FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADRÉS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Vendi i banimit ose i qëndrimit të dikujt.
2. Shënim mbi një zarf ose mbi një dërgesë postare, që tregon emrin e marrësit dhe vendbanimin e plotë të tij; shënimi i plotë i vendit ku banon zakonisht ose ku ndodhet përkohësisht një njeri, ku gjendet një institucion etj., drejtim. Adresë përpiktë (e plotë). Adresa e re (e vjetër). Adresa e dërguesit. Adresë e postës elektronike. Zyra e adresave. Libri i adresave. Jap (lë) adresën. I marr (i kërkoj) adresën. Ia di adresën. Gaboj adresën.
3. Drejtim. Në adresë të dikujt në drejtim të dikujt, për dikë; në lidhje me dikë. Pa adresë pa drejtim të caktuar. Ai ka humbur adresën ai ka humbur mendjen. Kritikë pa adresë.
✱Sin.: vendbanim, vendqëndrim, drejtim, orientim.
♦ Nuk i dihet adresa (dikujt) nuk duket gjëkundi, u zhduk fare, s’e dimë ku është, s’gjendet dot; i humbi zëri; humbi si gjilpëra në fund të bunarit (dikush); u tret si kripa në ujë (dikush); u zhduk (humbi) pa lënë gjurmë (dikush). Më harroi adresën (dikush) shaka. nuk kujtohet më për mua, s’më vjen a s’më shkruan më; nuk është dukur më, më ka harruar për fare; më harroi derën. Ngatërron (gabon) adresë (dikush) iron. nuk drejtohet atje ku duhet; s’janë për mua ato që thotë a që kërkon; nuk i drejtohet atij që ka lidhje me çështjen.

ÁD/ËR,~RA f. kryes. sh. ~RA, ~RAT krahin. Fjalë boshe, fjalë pa kuptim, fjalë të kota. Flet adra. Shet adra. Thotë adra. Thyen adra. Na e lëshoi një adër e iku.
✱Sin.: gjepura, dokrra, pallavra, profka, kopalla, shaka, hoka, mahi, hajgare.

ADËRTÁR,~E mb. Që flet fjalë boshe, që thotë gjepura a profka; që bën shaka. Grua adërtare. Plak adërtar. Llafe adërtare.

ADËRTÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT krahin. Ai që thotë gjepura, kopalla, profka; ai që bën shaka, që bën hajgare.
✱Sin.: profkatar, hokatar, hokaxhi, shakatar, shakaxhi, kopallaxhi, hajgarexhi.

ADËRTÁR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që thotë gjepura, kopalla, profka; ajo që bën shaka, që bën hajgare.
✱Sin.: profkatare, hokatare, shakaxheshë, kopallaxheshë, hajgarexheshë.

ANTIHUMÓR,~I m. Humor ndryshe e jo i drejtpërdrejtë, që vjen përmes befasisë që krijohet nga mungesa e asaj që pritet nga një shaka etj.; formë ironie ose përmbysjeje e pritshmërisë, që nxit emocione të kundërta me humorin (frikë, dhembje, siklet); humor absurd, humor alternativ, humor kontekstual. Absurditeti si formë antihumori. Komedia e tij u ndërtua mbi antihumorin. Antihumor që nuk i pëlqeu publikut.

ARAPÁSH,~I m., gjell. Qull i trashë me miell misri; lloj mëmëlige që në disa krahina gatuhet edhe me zorrë e mëlçi bagëtish të imëta ose me lakra të egra të grira hollë. Arapash me miell misri. Arapash me zorrë qengji.
♦ Është bërë për arapash i kanë rënë dhëmbë e dhëmballë; është plakur shumë, nuk ka më fuqi; është bërë pastërma; i ka rënë vesa mbi veshët (dikujt) shaka; ia ka ngrënë fara bostanin (dikujt); i është pjekur gruri (dikujt) fig.

ARÍ,~U m. sh. ~NJ, ~NJTË 1. zool. (lat. Ursus) Kafshë e egër gjitare, mishngrënëse, me trup të madh e të rëndë, të mbuluar me qime të ashpra, me ngjyrë të murrme a të bardhë. Ariu i murrmë. Ariu i bardhë. Ari pylli. Arinjtë e cirkut. Lëkurë ariu. Putër ariu. Ecën si ari ecën rëndë. Punon si ari punon fort.
2. fig., bised. Njeri i rëndë e i ngathët, por i fortë; njeri i pagdhendur, që sillet në mënyrë të vrazhdë.
3. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për lloje të ndryshme arinjsh: Ariu amerikan (lat. Ursus americanus, Euarctos americanus) ariu i zi. Ariu i bardhë (lat. Ursus maritimus, Thalarctos maritimus) ari trupmadh me gëzof të bardhë që jeton në Polin e Veriut, që është përshtatur për të jetuar në mjedise të ashpra dhe me akull dhe që peshon prej treqind e pesëdhjetë deri shtatëqind kilogramë; ariu polar. Ariu i detit (lat. Enydra lutris) ari me gëzof të dendur e të butë me ngjyrë të kafenjtë, të hirtë ose të zezë, që jeton në ujërat e ftohta, që është i shoqërueshëm dhe përdor një varg tingujsh për të komunikuar; lundra e detit. Ariu i diellit ariu malajas. Ariu i Himalajeve ariu i kuq. Ariu i kuq (lat. Ursus arctos isabellinus) ari me gëzof në ngjyrë kafe, i përshtatur për të jetuar në mjediset e ashpra dhe të ndryshme të rajoneve malore, me trup të gjatë deri në dy metër dhe me peshë nga njëqind deri në dyqind kilogramë; ariu i Himalajeve. Ariu malajas (lat. Ursus malayanus, Helarctos malayanus) kafshë vetmitare, me gëzofin në ngjyrë të zezë a gri të errët, me një shenjë të bardhë karakteristike në gjoks në formën e shkronjës U ose të shkronjës V; ariu i diellit. Ariu i murrmë (lat. Ursus arctos) ari shumë i njohur, me ngjyrën e gëzofit nga e verdha e hapur deri në të kafenjtë të errët ose të zez,ë me gjatësia trupore dhe më pesha të ndryshme, që varen nga nënlloji dhe vendi i jetesës. Ariu panda (lat. Ailuropoda melanolleuca) ari bimëngrënës e rrallë mishngrënës, me gëzof me ngjyrë të zezë e të bardhë, me gjatësi trupore deri në dy metër, me peshë deri njëqind e njëzet e pesë kilogramë dhe që jeton në pyjet me bambu në malet e larta të Kinës. Ariu i përhimë (lat. Ursus arctos horribilis) ari u murrmë, që jeton në vetmi, me gjatësi që arrin deri në dy metër e gjysmë e me peshë deri në dyqind kilogramë. Ariu përtac (lat. Melursus ursinus) lloj i veçantë i arinjve që jeton në territorin indian dhe që peshon deri në njëqind e pesëdhjetë kilogramë, me gjatësi trupore deri në një metër e tetëdhjetë centimetër, që jeton në vetmi dhe ushqehet kryesisht me insekte, termite, milingona etj. Ariu polar ariu i bardhë. Ariu me syze (lat. Tremarctos ornatus) ari që jeton kryesisht në Amerikën e Jugut, me peshë deri në dyqind kilogramë, me gjatësi trupore deri në dy metër, me gëzof të zi ose ngjyrë kafeje të errët dhe me njolla të bardha ose të verdha rreth syve. Ariu i shpellave (lat. Ursus spelaeus) ari bimëngrënës me tru të madh, që ka jetuar në shpella në Evropë para mijëra vjetësh, me peshë deri në një mijë kilogramë. Ariu me xhep (lat. Phascolarctos cinereus) koalë. Ariu i zi aziatik (lat. Ursus thibetanus, Euarctos thibetanus) ari i murrmë e i zi me kraharor të bardhë, që jeton në disa pjesë të Azisë me trup mesatar, me shenjë të bardhë në kraharor në formën e shkronjës V, me kokë e madhe, me veshë të mëdhenj e me kthetra të forta e të mprehta. Ariu i zi (lat. Ursus americanus, Euarctos) ari me gëzof të zi, me gjatësi trupore deri në dy metër, me peshë deri në katërqind kilogramë, që jeton në pyje, në zona të mbrojtura dhe jo rrallë pranë vendbanimeve njerëzore.
✱Sin.: gojëkyçyr, gojëlidhur, tezë.
♦ Bën *gjumin e ariut (e arushës) (dikush). Hahet me ariun (dikush) është shumë i fortë dhe trim; ia shkul gjuhën ujkut. Ia heq *gjuhën ariut (dikush). Mban *shtegun e ariut (dikush) keq. *Pallë ariu thjeshligj. Pinë arinjtë, pinë dhe minjtë shaka. thuhet për ata që dehen shpejt, që pihen me një gotë raki; dehet pa pirë (dikush) iron. E tremb ariun me *shoshë (dikush) iron. I var *zilen ariut (dikush) shaka. E vranë ariun iron. iku ajo kohë, nuk është si më parë, nuk ka më të mira pa fund; ka kaluar ajo kohë kur e gjeje çdo gjë gati, s’ka më aq lehtë ose qyl; s’ka më qofte te daja iron; s’këndon më ajo qyqe.

ARÚSH/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. zool. (lat. Ursus) Femra e ariut. Arushë e murrme (e bardhë). Këlyshët e arushës. Arushë bjeshke. Arushë polare.
2. bised. Njeri i fuqishëm e i guximshëm, njeri që nuk lodhet kurrë; mjet pune shumë i fuqishëm. Është arushë. Arushë mali.
3. Lodër e butë me pamje ariu. Arushë pelushi. Arushë pushi.
♦ Arusha (Qerrja) e Madhe astr. yjësia në gjysmërruzullin verior të qiellit, që përbëhet nga shtatë yje të renditura si qerre. Arushë mali përk. njeri i fuqishëm e i guximshëm; njeri që nuk lodhet kurrë. Si arusha në shpellë tall. i vetmuar, fillikat, larg njerëzve; njeri pa njeri; pa parë dy sy njeriu, pa parë dritën e diellit. Arusha e Vogël astr. yjësia në gjysmërruzullin verior të qiellit, që përbëhet nga shtatë yje të renditura si qerre, njëri nga të cilët (ylli i bishtit) është Ylli Polar i Veriut. Bën *gjumin e arushës (e ariut) (dikush) tall. Ku di arusha ç’është pitja iron. shih ku di dhia ç’është tagjia. Fle në *lëkurë të arushës (dikush). Futet në *shpellë të arushës (dikush) iron. I kërcen arusha në dasmë (dikujt) i ka punët shumë mirë, çdo gjë i vete mbarë; është i gëzuar. M’i la *këmbët e arushës në dorë (dikush). E ka lëpirë arusha (dikë) shaka. është pispillosur, i ka shtruar flokët si të lëpira; duke i shëmtuar; e ka lëpirë lopa shaka. Luan arushë (me dikë) keq. tallet me dikë, e sjell vërdallë sipas qejfit të tij; e vë në bisht të lahutës (dikë). (Zihen) për *lëkurën e arushës.

BABÁ,~I m. sh. ~LLÁRË, ~LLÁRËT 1. Burri i martuar kundrejt fëmijëve të vet; burrë që ka ose që ka pasur fëmijë; atë. Babai dhe nëna. Baba e bir. Baba dëshmori. Emri i babait. Babai i kreshnikëve. Baba i gjetur burrë i nënës kundrejt fëmijës, që e ëma e ka lindur me burrë tjetër, njerk. Shtëpia (dera) e babait. U bë baba. Unë s’qava beharë, jo të qaj babanë. (fj. u.). Kur qava nënë e baba, pashë mik edhe vëlla. (fj. u.). Pyetën mushkën cilin ka baba, “Kam dajo kalin”, tha. (fj. u.). Culli me dy baballarë mbetet pa kësulë. (fj. u.).
2. vet. sh. Brezi i mëparshëm, paraardhësit, etërit, të parët. Varret e baballarëve tanë. Në gjurmët e baballarëve. Na e kanë lënë amanet baballarët.
3. vet. sh., vjet., iron. Paria e vendit që e mbante veten si ajka e shoqërisë. Hiqeshin si baballarët e kombit.
4. libr. Themeluesi i një fushe të dijes ose nismëtari a udhëheqësi kryesor i një veprimtarie ose i diçkaje tjetër. Babai i filozofisë (i mjekësisë). Herodoti është quajtur babai i historisë.
5. fet. I pari i një teqeje bektashinjsh. Babai i teqesë. Baba Sadiku.
6. vet. nj. Përdoret për vjehrrin (nga nusja e nga dhëndri) ose para emrit të një njeriu të moshuar, në shenjë nderimi. Baba Petroja.
7. bised. Përdoret për t'iu drejtuar bashkëbiseduesit në mënyrë familjare, të afrueshme e me përkëdheli.
✱Sin.: atë, tatë, lalë, babush.
♦ I bëhem *nënë e baba (dikujt). Bëmë baba të të ngjaj thuhet kur fëmija ngjan shumë me prindin në pamje, në sjellje etj.; dardha nën dardhë bie; hiq e vër atë vetë. Ca të babait e ca të njerkut shih ca të nënës e ca të njerkës. Eja (hajde) baba të të tregoj (të të rrëfej) arat (vreshtin)! iron. shih i tregon (i rrëfen) babait arat (dikush) iron. Ta ha babanë në *vesh (dikush). Me *kalin e babait shaka. Kërkon mushka babanë tall. thuhet për një njeri të drejtë e të çiltër, që s’di dredhi, që është i padjallëzuar; nuk di leqe (dikush); kund. ka lindur përpara shejtanit (dikush) keq. (Që) në *kohën e baba Qemos. Sikur të më ngjallet babai (nga varri) bet. kurrsesi, në asnjë mënyrë; edhe sikur nëna të më ngjallet; sikur edhe vëllai të më lindë! Për *shpirt të babait. I tregon (i rrëfen) babait arat (dikush) iron. i shpjegon një tjetri diçka që ai e di më mirë nga përvoja e vet; përpiqet t’i mësojë një gjë që ai e di më mirë dhe para tij; eja baba të të tregoj arat (vreshtin)! iron.; i shet kastraveca bostanxhiut! iron.; mëson veza pulën! iron.; unë në Stamboll, ti më tregon minaretë!

BAJÁT,~E mb., bised. 1. Që është prodhuar ose është vjelë me kohë dhe ka humbur shijen, freskinë dhe cilësitë e tjera të mira; i ndenjur, i ndiçëm; kund. i freskët; i proshkët. Pemë (perime) bajate. Bukë bajate. Mish bajat. Gjellë bajate. Ushqime gjysmë bajate. U bë bajat. Kur vjetrohet buka bëhet bajate.
2. fig., keq. Që i ka dalë boja, i vjetruar; që ka humbur vlerën nga përdorimi i tepruar dhe është bërë i mërzitshëm nga përsëritja e shpeshtë e pa vend, banal. Refren bajat. Arsyetime (argumente) bajate. Shpifje (akuza) bajate. Shaka (narrativa, deklarime) bajate. Demagogji (propagandë) bajate. Këngë (muzikë) bajate. Mitingje bajate. U bë bajat. Fjalime (diskutime) plot me slogane e ide bajate.
3. mospërf. Që e ka humbur nderin e respektin; që nuk i ka më vlerat e dikurshme. Njeri bajat. Mania për të krijuar personazhe bajate në letërsi.
✱Sin.: i bajatosur, i pashije, i bujtur, i përbujtur, i ndiçëm, i ndenjur, i motuar, i mëllënkshur, i hupët, i pakripë, i dalëboje, i vjetruar.
♦ U bë bajat (dikush) shih i doli boja (dikujt).

BALLÓÇK/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Arrë e madhe e rrumbullakët e lyer me dyllë, që përdoret si çok në lojë me arra. Mori balloçkat më të mira.
2. fig. Vajzë a grua e shëndoshë.
3. kryes. sh., shaka. Bofka. Flet (thotë) balloçka.

BANÁL,~E mb. 1. Që ka humbur forcën shprehëse për shkak të përsëritjes së shpeshtë, që është bërë bajat e pa shije; tepër i përdorur dhe i njohur prej të gjithëve; i pakripë, i dalëboje. Mendime (thënie, bisedë) banale. Krahasim banal. Është bërë banal. Ngjarje (skenë) banale. Zhargon banal. Në mënyrë banale.
2. keq. I pahijshëm, i ndyrë, i turpshëm (për fjalët etj.); që përdor fjalë të ndyra e sillet në mënyrë të shëmtuar. Fjalë (shprehje) banale. Shaka (anekdotë) banale. Sharje (shpifje) nga më banalet. Batuta (nofka) banale.
3. Që nuk ka ideale të larta; që ka shije të ulët. Njeri banal.
✱Sin.: bajat, i pakripë, i dalëboje, i pahijshëm, i ndyrë, i turpshëm.

BANDÍLL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bised. 1. Djalë i ri e i pashëm. Mori një bandill. Dimri -bandilli. (fj. u.).
2. edhe përk. Djalë i këndshëm, i afrueshëm e i qeshur; çapkën. - Të ka nëna bandill!
3. shaka. Djalë i ri që do një vajzë; i dashuri i zemrës. E priste bandilli. O kjo anë e lumit, ka bilbila shumë, / Dale, bandill, dale, sa të rritem unë! (folk.).
4. keq., tall. Djalë që bredh pas qejfeve e pas vajzave; ai që mbahet me të madh e hiqet si trim, por që në të vërtetë është i zbrazët. Turmë bandillësh. E kapën atë bandill. Hiqu bijë nga sehiri, / Se të bën sehir bandilli. (folk.).

BARK,~U f. sh. ~QE, ~QET 1. Pjesa e trupit të njerëzve a të kafshëve, ku gjenden stomaku, zorrët, mëlçia e zezë dhe organe të tjera; pjesa e trupit të qenieve të gjalla nga gjoksi e poshtë, e kundërt me kurrizin; stomak, mullë. Bark i madh (i fryrë). Bark i lëshuar (mjek.) bark i dhjamosur e me muskuj të dobësuar. Barku i lopës. Bark lundrak (anat.) bark i futur si me hark. Lëkura (cipa) e barkut. Fundi i barkut. Zgavra e barkut. Organet (muskujt) e barkut. Më dhemb (më pret) barku. Iu ënjt (iu fry) barku. E goditi në bark. I është rritur barku. Shtrihem në bark. I ra barku iu ul barku. Më vjen ujët deri në bark. Futet nën barkun e kalit. I vë një tullë të ngrohtë në bark. Iu thaftë lëkura e barkut! (mallk.). S'ngopet barku me fjalën që dëgjon veshi. (fj. u.). Barku na zbardh faqen, barku na thyen qafën. (fj. u.). Pula bëri vezën, gjelit i dhemb barku. (fj. u.). Barku i gjerë, truri i ngushtë. (fj. u.). Mos e mbaj të keqen në bark, se të mbyt. (fj. u.).

2. Stomaku e zorrët si organe ku hyn, qëndron e përpunohet ushqimi. Bark i ngopur (i pangopur). Me barkun plot (të zbrazët, bosh, esëll). E mbushi barkun (me bukë). I plasi barku (nga të ngrënët). Ngopi (fryu) barkun. E gërreu barku për bukë. S'ma do (s'ma nxë) barku. S'kishin gjë në bark. Mbushe barkun, ngarko kurrizin! (fj. u.). Barku mban një tog të liga, goja nuk mban një fjalë. (fj. u.). Edhe zorrët në bark trazohen. (fj. u.). Mos fol me bark, po me tru. (fj. u.).

3. bised. Sasia e ushqimit sa mund të mbajë stomaku. Hëngra një bark fiq. Ç’të bën barku, s’ta bën laku. (fj. u.). Çka s’të ngop syrin, s’të ngop as barkun. (fj. u.). Sa ha syri, nuk ha barku. (fj. u.). Sytë e mëdhenj, barku i vogël. (fj. u.).

4. Zgavra e poshtme e trupit të femrës ku është mitra, pjesa e brendshme ku zhvillohet pjella. Që në bark të nënës. Me bark të mbarë! (ur.) Fryti i barkut fëmija. Kanë lindur nga një bark. Ndrittë barku që e ka mbajtur! (ur.). Shqiptarin nuk e ka nxjerrë lokja prej barkut, por huta prej çarkut. (fj. u.).

5. Tërësia e fëmijëve që lind një nënë me një burrë; tërësia e të vegjëlve që pjell brenda një periudhe një kafshë ose gjithë vezët që bën një shpend a kandërr; pjellë, thark. Barku i parë fëmija i parë. Djalë i barkut djalë jo i gjetur. Familje me disa barqe. U ndanë barqe-barqe. Motër e vëlla nga dy barqe. Fëmijë (vëllezër) të një barku fëmijë (vëllezër) të lindur nga të njëjtët prindër. Barku i fundit fëmija i fundit. Çdokush flet për barkun e vet. (fj. u.).

6. etnogr. Tërësia e fëmijëve që vijnë nga një nënë si lidhje gjinie; tërësia e fëmijëve dhe e pasardhësve të një gjinie, gjiri. Bark i shtuar. Janë të një barku.

7. fig. Brez. Bark pas barku. Kanë kaluar katër barqe.

8. Sipërfaqja e përkulur dhe e harkuar e një sendi, faqja e fryrë e tij; pjesa e fryrë dhe e rrumbullakët e një ene, e një voze etj.; pjesë e dalë. Barku i enës (i shtambës, i vozës). Barku i anijes. Barku i oxhakut. Mur me bark. Sharrë me bark. Lëshon (nxjerr, jep, bën) bark. I vë shishet bark më bark.

9. Pjesa e zgavërt e një sendi, pjesa e brendshme ku futet diçka; gjiri, brendësia, zgrofi. Barku i furrës. Barku i malit (i minierës, i shpellës). Barku i tokës. Në barkun e shkëmbit.

10. vet. nj. Mesi i një periudhe kohe. Në bark të javës (të muajit, të verës, të vitit).

11. bised. Sëmundje që shfaqet me dalje jashtë shpesh e hollë, diarre, euf. nevojë e hollë. Barku i keq (i lig) dizenteria. Barku i verës. E heq (i shkon, i vete) bark. Ka (del) bark. E zu barku. Të jep bark. Vuan nga barku. Ishte me bark. E lau (e griu) barku.

12. fig., bised. Zemra; shpirti. Me gjithë bark. Me bark të plagosur. I kalbur në bark. Më iku barku. S'e kam atë bark. I ka hyrë frika në bark. M'u prish barku. Më plasi barku! (iron.). S'kam bark ta shoh. Më bëhet barku mal. M'u bë xhumbë në bark. Më këputet barku. Më qan barku. Atë që të do barku! (ur.).

✱Sin.: stomak, mullë, pjellë, thark, gjiri, brez, plëndës, brendësi, gji, brendi, e brendshme, diarre, purthë, spirë, amel, shkulë, dizenteri.

♦ Bark pas barku shih brez pas brezi. Bark për barku të bashkuar, njëri pranë tjetrit; kokë më kokë; bythë më bythë bised.; si delet në vathë. Me barkun bosh (të zbrazët) pa ngrënë asgjë; esëll; i uritur; kund. me barkun plot. Për një bark bukë për pak gjë; shumë lirë, për hiçgjë, thuajse falas; për një copë bukë. Me barkun te buza (te goja) shtatzënë në muajin e fundit të barrës. Barku i fundit fëmija që lind i fundit, barra e fundit e fëmijëve të lindur nga një nënë. Me bark të gjerë shih me zemër të gjerë. Që në bark të nënës pa lindur, shumë kohë më parë, pa hapur sytë, pa parë diellin me sy. Barkun *petë e shpatullat (shpinën) drejt (dikush). Me barkun pizgë shih me barkun plot. Me barkun plot i ngrënë, i ngopur; kund. me barkun bosh (të zbrazët). Barku i Shën Mërisë shaka. të gjithë të një gjaku a të një fisi; njerëz të një barku a të një fisi; njerëz me lidhje shumë të ngushtë, njerëz të një dore. Me bark e me shpinë krejt, me të gjithë trupin, që nga koka deri te këmbët, i tëri; këmbë e kokë (e krye); nga koka deri te këmbët; ballë e bisht. Në bark e në shpinë pa bërë asgjë; rehat; kot. Me barkun thatë i uritur, pa vënë një gjë në gojë; me barkun bosh; kund. me barkun plot. *Barrë e vrarë (në bark të nënës). M’u bashkua barku me kurrizin shih m’u ngjit barku për shpine (me kurrizin). M’u bë barku *ahur. M’u bë barku (mulla) *bakër. M’u bë barku *bic. M’u bë barku *daulle. M’u bë barku *dërrasë. M’u bë barku *gropë. M’u bë barku *hambar. E bëri barkun *hambar (dikush). M’u bë barku *kacek. M’u bë barku *kaçup. Iu bë barku *katua (dikujt). M’u bë barku *lerë. M’u bë barku *lodër. M’u bë barku *petë. M’u bë barku *petull. M’u bë barku *përrua. U bë (është) bark e shpinë. 1. (dikush) shih është bërë kockë e lëkurë (dikush). 2. (me dikë) Është i lidhur fort me dikë, është mik i ngushtë me të; është bërë një me dikë, është si një trup i vetëm e i pandarë me të; është bukë e djathë (me dikë). Iu bë barku *rrathë-rrathë (dikujt). M’u bë barku *tupan. M’u bë barku *ujë. Bën bark. 1. (diçka) Përkulet në trajtë të rrumbullakët (për murin etj.); lëshon bark; jep faqe_II. 2. (dikush) Ha shumë, ngopet mirë e mirë, dendet; e mbush barkun. E bëri barkun *çizme (dikush). E bëri barkun *daulle (dikush). E bëri barkun *hambar (dikush). E bëri barkun *kacek (dikush). E bëri barkun *kade (dikush). E bëri barkun *pizgë (dikush). E bëri barkun *spathi (dikush) tall. E bëri barkun *tagar (dikush). Ma bëri barkun *ujë (dikush a diçka). Ia bëri *kurrizin (shpinën) më të butë se barkun (dikujt). S’i bie barku (dikujt). 1. Nuk lodhet shumë, nuk tretet nga lodhja. 2. Nuk e prish qejfin e tij, nuk shqetësohet për askënd e për asgjë; nuk e prish terezinë. Mos të rëntë në bark! mallk. mos arrifsh të hash diçka, vdeksh para se ta hash. I ra barku në *bela (dikujt) iron. I bie barkut e shpinës (dikush) përpiqet shumë, bën çmos për të kryer diçka, shfrytëzon çdo mundësi për të arritur diçka. Më ra zemra në bark u preka e u trondita shumë nga diçka e rëndë; u pikëllova thellë, u trishtova; më dhembi (më theri) zemra (në zemër). E bluan në bark (diçka) e mendon mirë e mirë para se të vendosë për diçka, e shoshit mirë, e rreh me vetveten; e bluan në kokë; e bluan në mendje; bluan me mend kund. e merr lehtë (diçka). Çajnë barqet përçm. shkojnë shumë keq njëri me tjetrin, hahen e zihen vazhdimisht, kanë marrëdhënie shumë të acaruara; (shkojnë) si macja me miun; (shkojnë) si qeni me macen; shkojnë thikë e brisk; shtyhen si lopa me mushkën. Më çori barkun (dikush a diçka) shih më hapi barkun₁ (dikush a diçka). Nuk m’u dogj barku (për dikë a për diçka) iron. nuk më ha fare meraku për dikë a për diçka; nuk e çaj kokën; nuk më plasi barku; nuk më preu barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. Dridhet (luan) barra (*foshnja, fëmija) në barkun e nënës. I dridhen *plaçkat e barkut (dikujt). I dridhen *zorrët e barkut (dikujt). S’ma do barku (dikë a diçka) s’më pëlqen; nuk e honeps dot; nuk e dua; s’ma do (s’ma heq) zemra; kund. më dhemb barku (për dikë). Më dhemb barku (për dikë) e dua shumë; vuaj e bëhem shumë merak për dikë; më dhemb (më ther) zemra (në zemër); kund. s’ma do barku (dikë). Fërkon barkun (dikush). 1. iron. Rri në një gjendje të keqe e pa gjë pasi ka ndodhur diçka që s’duhej të ndodhte, ose është bërë diçka që s’duhej bërë. 2. keq. Kënaqet kur dikush e pëson, kur ndodh diçka e keqe, por e dëshiruar për të; fërkon duart keq. Flet me bark (dikush) është i çiltër e i sinqertë, flet hapur pa fshehur gjë; i ka sahanët pa kapak; s’mban (gjë) në trup; i ka shishet pa mbutojsa. (Ia di, ia njoh) *fundin e barkut (dikujt). I ka futur (i ka shtënë) *lepurin në bark (dikujt). Nuk më ha barku (për dikë a për diçka) përçm. nuk bëhem merak fare për dikë a për diçka, nuk mërzitem a nuk dëshpërohem për askënd e për asgjë; nuk e çaj kokën; nuk më hapet barku; nuk m’u dogj barku! iron.; nuk më plasi barku iron.; nuk më preu barku iron. M’u hap (më iku) barku. 1. U trondita shumë kur pashë diçka të rëndë a tragjike; u frikësova shumë për dikë a për diçka, u tmerrova; m’u hap zemra. 2. U neverita nga diçka e rëndë a e pështirë, më erdhi krupë; m’u shpërdrodh kërthiza. Nuk më hapet barku (për dikë) përçm. s’më ha meraku fare për dikë, as mendoj e as mërzitem për të; nuk ndiej asgjë për dikë, nuk më dhemb për të; nuk e çaj kokën; nuk më ha barku; nuk m’u dogj barku iron.; nuk më plasi barku iron.; nuk më preu barku iron. I hap barkun (dikujt) shih i hap zemrën (dikujt). Më hapi barkun (dikush a diçka). 1. Më ngjalli një ndjenjë dhimbjeje, trishtimi, dëshpërimi, etj. sa nuk e përballoj dot; më shkaktoi një hidhërim të thellë, më pikëlloi shumë, më preku jashtëzakonisht; më plasi barkun; më helmoi zemrën. 2. keq. Më ngjalli neveri, më bëri të më vijë pështirë; më shtiu barkun; më hapi zorrët; më nxori (më shkuli) zorrët; më shtiu (më ngjalli) krupën përb. I ka hyrë *djalli (dreqi) në bark (dikujt). I ka hyrë *lepuri në bark (dikujt). I ka hyrë *maçoku (macja) në bark (dikujt). Është bark e bythë (dikush) përçm. vulg. është trashur shumë, është shëndoshur tepër; për ta ndarë (për ta çarë) më katërsh; s’e nxë as derë, as portë (dikë). Është *gojë e bark (dikush). S’kam bark nuk duroj dot ta shoh diçka, prekem shpejt, lëndohem lehtë, jam zemërdobët; nuk kam zemër. Një bark kam! nuk ha dot më, u ngopa; mos më detyroni të ha më shumë (e thotë dikush që e detyrojnë të hajë me zor). E ka barkun pa *brez (dikush). E kam barkun (zemrën) *të ftohtë₂. E ka barkun *të gjerë (dikush). E ka barkun *hambar (dikush). E ka barkun me *këlyshë (dikush) iron. E kam barkun (zemrën) *të ngrohtë. E kam barkun në një *pe. Ka *djallin (dreqin, të paudhin) në bark (dikush). Ka *dhelprën në bark (dikush). Ka *lepurin në bark (dikush). Ka *lubinë në bark (dikush) keq. Ka *macen (maçokun) në bark (dikush). Ka maçokun (*macen) në bark (dikush). Ka *sprijën (në bark) (dikush) krahin. Ka *shiritin (në bark) (dikush). I ka trutë në bark (dikush) nuk arsyeton drejt, nuk i ka trutë aty ku duhet; s’ka tru (në kokë). I këndon *këndesi në bark (dikujt). I ka kënduar gjithnjë *këndesi (dikujt). E ktheu barkun nga *dielli (dikush) përçm. S’na la *zorrë në bark (dikush). *Leshtë e barkut! iron. bised. Pa *lesh në bark. Ia lë *samarin nën bark (dikujt). Lëshon bark (diçka) nis të përkulet në një anë, shtrembërohet; bëhet gati për t’u shembur (një mur etj.); bën bark; jep faqe_II. Më mori barkun (dikush a diçka) më preku thellë në atë gjendje të vajtueshme, më mallëngjeu; më trishtoi shumë; më ligështoi; më pikoi në zemër. Marr një bark zjarr ngrohem pak, marr një avull. E merr *vezën në bark të pulës (të sorrës) (dikush). Mbaj barkun me dorë_I rri pa ngrënë; mbetem pa ngrënë një kohë të gjatë. Mbaj barkun me dorë_II këputem së qeshuri, gajasem; mbaj ijët me dorë; mbaj (zë) brinjët me dorë; më ranë (m’u këputën, shtira) brinjët. Nuk i mban barku (dikujt) shih nuk mban gjë në bark (dikush). Nuk mban gjë në bark (dikush) nuk di të mbajë gjë të fshehtë, i nxjerr të gjitha të fshehtat jashtë; nuk i mban barku (dikujt); i zbraz barkun (dikujt). I mbeti (iu var) *samari nën bark (dikujt). Na mbiu në bark (diçka) na u mërzit (për një gjellë a një ushqim tjetër që e hamë shumë shpesh), të njëjtën gjë po hamë. E mbushi barkun (dikush) u ngop mirë me të ngrënë; e mbushi plëndësin bised.; e mbushi zorrën thjesht.; bën bark₂. S’i mbushet barku (dikujt) s’ngopet kurrë, nuk ndien të ngopur; është i babëzitur; e ka barkun pa brez. M’u ngjall në bark (dikush) përb. e kam shumë inat, e urrej, s’e duroj dot; m’u shpif, më shtie krupën. M’u ngjit barku (mulla) për shpine (me kurrizin) ngordha për të ngrënë; m’u tha barku; m’u bë barku petë; më shkoi (më vajti) barku prapa; m’u bashkua barku me kurrizin; m’u tha zorra. S’ma nxë barku (diçka) s’e duroj dot diçka, nuk mundem ta pranoj e të mësohem me të, s’e tret dot, nuk e honeps; s’ma tret (s’ma honeps) stomaku (diçka). Nxori bark e zorrë (dikush) shih nxori zorrët (e barkut) (dikush). Ia nxjerr prej *fundit të barkut (diçka). Iu njom barku (dikujt) euf. lindi fëmijë nusja e shtëpisë që ishte martuar prej kohësh, nuk mbeti pa fëmijë. Nxori *zorrët (e barkut) (dikush). I plasi barku (dikujt) ka ngrënë shumë, u fry së ngrëni. Më plasi barkun (dikush) shih më hapi barkun (dikush). Nuk më plasi barku (për dikë a për diçka) iron. s’dua t’ia di për dikë a për diçka, nuk pyes e nuk më bën fare përshtypje; aq më bën; nuk e çaj kokën; nuk m’u dogj barku; nuk më preu barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. Nuk më preu barku (për dikë a për diçka) iron. as që dua t’ia di për dikë a për diçka, s’më merr malli për të; nuk e çaj kokën; nuk m’u dogj barku; nuk më plasi barku; nuk më ha barku përçm.; nuk më hapet barku përçm. I rrëmon barkun (dikujt) përpiqet pak e nga pak dhe vazhdimisht ta prekë dikë në plagët e fshehta e t’i zbulojë ç’ka në zemër; përpiqet të hyjë në të fshehtat e dikujt e t’ia zbulojë. Më rri barku *akull (për dikë). S’i rri gjë në bark (dikujt) keq. shih nuk mban gjë në bark (dikush). Më shkoi (më vajti) në bark (diçka) më pëlqeu, më zuri vend, u ngopa. Më shkoi (më vajti) barku *prapa. Shkula barkun. 1. Fola shumë e bërtita sa munda, por nuk më dëgjoi njeri; më ra gjuha (përtokë); më doli gjuha (nga vendi). 2. Volla shumë; nxora zorrët (zorrët e barkut); nxora bark e zorrë. E shkundi *fundin e barkut (dikush) keq. *Shtatanik në bark të nënës. Më shtiu barkun (dikush a diçka) keq. 1. Më tremb shumë, më tromaks. 2. Më vjen ndot prej dikujt a prej diçkaje, më vjen neveri; kam krupë prej dikujt a prej diçkaje; më hap barkun; më shtie (më ngjall) krupën përb. Më shtrydhi barkun (dikush) më mallëngjeu shumë; ma këputi shpirtin. I tregoi *zorrët e barkut (dikujt). M’u tha barku. 1. Nuk kam ngrënë gjë, e kam barkun bosh; më ka marrë uria shumë; m’u tha zorra; m’u bë barku petë; m’u ngjit barku për shpine (me kurrizin); m’u bashkua barku me kurrizin; më shkoi (më vajti) barku prapa. 2. Mbeta pa fëmijë, nuk lind dot më (për gratë). M’u tha *lëkura e barkut. Thaj barkun rri pa ngrënë, e lë barkun bosh; kursej shumë, ia heq ushqimin gojës; thaj gojën; thaj zorrën bised. Ia thau barkun (dikujt). 1. Nuk i dha gjë të hante, e la pa ngrënë për një kohë të gjatë; ia thau gojën; ia thau zorrën bised. 2. Ia vrau e ia zhduku të gjithë fëmijët; ia la prehrin (vatrën) thatë. E vuri barkun në *dhe (dikush) përb. E vë barkun në *ujë. I vuri *shkelmin (këmbën, gjunjët) në bark (dikujt). Të vret barkun (diçka) iron. të pëlqen shumë diçka, ke qejf (ta kesh, ta hash etj.); të bën mirë, në vend të të bëjë keq. Vret barkun në hije (dikush) iron. shih ngrohet (theket) në diell (dikush). I zbraz barkun (dikujt). 1. Nxjerr gjithçka kam në mendje, ia tregoj dikujt të gjitha të fshehtat; e zbraz thesin; i tregoj zorrët e barkut bised.; (tregoj) edhe qumështin e nënës; nuk më mban barku; nuk mbaj gjë në bark. 2. Nxjerr dufin, shfrej; i shfryj dikujt. 3. I qaj hallin tim dikujt duke ia treguar të gjitha, ia them të gjitha ato që më shqetësojnë; i hap barkun; i zbraz zemrën. Zë barkun. 1. Ha fare pak, sa për të thyer urinë. 2. shih zë zemrën. Zë *fundin e barkut. (Ia di, ia njoh) *zorrët e barkut (dikujt).

BEHÁR,~I m. sh. ~E, ~ET bised. Pranverë; muajt e ngrohtë të vitit (pranvera dhe vera) kundrejt muajve të ftohtë; verë; kund. dimër. Behar i nxehtë. Dimër e behar. Muajt e beharit. Rroba behari. Shi behari. Vapa e beharit. Ethe behari. Doli behari. E kaloi beharin. Mollë behari mollë kokërrvogël me formë vezake e me ngjyrë të kuqe në të verdhë. - Ç'tha i pari, e zëntë behari! (ur.) ashtu qoftë! I ziu kam tre beharë, / Që kam ngrirë e jam tharë, / Për miken që s’e kam parë. (folk.). Hapi sytë e zez, / Të na sjellësh beharë. (folk.). Ç'lë dimri, e gjen behari. (fj. u.). Nikoqiri rrobat e dimrit i bën në behar. (fj. u.). Shiu i beharit si vrapi i gomarit. (fj. u.). Kur këndojnë shumë qyqe, i del lezeti beharit. (fj. u.). Me një lule s’vjen behari. (fj. u.). Po t’i dëgjonte perëndia galat, behari s’vinte kurrë. (fj. u.).
♦ U bë behar (dikush) u çel në fytyrë, u gëzua; u lumturua. Më bëhet zemra behar gëzohem shumë, më kënaqet shpirti, lumturohem; më këndon zemra; më qesh zemra. Ta bën dimrin behar (verë) (dikush) shih ngrin akull në korrik₂ (dikush). *Ethe behari. E ka gojën behar (dikush) është gojëmbël, flet me të mirë e thotë vetëm fjalë të gëzueshme; nuk e prish (nuk e ndyn) gojën. *Shi behari shaka. *Vetëtimë behari.

BEKÚAR (i, e) mb., bised. 1. fet. Që ka marrë bekimin, që i është bërë bekimi. Ujët e bekuar (fet.). Bukë (meshë) e bekuar.
2. fig. Që ka ose që jep të mira, i begatshëm; që është i mbarë, fatbardhë; kund. i mallkuar. Vend i bekuar. Tokë e bekuar. Pemë e bekuar. Kafshë e bekuar. Vit i bekuar. Dorë e bekuar. Çast i bekuar. I bekuar me prona e pasuri. Krujë, o qytet i bekuar! Kuajt e penguar, hanë bar të bekuar. (fj. u.).
3. edhe si euf. Që ka marrë uratën; që pastë uratën; i uruar. - Qofsh e bekuar, qofsh e nuratur! (ur.). - Të pini verë nga kjo e bekuara!
4. euf., bised. Që nuk është i mbarë e i pëlqyeshëm, që nuk e duam; që të mundon; që dëshirojmë të jetë i mirë e i mbarë; i uruar. Ky i bekuar shi i prishi të lashtat.
✱Sin.: i begatshëm, fatbardhë, i lum, i uruar, i uratuar, i nuratur.
♦ Ka *dorë të bekuar (të mbarë) (dikush). *Ujë i bekuar (i tërbuar) shaka.

BÉQO,~UA m. sh. ~, ~T bised., shaka. Beqar.

BETÉR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bised. 1. Grua e keqe e shumë e shëmtuar.
2. Shaka, tallje, shpoti, hokë. Kallëzon gjithfarë beteresh. Nuk i sosen beteret kurrë. Hiqju betereve fol me gjithë mend, fol seriozisht.
3. vet. sh. Çikërrima; gjëra të vogla, vogëlsira. Merret me betere.
4. Ngatërresë. Na solli betere.

BÍE_I vep., RÁSHË, RËNË jokal. 1. Rrëzohem nga një vend i lartë në një vend më të ulët, këputem nga lart poshtë (për trupat nën veprimin e peshës së tyre); kund. ngrihem. Ra një tullë (një gur, një kokërr). Ra tavani. Ra një yll. Ra një aeroplan. Ra nga shkëmbi (nga buza, nga bregu). Ra nga pema (nga dega). Ra nga çatia (nga muri, nga dritarja, nga kati i dytë). Ra nga kali (nga biçikleta, nga makina). Ra zogu nga çerdhja. Ra nga qielli. Më ra nga duart. Më ra nga xhepi. Bie nga lart. Ra në pus (në gropë, në humnerë, në lumë, në përrua, në det). Bie në fund. Bie përtokë (përdhe). Bie shpejt (lirisht, butë, me forcë). Ra më këmbë. Dardha nën dardhë bie. (fj. u.). Bie molla që ka krimbin. (fj. u.). Malet tunden, po nuk bien. (fj. u.).
2. Rrëzohem përdhe kur humbas mbështetjen, lidhjen ose drejtpeshimin; rrëzohem padashur, gremisem, shembem. Ra lisi (mullari). Ra shtëpia (muri, gardhi). Ra makina. Ra në borë (në baltë, në rrugë, në kalldrëm, në dysheme). Ra me bark (përmbys, më hundë, sa gjatë gjerë). Ra i vdekur (top, shakull, në vend, pa ndjenja). Ra e u vra (theu këmbën). U pengua (rrëshqiti) e ra. - Mbaje të mos bjerë! - Lëre të bjerë! Gati (desh) rashë. Ka rënë gruri. Kali, tek bie, aty do të ngrihet. (fj. u.). Kush nxiton shumë, bie më hundë. (fj. u.).
3. vet. vet. v. III Shqitet, hiqet a shkëputet nga një vend ose nga e tëra, rrëzohet. Bien gjethet. I ranë qimet (flokët). Po i bie lëkura. I ranë dhëmbët. I ranë pendët. I ra pushi. I ra korja (plagës). Më ra thoi. Ra suvaja. I ka rënë boja. I ka rënë pulla (zarfit). I ra gjuha këmborës. Bie një rrokje (një tingull) (gjuh.).
4. Ulem vetë ndenjur, më gjunjë ose shtrirë; shtrihem; hidhem, lëshohem drejt dikujt a drejt diçkaje; kund. ngrihem, çohem. Bie në shtrat (në krevat, në rroba, në dyshek). Bie barkas (më gjunjë, përmbys, në shpinë). Bie të fle. I ra në krahë (në prehër, ndër këmbë). Bie poshtë shtrihem të fle. Ra i sëmurë zuri shtratin nga një sëmundje. Ra lehonë qëndroi e shtrirë në shtrat si lehonë; nisi lehoninë. Bie me pulat (bised.) shtrihet të flejë shumë herët. Kush bie me qen, gdhihet me pleshta. (fj. u.).
5. Rrëzohem i plagosur ose i vdekur; vritem a vdes, jap jetën për një çështje të drejtë. Ra në betejë (në luftë, në fushën e nderit, në krye të detyrës). Ra dëshmor (si hero, heroikisht). Ra për liri (për atdhe). Ra fli (theror).
6. vet. vet. v. III Rrjedh teposhtë, kullon, del e shkon poshtë; bised. derdhet (për lumin, përruan etj.). Bie ujëvara (rrëkeja, çurka). Më bien lot. Më bie gjak nga hundët. I bien jargë. Më bien djersë. Bie pikë-pikë. Lumi bie në det.
7. vet. vet. v. III Rrëzohet mbi tokë nga lart (për reshjet); përhapet mbi tokë e mbi sendet, mbulon tokën e sendet. Bie shi (borë, breshër, llohë, vesë). Bie brymë. Bie mjegull. Bie pluhuri (tymi). Bie me shtamba (me rrëshekë). Fryn e bie.
8. vet. vet. v. III Varet lirshëm teposhtë; ulet e mbështetet lirshëm mbi diçka tjetër, shtrihet mbi diçka. Bie perdja. I ranë krahët poshtë. I kanë rënë supet. I ra koka në gjoks. I bien flokët mbi supe (mbi ballë). I bie kapela mbi sy. I ka rënë gusha. I kanë rënë faqet.
9. Heq dorë nga qëndresa, pushoj qëndresën, dorëzohem, jepem (për kala, për qytete, për shtete). Ra qyteti. Ra kështjella (kalaja). Ra perandoria. Ra pa luftë.
10. Zbres nga fuqia, humbas pushtetin, vendin, detyrën etj.; caktohem në një detyrë më të ulët; më ulet vlera; vet. vet. v. III humbet fuqinë vepruese, nuk vepron më, shfuqizohet (për ligjet etj.). Ra qeveria (kabineti). Ra nga fuqia (nga froni). Bie një ligj nga fuqia. Ra ky mendim.
11. vet. vet. v. III Zbret pjerrtas ose pingul, shkon drejt një vendi më të ulët. Shkëmbi bie thikë. Shpati bie pingul (pjerrtas). Kodra bie butë. Bie shkallë-shkallë.
12. Zbres, lëviz tatëpjetë; shpërngulem e zbres nga një krahinë më e lartë dhe vendosem në një më të ulët; vij a shpërngulem nga malësia në fushë ose nga fshati në qytet. Ra në fushë. Ra në Shkodër.
13. vet. vet. v. III Ulet, pakësohet (si numër, si sasi, si vëllim etj.); edhe v. I më ulet vlera, humbas cilësinë, zbres në një shkallë më poshtë; kund. ngrihem. Bie numri. Ra çmimi. Ranë aksionet. Ra kursi. Ra shpejtësia. Ra prodhimi. Ra lumi. Ra niveli. Ra në kategorinë e dytë. Ra goma u shfry goma. I ra barku. I ra vlera (ndikimi, autoriteti).
14. vet. vet. v. III Pakëson a humbet forcën e vet, i ulet vrulli, dobësohet, zbutet. Ra era (deti). Ra të nxehtët (të ftohtët). Flakët po binin. Bie fashë qetësohet, pushon. I ranë ethet. I ra temperatura. Ra trysnia. Ra vrulli (ritmi). I ra gëzimi (entuziazmi). I ra inati (zemërimi). Biseda ra. Ra kureshtja (interesimi). Puna nuk binte.
15. fig. Humb vlerat a cilësitë e mira. Ra nga mjeshtëria (nga zanati). Ka rënë në mësime. Ra në sytë e të tjerëve. - Sa poshtë ka rënë!
16. Më keqësohet gjendja; ulem nga ana morale, marr të tatëpjetën; dobësohem, mpakem, këputem; edhe vet. v. III pakësohet shëndeti, fuqia, guximi etj. Bie nga shëndeti. Ra nga gjendja. Ra moralisht (shpirtërisht). Ka rënë, s'është më i pari.
17. (me trajtë të shkurtër përemërore) bised. Nis diçka shtruar dhe e çoj deri në fund, e faroj diçka; filloj të ha me ngulm një gjellë a diçka tjetër ose të pi diçka dhe e mbaroj shpejt; i futem, i përvishem (një gjelle etj.). I ra kosit (byrekut, bakllavasë, verës). U ra fasuleve (patateve). I ra pjatës (tepsisë). U ra mollëve. U ranë shqerrave e i therën (i shitën).
✱Sin.: rrëzohem, shembem, gremisem, lëshohem, hidhem, këputem, shkëputet, shqitet, ulem, zbres, varet, del, derdhet, dobësohet, dorëzohem, faroj, hap, hiqet, humb, humbas, jepem, keqësohet, kullon, lëviz, lodhem, mbështetet, mbulon, pakësohet, përhapet, pi, rrjedh, shfuqizohet, shpërngulem, shtrihet, vdes, vritem, zbutet.
♦ Ra në *baltë (dikush). Ra në *bark (dikush). S’i bie *barku (dikujt). Ra në *batak (dikush). I ranë *bateritë (dikujt) tall. Më ra (m’u bë) *bela (dikush). Ra në *bisht (dikush) tall. Ra *bomba. Ra në *brazdë (në hulli) (dikush). Ra *brenda (dikush). Më ra *bretku. I ra në *bri_I (dikujt). I ra në *bri_II (diçka). Më ranë (m’u këputën, shtira) *brinjët. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *butë. I ra pas *buze (dikujt). Bie *copë. Ra në çark (dikush). Bjer e çohu. 1. shih ngul shkul. 2. Me shumë vuajtje, me mundime të mëdha; ul ngre. I ra (i zbriti) *damari (dikujt). Kam rënë nën *dardhë. Ka rënë nga *dardha (dikush). Ra nga *dega (dikush). Më ranë *duart. Më ra në *dorë. I bie në *dorë (dikujt). Ra nga *dynjallëku (dikush) vjet. Ka rënë nga *fiku (dikush) tall. Bie *fjala. I ranë *fletët (dikujt). Bie (bëhem) *fli. Bie nga *fuqia drejt. Më ra *goja (copë). Ra (hyri) në *gojë (të dikujt). Ra në *grackë (dikush). Ra në *greminë (dikush). Ra në *grep (dikush). Ra në *gropë (dikush). I ra *gjaku (dikujt). Bie në *gjak (me dikë). Ra nga *gjendja (dikush). Ra në *gjunjë (dikush). I bie në *gjunjë (dikujt). Më ranë (m’u këputën, m’u shkurtuan, m’u prenë) *gjunjët. Më ra *gjuha (përtokë). Bie në *gjumë (dikush). Bie në *hall (me dikë a me diçka). Ka rënë nga *hëna (dikush) iron. I ra një *hije (dikujt). I bie *hilesë (së dikujt). Më ra për (në) *hise (diçka). Ra në hulli (në *brazdë) (dikush). I ra *hunda (dikujt). Ra më *hundë (dikush) keq. Bie *jashtë (dikush a diçka). I ranë (i zbritën) *kacabunjtë (dikujt). Ra *kalaja. Ra (zbriti) nga *kali (dikush). S’ra *kalliri! I ka rënë *kapistra (dikujt). Më ranë *këllqet. I ra ndër *këmbë (dikujt). Më ranë *këmbët (copë). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). Më ra (m’u këput) *kërbishtja. Ra në *kllapë (dikush). Ra *klloçkë (dikush). I ka rënë *koburja (dikujt). Më ranë *kockat. I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). Më ranë *krahët. Ra (u hodh) në *krahët (e dikujt). I ra mbi krye (mbi *kokë) (dikujt). Më ranë (m’u këputën) *kryqet. Ra në *kthetrat (e dikujt). Ra në *kurth (dikush). Më ra (m’u këput) *kurrizi. Rashë në kurriz (në *shpinë). Ra në *lak (dikush). Më ra *lëkura. Ra në *llum (dikush). Ra në *marre (dikush). Bie në *mend. Ra në *mendje (dikush). Bie në një *mendje (me dikë). Bie në *mëkat (me dikë). Ka rënë në *mjaltë (dikush). Ra në *moçal (dikush). I ranë *opingat (dikujt). Bie *ndesh (me dikë a me diçka). I bie *ndore (dikujt). Bie (jam) *ngushtë. I ranë *orët (dikujt). I bie *pas (dikujt a diçkaje). I ra *pazari (dikujt a diçkaje) mospërf. I ranë *pendët (dikujt). Ra *perdja libr. Ra nga *pesha (dikush). S’bie *përdhe (diçka). S’e lë të bjerë *përdhe (në tokë) (dikë a diçka). Bie *përmbys (për dikë). Ka rënë *përtokë (dikush). I ranë *pipëzat (dikujt) iron. I ra *pjaca (dikujt a diçkaje) mospërf. Më ra në *pjesë (diçka). Ka rënë *poshtë (diçka a dikush). Nuk bie *poshtë (dikush a diçka). I ranë *patkonjtë (dikujt). I ranë *poturet (dikujt) iron. I bie *prapa (dikujt a diçkaje). Ra në *prehrin (e dikujt) keq. Ra në *prush (dikush). Bie me *pulat (dikush). I ranë *puplat (dikujt) mospërf. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *pykë. Ra nga *qielli (diçka). Ra në *rrjetë (dikush). Ra *squkë (dikush). Më ranë *sytë (për dikë a për diçka). S’e lë të bjerë në *shesh (dikë a diçka). Ra nga *shkallët (dikush). Rashë në shpinë (në *kurriz). Më ra *shpretka (nga gazi). I ranë *telat (dikujt) mospërf. Ra në *tepe (dikush). Ra për *tokë (dikush). S’e lë të bjerë në tokë (*përdhe) (dikë a diçka). Ra në *trap (dikush). I ranë *tulet (dikujt) shaka. Ra mbi *turinj (dikush). Ra (u fut) në *të thella (dikush). Të bien *thonjtë. Më ranë *thonjtë. Ra në *thonjtë (e dikujt). Më ra për *thonjsh. Bie në *ujdi (me dikë). Ra në *ujë (diçka). Bie në *va. O rashë e vdiqa! s’ka rrugë tjetër, ndryshe s’ka ç’më duhet vetja; s’ka si bëhet ndryshe, patjetër (kur diçka e kërkojmë me çdo kusht); domosdo; gjallë a vdekur. I kanë rënë *verigat (dikujt) iron. I ranë *veshët (dikujt). Të rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. Ra në *vete (dikush). I ranë (iu varën) *vetullat (dikujt). I ra *vlera (dikujt). I ranë (i zbritën) *xhindet (dikujt). I ra (i perëndoi) *ylli (dikujt).