FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AÉD,~I m. sh. ~Ë, ~ËT let. Poet dhe këngëtar i këngëve heroike në Greqinë antike; poet shëtitës në kohën e Mesjetës. Aedët shoqëronin luftëtarët në beteja.

AGOJÁT,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Shitës ambulator, tregtar shëtitës.
2. vjet. Ai që bart ngarkesa të ndryshme me kuajt, mushkat, qetë, devetë e veta; qiraxhi me kuaj a mushka. Karvani i agojatëve.

AMBULÁNT,~E mb., libr. 1. Që lëviz nga një vend në tjetrin për të shitur mallra. Tregtar ambulant. Shitëse ambulante. Shitje ambulante. Librari ambulante.
2. mjek. Që trajtohet pa u shtruar e pa qëndruar në spital. Gjendje ambulante. Mjek ambulant. Shërbim ambulant.
✱Sin.: lëvizës, shëtitës, ambulator.

CIR/K,~KU m. sh. ~QE, ~QET 1. Ndërtesë a sallë zakonisht e rrumbullakët, me vende për spektatorët dhe me arenë në mes, ku jepen shfaqje shkathtësie e force nga akrobatë, zhonglerë etj. ose me kafshë të zbutura; tërësia e shfaqjeve të tilla; institucioni që merret me organizimin e këtyre shfaqjeve; trupa e artistëve që marrin pjesë në këto shfaqje; arti teatral me këta pjesëmarrës. Cirk për fëmijë. Cirk shëtitës. Biletë cirku. Arena e cirkut. Drejtuesi i cirkut. Arti i cirkut. Artist cirku. Orkestër cirku. Shfaqje cirku. Kafshë cirku. Punon në cirk. Shkoj në cirk. I pëlqen cirku.
2. gjeol. Greminë, grope e madhe e rrumbullakët dhe me shpate të pjerrëta, që është formuar nga akullnajat ose nga vullkanet; grope në trajtë unaze, krater i një lloji të veçantë në sipërfaqen e Hënës. Cirk akullnajor. Cirk hënor.

DALIPBÉBÇ/E,~JA f., gjuh. E folme shoqërore e fshehtë, që përdorej nga grupe argatësh shëtitës në disa krahina të Shqipërisë së Mesme. Dalipbebçja si e folme qendrore e belaxhijve.

FSHEHTË (i, e) mb. 1. Që është i futur a i mbuluar dhe nuk e shohin ose nuk e gjejnë dot të tjerët; që e dinë vetëm pak veta; që nuk dihet, nuk njihet a nuk kuptohet nga të tjerët. Vend i fshehtë. Udhë e fshehtë. Gjuhë të fshehta të folura konvencionale që përdoren nga grupe të veçanta njerëzish e që kuptohen vetëm prej tyre (p.sh. nga zejtarët shëtitës, nga hajdutët etj.).
2. Që mbahet përbrenda nga dikush, që nuk shfaqet a nuk shprehet. Mendim i fshehtë. Ndjenja të fshehta.
3. Që nuk kuptohet se nga vjen a ku e ka burimin; i paqartë, i papërcaktuar, i errët. Parandjenjë e fshehtë. Shqetësim i fshehtë.
4. fig. Që i mban përbrenda mendimet, ndjenjat etj., që nuk ua hap zemrën të tjerëve; i mbyllur. Njeri i fshehtë.
5. fig. Që vepron pa u diktuar nga të tjerët, që vepron në mënyrë tinëzare, që i mbulon veprimet e veta; që vepron në kushte ilegale; që kryen shërbime, veprime e detyra, të cilat nuk duhet t’i dinë të tjerët. Kundërshtar i fshehtë. Organizatë e fshehtë. Diplomaci e fshehtë.
6. fig. Që bëhet pa u marrë vesh nga të tjerët, që bëhet në fshehtësi; që nuk dihet nga të tjerët. Takim i fshehtë. Marrëveshje e fshehtë.
7. fig. Që bëhet pa u vënë re nga të tjerët, që bëhet duke u ruajtur fshehtësia; kund. i hapur. Votim i fshehtë.
8. mjek. Që zhvillohet pa dhënë shenja të dukshme a shenja klinike; kund. i hapur. Sëmundje e fshehtë. Diabet i fshehtë. Dështim i fshehtë. Periudhë e fshehtë.
9. euf., bised. Gjinor; që ka të bëjë me organet gjinore. Organet e fshehta. Sëmundjet e fshehta.
✱Sin.: i fshehur, sekret, i paqartë, i papërcaktuar, i errët, i mbyllur, tinëzar, fsheharak, i maskuar, konspirativ, i nëndheshëm, misterioz, i mistershëm.

MISIÓN,~I m. sh. ~E, ~ET 1. libr. Detyrë speciale e rëndësishme, me nivel të lartë vështirësie, që i ngarkohet një personi a një grupi njerëzish për ta kryer, veçanërisht që përfshin edhe udhëtime; punë e veçantë, e vështirë dhe me përgjegjësi të madhe që i ngarkohet të bëjë një njeri a një grup njerëzish; shërbim. Mision zyrtar (sekret). Mision hapësinor. Mision ushtarak (kulturor, shkencor). U nis (e dërguan) me mision. Ishte me mision. E kreu misionin. Mision humanitar mision që ka për qëllim të kryejë veprimtari humanitare.
2. dipl. Përfaqësi e përhershme diplomatike e një shteti në një shtet tjetër ose pranë një organizate ndërkombëtare; grupi i njerëzve që punojnë në këtë përfaqësi. Mision diplomatik. Misioni shqiptar në OKB.
3. dipl. Ndërtesa ku janë vendosur zyrat e përfaqësisë së përhershme diplomatike të një shteti në një shtet tjetër ose pranë një organizate ndërkombëtare.
4. dipl. Delegacion zyrtar që dërgohet nga një shtet në një shtet tjetër për të kryer një detyrë të posaçme. Mision ushtarak (ekonomik, tregtar). Mision i posaçëm. Kryetari i misionit.
5. fet. Grup besimtarësh, veçanërisht të krishterë, që shkojnë në vende të ndryshme në botë për të përhapur besimin; organizata e këtyre të dërguarve. Mision fetar (katolik). Mision shëtitës.
6. fig. Synim i madh e i rëndësishëm që një person a grup njerëzish duan të arrijnë në një fushë të caktuar të jetës; thirrje, vokacion. Misioni i lartë (i madh, i rëndësishëm) i rilindësve. Mision historik. Misioni i mjekut (i mësuesit, i pedagogut, i shkencëtarit). Misioni i artit (i letërsisë).

MPRÉHËS,~I m. sh. ~, ~IT Punëtor që mpreh vegla a mjete të ndryshme. Mprehës shëtitës. Mprehësi i fabrikës (i ndërmarrjes). Mprehësi i thikave të çelikta. Mprehës sharrash.

PERIPATETÍK,~E mb. 1. Që propagandon një teori filozofike, një program politik etj., duke shkuar nga një vend në tjetrin; shëtitës.
2. Që endet a që bredh nga një vend në tjetrin.

PERIPATETÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT 1. fil. Ai që propagandon një teori filozofike, një program politik etj., duke shkuar nga një vend në tjetrin; shëtitës.
2. Endës, bredhës.

PJERRIMTÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT krahin. Çikërrimtar; tregtar shëtitës çikërrimash.

PRAMATÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT vjet. Ai që merrej me pramati, tregtar shëtitës.

RAPSÓD,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Këngëtar popullor, që këndon krijime të epikës legjendare e historike; këngëtar popullor, që këndon dhe krijon këngë epike e trimërie nga jeta e sotme. Rapsod popullor. Krijime të rapsodëve.
2. Këngëtar shëtitës në Greqinë e lashtë, që këndonte këngë nga poemat e Homerit dhe këngë të tjera legjendare.

SHTEGTÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Ai që merr një rrugë të gjatë, ai që shkon, zakonisht me këmbë a me kafshë, nga një vend në një tjetër; ai që është gjithnjë në udhëtim. I priti shtegtarët me bujari. Jetë shtegtari.
2. vjet. Tregtar i vogël shëtitës, matrapaz që shiste ose shkëmbente plaçka a mallra të ndryshme.

SHËTITÁR,~E mb., libr. Që udhëton për qejf, shëtitës. Grup shëtitar. Turizëm shëtitar. Të rinj shëtitarë.
✱Sin.: shëtitës, gjezdisës, udhëtar, i shëtitur.

SHËTÍTËS,~E mb. 1. Që kalon nga një vend në një tjetër. Koncert shëtitës. Cirk (teatër) shëtitës. Trupë shëtitëse. Muzikant shëtitës. Turist shëtitës. Art shëtitës. Shitës shëtitës. Berber shëtitës. (vjet.) Brigadë artizanati shëtitëse. Ambasador shëtitës (dipl.).
2. fig. Që ka disa adresa dhe të cilit nuk i identifikohet vendi i banimit, zakonisht për zgjedhjet. Votues shëtitës zgjedhës të regjistruar në disa vende.
✱Sin.: i dalë, i bredhur, i dalë, i gjezdisur, i baritur, i shëtitur.

VOCËRRIMTÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Tregtar a shitës vocërrimash, çikërrimash, çikërrimtar. Vocërrimtar endacak (shëtitës). Aty është një dyqan i një vocërrimtari. Ai vocërrimtari shet vocërrima në një tezgë.
2. fig. Ai që merret me gjëra të vogla dhe pa vlerë, që merret me vogëlsira, me vocërrima. Ai vocërrimtari e humb kohën me vocërrima.
✱Sin.: çikërrimtar, cingëlar.

ÇENGÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. vjet. Valltare ahengjesh (zakonisht cigane). Çengi me dajre. Valle çengish. Kërcejnë çengitë. E ndiqnin shpesh edhe çengitë dhe këngëtarët shëtitës.
2. keq. Bishtdredhur; grua e përdalë. Ka filluar të humbasë pusullën mbas çengive dhe ahengjeve të tyre.

ÇERTEXHÍ,~U m. sh. ~NJ, ~NJTË vjet. Shitës çikërrimash në një dyqan të vogël, çikërrimtar; shitës shëtitës me një tezgë me çikërrima. Dyqanet e çertexhinjve. - Ku e dinte që kam qenë vërtet çertexhi? Mbasi mbaroi shkollën fillore, punoi që në moshë të re si çertexhi.

ÇIKËRRIMTÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. vjet. Shitës a tregtar çikërrimash. Çikërrimtar shëtitës. Dyqani i çikërrimtarit.
2. fig. Ai që merret me vogëlsira e gjëra të parëndësishme. Janë shtuar çikërrimtarët e rrjetit.