FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AKROPARESTEZÍ,~A f., mjek. Sëmundje e trashëguar, shpesh vdekjeprurëse, që karakterizohet nga prodhimi i pamjaftueshëm i enzimës α, që shprehet fillimisht me ndryshime beninje në lëkurë, me dhembje, me therje, me tendosje e me rrëqethje në shuplaka e në shputa e më pas me ndërlikime të tjera të organeve jetike.

BARKÓSJ/E,~A_II f. Qethje rreth barkut, përvjelje, bishtosje. Barkosja e dhenve.
✱Sin.: përvjelje, bishtosje, qethje, rrëbishtje, rrëqethje.

BIZHÁTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET bised. 1. Veprimi kur bizhat dikë a kur bizhatem; të dridhura të menjëhershme në trup; rrëqethje, dridhma, mornica. Bizhatja e trupit (e lëkurës).
2. Mpirje, ngrirje. Bizhatja e këmbës.
✱Sin.: ngjethje, rrëqethje, përqethje, drithërim, mpirje, drunim, ngathje, ngalje, athëtim.

BËZHÚR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT krahin. Dridhmë, fërgëllim, rrëqethje.

DRÉDHJ/E,~A_I f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur dredhim a kur dridhet diçka; rrotullimi disa herë i dy a më shumë fijeve së bashku për të bërë një fill të vetëm më të trashë e më të fortë; përdredhje; kund. zhdredhje, shpërdredhje. Dredhja e fijeve. Dredhja e telit. Dredhja e gjalmit (e litarit). Dredhja e leshit (e pambukut). Dredhja me furkë. Çikrik dredhjeje. Makina e dredhjes. Reparti i dredhjes.
2. Kthimi dhe rikthimi i diçkaje, duke e lëvizur rreth vetes a rreth një boshti; rrotullim; përdredhje. Dredhje e trupit (e belit). Dredhja e hellit.
3. Dhënia e trajtës së valëzuar diçkaje të drejtë, veprimi për ta bërë dredha-dredha ose valë-valë; veprimi për ta bërë diçka me majë të lakuar, duke e rrotulluar me majat e gishtërinjve; përdredhje. Dredhja e flokëve. Dredhja (përdredhja) e mustaqeve.
4. Rrotullimi i diçkaje rreth gishtit; sjellja rrotull nëpër gishtërinj, mbledhja a mbështjellja si rrotull e një cope letre a diçkaje tjetër të ngjashme me të. Dredhja e letrës. Dredhja e cigares. Dredhja e zinxhirit. Dredhja e tespiheve.
5. Ndërrim i drejtimit. Dredhjet e udhës. Dredhja majtas (djathtas).
6. bis. Hedhje e fjalës gjetiu; dredhi;dredhim; shmangie e përgjigjes së drejtpërdrejtë. Dredhja e fjalës.
7. Dridhja e diçkaje disa herë. Dredhja nga korrenti.
8. fig., bised. Tundja që nga themelet e diçkaje, lëkundja e fortë, tronditje, që të bën të të zërë frika dhe të të hyjnë dridhmat.
9. Kthesë harkore e një rruge, e një lumi etj., lak rruge, bërryl; kthesë e tillë që bën dikush a diçka kur ecën ose kur lëviz.
10. muz., kryes. sh. Lëvizje të lehta të zërit më lart a më poshtë se toni kryesor; ngritje e ulje të vogla të zërit (kur këndojmë); dridhjet e zërit; dridhje. Dredhja e zërit.
11. Diçka e dredhur a e përdredhur. Dredhjet e sustës. Dredhja e kularit.
12. Shakullimë, shtjellë; dredhë. Dredhje ere (bore).
✱Sin.: përdredhje, spërdredhje, tjerrje, shalakatje, vërtitje, dredhim, mashtrim, rrëqethje, dridhmë, lakadredhje, gjarpërim, turrahitje, shakullimë, shtjellë.

►DRÍDHEM jovep., DRÓDHA (u), DRÉDHUR 1. vetv., vet. v. III Rrotullohet vetë disa herë rreth vetes në një drejtim e shtrëngohet; përdridhet; kund. zhdridhet. U drodh peri (filli, litari). Iu drodh gjalmi.
2. bised., vetv. Rrotullohem në një drejtim, rrotullohem nga njëra anë në tjetrën, kthej trupin, kthehem. U drodh majtas (djathtas). Dridhet e përdridhet.
3. vetv., vet. v. III Merr trajtë të valëzuar, bëhet dredha-dredha; përdridhet. Kanë filluar t'i dridhen flokët.
4. bised., vetv. Ndërroj a kthej rrugën, lë rrugën që kam nisur e marr një tjetër, kthehem, dredhoj. U drodh nga e majta. U drodhën prapa kodrës.
5. vetv., vet. v. III Lëviz shpejt e shumë herë, bën lëkundje të shpeshta, ka dridhje. Dridhen gjethet e pemëve. Dridhet teli. I dridhet dora. I dridhej buza (mjekra). I dridhen gishtërinjtë. Dridhet si purteka në ujë. Dridhet flaka.
6. vetv. Me zënë të dridhurat, rrëqethem (nga ethet, nga të ftohtët etj.); kam të dridhura a rrëqethje në trup nga një ndjenjë e fortë; fig. drithërohem. Dridhej nga të ftohtët (nga ethet). Dridhej nga inati (nga dëshpërimi, nga frika). Dridhej për të birin.
7. edhe fig., bised., vetv. Tundet që nga themelet diçka, tundet a lëkundet fort, tronditet; më zë një frikë e madhe, më hyjnë dridhmat, trembem shumë. Dridhej toka prej tij. Dridhej para tij.
8. vetv., vet. v. III Del duke lëvizur lehtë më lart e më poshtë se toni kryesor, ngrihet e ulet pak (për zërin). I dridhej zëri nga mallëngjimi (kur këndonte).
9. vetv., vet. v. III Jep një shkëlqim herë të fortë e herë të dobët, vezullon. Dridheshin yjtë. Dridhet drita. Në sy i dridhej një dritë.
10. pës. e DREDH.
✱Sin.: përdridhem, spërdridhem, fërfërij, endem, shalakatem, dridhtohem, rrëqethem, ngjethem, përqethem, puprrohem, purtekem, tronditem, tmerrohem.
♦ Nuk i dridhet *bebja e syrit (dikujt). I dridhet *buza (dikujt). Nuk i dridhet *dora (dikujt). M’u drodhën *flokët. I dridhen *gjunjët (dikujt). I dridhen *këllqet (dikujt). I dridhen *këmbët (dikujt). M’u drodh *këmisha (në trup, në shtat). I dridhen *leqet (e këmbëve). M’u drodh (m’u ngjeth, m’u rrëqeth) *mishi (mishtë). I dridhet *mjekra (dikujt). Nuk i dridhet *pushka (dikujt). Nuk i dridhet (nuk i luan, nuk i lëviz) *qepalla (qerpiku) (dikujt). S’më dridhet *qimja. M’u drodhën *qimet e kokës. Nuk i dridhet (nuk i lëviz, nuk i luan) *syri (dikujt). M’u drodhën *telat e zemrës. Më dridhet (më përpëlitet) *zemra (shpirti) (për dikë a për diçka).

DRÍDHM/Ë,~A f. kryes. sh. ~A, ~AT 1. Lëvizje të vogla e të shpejta të trupit nga të ftohtët, nga një sëmundje, nga një ndjenjë e fortë tronditëse etj.; rrëqethje. E kapën dridhmat. Ka ethe me dridhma. S’i pushojnë dridhmat.
2. fig. Tronditje a shqetësim, që vjen nga një ndjenjë e fortë; frikë e madhe, tmerr. Ndjeu një dridhmë. I shtiu dridhmën.
✱Sin.: të dridhura, dridhje, dridhërimë, dredhje, rrëqethje, ngjethje, përqethje, të rrëqethura, të ngjethura, fërgëllimë, mornicë, dridhërim.
♦ I hyri dridhma (dikujt) u tremb, u trondit shumë, u tmerrua, u lemeris; e kapën dridhmat (dikë); i hynë të dridhurat; e zunë të dridhurat (dikë). E kapën dridhmat (dikë) e humbi durimin e qëndresën para diçkaje të vështirë; i hyri frika; dridhet nga inati; i hyri dridhma (dikujt); i hynë të dridhurat (dikujt); e zunë të dridhurat; e zunë ethet. I shtiu dridhmën (dikujt) i futi frikë të madhe, e frikësoi shumë, e tmerroi, e lemerisi; e tronditi; i shtiu (i futi) të dridhurat.

DRITHËRÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur dridhem a rrëqethem.
2. Gjendja kur shqetësohem; tronditje.
3. Dridhmë. Drithërim i lehtë. Psherëtiu me drithërim.
✱Sin.: dridhje, drithërimë, rrëqethje, shqetësim, përmallim, tronditje.

►DRITHËR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Më zënë të dridhura të lehta, ndiej rrëqethje (nga të ftohtët, nga një ndjenjë e fortë etj.), dridhem, rrëqethem. Drithërohej nga të ftohtët.
2. fig., vetv. Shqetësohem shumë për dikë a për diçka, më dridhet zemra, kam frikë se mos pësojë gjë a se mos mbetem pa të; ndiej dhembje të thellë për dikë, përmallohem; vuaj shumë për dikë a për diçka, përgjërohem. Drithërohej për djalin (për fëmijët).
3. pës. e DRITHËRÓJ₃.
✱Sin.: dridhem, rrëqethem, shqetësohem, përmallohem, përgjërohem.

DRITHËR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Më zënë të dridhura të lehta, ndiej rrëqethje (nga të ftohtët, nga një ndjenjë e fortë etj.), dridhem, rrëqethem. Drithëronte nga ethet.
2. fig., jokal. Shqetësohem shumë për dikë a për diçka, më dridhet zemra; drithërohem për dikë a diçka. Drithëron për djalin. Drithëronin për bukë (për kafshatën e gojës). I drithëron zemra (shpirti).
3. fig., kal. E shqetësoj shumë dikë, e fut në merak të madh; i fut dikujt frikë të madhe, i shtie dridhmat; bëj që të ndiejë një dhembje të thellë, e përmalloj; e bëj që të vuajë, e mundoj. Krisma i drithëroi fëmijët. E drithëron malli (kujtimi) për të. E drithëronte ai mendim.
✱Sin.: dridh, rrëqeth, shqetësoj, përmalloj, përgjëroj.

FËRGËLLÍ,~A f. zakon. sh. ~, ~TË Të dridhurat, dridhma, rrëqethje. E kishin zënë fërgëllitë (nga ethet).
✱Sin.: dridhmë, rrëqethje.

MORNÍC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Dridhmë a rrëqethje në trup (nga ethet, nga të ftohtët, nga frika etj.). Më shkuan (më kaluan) mornica në trup.
2. Kokrriza shumë të vogla, të ngjashme me ato të lëkurës së shpendëve, që dalin në lëkurë zakonisht kur ndiejmë të ftohtë. Iu bë trupi me mornica.

NGJÉTHJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur ngjeth a kur ngjethem. Ngjethje nga ethet (nga të ftohtët). Ngjethje nga tmerri. Emocionuese deri në ngjethje.
2. Të dridhura që përshkojnë të gjithë trupin nga të ftohtët a nga një ndjenjë e fortë (nga frika, tmerri, neveria etj.), drithërimë. Ndjeu një ngjethje në trup. Ngjethje të pareshtura (të forta).
✱Sin.: rrëqethje, mornica, kreshpërim, e përqethur, dridhje, përqethje, të dridhura, të ngjethura.

NGJÉTHUR,~A (e) f. kryes. sh. ~A, ~AT (të) Dridhje të pavullnetshme të trupit nga të ftohtët e madh ose nga një ndjenjë e fortë (nga frika, tmerri, neveria etj.); mornica. Kjo sëmundje shoqërohet me të ngjethura e ethe. E kapi një e ngjedhur. Të ngjethura në trup (në kurriz). Të ngjethura nga të ftohtët. I shkojnë të ngjethura. Pati të ngjethura gjithë natën.
✱Sin.: ngjethje, rrëqethje, mornica, dridhje.

PROSTATÍT,~I m., mjek. Çrregullim që shfaqet me zmadhim të prostatës, me dhimbje dhe urinim të çrregullt, me rrëqethje dhe me ethe. Prostatit jobakterial. Vuan nga prostatiti.

PUPRRÍ,~TË f. vet. sh. 1. Kokrriza shumë të vogla si puçrriza në sipërfaqen e gjuhës etj., të cilat kanë ndjeshmëri të lartë. Puprritë e gjuhës.
2. bised. Mornica.
✱Sin.: mornica, rrëqethje, dridhje.

PUPURRÍQJ/E,~A f. 1. Veprimi kur pupurriqem.
2. Gjendja kur jam pupurriqur.
✱Sin.: mornica, rrëqethje, rrëgjim.

PËRQÉTHJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Rrëqethje, ngjethje. Më shkon (më kalon) një përqethje në trup.

PËRQÉTHUR,~A (e) f. kryes. sh. ~A, ~AT (të) Rrëqethje, ngjethje. Kishte (i shkonin) të përqethura.

PËRSHK/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. E kaloj diçka nëpër një vrimë a hapësirë, e shkoj tejpërtej.
2. vet. v. III kalon diçka nëpër një trup tejpërtej. Përshkoj perin në gjilpërë. E përshkoi plumbi tejendanë.
3. Kaloj nëpër një vend nga njëra anë e dal në anën tjetër; shkoj në të gjitha anët, shkel të gjithë vendin, i bie kryq e tërthor; i bie përmes një vendi a një hapësire; kapërcej. Përshkoi fusha e male. Përshkuan shtigje të pashkelura. Drini e përshkon gjithë Shqipërinë e Veriut. Rrudhat i përshkonin ballin.
4. Kaloj një rrugë brenda një kohe të caktuar, e kryej; bëj. Përshkoj një largësi (një rrugë). Aeroplani e përshkon largësinë në dy orë.
5. fig. Jetoj e kaloj përmes ngjarjesh e rrethanash të ndryshme..
6. vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) Më kalon nëpër gjithë trupin. E përshkoi një dridhmë. Ia përshkoi trupin (kurrizin) një rrëqethje.
7. Qep diçka me dorë, duke e shkuar perin larg e larg, para se ta qep përfundimisht, ildis. Përshkoi palën e fustanit (mëngën e xhaketës).
8. Bëj varg, i kaloj në një fill, shkoj. Përshkoj në varg gjethet e duhanit (fiqtë).
9. fig., vet. v. III Kalon e lë mbresë në mendje a në zemër; prek thellë. Fjalë që përshkojnë mendjet dhe zemrat e njerëzve. E përshkoi një ndjenjë mallëngjimi (mëshire, krenarie).
10. fig. E karakterizon të tërin, hyn në të tejendanë dhe e dallon si të tillë, është a bëhet pjesë përbërëse kryesore ose tipar i përgjithshëm i tij. E përshkon fryma e humanizmit (dashuria dhe respekti për njeriun).
✱Sin.: shkoj, kaloj, përbiroj, përbir, zhbiroj, shpoj, depërtoj, bie, eci, çaj, rrjedh, kryej, kapërcej, kaptoj, bëj, mbuloj, ildis, rrëqeth, vargoj, prek, përjetoj, drithëroj, mallëngjej.