FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

DÁKO,~JA f. sh. ~, ~T bised. Trung druri a copë dërrasë e fortë, ku pritet a grihet mishi me satër, trung mishi, dru mishi, dërrasë mishi. Dako e madhe (e vogël).
✱Sin.: trung, trupak, kërcu, cung.

HANXHÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Thikë e madhe dhe e gjerë që përdoret për të prerë mishin. Hanxhari i kasapit. Pres me hanxhar.
2. vjet., hist. Thikë me dy presa dhe me majë të hollë që përdorej si armë lufte. Luftonin me hanxharë. I ra me hanxhar e dëmtoi a e prishi keq.
3. euf. Organ seksual i mashkullit.
✱Sin.: thikare, satër, vërcak, cakorre, çokë.
♦ I është bërë bari sa hanxhari (dikujt) keq. ka vdekur prej kohësh, është harruar; ia ka mbuluar varrin bari; i ka dalë (i ka mbirë) bari (në faqe); i ka mbirë bari një pëllëmbë. Ia preu me hanxhar (dikujt) shih ia preu me sëpatë (dikujt). I rri me hanxhar në dorë (dikujt) e kërcënon vazhdimisht; s’e lë të ngrejë kokë (dikë).

HÚND/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Organ i nuhatjes; pjesë e dalë e fytyrës mbi gojë e nën sy, me dy vrima, nëpër të cilat kalon ajri gjatë frymëmarrjes. Me hundë të vogël (të madhe, të shkurtër, të gjatë, të drejtë, të shtypur, të kthyer). Hunda e njeriut. Hunda e kafshëve. Vrimat e hundës. Maja e hundës. Kurrizi i hundës. Shami hundësh. Shfryu hundët. Merr frymë me hundë. I doli gjak nga hundët. Ra më hundë (më hundë e më buzë). Para hundës (mu te hunda) shumë afër, para syve.
2. det. Kiç; pjesa e përparme dhe e dalë e diçkaje, që vjen me kurriz e duke u ngushtuar. Hunda e anijes (e vaporit, e lundrës). Hunda e malit (e shkëmbit). Hunda e çekanit. Hunda e plorit. Këpucë me hundë.
3. bised. Lëfyt. Hunda e ibrikut. Enë me hundë.
4. gjeogr., bised. Kep. Hundë deti. Hundë dheu. Hunda e Karaburunit.
6. bised. Sasia e diçkaje që thithet njëherësh a i mbahet erë vetëm një herë. Një hundë burnot.
7. si mb., fig. Që është i fortë, i vendosur; që nuk lëshon rrugë a pe; kokëfortë.
✱Sin.: feçkë, kep, kiç, e dalë, lëfyt.
♦ Ia bëri hundët (turinjtë) *përshesh (dikujt). I ra hunda (dikujt) tall. 1. E ndjeu veten të fyer, u zemërua, u inatos, u hundua. 2. I ra krenaria, nuk mburret më, u bë më i thjeshtë; i ra hunda në dhe (përdhe, në shesh); e uli hundën (dikush); i ranë veshët; i ranë pendët; e bëri bishtin palë (dikush); iu këput rripi i pallës. Ra më hundë (dikush) keq. përfundoi shumë keq, e pësoi vetë me veprimin që bëri; ia bëri të keqen vetes. I ra në hundë (diçka) e nuhati, e ndjeu; më në fund e kuptoi; i ra në bri. Të bie hunda përdhe (diku) është shumë ftohtë, mbërdhin shumë, thahesh së ftohti; të bëhet pështyma akull; të ngrin gjuha në gojë; të bien thonjtë. I ra hunda përdhe (dikujt) tall. shih i ra hunda₂ (dikujt) tall. Ma pruri (ma solli) (shpirtin) në *majë të hundës (dikush). *Breshri e rreh e hunda me majë iron. M’u ça hunda (për duhan) nuk duroj dot më pa pirë duhan, plasa për të pirë duhan. E ka çuar (e ka ngritur) hundën (përpjetë) (dikush). 1. Është bërë mendjemadh, mburret shumë; shet mend; kund. e uli hundën. 2. Është zemëruar me dikë, nuk i flet fare ose i flet me inat; (rri) me (tërë) hundë (hundë e buzë). Më doli nga hundët (për hundësh) (diçka) e pagova shtrenjtë diçka që mora a që fitova; në të vërtetë nuk përfitova, por u dëmtova, nuk e gëzova atë që mora; e nxora për qafe. (Hëngri) sa i doli nga hundët (për hundësh) (dikush) hëngri tepër, sa nuk i nxinte më barku. Nuk di të fshijë hundët (dikush) tall. nuk është i zoti për asgjë, është krejt i paaftë; është fare i humbur, as për vete nuk është i zoti; i rrjedhin hundët (dikujt). Ia do *buza po s’e lë hunda (dikë). Ia do hunda (dikë a diçka) e do, i pëlqen, e dëshiron, do që ta ketë a ta shjerë në dorë; e lakmon; ia ka qejfi. I duket hunda *dyfek (dikujt) keq. Ecën drejt hundës (së vet) (dikush) sheh punën e vet, nuk përzihet në punët e të tjerëve; merret me hallet e veta. Nuk fshin dot hundët e veta (dikush) përb. shih s’di të lidhë (as) ushkurin (dikush) bised. Fut hundët (hundën) (dikush) keq. ndërhyn në një çështje që s’i takon, përzihet në një punë, në të cilën nuk duhet të përzihet, futet pa e kërkuar askush ndërhyrjen e tij; fut turinjtë; futet (hyn) si pykë; (hyn) si fanti spathi; hedh kripë në gjellë të botës; s’ka pula e bën “ish”; s’ka pula e hahet me dhelprat; (përzihet) si bolla me ngjalën. I hanë hundët (i ha hunda) (dikujt) do sherr, kërkon të zihet a të rrihet; i ha kurrizi; i ha koka; i hanë brirët. E heq (e tërheq) për hunde (për hundësh) (dikë) keq. e bën dikë të sillet si do ai, t’i bindet verbërisht; e mashtron; luan e tallet me dikë, bën ç’të dojë me të; e tërheq (e heq) për veshi; e tërheq për gjuhe; e tërheq për kapistre; e sjell rrotull. (Sikur) e ka hequr prej *hunde (dikë) shih (sikur) e ka nxjerrë nga hunda (për hundësh) (dikush). Gjithë (tërë) hundë (hundë e buzë) (dikush) gjithë inat e buzëvarur; i mërzitur, i ngrysur e i zemëruar; duke folur me inat a duke qëndruar rëndë; me një pëllëmbë hundë; gjithë (tërë) buzë; me buzë varur (të varura); me këmbët e para; me një grusht miza; e ka çuar (e ka ngritur) hundën (përpjetë). Hundë më buzë shpejt e shpejt, me ngut, pa humbur kohë; në këmbë e në dorë (në duar). Hundë më hundë. 1. Shumë pranë njëri-tjetrit, fare afër; ballë për ballë; sy për (më) sy. 2. Përpara syve, haptas, sheshit, pa u fshehur, mu përpara dikujt; nën hundën e mjekrën (e dikujt); përpara (para) hundës (së dikujt); sy ndër sy (me dikë). Nën hundën e mjekrën (e dikujt) haptas, sheshit, mu përpara syve të dikujt; hundë më hundë; përpara (para) hundës (së dikujt); sy ndër sy (me dikë). Me hundën përpjetë me mendjemadhësi; me kryet në qiell; me bishtin përpjetë. Me hundë e me turinj keq. shih gjithë (tërë) hundë (hundë e buzë). Me hundë varur (të varura) (dikush) i mërzitur a i zemëruar; i pezmatuar, i ngrysur; me zemërim e me inat, pa folur, i ngrysur; me një pëllëmbë hundë; me buzë varur (të varura); me turinj varur; gjithë (tërë) buzë. I hyn ndër hundë (dikujt) i afrohet shumë dikujt dhe e pengon, e bezdis; i hyn e i përzihet në punët e tij. E ka në hundë (dikë) përbuz. shih e ka halë në sy (dikë). Nuk ka hundë (dikush) mospërf. nuk e meriton dikë a diçka, nuk është për të, është më poshtë se ai a se ajo; nuk ka turi. S’ka hundë e buzë (dikush) ka bërë diçka të keqe a të turpshme dhe nuk ka guxim t’i dalë përpara dikujt; s’ka sy e faqe. E ka hundën *të gjatë (dikush). E ka hundën *të hollë (dikush). Ka hundë të hollë (dikush). 1. shih e ka hundën të hollë (dikush). 2. E mban veten lart; është mendjemadh, është hundëpërpjetë; është shumë i zgjedhur, ka pretendime shumë, është hundëhollë. E ka hundën në *lis (dikush) iron. I kullot hunda *lart (dikujt) iron. E ka hundën *të madhe (dikush). S’e lë hunda të hajë (të kullotë) bar (dikë) tall. është mendjemadh dhe kjo e dëmton, nga krenaria e kotë dëmtohet vetë; vret (rreh) lart (dikush). Merr hundë (dikush) guxon të nisë a të bëjë diçka; ka guxim të tepruar, trimërohet shumë. E mban hundën lart (*përpjetë) (dikush) iron. E mban hundën në *qiell (dikush) iron. Mbledh (tharton, rrudh, përdredh, shtrembëron) hundën (dikush) shih mbledh (tharton, rrudh, përdredh, shtrembëron) buzët (dikush). Iu nxi hunda (dikujt). 1. U turpërua. 2. U inatos; u tërbua nga inati. Ia nxori nga hundët (nga hunda, për hundësh) (dikujt). 1. Ia mori me zor diçka, ia zhvati, ia rrëmbeu me forcë. 2. Bëri që të mos e gëzonte atë që kishte fituar, që ta shpaguante nga zori; ia zuri shul. (Sikur) e ka nxjerrë nga hunda (për hundësh) (dikë) ngjan shumë me dikë, i ngjet aq shumë sa s’e dallon dot; është krejt si ai; (sikur) i ka prerë kokën (dikujt); (sikur) i ka prerë kryet (dikujt); bëmë baba të të ngjaj; hiq e vërë atë vetë. E nxori hundën *jashtë (dikush). I nxorën *uthull nga hundët (dikujt). Me një *pëllëmbë hundë. Përpara (para) hundës (së dikujt) duke qenë i pranishëm edhe ai vetë (sidomos kur vepron pranë tij dhe e dëmton, por ai nuk e sheh ose bën sikur nuk sheh); në sy, pa iu përmbajtur rrethanave; hundë më hundë (me dikë); nën hundën e mjekrën (e dikujt); sy ndër sy (me dikë). Ia përsheshi hundët (turinjtë) (dikujt) përb. 1. E goditi rëndë në fytyrë dhe e gjakosi; e rrahu keq; ia theu turinjtë; ia bëri hundët (turinjtë) përshesh. 2. I dha një mësim të mirë me një dënim të rreptë; i theu hundët; ia përsheshi hundët (turinjtë); ia bëri hundët (turinjtë) përshesh. I pikon *shpirti nga hundët (dikujt). I rri me *grushte hundëve (dikujt) keq. I është rritur hunda (dikujt) tall. shih i është rritur mendja (dikujt). I rrjedhin hundët (dikujt) mospërf. është njeri i humbur, nuk është i zoti për asgjë; as veten nuk mban e nuk mbron dot; nuk di të fshijë hundët (dikush); i ha pula qurrat. Ma solli te hunda (dikush) shih ma pruri (ma solli) (shpirtin) në majë të hundës (dikush). E sheh nën *hundë (dikë) e përçmon, e shpërfill; e përbuz e nuk i jep asnjë ndihmë. Nuk sheh më larg (më tutje) se hunda e vet (përtej hundës së vet) (dikush). 1. Është i mbyllur në punën e vet, ka horizont a pamje të kufizuar për diçka; nuk është i zgjuar, nuk i kap shpejt gjërat, nuk kupton shumë, nuk është largpamës, është dritëshkurtër; sheh gjer te maja e hundës. 2. Sheh vetëm dëshirat e interesat e vetë, nuk bëhet merak për të tjerët, mjaft që të jetë mirë vetë. Sheh gjer te *maja e hundës (dikush) keq. Shpohem në hundë (për diçka) e them me bindje të plotë diçka, jam shumë i sigurt, pranoj çdo dënim po nuk doli kështu si them unë; pres kokën; pres kryet; e vë kokën në satër; e vë kokën në kandar₂; vë dorën (duart) në zjarr; vë dorën (duart) në prush. I theu hundët (dikujt) përçm. i dha një mësim të mirë dikujt, e shtrëngoi, e detyroi a e dënoi që të ulet, të bindet ose të sillet si duhet; ia uli hundën; i theu dhëmbët; i theu turinjtë; ia preu veshët; e shtroi në havan (dikë); ia theu bririn (brirët). E uli *hundën (dikush). 1. iron. Hoqi dorë nga krenaria dhe nga mburrja e kotë, nuk krekoset më; u bë më i shtruar, më i bindur e më i thjeshtë; i ra hunda (dikujt); i ranë pendët (dikujt); i ranë veshët (dikujt); i vari (i uli) veshët; e uli bishtin; kund. e ka çuar (e ka ngritur) hundën (përpjetë). 2. moh. keq. Mbahet me të madh, nuk afrohet e nuk pajtohet me dikë a me diçka; nuk i bindet dikujt; nuk shtrohet, nuk pranon se ka gabuar ose se dikush tjetër ka të drejtë; bën sikur s’ka ndodhur gjë. Ia uli hundën (dikujt) e shtroi, e urtësoi, e bëri të lërë fodullëkun a mendjemadhësinë dhe të jetë më i thjeshtë; ia theu hundët; ia preu veshët. I vari (i lëshoi) hundët (një pëllëmbë) (dikush) shih i vari (i lëshoi) buzët (një pëllëmbë) (dikush). I vari hundët në tokë (dikush) keq. shih i vari (i lëshoi) buzët (një pëllëmbë) (dikush). Më erdhi te hunda shih më erdhi (qumështi i nënës, shpirti) në majë të hundës. Më erdhi (qumështi i nënës, shpirti) në *majë të hundës. Të vjedh hundën midis (në mes të) syve (dikush) është hajdut i regjur e i fshehtë, të vjedh pa e diktuar; është shumë i shkathët e nuk e kap dot në hiletë që bën; të heq (të merr) opingat nga këmbët; të vjedh vezët nën klloçkë; të heq (të vjedh) potkonjtë. Ma zë (ma kap, ma ndien, ma heq) hunda (diçka) e ndiej diçka, e nuhat, e parandiej; e kap, e kuptoj shpejt ç’është. Ta zësh (ta kapësh) për hunde i del shpirti (dikujt). 1. Është shumë i lodhur, është rraskapitur dhe s’ka më fuqi fare; është tepër shëndetlig. 2. Është shumë i hidhëruar, i pikëlluar. Zgjat hundët (dikush) përpiqet fshehtas të marrë vesh diçka, që pastaj të ndërhyjë, edhe pse nuk duhet; përzihet në punët e dikujt, ndërhyn në çështje që nuk i takojnë; fut hundët (hundën). Iu zverdh hunda (dikujt) u tremb shumë; u inatos keq, u tërbua nga inati.

KANDÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Peshore me një bisht metalik të shkallëzuar, ku varet një top i lëvizshëm prej plumbi që vërteton kilogramët dhe me një pjatë ku vendosen sendet që peshohen; peshore; kapan. Topi (bishti) i kandarit; vë (peshoj) në kandar.
2. edhe fig., bised. Masë, karar; maturi. Flet me (pa) kandar.
✱Sin.: peshore, kapan, zigj, karar, masë, maturi.
♦ Aq i peshon kandari (dikujt) mospërf. aq mend ka, aq ia pret, mos iu zemëro shumë; aq i arrijnë litarët (dikujt) tall. E çoi kandarin deri në *bisht (dikush). Më fle kandari (te dikush a te diçka) shih më fle *mendja (te dikush a te diçka). Më ka humbur (më ka ikur) kandari më është dobësuar kujtesa, harroj shpejt, nuk mbaj mend si më parë. Me kandarin (me *peshoren, me balancën) e farmacistit. I kërceu kandari (dikujt) u prek menjëherë e papritur; i hipi inati, u inatos; i hipën, i kërcyen kacabunjtë. *Koqe kandari tall. bised. I mbeti *bishti i kandarit (dikujt) iron. Nuk ngre (nuk çon) kandar (diçka) nuk është me vlerë, nuk ka rëndësi; nuk duhet marrë parasysh; nuk ndikon në punë ose te të tjerët (një fjalë, një mendim etj.); nuk ngre (nuk çon) peshë. S’e ngre (s’e mban) kandari (diçka) është diçka e tepërt a e tepruar; është një budallallëk i madh; është diçka që nuk mund të pranohet në asnjë mënyrë ose që nuk duhet thënë; s’e merr kalemi; s’ta zë dhëmbi. I rri kandar (punës etj.) kujdesem pa pushim, i rri punës mbi kokë; nuk i ndahem.*Rrotë kandari bised. përb. Të than në *bisht të kandarit (dikush). Nuk e vë në kandar (në peshore). 1. (diçka) Nuk e llogarit mirë, nuk a merr parasysh (një punë, një vështirësi etj.). 2. (dikë) Nuk e vlerëson a nuk e çmon, nuk e përfill. 3. (diçka) Nuk e vë në rregull, nuk e rregullon një punë; nuk e çmon e nuk kujdeset për diçka; nuk e vë ujin në zjarr (për diçka). E vë kokën në kandar. 1. Ia hyj një rreziku të madh me vetëdije, e vë jetën në rrezik. 2. Jap siguri të plotë për diçka, përgjigjem me jetën time; e vë kokën në satër; pres kokën (kryet); vë dorën (duart) në zjarr (në prush); shpohem në hundë. Ka ardhur kandari në *bisht.

KÓK/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT dhe ~A, ~AT 1. anat. Një ndër pjesët kryesore dhe ndër organet e sipërme më të rëndësishme të trupit të njeriut, ku ndodhen trutë, sytë, veshët etj.; krye; kryet. Koka e djalit (e vajzës). Kafka e kokës. Me kokë të qethur. Me kokë poshtë (lart). Nga koka deri te këmbët. Ngre (ul) kokën. U plagos në kokë. Më dhemb koka. Përshëndeti me kokë. I ra topit me kokë. Fluturon mbi kokat tona. Vuri kapelën në kokë.
2. Ky organ në pjesën e përparme të trupit të kafshëve, të shpendëve dhe të kandrrave; krye. Koka e lopës (e kaut). Koka e gjarprit (e fluturës). Kokë viçi. Mish (tru) koke. Paçe koke. Bleu (hëngri) një kokë keci.
3. Njësi për të numëruar njerëzit, bagëtinë etj.; gojë (që duan të hanë a të ushqehen). Rrogë e kokë. Kam njëqind kokë dhen (lopë).
4. fig. Ky organ i trupit të njeriut me trurin si vatër e intelektit dhe e aftësive mendore, si qendër e të menduarit dhe e të arsyetuarit; mendje, mendtë; krye. Njeri me kokë njeri me mend në kokë; njeri i mençur. E ka kokën plot është i ditur dhe i mençur. Ia mbushi kokën e bindi. Kështu i thotë koka kështu mendon. Ia bëri koka e ka fajin vetë. Kanë një kokë mendojnë njëlloj. S’ka kokë s’ka mend në kokë. S’ia pret koka nuk arrin ta kuptojë a ta mendojë mirë. E ka kokën bosh s’ka mend në kokë. E ka kokën shkëmb (të fortë) është kokëfortë. M’u bë koka çorbë (dhallë, bozë, përshesh, lëmsh, tym) më janë ngatërruar mendimet; jam krejt i hutuar. Nuk çan kokën nuk shqetësohet; nuk e lodh trurin a mendjen. S’di ku kam kokën (nga hallet ose telashet). I vjen koka vërdallë ka shumë punë a halle. Bën si i thotë koka bën siç mendon vetë.
5. fig. Kjo pjesë e trupit të njeriut si organi më përfaqësues i jetës; jeta e njeriut si gjëja më e çmuar; vetja; krye. Mik për (me) kokë mik që jep edhe jetën për dikë. Lë (jap) kokën për atdheun (për fëmijët) jam gati të vdes për të mbrojtur atdheun (fëmijët). La kokën në luftë u vra në luftë. Shyqyr që shpëtoi kokën shyqyr që shpëtoi gjallë (veten). Përgjigjem me kokë përgjigjem me jetën time; betohem. I bëri dëm kokës i bëri dëm vetes. Thyej kokën! (mallk.) shko në djall! Për kokën e babait (betim.). Rrit gjarprin të të hajë kokën (fj. u.) thuhet për një njeri mosmirënjohës.
6. Vendi i parë dhe më kryesor, më i nderuar dhe më i respektuar; kreu i diçkaje. Koka e krevatit (e djepit).
7. edhe fig. Fillimi i një radhe, i një vargu qeniesh a sendesh; kreu i një varg veprimesh a veprimtarish; kreu. Koka e kolonës (e rreshtit, e skuadrës). Koka e frontit të luftimit.
8. fig. Përgjegjës a drejtues i lartë dhe i respektuar në familje, në një ndërmarrje a sipërmarrje etj.; drejtuesi a udhëheqësi, kryetari i një qeverie, i një partie, i një organizate etj.; truri; kreu. Koka e një vendi (e një shteti, e një qeverie). Kryefamiljari (biznesmeni) është koka e familjes (e biznesit). Turmë (organizatë) pa kokë.
9. fig. Thelbi a problemi themelor i një çështjeje, i një kauze etj.; ana kryesore e diçkaje; objektivi, pikësynimi më i rëndësishëm. Koka e problemit (e çështjes në diskutim). Bisedë (muhabet) pa kokë bisedë e kotë, pa një pikësynim të caktuar.
10. bot. Zhardhoku a fryti i rrumbullakët i një bime, kokrra që shërben si ushqim, për rimbjellje a për riprodhim. Kokë qepe (hudhre). Kokë lakre.
11. Pjesë përbërëse kryesore e diçkaje, e ngjashme me këtë organ të njeriut, me kokrrën a me frytin e disa bimëve a pemëve. Koka e kandarit. Koka e gozhdës (e gjilpërës).
12. kryes. nj., bised. Flokët e kësaj pjese të trupit të njeriut dhe të disa kafshëve. Qetha kokën qetha flokët.
✱Sin.: krye, kryet, kaptinë, mendje, mendtë, jetë, vetja, fillimi, ballë, rradake, kungull, kaploqe, tutkë, udhëheqës, truri, zhardhok, objektiv, pikësynim, kokërr, flokët.
♦ Më avullon koka (kryet) kam shumë shqetësime e telashe sa nuk di ç’të bëj, s’di nga t’ia mbaj; më zien (më mizëron) koka. Bëhet *berber në kokën e tjetrit (e qerosit) (dikush) iron. I është bërë koka … shih i është bërë mendja … M’u bë koka *barut. M’u bë koka (mendja) *bozë. M’u bë koka (mendja) *çorbë. M’u bë koka *daulle. M’u bë koka (mendja) *dhallë. M’u bë koka *finjë. I bëhet një kokë nga këmbët (dikujt) është shumë i sëmurë, po vuan gjatë; s’ka (s’gjen) derman (dikush). M’u bë koka (mendja) *lëmsh. M’u bë koka (mendja) *llum. M’u bë koka (mendja) *përshesh. M’u bë koka (mendja) *tym. Ia bëri koka (dikujt) e ka fajin vetë, si bëri ashtu gjeti. I ka bërë kokën (kryet) (dikujt) e ka lindur; ka bërë që të vijë në këtë jetë, i ka dhënë jetën; i ka bërë rradaken bised. Bën kokë (krye) nga bishti (dikush) s’lë gjë pa bërë për t’ia arritur qëllimit, ia gjen mënyrën a mjetin, përmbys çdo gjë për të fituar. I bëj kokën (mendjen) *bozë (dikujt). Ia bëj kokën (mendjen) *çorbë (dikujt). Ma bëri kokën *daulle (dikush). Nuk i bën koka *def (dikujt). S’i bën koka *dimër (dikujt). Ma bëri kokën (mendjen) *dhallë (dikush). Më bën koka *miza. Ma bëri kokën (mendjen) *përshesh (dikush). Ma bëri kokën (mendjen) *sallatë (dikush). Ia bëri kokën *tullë (dikujt). Ia bëj kokën (mendjen) *tym (dikujt). Bën me kokë (me krye) të vet (dikush) vepron si mendon vetë, nuk pyet asnjeri, bën si di a si do vetë, nuk i merr mendim askujt. Bëj *pazar kokën (xhanin). Më ra *çatia në kokë. I ka rënë *dielli në kokë (dikujt) edhe iron. I bie kokës (në kokë). 1. (dikujt) E godet, e qorton ashtu siç duhet e aty ku duhet, nuk e kursen. 2. (diçkaje) Fillon ta harxhojë, ta shesë a ta hajë të gjithë pa kursim (për paratë, plaçkat, bagëtitë etj.). I ra mbi kokë (mbi krye) (dikujt) është ai që do ta përballojë diçka ose që do ta vuajë një hall etj.; atij i ndodhi, atë e gjeti e keqja, ai e pësoi. I ra në kokë (dikujt). 1. E trullosi, e zuri, e dehu (rakia a ndonjë pije tjetër); i ra në tru; ia mori mendjen. 2. E joshi, e magjepsi; u shastis pas dikujt a pas diçkaje, u bë si i marrë; iu ndez koka; i hipi (i kërceu) në kokë; ia plasi në kokë; ia mori mendjen; i pikon në zemër. Ku më ka rënë koka ku kam lindur. Më ra prapa kokës (diçka) më goditi rëndë, më preku shumë diçka e papritur, më trullosi. I bie kokës me grushte (dikush) pendohet rëndë për një veprim të gabuar a për një faj që ka bërë më parë, e dënon veten për atë që ka thënë a që ka bërë, shpreh pendim të thellë; i bie gjoksit me grushte; rreh gjoksin. I bie koka *erë hallvë (dikujt) keq. Më ka rënë *leshtë e kokës (me diçka). Bie *miu e thyen kokën (diku). Më ra *qielli në kokë. Më kanë rënë *qimet e kokës (me diçka). I bie *malit me kokë (me krye) (dikush). I bie *murit me kokë (me krye) (dikush). Më ra *tavani në kokë. Më ka rënë *vala në kokë. E bluan në kokë (diçka) e mendon mirë e mirë para se të vendosë për diçka, e shoshit mirë, e rreh me vetveten. Më buçet koka kam shumë kokëçarje e telashe, s’di nga t’ia mbaj; më zien (më mizëron) koka; më avullon koka (kryet). M’u ça (m’u hap) koka kam dhembje të madhe në kokë; kam zjarrmi të madhe; m’u hapën trutë. Më çau kokën (kryet) (dikush). 1. Më shqetësoi me zhurmën e vazhdueshme që bën, më shurdhoi; më çau veshët. 2. mospërf. Më mërziti shumë me fjalë, me këshilla, me qortime, me kërkesa ose duke përsëritur shpesh diçka të papëlqyeshme; më çau veshët; më çau trapin shpërf. vulg.; më çau bythën përb. vulg. Nuk çan kokën (kryet) (dikush). 1. Nuk shqetësohet fare për dikë a diçka, nuk tregon asnjë kujdes; nuk e prish qejfin; nuk e prish gjakun; nuk e vë ujin në zjarr; nuk iu dogj barku (dikujt) iron.; nuk i plasi barku (dikujt) iron.; nuk i hapet barku (dikujt) përçm.; e hedh pas (prapa) krahëve; aq i bën (dikujt). 2. shih nuk e lodh mendjen (dikush). 3. Nuk pyet fare për dikë a diçka, për ato që i thonë të tjerët, për qortimet që i bëjnë etj., s’ia ka frikën askujt dhe asgjëje; s’e çan kaptinën bised.; s’e zë meraku (dikë); nuk i bëhet vonë (dikujt); s’e bën qejfin qeder; s’do t’ia dijë (s’dëgjon) nga ajo anë. Çan *pishën me kokë (me krye) (dikush). Çoi kokën (kryet) (dikush). 1. U mëkëmb pas një sëmundjeje të rëndë; e mori veten. 2. U përmirësua ekonomikisht, është në gjendje më të mirë; e mori veten. I doli *huri në majë të kokës (dikujt). I doli koka (diçkaje) u shfaq, u zbulua, u duk; i dha shenjat. Më del *avull nga koka. Më del *flakë nga koka. Më del *tym nga koka. Më del *zjarr nga koka. S’i dëgjon koka (dikujt) nuk dëgjon të bëjë si i thotë dikush, nuk bindet e nuk pranon, është kokëfortë; nuk i mbushet koka; nuk merr vesh (dikush); s’i mban vesh (dikujt). S’di ku të futë kokën (kryet) (dikush) ka shumë halle e telashe sa nuk di ç’të bëjë më parë; është shumë i shqetësuar e s’di si të veprojë. S’di ku kam kokën (kryet) kam shumë halle e telashe sa nuk di ç’të bëj më parë; jam i hutuar e s’di si të veproj; e humba kokën. I di koka (dikujt) është i zgjuar e i shkathët, di shumë a kupton shpejt; nuk ia hedh dot; di të sigurojë gjithçka për vete; i di lëkura; i di rradakja bised. Ia di kokën (dikujt) shih (e njoh) me dhëmbë e (me) dhëmballë (dikë). M’u drodhën *leshrat e kokës. M’u drodhën *qimet e kokës. E do me *kobure (me revole) (kokës) (dikush). Me dy *farëza në kokë (dikush) mospërf. S’i dhemb koka (kryet) (dikujt) i ka të gjitha të mirat, nuk i mungon asgjë, nuk vuan për asgjë, nuk ka asnjë shqetësim, as që do t’ia dijë. I fërkon kokën (kryet) (dikujt) e mbron dhe e përkrah; e merr me të mirë, e përkëdhel për t’i marrë mendjen dhe për të përfituar diçka. Ia fërkoj kokën me *akull (dikujt). Të fërkon kokën e të nxjerr sytë (dikush) keq. shih ditën të lëpin këmbët e natën të ngul dhëmbët (dikush). Të fluturon (të ikën) koka (kryet) të pret dënimi më i rëndë, të ikën jeta, të pret vdekja; të fluturon (të ikën) kaptina bised. M’u fry koka. 1. Ndiej lodhje të madhe nga puna mendore. 2. Më duket vetja shumë i mençur, shumë i zoti a shumë i kulturuar, fryhem e kapardisem sikur çoç jam; m’u rrit mendja. Ia ftohu kokën (kryet) (dikujt) e bëri t’i shohë gjërat siç janë, e bëri të heqë dorë nga entuziazmi i kotë a nga bindja e gabuar dhe të bëhet më realist; e shtroi dikë, e bëri të bindet, të ulet e të shohë të vërtetën siç është. Fut kokën (diku) strehohem diku; fshihem diku. E fut kokën në *lak. Ia futi në kokë (në krye) (dikujt) e bindi dikë për diçka, e bëri që ta kuptojë e ta ngulë mirë në mendje diçka; ia kujtoi, ia përmendi që të mos e harrojë. Nuk më futet (nuk më hyn) në kokë (në krye) (diçka) s’e kuptoj dot a s’e mësoj dot diçka, nuk arrij ta rrok a ta kap e ta mbaj mend; nuk ma nxë koka; nuk më futet (nuk më hyn) në kaptinë bised. nuk më hyn në tru; nuk i gdhendet koka (dikujt). Nuk i gdhendet koka (dikujt). 1. S’e kupton a s’e mëson dot diçka, nuk arrin ta rrokë, ta kapë a ta mbajë mend; nuk ia nxë koka; nuk i futet (nuk i hyn) në kokë (në krye). 2. Nuk shtrohet, nuk bindet, nuk merr vesh çfarë i thonë; është kokëfortë. Me gurë në kokë (te koka). *Gjarpër me dy koka. E gjeti kokën e kandilit e pësoi rëndë siç e meritonte me sjelljen e vet të keqe, mori atë që meritonte. I ha (i kruhet) koka (dikujt) jep shkak vetë që ta qortojnë a ta rrahin, kruhet vetë, s’rri urtë; e kërkon vetë të keqen, s’rri rehat, nuk ruhet; i ha koka për brirë; i hanë brirët; i ha (i kruhet) kurrizi (shpina, rruaza); i hanë (i kruhen) hundët. Ia hëngri kokën_I (kryet) (dikujt). 1. E mërziti shumë duke i kërkuar vazhdimisht diçka derisa ia arrin qëllimit. 2. E çoi drejt vdekjes; e shpuri në varr, e vdiq. Ia hëngri kokën_II (kryet) (dikujt) ia mbushi mendjen a e zbuti duke e marrë me të mirë e me lajka të vazhdueshme, ia ktheu mendjen urtë e butë, e bindi dhe e bëri për vete; e bëri që t’ia plotësojë dëshirën a kërkesën, të pranojë diçka, të ndryshojë në sjellje etj.; ia hëngri zemrën (shpirtin). Hanë kokën (me njëri-tjetrin) zihen, grinden, nuk lënë gjë pa thënë kundër njëri-tjetrit; (shkojnë) si eshka me urorin (me masatin); shkojnë thikë e brisk. Kokën të hanë! mospërf. le të zihen e të vriten, as që bëhem merak për ta; vetë e pësofshin! I ha koka për brirë (dikujt) e kërkon të keqen vetë, kruhet vetë për sherr a për diçka tjetër të keqe; i ha koka; (e kërkon) si breshka gozhdën (dikush). Ma hëngri kokën (kryet) (me të mirë) (dikush) më bindi me fjalë të mira, ma ktheu mendjen me të butë për diçka që e kisha vendosur; nuk mund ta kundërshtoja më; më bëri për vete; ma hëngri zemrën. Më hapi kokën (dikush) më nxori telashe të mëdha; më mërziti shumë. E heq (e fshij) nga koka (diçka) nuk mendoj më për diçka, e harroj përfundimisht; e fshij (e shlyej) nga mendja; e fshij (e shlyej) nga kujtesa. I hipi një *avull në kokë (dikujt). I hipi (i kërceu) *gjaku në kokë (në tru) (dikujt). I hipi në (mbi) kokë (dikujt). 1. Nuk i ndahet; e vëzhgon dhe e kontrollon vazhdimisht; i rri (i qëndron) në (mbi) kokë. 2. E nënshtroi, e theu; e përuli; e vuri poshtë (dikë). I hipi (i kërceu) në kokë (në krye) u ndez menjëherë; iu mbush mendja për të bërë diçka dhe nuk heq dorë; ashtu iu tek e ashtu do të bëjë; i ra në kokë; iu ngul në kokë; i hipi (i kërceu) në tru; i shkrepi (i feksi) në tru; iu ngul në tru; i kërceu delli (i ballit). Më ka hipur në *majë të kokës (dikush a diçka). S’më hiqet nga koka. 1. (dikush a diçka) shih s’më hiqet nga mendja (dikush a diçka). 2. (diçka) Nuk më shkulet një bindje a një mendim i caktuar, e mbaj përgjithnjë ashtu si e di a si e besoj; m’u bë mendja havale. E humba kokën u hutova krejt, nuk e di ku jam e ç’po bëj; u trullosa, s’jam i kthjellët në të menduar; s’di ku kam kokën. Humbi kokën e pyet për flokët (dikush) shih humbi qetë e pyet për brirët (dikush). Humbi *mendtë e kokës (dikush). I hyri në kokë (në krye) (dikujt). 1. (diçka) E kuptoi dhe e përvetësoi, e kapi, e rroku, e mësoi; i hyri në kaptinë bised.; i hyri në tru. 2. (për diçka) shih i hipi (i kërceu) në kokë (në krye) (dikujt). Më kanë hyrë *miza në kokë. I iku (i shkoi) koka (kryet) (dikujt) e vranë, i morën jetën; vdiq; i iku (i shkoi) kaptina bised. Më ikën *trutë e kokës. Është *fushë nga koka (nga mendja, nga mendtë) (dikush). Është *fyell nga koka (nga mendja, nga mendtë) (dikush) mospërf. Është kokë (krye) më vete dikush që bën siç mendon vetë, ai që mendon e vepron ndryshe nga të tjerët; njeri i veçantë e disi i çuditshëm; ai që vepron sipas kokës së vet, që s’do t’ia dijë për askënd; kokëkrisur; është kaptinë më vete bised.; bën fshat më vete (dikush). (Është) *mizë pa kokë (pa krye) (dikush). Është *poç nga koka (nga mendja) (dikush). Është *qyp nga koka (nga mendja) (dikush). S’është *tamam (nga koka) (dikush). Jap kokën (për dikë a për diçka). 1. E dua shumë; jap edhe jetën për dikë; lë kokën. 2. shih pres kokën (kryet) (për diçka). S’të jep as *gur për të çarë kokën (dikush). I jep krahun e të merr (të rrëmben) kokën (dikush). S’të jep një *morr të kruash kokën (dikush) përçm. S’kam *çati mbi kokë. S’ka kokë (dikush). 1. shih s’ka tru (dikush). 2. (për dikë a për diçka) Nuk e vlen, nuk e meriton dikë a diçka, s’është aq i mirë për të. 3. (diçka) E ka humbur forcën, s’është më i fortë; nuk mban dot gjatë, ka kaluar e nuk mund të kthehet më (zakonisht për reshjet, për motin etj.). Një kokë kanë mendojnë e veprojnë njësoj, njësoj (zakonisht për të keq). Me sa ka në kokë (në krye) me sa fuqi që ka, me gjithë forcën e zërit; sa i ha zëri; sa i ha fyti; sa i ha gurmazi; sa i hanë mushkëritë; në kupë të qiellit. E ka kokën me *ashkla (dikush) përçm. E ka kokën (kryet) *bosh (dikush). E ka kokën *cangë (dikush) krahin. E ka kokën *të cekët (dikush). E ka kokën me *cepa (dikush). E kam kokën (mendjen) *çorbë. E kam kokën *daulle. E kam kokën (mendjen) *dhallë. E ka kokën *të fortë. E ka kokën *fushë (dikush). E ka kokën *gdhe (dikush). E kam kokën në *gërshërë. E ka kokën me *gunga (me xhunga) (dikush). E ka kokën *gur (dikush). S’ka as kokë e as këmbë (diçka) është pa trajtë, s’ka as fillim e as mbarim; është rrëmujë a lëmsh e nuk di nga ta kapësh (një punë). Ka kokën nga këmbët (dikush) tall. është shumë i prapë (zakonisht për një fëmijë); s’lë dy gurë bashkë; s’i rri bytha në një vend (dikujt). E ka kokën *kërcu (dikush). E kam (e mbaj) mbi kokë (në krye) e sipër (dikë) e çmoj shumë, e nderoj aq shumë sa mbi të s’vë njeri tjetër. E ka kokën *mushkë (si të mushkës) (dikush). E ka kokën (kryet) *plot (dikush). E ka kokën në *prush (dikush). E kam kokën (mendjen) *rrëmujë. E ka kokën *shkëmb (dikush). E kam kokën mbi *shpatulla. E ka kokën *shpellë (dikush). E ka kokën *tullë (dikush). E ka kokën *vare (dikush). Nuk e ka kokën (mendjen) në *vend (dikush). E ka kokën në vend *të lig (dikush) keq. E ka kokën me xhunga (me *gunga) (dikush). E kam kokën *zjarr. Ka *lakra në kokë (dikush). E kam *të lidhur në kokë (diçka). Nuk i ka mendtë në kokë (në krye) (dikush) nuk di se ç’bën, sillet a vepron si i marrë, nuk punon me mend; nuk është në rregull nga trutë; i ka mendtë në majë të thanës; i kanë dalë mendtë mbi bishtaleca (dikujt). E ka mendjen (i ka mendtë) në kokë (dikush). 1. Është në gjendje të arsyetojë vetë, gjykon vetë; është i mençur, nuk është budalla; kund. e ka mendjen (i ka mendtë) prapa kokës. 2. Është i përmbajtur, nuk flet a nuk vepron pa i matur e pa i peshuar mirë gjërat; e zotëron dhe e kontrollon veten; nuk është i rrëmbyer. E ka mendjen (i ka mendtë) prapa kokës (dikush) nuk është në gjendje të gjykojë drejt, bën punë a veprime të pamenduara mirë, është i rrëmbyer; nuk është i zgjuar e i matur, sillet si i marrë; e ka mendjen (i ka mendtë) pas qafe; e ka mendjen (i ka mendtë) pas shpine; kund. e ka mendjen (i ka mendtë) në kokë. Kam *miza në kokë. Ka *mjegull në kokë (dikush). S’kam ku të përplas (të përpjek) kokën (kryet) s’kam ku të ankohem ose të kërkoj ndonjë këshillë, jam pa mbështetje e pa përkrahje, s’kam kujt t’i drejtohem për ndihmë a t’i qahem. Ka *sy edhe prapa kokës (dikush). S’ka *tru në kokë (dikush). *Këmbë e kokë (e krye). Më këndojnë dyzet *gjela (mbi kokë). Ia këputi kokën (kryet). 1. (dikujt) E vrau dikë, e mbyti; e zhduku pa mëshirë; e dëmtoi shumë rëndë; ia shtypi kokën; ia përdrodhi kokën. 2. (diçkaje) E ndaloi prerazi diçka, nuk e la më të vijojë, të zhvillohet, të bëhet etj., ia ndërpreu rreptë zhvillimin a përparimin; e shtypi; i vuri kapak (kapakun). Më kërcyen *trutë në kokë. (Kërkon) *qimet e kokës (dikush). Koka bën e koka pëson e pëson vetë ai që gabon a që ka faj, po veprove a po u solle keq, mbi ty do të bien pasojat; kush e bën një të keqe, e pëson vetë. Pa kokë (pa krye) e pa bisht jo me formë të caktuar, i çrregullt; që s’di ku fillon e ku mbaron, që s’merret vesh si është e ku ta kapësh, jo i plotë e jo sistemor. Sipas kokës i vënë festen (dikujt) aq sa vlen ose ashtu si sillet, atë vlerësim i japin; nuk ka pse ankohet e mirë t’i bëhet nga pasojat e hidhura të veprimeve të veta të gabuara; si e kërkon e gjen; sipas brumit edhe tharmin; ashtu i do mushka drutë; ajo baltë për atë mur është; ia presin gëzofin. Kokë e këmbë. 1. Me të gjithë trupin, që nga koka e deri te këmbët, i tëri; këmbë e kokë (e krye); nga koka deri te këmbët. 2. Krejt, plotësisht, tërësisht; fund e krye; ballë e fund; ballë e kurriz (e shpinë); me bar e me gjethe. Nga koka deri te këmbët i tëri, i gjithi; kokë e këmbë; fund e krye; deri në palcë të qafës. Kokën (kryet) këtu e këmbët atje (dikush) mezi pret të niset që këtej e të vejë diku, me trup është këtu, por mendon gjithnjë të ikë sa më parë gjetkë, nuk e mbledh mendjen të qëndrojë atje ku punon; me mendje të ngritur. Kokë më kokë. 1. Të gjithë një për një; me radhë, secilit, pa lënë asnjë. 2. Fare afër, ngjitur njëri pranë tjetrit; krye më krye. 3. Fshehurazi nga të tjerët, në mënyrë të fshehtë; vetëm për vetëm. Me kokën (me kryet) lart. 1. Krenar; me ballë (me ballin) lart. 2. I papërkulur, i panënshtruar; pa u përkulur; kund. me kokën (me kryet) poshtë. Kokë e madhe njeri i shquar, mendimtar i madh a personalitet i njohur, njeri shumë i zgjuar e i ditur; mendje e ndritur. Me kokë të nxehtë shumë i zemëruar, gjaknxehtë; me inat të madh; me gjak të nxehtë. Me kokë poshtë jo ashtu siç është, tjetër për tjetër, përmbys, shtrembër. Me kokën (me kryen) poshtë. 1. Pa nder, i turpëruar, kokulur. 2. I nënshtruar, i përulur; kund. me kokën lart. Me kokë të prerë si i vrarë, shumë i mërzitur e i dëshpëruar; fare i pafuqishëm (nga një e keqe që e ka gjetur dikë a nga një goditje e rëndë që i është dhënë). Me kokë në prush shih me kokë (me krye) në torbë (në thes, në trastë). Kokë qepe mospërf. dikush që nuk vlen fare e që mund të bëjnë ç’të duan me të, që s’i dhimbset askujt, që nuk e çmojnë e nuk e kursejnë. Në kokën tënde! ur. në dasmën tënde!; në gëzime edhe tek ti!; në krye tënd! Me kokë (me krye) në torbë (në thes, në trastë) në rrezik të madh, pa e ditur s’e ç’e keqe më pret, me rrezik jete pranë; me qefin nën sqetull (në kokë); me kokë në prush. Kokë turku libr. mospërf. njeri që bëhet viktimë për dikë tjetër pa pasur faj, për të krijuar përshtypjen se u dënua fajtori i vërtetë; dashi i kurbanit. Me kokë (me krye) ulur kokulur. Ia kripi kokën (dikujt). 1. përb. E vrau; e zhduku nga faqja e dheut. 2. Ia zuri shumë shtrenjtë diçka, i mori shumë para për diçka; ia lau kokën; ia mati kokën me pe. I krisi koka (dikujt) u çmend; u bë kokëkrisur; i krisi mendja; u prish nga mendtë (mendsh) (dikush). Kruan kokën (dikush). 1. Rri e mendohet, përqendrohet që të kujtojë a të kuptojë diçka; është në mëdyshje; s’di si të bëjë, si të përgjigjet a ç’anë të mbajë; kruan veshin. 2. S’ka ç’të bëjë gjë tjetër kur ka mbetur ngushtë a gjendet keq, rri e pret ç’do të ndodhë, ka humbur çdo mundësi. Të kruan kokën e të nxjerr trutë (dikush) keq. shih të fërkon kokën e të nxjerr sytë (dikush) keq. E kthen kokën (kryet) nga lëviz qafa (dikush) bën veprime të pakontrolluara, nuk është i vetëdijshëm për atë që bën; vepron me komandën e tjetërkujt, bën si t’i thotë dikush. E kthen me kokë poshtë (diçka) e paraqet ndryshe nga ç’është ose në të kundërtën e saj; e shtrembëron të vërtetën; e përmbys. Kthej kokën (kryet) prapa shoh të kaluarën time, gjykoj e vlerësoj si jam sjellë e si kam vepruar më parë; nxjerr përfitim nga përvoja ime. Ia lau kokën (kryet) (dikujt). 1. E qortoi rëndë dikë për gabimin që ka bërë; i dha dënimin e merituar. 2. I mori gjithçka, s’i la asgjë, e rropi mirë e mirë; ia kripi kokën; ia mati kokën me pe. *Leshtë e kokës. Lë kokën (kryet) (për dikë a për diçka). 1. E dua shumë, e vlerësoj aq shumë sa jam gati të bëj çmos për të; jap kokën. 2. Jap jetën për dikë, vdes për të; sakrifikohem për të. 3. keq. Vdes; vritem; lë rrashtën; lë kaptinën bised.; lë lëkurën; lë kockat; lë rruazën. Sa të lësh kokën është aq bukur, aq mirë etj. diku, sa nuk të vjen të largohesh që andej; do me çdo kusht të rrish aty. Lë *leshtë e kokës (për diçka). S’la *lesh në kokë (dikush). La *mendtë e kokës (dikush). S’i lë *mend në kokë (dikujt). Më lëshon koka *miza. Më lëshon (më nxjerr) koka *tym. S’e lodh kokën (kryet) (për diçka) shih s’e lodh mendjen (për diçka). Më luajti *çaçka e kokës. Më luajti *kafka e kokës. Më luajti *kapaku (tabani) i kokës. (Po) më luan *mendja e kokës. Më luajti *tepja e kokës. Më luajti *tepeleku i kokës. T’i marrësh (t’i rrëmbesh) kokën (kryet) (dikujt) është shumë i bukur, ka bukuri magjepsëse; t’i presësh (t’i këputësh) kokën (kryet); për ta pirë në kupë (dikë); të merr më qafë (dikush). I ka marrë koka (mendja) *erë (dikujt). Nuk i merr vesh (nuk i dëgjon) koka (dikujt) është i pabindur, s’do që të kuptojë a të dëgjojë, është kokëfortë. Ia mati kokën me pe (dikujt) i mori një çmim të lartë për diçka, e bëri që ta paguajë shtrenjtë; asnjë lëshim nuk i bëri; ia kripi kokën; ia lau kokën. E mban kokën lart (*përpjetë) (dikush). E mban kokën *mënjanë (dikush). E mban kokën *poshtë (dikush). E mbaj kokën *prapa. (Sikur) mban *qiellin mbi kokë (dikush) tall. Mbeti pa *mend në kokë (dikush). Më mbiu në kokë (në krye) (diçka) shih më mbiu në mendje (diçka). Ia mbush kokën (dikujt) e bëj të më kuptojë e të më dëgjojë për diçka, flas shumë dhe e bind; ia mbush mendjen. Ia mbushi kokën me *ashkla (dikujt). Nuk i mbushet koka (kryet) (dikujt) nuk do të kuptojë a të dëgjojë; nuk bindet, është kokëfortë; nuk i mbushet mendja; nuk i mbushet kungulli bised.; s’i dëgjon koka. Me *mend në kokë. Për *mendtë e kokës (e kresë). *Mik për kokë. Si *miza pa kokë (pa krye). Iu ndez koka (dikujt). 1. I hipi për diçka, do që ta ketë patjetër, iu ngulit e do ta bëjë; i ra në kokë. 2. U inatos keq, u nxeh shumë, u tërbua; i hipi (i kërceu) në kokë. *Nepërkë me dy koka keq. Ngre *këmbët e i bie kokës (dikush). Ngre kokë (krye). 1. E marr veten, dal nga një gjendje e vështirë a e rëndë. 2. shih ngre krye (kokë). 3. shih nxjerr kokë (diçka). E ngriti kokën (dikush) mori guxim e nuk nënshtrohet më, është bërë krenar; tregon krenari; e ngriti qafën; kund. e uli kokën. Ngrihen *këmbët e i bien kokës. M’u ngritën *leshrat e kokës. E ngul (e ngulit) në kokë (diçka) shih e ngul (e ngulit) në mendje (diçka). Iu ngul (iu ngulit) në kokë (dikujt). 1. shih iu ngul (iu ngulit) në mendje (dikujt). 2. Ka diçka në mendje që nuk i hiqet, i është fiksuar; i hipi (i kërceu) në kokë; iu bë mendja havale. Nuk më nxë koka. 1. Nuk e marr dot me mend, nuk arrij ta kuptoj a ta pranoj si të arsyeshme diçka; s’ma nxë mendja; s’ma nxë kaptina bised.; s’ma nxë rradakja bised. 2. shih nuk më futet (nuk më hyn) në kokë (në krye) (diçka). Nxjerr kokë (*krye) (dikush a diçka). E nxori (e qiti) kokën (kryet) u zbulua, e tregoi veten se kush është e ç’qëllime ka; filloi a rifilloi të veprojë. E ka nxjerrë kokën *së prapi (dikush). Më nxori *trutë e kokës (dikush). Nxjerr *tym nga koka. *Okë e kokë. E pagoi (e lau) me kokë (dikush) e pësoi shumë rëndë për një veprim që ka bërë, humbi edhe jetën; i kushtoi shumë rëndë për një veprim. Ia përdrodhi kokën (kryet) (dikujt) përb. e vrau, e zhduku pa mëshirë; e dënoi shumë rëndë, sa nuk mund të bëjë më gjë; ia këputi kokën (kryet); ia përdrodhi qafën. Përpjek (përplas) kokën (kryet). 1. Bëj ç’është e mundur vetë për të arritur diçka, pa ndihmën e të tjerëve; mundohem me sa kam fuqi, mundohem për t’ia dalë vetë. 2. (te dikush) Vete e kërkoj ndihmë a mbështetje te dikush kur kam një hall. I pjell koka (dikujt) shih i pjell mendja (dikujt). Më plasi koka shih më dolën trutë. Ia plasi në kokë (dikujt). 1. Iu tek papritur për diçka; i hipi (i kërceu) në kokë; i shkrepi në kokë. 2. E gjeti papritur një e keqe; i ra në kokë. Pres kokën (kryet) (për diçka) jam plotësisht i sigurt, e them me bindje të plotë, të siguroj për jetën time që kështu është; pres qafën; jap kokën kryet; e vë kokën në kandar₂; e vë kokën në satër; vë dorën (duart) në zjarr (në prush); shpohem në hundë. T’i presësh (t’i këputësh) kokën (kryet) (dikujt) është shumë i bukur e i mirë, sa s’bëhet (kryesisht për vajzat); t’i marrësh (t’i rrëmbesh) kokën (kryet); (është) për ta pirë në kupë (dikush); të merr në qafë (dikush). (Sikur) i ka prerë kokën (kryet) (dikujt) i ka ngjarë krejtësisht, është gjallë ai; (sikur) e ka nxjerrë nga hunda (për hundësh) (dikush). S’ia pret koka (dikujt) nuk kupton shumë, nuk e kap vetë diçka; nuk është i zgjuar; s’i hyn në kokë; s’ia pret (s’ia kap, s’ia rrok) mendja. M’u pre koka humba shpresat dhe u pajtova me gjendjen, duke hequr dorë nga diçka që e doja a që e kërkoja. I punon koka (dikujt) është i zgjuar, ka aftësi mendore; ka fantazi; i pjell koka; i punon mendja; i punon truri. Qafsh kokën tënde! mallk. 1. Vdeksh! 2. përk. Përdoret kur i lutemi dikujt me të cilin kemi afri dhe duam të na e plotësojë dëshirën. Qan me *thes në kokë (dikush). Me *qefin në kokë (nën sqetull). *Qimet e kokës. Nuk i qullet koka (dikujt) iron. shih është kokë (krye) më vete (dikush). Më rrahin shumë *çekanë në kokë. I rri *çekan mbi kokë (dikujt). I rri (i qëndroj) në (mbi) kokë (mbi krye) (dikujt a diçkaje) nuk i ndahem dikujt a diçkaje, kujdesem ditë e natë për dikë ose për një punë a për një detyrë që më kanë ngarkuar; i qëndroj afër, e mbikëqyr vazhdimisht, nuk i ndahem; i rri çekan mbi kokë (dikujt); i rri si vaji mbi uthull (diçkaje); i hipi në (mbi) kokë (dikujt); i rri përsipër; Më solli *diellin mbi kokë (dikush). E solli (e pruri) kokën (kryet) (dikush) mospërf. erdhi (për dikë që nuk e duam), më mirë të mos kishte ardhur; kund. theu (këputi) qafën. I shkrepi në kokë (diçka) shih i shkrepi në mendje (diçka). Ia shkuli nga koka (diçka) shih ia shkuli nga mendja (diçka). Na shkuli *mendjen e kokës (dikush). Ia shpëlau kokën (dikujt) ia hoqi nga koka disa mendime a pikëpamje të gabuara që kishte; ia kulloi mendjen; ia shpëlau trutë. Shpëtoi kokën (kryet) (dikush) nuk u vra; humbi gjithçka, por mbeti gjallë; jeton; shpëtoi lëkurën keq. Shtrëngoj kokën me duar jam në hall të madhe e s’di ç’ të bëj; mendohem shumë; vras mendjen; shtrydh trutë. Ia shtypi kokën (dikujt) e shkatërroi krejt, e asgjësoi pa mëshirë, e zhduku përfundimisht; e vrau me egërsi. T’i shtypësh *hudhra në kokë (dikujt). I shtyp *kripë në kokë (dikujt). I është trashur koka (dikujt) shih i është trashur mendja (dikujt). *I trashë nga koka (nga trutë, nga mendja). E thava kokën (për diçka) e vendosa një herë e mirë për diçka, jam i bindur e nuk kam më lëkundje; e bëra mendjen top; e bëra mendjen okë; i dhashë karar. Me *thes në kokë. I theu *arra në kokë (dikujt). Theu kokën (kryet) (dikush). 1. Ra e u vra keq; u dërrmua; theu (këputi) qafën. 2. Jo vetëm nuk ia arriti qëllimit, por edhe e pësoi keq nga përpjekjet që bëri. Të thyen kokën (kryet) (dikush) është shumë i pasur; ka shumë para. E uli kokën (kryet) (dikush). 1. U nënshtrua, u përul; u bind, u shtrua, nuk kundërshton më; e uli (e shtroi) qafën; kund. e ngriti kokën. 2. U turpërua; e ndien veten ngushtë. 3. Hoqi dorë nga mendjemadhësia a nga krenaria e kotë; vari kokën; i ranë pendët (dikujt); i janë varur mustaqet (dikujt). 4. U shtrua mirë për të punuar, nisi të punojë pa fjalë, me ngulm e pa nxjerrë kërkesa të tjera. *Ulërimë me thes në kokë. I varen *re të zeza (mbi kokë) (dikujt a diçkaje). Vajti për *balluke e la kokën (rrashtën) (dikush) iron. (Është) për të vënë duart në kokë shih (është) për të qarë me (dyzet palë) lot. Vari kokën (kryet) (dikush). 1. U mërzit a u zemërua, ndenji me kokën varur. 2. Hoqi dorë nga mendjemadhësia a nga krenaria e kotë; u pajtua me dikë a me diçka; uli kokën; i ranë pendët (dikujt). I vajti koka (kryet) (dikujt) u vra, vdiq; mbaroi. Vë duart në kokë (në krye) habitem a shqetësohem shumë për një gjendje të keqe, për një rrëmujë, për diçka të prishur etj.; zë kokën me dorë; vë kujën. Për të vënë duart në kokë në gjendje shumë të keqe, të çuditshme e të padurueshme, që të frikëson a të dëshpëron shumë; në gjendje të vajtueshme, që të trishton kur e sheh; për të qarë me lot. I vuri *gishtin kokës (dikush). I vë kokë (muhabetit etj.) e përmbyll duke thënë fjalën e fundit, duke nxjerrë një përfundim, duke shprehur qëndrimin për ç’ka flasim etj. E vuri (e futi) kokën në *gërshërë (dikush). E vë kokën në *kandar. E vë kokën në *satër. E vuri kokën në *trastë (në torbë) (dikush). I vë *perin kokës. I vuri *rreth (një rreth) kokës (dikush). Më erdhi në kokë (në krye) (diçka) nisa të mendoj për diçka; u kujtova; më erdhi (më vajti) në mendje; më erdhi (më shkoi) ndër mend. Më vjen (më sillet) koka *rrotull (përqark). I erdhi mendja në *vend (dikujt). Më vjen (më sillet) mendja (koka) *vërdallë. Vras kokën (për diçka) shih vras mendjen (për diçka). Vuan për *mendtë e kokës (dikush). Vuan për (nga) *trutë e kokës (dikush). I zuri çarku kokën (dikujt) ka rënë në gjendje të vështirë e pa rrugëdalje; është në hall të madh, është shumë ngushtë, e ka punën keq; i zuri rrota (qerrja) bishtin. Më zuri koka u lodha a u mërzita shumë nga zhurmat, nga fjalët ose nga kërkesat e dikujt, nga diçka shqetësuese a diçka që nuk e dua etj., më dhemb koka nga ato, nuk duroj dot më. Ia ka zënë kokën me *derë (dikujt). Zë kokën (kryen) me dorë habitem e zemërohem nga diçka e padrejtë ose e rreme; çuditem shumë, se më duket krejt e papritur a e pangjarë; vë duart në kokë; (është) për të vënë duar në kokë. I zë koka në *tavan (dikujt). Më zien (më mizëron koka) kam shumë punë, shqetësime, halle etj. e s’di nga t’ia mbaj; më buçet koka; më del tym nga koka; më del zjarr nga koka; e kam kokën zjarr; më del avull nga koka; më avullon koka (kryet); më bën koka miza; më ziejnë trutë; më zien mendja; më ka rënë vala në kokë; më rrahin (shumë) çekanë në kokë; jam në tym; më këndojnë bilbilat; më digjet rrogozi nën vete.

SATËR,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Thikë e madhe dhe e gjerë që përdoret për të prerë a për të grirë mishin, hanxhar. Satëri i kasapit. Presin mishin me satër. E mpreh mirë satërin.
2. Lloj sëpate me teh të gjerë, që përdorej si armë a si mjet për t'u prerë kokën të dënuarve me vdekje. Satëri i xhelatit. I vunë në satër i vranë, u prenë kokat.
3. Thikë e shkurtër pa majë që e përdorin për të grirë gjethet e duhanit. Satër i mprehtë. I priste gjethet imët me satër.
✱Sin.: hanxhar, thikare.
♦ E shkoi në satër (dikë) e vrau barbarisht, i preu kokën pa mëshirë; bëri masakër të madhe diku. E vë kokën në satër betohem me kokë për dikë a për diçka; jam plotësisht i sigurt; e vë kokën në kandar₂; vë dorën (duart) në zjarr (në prush); pres kokën (kryet); shpohem në hundë.

SHKOJ vep., ~VA, ~ÚAR 1. jokal. Lëviz nga një vend në një tjetër me këmbë ose me një mjet transporti, eci në një drejtim të caktuar; vete; kund. vij, kthehem. Shkoj me këmbë (kaluar). Shkoj me tren (me autobus, me biçikletë me avion). - Shko e shpëtoje! Shkoj e vij shkoj e kthehem menjëherë. Shkoj për darkë. Shkonte poshtë e lart. Shkoj shpejt e shpejt (menjëherë, ngadalë, me vrap). Shkonte çalë-çalë. Shkonte trapa-trapa shkonte duke u tundur a lëkundur sa andej-këtej (zakonisht për të dehurit).
2. jokal. Lëviz në një drejtim të caktuar; shtrihet; kalon diku, rrjedh në një drejtim të caktuar; vete. Atje tani shkon interneti. Lumi shkon në drejtim të jugut. Ai shkon edhe në majë të malit. - Nga shkon kjo rrugë? - Shko ku të duash!
3. jokal. Vete diku me një qëllim të caktuar. Shkoi për të blerë. Shkoi për pak ditë në fshat (bregdet). Shkonte me bagëti (me dhi, me lopë). Shkoi për peshk (për gjah). Shkoj për të keq. Shkoj për urim (për ngushëllim). Shkoi pas të shoqit. Ka shkuar të ndërrohet (të qethet, të mjekohet). Shkoi ushtar. Shkoi mjek në spital. Nesër shkon nuse. Shkuan veç e veç. - Ku ka shkuar? I shkuan në ndihmë makinës së aksidentuar.
4. jokal. Arrin në një vend a në një pikë tjetër, duke përshkuar një rrugë të caktuar (për mjetet e transportit); vete. - A shkon ky tren për Tiranë? Autobusi shkon për Prishtinë.
5. jokal. Zhvendoset a lëviz në një drejtim të caktuar (për disa aparate). Shigjeta e naftës shkoi në fund. Nuk shkon më tej gjilpëra (shigjeta) e aparatit. Shkon lart (poshtë, përpara, prapa, majtas, djathtas). Shigjeta e aparatit të tensionit shkoi lart menjëherë.
6. jokal. Ndjek një veprimtari të caktuar, vete gjithnjë. Shkon në bibliotekë. Shkoj në stërvitje. Nuk shkon më në lokal. Shkon në kurs të matematikës.
7. kal., bised. Kaloj një rrjedhë uji (apo grykë mali etj.) me këmbë a me një mjet; kapërcej (zakonisht për rrjedha uji); E shkoi malin me pak vështirësi. Lumin e shkuan me varkë
8. E bëj të kalojë përmes një vendi. Projekti i ri e shkoi rrugën buzë lumit.
9. jokal. Iki në një vend tjetër për të jetuar a për të punuar, ndërroj vend. Shkoj në një qytet tjetër. Kanë shkuar në pallatin e ri. Ka shkuar në një ndërmarrje tjetër. Shkoi nga zyra. - Shko tutje! - Mos shko që këtej! - A shkojmë atëherë?
10. jokal., vet. v. III Ndjek një trajektore të caktuar dhe arrin atje ku duhet, soset; kalon, vete; përhapet. Lajmi u shkon shpejt. Emaili u ka shkuar të gjithë punonjësve. Uji u shkon të gjithë banorëve. Nuk i shkon benzina (nafta, vaji). Dita kalon shpejt. Shkoi fjala (zëri) larg. I shkoi fjala se... I shkoi fjala deri lart. Kjo gjë shkon deri tek votuesit.
11. jokal., vet. v. III Del diçka jashtë; rrjedh. I shkuan lotët çurg. I shkoi shumë gjak. Shkoi gjaku curril. U shkonte djersa pikë-pikë. I shkuan djersë të ftohta (shtatë palë djersë). I shkuan hundët gjak. I shkojnë jargët. I shkon bark ka diarre.
12. jokal. edhe kal. Më zbret poshtë diçka në stomak; gëlltit, kapërdij, kaloj poshtë. Më shkoi uji keq. Shkoj pështymën poshtë. S’më shkon ushqimi dot. Nuk i shkon as buka, as uji as i hahet, as i pihet.
13. jokal., vet. v. III Hyn diçka në një vend të caktuar; ngulet. Nuk shkon gozhda (pyka, vidha) më tej. I shkoi gjilpëra më thellë.
14. jokal., vet. v. III Shtrihet midis dy pikave ose në një hapësirë të caktuar. Dëmtimi i rrugës shkon deri në dy kilometra. Rruga shkon përmes luginës (nëpër pyll, përmes arave, anës liqenit). Bredhi shkon gjer në dyzet metra. Rrënjët i shkonin bimës deri në tre metra thellësi. Ka shkuar bora (deri) në gju. Shkoi flaka deri në qiell.
15. jokal., vet. v. III Shtrihet në kohë deri në një cak. Ndërtimi shkon deri në tre vjet. Frutat shkojnë gati gjithë vitin. Vjeshta shkoi deri në fillim të dhjetorit. Mbledhja shkoi deri vonë. Nuk shkoi gjatë.
16. jokal. edhe kal., vet. v. III Arrin një shkallë të caktuar që tregohet përmes disa të dhënave (moshë, çmim, temperaturë etj.); vete. - Sa shkoi ora? - Sa shkoi fatura? - Sa ka shkuar temperatura? - Sa shkoi drithi? Aciditeti kishte shkuar deri në tre përqind. Ai do të shkojë deri në njëqind vjet. - Sa shkoi gjyshi? çfarë moshe ka.
17. jokal., vet. v. III, fig. Kapërcen një pikë të caktuar. Shkoi deri atje sa... Nuk shkon deri atje ai. Ka shkuar atje ku s’mban më (në gradë të fundit).
18. jokal., fig. Lëviz pa ndërprerë drejt diçkaje, ndryshon gjendje; ecën. Shkojmë drejt BE-së. Shkoj drejt së resë. Euroja shkon në ngritje (në rënie). Shkoi në një gjendje të keqe (të mbarë).
19. jokal. edhe kal. Kaloj një periudhë kohore të caktuar; zgjedh të jetoj në një mënyrë të caktuar; kapërcej; ikën koha; ecën. Shkojnë motet (ditët, javët, muajt, vitet). Shkuan disa orë. Shkoi behari. Shkoi rinia (djalëria). Shkuan një jetë bashkë. Shkoi tre vjet me atë makinë. Shkuam shumë vjet në atë qytet. I shkoi koha e martesës. U shkoi koha këtyre lojërave. Vitin që shkoi. I shkoi koha e drekës. - Sa shkoi ora? E shkon gjithë ditën me celular. E shkuan dimrin në bregdet. E shkoi pleqërinë te vajza. Shkoj kohën me diçka merrem me diçka për të mos u mërzitur. Shkoj jetën jetoj, kaloj jetën. Shkojnë jetë bëjnë jetë të mirë.
20. jokal., vet. v. III, bised. Funksionon diçka, punon. Makina shkon mirë. - Si të shkon ora (televizori)? Aparati i ri shkon jo aq mirë.
21. jokal., fig. Gjendem në kushte të caktuara fizike a mendore; nxjerr disa përfundime a arritje; vete, ecën. Shkoj mirë (keq). Nuk shkoi si e menduam. - Si shkon me shëndet (me mësime, me punë)? - Si je, si shkon? - Mirë. - Si shkojnë mësimet? - Të shkoftë puna mbarë! Nuk po u shkonte biseda.
22. jokal., edhe fig. Ndjek pas dikë a diçka, eci sipas mendimeve, sjelljeve të dikujt, veproj sipas rregullave të caktuara; punoj. Shkon pas profesorit. Shkon pas gjurmëve të të atit. Shkon pas politikave perëndimore. I shkon pas mendjes (pas qejfit, pas avazit, pas fyellit, pas oreksit) dikujt. Shkoj pas udhëzimeve. Shkon pas modës. Shkon nga të fryjë era. Shkoi pas vorbullës. I shkon dikujt pas ujërave. Shkonin me vetëdije të plotë. Shkonte me qëllime të këqija. Shkonte me shpresë.
23. jokal., bised. I rri dikujt para e prapa për të arritur një qëllim a për të nxjerrë një përfitim; kam lidhje të afërta me dikë; shoqërohem. I shkon pas. Shkonte pas vajzave. Shkonte me burra të martuar. Më thuaj me kë shkon, të të them se kush je. (fj. u.).
24. jokal., vet. v. III, bised. Blihet a shitet lehtë diçka; ka vlerë një mall a një monedhë; përshtatet me diçka tjetër; ecën. Shkonte mirë gruri. Ai mall nuk shkonte (shkonte me zor) nuk shitej. - Sa ka shkuar dollari? Nuk i shkonte shkolla (diploma). I shkonte fustani i ri. Nuk i shkon firma. Nuk shkon paraja. S’i shkuan hiletë (dredhitë, lajkat). Ka një arsye që s’shkon. - Nuk të shkon me mua! Nuk i shkoi e tija. - Shkoftë fjala jote! - Na shkoftë mbarë!
25. jokal. Përshtatem me dikë sa u takon mendimeve, shijeve etj., kuptohem lehtë me të, merrem vesh. Shkon mirë me kolektivin. Shkojnë si vëllezër (si motra). Nuk shkonin ndërmjet tyre. Shkojnë shumë mirë (grurë, si mollë e pandarë, mjaltë, qumësht). Shkonin shumë keq (si macja me miun). Shkonin thikë e brisk (majë me majë).
26. jokal., vet. v. III Më bie për shtat diçka; më ka hije; qëndron një fjalë a qëndrim; i vete (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Nuk i shkon kjo prerje e flokëve. Syzet i shkojnë me fytyrën. S’i shkon për shtat nuk i ka hije, nuk i vete. Peshku nuk shkon pa verë. Buka e ngrohtë shkon me djathë. Ka diçka që nuk shkon në këtë ngjarje. Misri shkon në tokat e rënda. Nuk të shkon ky qëndrim (ky veprim, kjo shaka, kjo fjalë). Kjo që tha, nuk shkon fare. Kjo fjalë shkon mirë me sanskritishten përshtatet.
27. jokal., kryes. v. III I bashkëngjitet dikujt a diçkaje, kalon diku tjetër a te dikush tjetër. Shkoi me të rinjtë. Shkoi me grupin e dytë. Prindërit shkuan me djalin e vogël. Shtëpia u shkoi trashëgimtarëve. Bashkëtingëllorja që ndodhet ndërmjet dy zanoresh, shkon me zanoren që vjen pas (në ndarjen e fjalëve në fund të rreshtit).
28. jokal., kryes. v. III, fig., bised. Pushon së jetuari, vdes; vete, shuhem. Shkoi pa lënë amanetet. - Shkoi i shkreti! Shkoi kot. - Na shkoi nëpër duar. Shkoi për një javë. Shkoi i ri (e re). Thashë se shkova.
29. jokal., vet. v. III, bised. Mbaron diçka, harxhohet; ikën, vete. I shkuan të gjitha të hollat. Shkoi dëm gjithë ushqimi. - Sa të shkojnë shpenzimet e muajit? I shkoi mendja. I shkuan këmbët u lodh shumë, s’i lëviz dot më këmbët, s’ecën dot më. U shkoi mundi kot. I shkoi shija (lezeti). Shkoi kot. Për një gozhdë shkoi potkoi. (fj. u.). Për një pe, për një gjilpërë shkoi dëm një gunë e tërë. (fj. u.).
30. jokal. edhe kal., bised. Kaloj një sëmundje e më kthehet shëndeti; shërohem; vet. v. III kalon, shërohet një sëmundje; ikën, largohet, fashitet (një plagë, një dhembje, një gjendje, një ndjenjë etj.). E ka shkuar fruthin (rubeolën, kollën e mirë). S’ka shkuar asnjë sëmundje. Më shkoi dhembja. Më shkoi kolla (rrufa). Më shkoi goja (këmba, dora, barku) m’u shërua goja (këmba, dora, barku). Më shkoi koka (dhëmballa) më pushoi dhembja e kokës (e dhëmballës). Nuk shkon lehtë kjo virozë. I shkoi ankthi (frika, turpi, inati). Më shkoi gjumi. Shkoi shiu (vapa). Një fytyrë i shkonte, një i vinte.
31. jokal., vet. v. III Bëj një veprim të mëtejshëm mbi diçka. Libri shkon në shtyp javën tjetër. Fondet shkuan për blerjen e librave. Mishi që shkon për sallam.
32. kal. Ia nënshtroj dikë a diçka një veprimi që kryhet me një mjet, kaloj; i bëj diçka. U shkoj një krehër flokëve. I shkoj një të kuq buzëve. I shkoj një fshesë shtëpisë. U shkoj një hekur rrobave. I shkoj një shkumë fytyrës. I shkoi edhe një dorë i kaloi edhe një herë furçën me bojë. I shkoi një sherbet dhomës. I shkoj makinën (bised.) e qeth deri në rrënjë. Shkon të kuq (të bardhë) në faqe. Nuk ka shkuar brisk në faqe s’është rruar asnjëherë, është fare i ri. Shkoi rrobat në krua (në lumë) i shpëlau.
33. kal. Kaloj diçka sipër a përmes diçkaje tjetër, fut, shtie, vë; fërkoj, kaloj; vesh. Shkoj dorën mbi fytyrë (sipër flokëve). Shkoj gjuhën mbi buzë. Shkoj perin në gjilpërë. Shkoj unazën në gisht. Shkoj një mish në hell. Shkoj rruazat në spango. Shkoj qepët në varg. I shkon krahun dikujt. I shkon llozin portës. Shkoj në dhe një lastar hardhie. Shkoj fustanin në trup.
34. jokal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Më përshkon trupin një dridhmë, një ndjenjë që shfaqet dhe largohet shpejt. I shkuan të prera. Më shkuan mornica (të dredhura) në trup. Më shkoi një e therur.
35. jokal., vet. v. III Luaj një gjymtyrë padashur e në mënyrë të pavullnetshme; lëviz. I shkonin këmbët sa andej-këtej. Trupi i shkonte sa para-prapa. I shkonin sytë një andej, një këtej. Më shkoi dora padashur.
36. jokal., edhe kal., bised. Ia kaloj dikujt a diçkaje në një gjë, ia dal; tejkaloj. S’ia shkon (dot) njeri për shah. Ua shkon edhe fëmijëve me lojë. Ky i shkon të gjithë fiqtë nga ëmbëlsira. I ka shkuar shoqet me kohë.
37. jokal., fig. I hyj në brendësi diçkaje për ta njohur, thellohem në një çështje; depërtoj, futem. Nuk i ka shkuar problemit deri në fund. I ka shkuar mjaft thellë trajtimit teorik. I shkoj në taban diçkaje.
38. jokal., bised. E nxjerr foshnjën para kohe; dështoj. I shkoi barra. I kanë shkuar dy fëmijë. U rrëzua dhe i shkoi fëmija.
39. jokal. Rritet a forcohet diçka shkallë-shkallë e vazhdimisht. Shkon duke fluturuar. Shkon duke u përmirësuar (duke u keqësuar, duke u pakësuar). Sa shkon e zgjatet (rritet). Sa shkonte e zverdhej (dobësohej, tretej, zbukurohej).
40. jokal. Paraqes një veprim sikur vazhdon të veprojë ende, që nuk është shuar akoma në mendjen tonë. Shkoi e ra me këmbët e veta. Shkoi dhe e mori të shoqen. Shkoi e ia tha të gjitha. Ku shkoi dhe e gjeti kjo vaki!
41. kal. Ia pranoj këshillën dikujt. Ia shkoi fjalën babait.
✱Sin.: vete, kaloj, eci, lëviz, udhëtoj, bie, ngas, dal, pres, kapërcej, kapërdij, çoj, gëlltis, hedh, ndjek.
♦ Bli *ditë e shko (dikush). Një *çehre i vinte e një çehre i shkonte (dikujt). Sa s’ka ku të shkojë (ku të *vejë) më (sa s’ka më). *Shkel e shko. Nuk shkon asaj *ane (dikush). Shkon nga anon *balanca (dikush). Më shkoi (më vajti) në *bark (diçka). I shkon pas *bishtit (i mban bishtin) (dikujt) përçm. Më shkon (më vjen) për *dore (diçka). I shkon për *brazde (dikujt). I shkon *dyst (dikujt). I shkon (i vete) *dhjamë (dikujt). I shkon për *farë (dikujt). Ka shkuar (është) në *fije (dikush). I shkon (i vjen) pas *fijes (pas fillit) (dikujt). I shkon *firma (dikujt) libr. I shkon (i ecën, i dëgjohet, i zë vend) *fjala (dikujt). Më shkon (më vete, më ecën) *fjollë (diçka). Ka shkuar në *fund (dikush a diçka). I shkon (i vete) pas *fyellit (dikujt). I shkoi *fytyra (dikujt). Më shkon *grurë (diçka). I shkon për *gjak (diçka). Shkon si në *gjalpë (diçka). Shkoj (eci) pas *gjurmëve (të dikujt). E shkoi në *hell (dikë). Shkoi pa *hoxhë (dikush a diçka) iron. I shkon pas *hullie (dikujt). I shkojnë (i kullojnë) *jargët (dikujt). I shkoi (i iku) *kaptina (dikujt) bised. Shkoj *kohën (me dikë a me diçka). I shkoi (i kaloi) *koha (dikujt a diçkaje). I shkoi (i iku) *koka (kryet) (dikujt). I shkoi (i iku) kryet (*koka) (dikujt). Më shkoi *kryq (diçka). Shkoi *kurban (dikush). Shkoi *larg (dikush a diçka). Shkon (bën) *lart (dikush a diçka). Shkoi në *litar (dikush). Shkon (bredh, shëtit) *lule më lule (dikush) keq. Më shkon ndër (nëpër) *mend (diçka). E shkoj në *mendje (diçka). Më shkon (më vete) *mendja. Shkoj (vete) me *mendjen (se)... I shkon (i vjen) pas *midesë (dikujt). I shkon (i vete) pas *oreksit (dikush a diçka). I shkon (i vete) pas (*prapa) (dikujt). Shkon (bën) *përpjetë (dikush). U bë që t’i shkojë *plori (dikush). Shkoi për të bërë *ponica (dikush) iron. Shkon (bën) *poshtë (dikush a diçka). I shkon (i vete) *prapa (pas) (dikujt). I shkon pas *qejfit (dikujt). Shkon pas *qerres (së dikujt). Sa për të shkuar *radhën. Shkon (vete) *rrokullimë (diçka). Shkoj *rrotë më rrotë (me dikë). Shkon kundër *rrymës (dikush). Shkon pas *rrymës (dikush). E shkoi në *satër (dikë). E shkoj në *sitë (diçka). I ka shkuar (i ka vajtur) *syri (te dikush). I shkon (i bie) për *shtat (dikujt). I shkojnë (i venë) *shtatë (tetë) (dikujt) tall. vulg. I shkoi (iu fut) në *taban (diçkaje). Shkon *tatëpjetë (dikush a diçka). E shkoj *tatëpjetë (diçka). Shkoj pas *tragës (së dikujt). I shkon (i vete) pas *ujërave (dikujt). Më shkon *vaj (diçka). (Shkon) si në *vaj (diçka). Shkon pas *valles (së dikujt) keq. Shkoi e vajti (diçka). 1. Mori fund, u prish dhe nuk mund të bëhet më siç ka qenë. 2. Quhet e mbyllur, është e përfunduar dhe nuk mund të shtrohet prapë (një çështje). Shkoi në *vend. Shkoi te *vendi (dikush) euf. Shkon e vjen (diçka) është e përkohshme; nuk është më e rëndësishmja. Nuk i shkon *vula (dikujt).