet dikujt, e kundërshton, nuk bën si thotë ai; i përgjigjet ashpër. 2. shih e ha fjalën (dikush). S’ia kthen fjalën *mbrapsht (dikujt). S’e kthen fjalën *mbrapsht (dikush). E lë me fjalë (me dikë) merrem vesh me të për t’u takuar diku a për të bërë diçka; e vendos me dikë; e bëj me fjalë. Lidh fjalën (me dikë) merrem vesh përfundimisht me dikë për të bërë diçka së bashku; e vendos përfundimisht të bashkëpunoj me të; merrem vesh. Nuk lidh (dot) dy fjalë (bashkë) (dikush) nuk di të flasë rrjedhshëm, i shpreh mendimet me vështirësi; nuk është i zoti i gojës. *Lojë fjalësh. Luan me fjalë (dikush). 1. Flet me fjalë të tilla që fshehin qëllimin e vërtetë, dredhon duke thënë jo atë që duhet; nuk mban qëndrim serioz, nuk e merr me gjithë mend diçka, e quan si lojë. 2. Përdor fjalë të afërta nga tingëllimi e nga kuptimi për të bërë përshtypje tek të tjerët. Ta merr (ta rrëmben) fjalën nga *goja (dikush). E mban fjalën (dikush) e plotëson premtimin, çfarë thotë e bën; është i besës; kund. e ha fjalën; e dredh fjalën; luan nga fjala (luan fjale). Mbeta pa fjalë u çudita shumë, u habita jashtë mase nga diçka e papritur a e pabesueshme; dola nga këmisha; dola nga rrobat e trupit; dola linjës. E mori ferra fjalën u përhap fjala kudo; e morën vesh të gjithë. E ndal diellin me fjalë (dikush) është llafazan i madh, të mbyt me llafe, s’i lë radhë askujt në bisedë; mburret shumë se mund të bëjë çdo gjë, e paraqit veten me fjalë si të plotfuqishëm; mbush pusin me pështymë. Që ta ngas fjalën (llafin)... meqë ra fjala; që të vijoj më tej bisedën aty ku e lamë; kam parasysh që... Më ngjit fjala (me dikë) më shkon muhabeti me dikë, pajtohem në muhabet me të; e dua si shok, është i ëmbël në muhabet dhe më pëlqen të flas me të. T’i përpin fjalët (dikush) të dëgjon me shumë vëmendje; s’i shpëton asgjë nga ato që i thua; është tërë sy e veshë (dikush); s’i shpëton qimja. I përpjek fjalët (me dikë) zihem keqas me fjalë me dikë, grindem e shahem me dikë, i them e më thotë fjalë të ashpra. Prenë fjalën etnogr. caktuan ditën kur do të bëhet martesa; bënë marrëveshje e vendosën afatin për diçka. I puq fjalët (me dikë) pajtohem në mendim, merrem vesh; i rregulloj punët me të; bie në një mendje; e gjej fjalën; e bëj me fjalë. E qep fjalën them fjalë me vend, që nuk m’i rrëzon dot kush. Ta rrëmben fjalën nga goja (dikush) të kupton a ta kap mendimin menjëherë; është shumë i zgjuar; të ndërpret në të folur, nuk të lë të flasësh më tej; ndërhyn në një bisedë dhe e vijon vetë më tej. I shkon (i ecën, i dëgjohet, i zë vend) fjala (dikujt) ia pranojnë mendimin, ia çojnë në vend porositë a ia plotësojnë kërkesat; ka ndikim tek të tjerët, i binden e bëjnë si thotë ai. I shkoi fjala *bosh (dikujt). I tërheq fjalët zvarrë. 1. Flet ngadalë si i vogël. Flet me përtesë. 2. Zgjat dhe zvarrit mbarimin e një pune. I trash fjalët (me dikë) filloj të zihem me fjalë të ashpra me dikë; acarohem edhe më shumë me fjalë, nis të përdor kundër tij fjalë të rënda; i thartoj fjalët. Trazoj fjalët (me dikë) zihem me dikë, prishem me të e grindem me fjalë të ashpra. I thartoj fjalët (me dikë) zihem e keqësohem me dikë, prishem edhe më shumë me fjalë të hidhura kundër tij; i trash (i ashpërsoj) fjalët. (Nuk tha) asnjë *gjysmë fjale (dikush). Ia ushqen fjalën (dikujt). 1. Ia miraton ato që thotë; e nxit të flasë. 2. E lëvdon e i bën qejfin, e përkëdhel më shumë se ç’duhet; e përkrah, pavarësisht e ka mirë a keq. I vë *qokë fjalës. Ia zuri fjalën në *gojë (dikujt).

FLÁKË ndajf. Shumë; menjëherë. Flakë i kuq (i ri). I ndezi zemrat flakë. E mori flakë.
✱Sin.: shumë, krejt, menjëherë.
♦ Flaka të djeg, prushi të ngroh fj. u. mbështetu te diçka që është e qëndrueshme dhe jo të diçka që kalon shpejt. U bë flakë në fytyrë (dikush) u skuq shumë nga turpi, nga zemërimi etj.; u turpërua shumë; u nxeh keq; u bë spec në fytyrë; u bë prush në fytyrë; u bë lulëkuqe në fytyrë; mori flakë. U bë *tym e flakë (dikush). E bëri *tym e flakë (diçka). Të rëntë flaka! mallk. u djegsh!; u përvëlofsh! I ra flaka (diçkaje). 1. Nuk gjendet gjëkundi, është mbaruar e tëra e s’ka fare, është zhdukur krejt; i ra flama; i ra murtaja. 2. Është zhdukur krejt, është shkatërruar fare, ka mbaruar, ka marrë fund; i ra zjarri. I doli flaka (diçkaje) u zbulua, u mor vesh nga të gjithë, nuk është më e fshehtë; i doli tymi; i doli (i ra) era; doli në shesh (diçka). Më del flakë nga koka shih më del tym nga koka. Më digjet zemra flakë (për diçka) kam dëshirë të flaktë për diçka, përvëlohem për të. *Fill e flakë. Flakë për (më) flakë në çast; menjëherë me diçka tjetër, po në atë çast; fill e flakë; në flakë të pushkës (të agzotit); zjarr për zjarr; aty për aty. Flakë kashte vrull që nuk mban për një kohë të gjatë; nismë që nuk zgjat shumë; diçka e përkohshme, që shuhet a që harrohet shpejt; zjarr kashte. Në flakë të pushkës (të agzotit) me shpejtësi shumë të madhe, shumë shpejt; menjëherë, në çast; flakë për (më) flakë; fill e flakë; zjarr për zjarr; aty për aty. Fut flakën (dikush) ndez sherrin, fut grindjen diku; përçan njerëzit; fut zjarrin; i hedh benzinë zjarrit. Hidhet në flakë (dikush) bën diçka të rrezikshme, vepron pa përfillur fare rrezikun e madh, turret me guxim për dikë a për diçka; hidhet në zjarr. Është flakë e zjarr (dikush). 1. Është shumë i gjallë e i shkathët, është shumë i hedhur, është zhivë; jepet me shpirt pas dikujt a pas diçkaje; është zjarr e flakë.2. Është i rrëmbyer, nuk e përmban veten; është gjaknxehtë e shumë i ashpër në sjellje; (është) zjarr e flakë. Është flakë e gjallë (dikush) shih është flakë e zjarr (dikush). Është *zjarr e flakë (dikush). I dha flakë (diçkaje) shih i dha zjarr (diçkaje). E ka zemrën flakë (dikush) shih e ka zemrën zjarr (dikush). Mori flakë. 1. (diçka). Mori hov e po zhvillohet shpejt, u rrit në kulm, u ndez; mori zjarr. 2. (dikush). U zemërua e u nxeh menjëherë, shpërtheu nga zemërimi, u inatos shpejt; u bë flakë (në fytyrë). Kur mori flaka *çatinë. Më mori flakë shpirti u ndeza nga një ndjenjë e fuqishme, jam në një gjendje të ngritur shpirtërore; m’u ndez zemra; m’u dogj (m’u përvëlua, m’u zhurit) shpirti. Ia ndez *zemrën (flakë) (dikujt). Më ndizet *zemra (flakë) (për dikë). Shuaj flakën ndal një sherr a fashit një gjendje të acaruar keq, e zbut a e ndal një grindje. I vuri flakën (diçkaje). 1. E ndezi; e dogji; i vuri zjarrin; i vuri fitilin; i vuri benzinën. 2. E la, e braktisi pa çarë kokën se do të shkatërrohet; e la në mëshirë të fatit; i kalli (i futi) flamën.

FUT (FUS) vep., ~A, ~UR 1. kal. E shtie a e vë diçka brenda në një vend (në një orendi, në një vend tjetër të mbyllur); e shpie dikë a diçka në një vend të mbyllur, të rrethuar, të mbrojtur a të fshehtë; kund. nxjerr, qit. E futi në sirtar. I futi rrobat në dollap (në valixhe). I futi librat në raft. Fut në xhep. I futi dhentë në vathë. E futi nga dera (nga dritarja).
2. kal. E zhyt në ujë etj., e kredh diku në thellësi; kund. nxjerr. E futi në ujë (në liqen, në pus). I futi këmbët deri në gju.
3. kal. Ngul në tokë a në një trup; e shtie diçka në një vrimë a në zbrazëtinë e një sendi; vë. E futi gozhdën thellë. Fut krahun në mëngë. Fut çelësin në derë. Fut gishtin në unazë (unazën në gisht).
4. kal., edhe fig. Bëj që të hyjë e të zërë vend midis njerëzve a sendeve; bëj që dikush të ndërhyjë për diçka. E futën në mes. Futi ndërmjetës (dorëzanë).
5. kal. Hedh diçka në një gjë tjetër; shtie. I futi ujë verës. I fut kripë gjellës.
6. kal., fig. Bëj që ta njohë e ta kuptojë më thellë diçka ose të ketë të qartë thelbin e një çështjeje; bëj që të marrë vesh diçka të fshehtë a të panjohur; e bëj të rrahë diçka në mendje, e zhyt. E futi në thelbin e çështjes. E futi në mendime të thella.
7. kal., fig. Bëj që të hyjë thellë e të zërë vend diku, bëj që diçka të kuptohet e të përvetësohet mirë nga dikush. E kanë futur në jetën e përditshme.
8. kal., bised. Vendos një arnë, një copë etj. në një rrobë, në këpucë etj.; vë, hedh. I futi një arnë këmishës. U futi gjysma këpucëve.
9. kal. Vë mënjanë para, prodhime, ushqime etj. dhe i ruaj për t’i përdorur më vonë ose për një qëllim të caktuar, shtie në shtëpi; jap një sasi të hollash bashkë me të tjerët për një qëllim të caktuar; vë. I futën zahiretë e dimrit. Futën nga një mijë lekë secili.
10. kal. Vë dikë në një punë, e caktoj në një detyrë; e bëj anëtar të një organizate, e pranoj të marrë pjesë diku; kund. heq, nxjerr, përjashtoj. E futi në punë (në shkollë). E futi djalin në zanat. E futën në kategorinë e parë.
11. kal., fig. E përfshij brenda diçkaje, e vë a e shtoj diku; kund. heq. E futën në rendin e ditës. Nuk e kanë futur në këtë numër të revistës.
12. kal., fig. E shpie dikë në një gjendje të caktuar; bëj që dikush a diçka të vijë në një gjendje të veçantë; i kalit dikujt një ndjenjë etj. I futi në grindje (në sherr). E futi në kurth (në grackë).
13. kal., bised. Veproj shpejt me një mjet, kryej një punë a një veprim me një mjet; i heq, i shkoj; vë diçka në një makinë ose në një aparat që të punohet a të përpunohet. Ia futi me fshesë oborrit e fshiu shpejt e shpejt. I futi një përdaf murit e sheshoi murin me përdaf. I futi një të larë me makinë.
14. kal., bised. I bie me diçka, e godas fort; i jap, ia këput; i vë. Ia futi me pëllëmbë. I futi një të sharë. Ia futi një vulë (një firmë).
15. kal., fig. Bëj që dikush të nisë e të veprojë ose të marrë pjesë në diçka; hedh, vë. E futi në veprim (në lëvizje). E futi në garë.
16. kal., fig., bised. Nis diçka, e përdor a e vijoj më tej; vë; kund. heq. E futi rakinë (duhanin). E fut në përdorim (në qarkullim).
17. kal., bised. Flas në njëfarë mënyre; them diçka; flas kot; kryej diçka në tym. Ia futi qorrazi (në tym, në erë). Mos ia fut kot!
18. kal., bised. Ha ose pi diçka me një frymë a me shumicë; bëj diçka që më kënaq. Ia futi një pilaf. Ia futi një gjumi të mirë fjeti mirë e mirë.
19. kal., bised. Iki me të shpejtë e si të mundem; çaj diku. Ia futi fushës (pyllit, rripave). Ia futën përpjetë (tatëpjetë).
20. jokal., v. III, bised. Bie me shumicë (për reshjet); fryn papritur, me forcë (për erën etj.). Ia futi një shi. Ia futi një erë.
✱Sin.: shtie, vë, kall, këllas, rras, trus, zhulat, cit, zhap, shkoj, vë, qit, mbjell, marr, jap, heq, hyj, ngop, përfshij, këput, godit, hedh.
♦ E futi në batak (dikë). E fut (e shtie) në *bigë (dikë). E fut (e vë) në *brazdë (në hulli) (dikë). E futën (e rrasën) brenda e futën në burg. S’e fut (s’e vë, s’e ka) në *defter (dikë a diçka) mospërf. S’di ku të futë *kokën (kryet) (dikush). Fut *duart (diku) keq. I futi (i kalli) dreqin (*djallin) (dikujt a diçkaje). I futi (i shtiu) *të dridhurat (dikujt). Ia fut *dushk (dikush). I futi (i shtiu) *ethet (dikujt). Fut *fite (dikush). Fut *fitila (dikush). Fut *flakën (dikush). I futi (i vuri) *gërshërën (diçkaje). Fut gishtin (duart) diku përzihem në një punë që nuk më takon. E futi (e shtiu) në *grackë (dikë). Është futur deri në *grykë (dikush). Ia ka futur në *gjak (dikujt). Fut *gjemba (dikush). I fut *gjilpërat (dikujt). Ia fut (ia këput) *gjumit (dikush). Fut hundët në diçka ndërhyn në një çështje që s’të takon. E fut (e vë) në hulli (në *brazdë) (dikë). Fut *hundët (hundën) (dikush) keq. I futi *hundëzën (dikujt). I fut në një *kallëp. E fut në *kallëpe (dikë a diçka). Ia fut *katundit (dikush) vulg. Fut (kall) *këmbët (diku). *Këput e fut (rras) (dikush) keq. E futi (e shtiu) në *kllapë (dikë). S’di ku të futë *kokën (kryet) (dikush). Ia fut katundit flas pa u menduar mirë. Ia fut si kau pelës ia këput tjetër për tjetër. Fut *kokën (diku). Ia futi në *kokë (në krye) (dikujt). E fut në *kornizë (dikë a diçka) libr. Ia fut kot flas kuturu. I fut *krahun (dikujt). I futi *krimbin (dikujt). Ia futi në krye (në *kokë) (diçka). Fut *kunja (dikush). E futi (e shtiu) në *kurth (dikë). E futi (e zuri) në *lak (dikë). Ia fut (ia shtie) në *mend (diçka). Ia fut (ia shtie) në *mendje (diçka). I futi (i shtiu) *mizat (dikujt). I futi (i kalli) *murtajën (dikujt a diçkaje). S’e fut (s’e vë, s’e zë, s’e shtie) në *numër (dikë). Fut *pyka (dikush). Ia fut *qorras (dikush). E futi (e shtiu) në *rreth (dikë). E futi (e vuri) në *sirtar (diçka). Fut *spica (dikush). I fut *spicat (dikujt). E fut nën sqetull dikë e marr në mbrojtje. Fut (shtie) shejtanin (djallin) në shishe është shumë i zoti, i shkathët e dinak. I fut (i vë) shkopinj në rrota i nxjerr pengesa e ngatërresa. Ia fut (ia lëshon) *shpatit (dikush). E fut në shpirt (në *zemër) (dikë a diçka). E futi në *shtrungë (dikë). E futi në *torbë (dikë). Ia fut në *tru (diçka). Fut *turinjtë (dikush) keq. Ia fut në *tym (dikush). E futi (e shtiu) në *thes (dikë) keq. I ka futur (i ka ngulur) *thonjtë. E ka futur ndër *thonj (dikë). I fut thumba dikujt e bëj të dyshojë a të shqetësohet për diçka. E futi në *valle (dikë). E futi (e shtiu) në *vathë (dikë). Më futi (më shtiu) *veremin (dikush a diçka) vjet. Ia futi (ia shtiu) në *vesh (dikujt). Fut ujkun në vathë fut armikun në shtëpi. Ia fut vetes vras veten; dëmtoj veten. I fut (heq, vë) vizë (vijë) dikujt a diçkaje nuk e përfill më; e fshij nga defteri. E fut në *zemër (në shpirt) (dikë a diçka). I futi (i shtiu) *xixat (dikujt). E futi në *xhep (dikë). E fut (e vë) në *xhep (diçka). E futi në *zdrukth (dikë). I fut në një *zdrukth. I futi (i shtiu) *zekthin (dikujt). E fut në *zemër (në shpirt) (dikë a diçka). E futi e vuri (e vuri) në *zgjedhë (dikë). Fut *zjarrin (dikush). Fut *zjarrin në kashtë (dikush).

GJATÚAR (i, e) mb. I zgjatur. Sherr i gjatuar.