FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AUTOOFIÇÍN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT tek. 1. Punishte ose servis i specializuar për ndreqje, për riparime dhe për mirëmbajtjen e automjeteve; punishte e vogël mekanike. Autoofiçinë e përgjithshme (e specializuar etj.) Riparoj motorin në autoofiçinën e lagjes. Ndërroj vajin e motorit dhe filtrat në autoofiçinë. Autoofiçinë e karrocerisë.
2. Ofiçinë e vendosur në një automjet për ndreqjen e prishjeve dhe dëmtimeve gjatë rrugës; automjet i lëvizshëm me ofiçinë.

FREKSIÓN,~I m. sh. ~E, ~ET mek. 1. Mekanizëm që lidh ose shkëput motorin nga boshti i transmisionit. Riparoj freksionin te mekaniku.
2. Këmbëz që shërben për të lidhur ose shkëputur motorin nga boshti i transmisionit. Shkeli freksionin.

MEREMET/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Ndreq diçka që është dëmtuar, është prishur a është vjetruar, rregulloj. Meremetuam urat e dëmtuara. Meremetoi ndërtesën. Meremetoj këpucët.
2. fig. Rregulloj një punë a zgjidh një çështje jo tërësisht e me themel, por vetëm pjesërisht a përkohësisht. Nuk e zgjidhën, vetëm e meremetuan.
✱Sin.: rregulloj, ndreq, godit_II, ujdis, riparoj.

NDREQ vep., ~A, ~UR kal. 1. Kthej në gjendjen e mëparshme diçka që është prishur a është dëmtuar; bëj të përshtatshëm përsëri për të punuar ose për ta përdorur, ujdis, rregulloj; kund. prish. Ndreq urën (rrugën) e prishur. Ndreq këpucët (çizmet) te këpucari. Ndreq orën (radion, televizorin). Çoj për të ndrequr.
2. Sjell përsëri në rregull, vë për fije, rregulloj. Ndreq shtëpinë (dhomën). Ndreq shtratin. Ndreq flokët.
3. Bëj diçka nga e para. Ndreqa një shtëpi të re.
4. Përmirësoj diçka në krahasim me të kaluarën. Ndreq notat. Ndreq rezultatin e garave.
5. fig. I mënjanoj a i zhduk gabimet, të metat dhe dobësitë, e sjell dikë në rregull; e përmirësoj. Ndreq gabimet. Ndreq shokun. Ndreq veten.
6. fig., bised. Zgjidh një mosmarrëveshje a një grindje, pajtoj; ujdis. I ndreqi me të mirë. Hyri në mes dhe i ndreqi. E ndreqi punën. Kush e ndreq me të!
7. bised. I bëj shërbimet e nevojshme, i jap të hajë e të pijë, i shtroj për të fjetur etj. Ndreq fëmijët. Ndreq kalin. I zoti i shtëpisë i ndreqi miqtë. Ndreq tryezën shtroj tryezën.
8. bised. Përgatit diçka për të ngrënë me të gjitha ato që duhen; i shtoj diçka gjellës për t’i përmirësuar shijen; ndërtoj. Ndreq gjellën me erëza e kripë.
9. bised. Drejtoj. Ndreq shtatin (trupin).
10. vjet. Paguaj detyrimin që kam ndaj dikujt. Ndreqi ustallarët dhe punëtorët. Ndreqi borxhlinjtë.
✱Sin.: rregulloj, meremetoj, riparoj, ujdis, ndreq, godit, përmirësoj, zbukuroj, pilloj, ndërtoj, mbarështoj, vë, zgjidh, kërpit, mbarësoj, kallafatoj, zhbllokoj, shmang, pajtoj, zgjidh, mëtoj, shtroj, korrigjoj, korrektoj, qortoj, zhduk, stolis, drejtoj, paguaj.
♦ Ia ndreqi *binanë (dikujt). I ndreqi *hesapet (me dikë). Ia ndreqi *kryqet (dikujt). Ia ndreqi *kurrizin (shpinën) (dikujt). Ia ndreqi*qejfin (dikujt). Ia ndreqi *samarin (dikujt). As *prish e as ndreq (dikush). *Prish e nuk ndreq (dikush). Ia ndreqi *shpinën (dikujt).

REHABILIT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. I kthej dikujt aftësinë për të kryer veprime e veprimtari të caktuara, riaftësoj. Mbas aksidentit të rëndë, i sëmuri u rehabilitua pjesërisht.
2. I kthej dikujt zyrtarisht të drejtat që kishte humbur ose që i ishin hequr pas një dënimi. Rehabilituan një të dënuar (një të përjashtuar).
3. fig. I kthej dikujt emrin e mirë ose nderin që kishte humbur; i vë përsëri në vend emrin ose nderin që gëzonte dikur; e quaj përsëri të mirë e të vlefshme (për një teori etj.). Rehabilituan kujtimin e luftëtarit të dënuar pa faj.
4. Vë përsëri në funksion ose në gjendje për të prodhuar, riparoj. Rehabilituan një fabrikë të amortizuar. Do të rehabilitojnë rrugën e vjetër.

RIPARÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Veprimi kur riparoj ose kur riparohet diçka. Riparim i thjeshtë (i lehtë, i mesëm, i përgjithshëm). Riparime të ndryshme. Riparim teknik. Riparim automjetesh (biçikletash). Reparti i riparimeve. Çoj për riparim. Bën riparime.

RIPAR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Ndreq, meremetoj, rregulloj. Riparoj automjetin (karrocën, biçikletën, radion). Riparoj defektin elektrik.

RROKOTÉL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Rrethi i rrotës së biçikletës. Riparoj rrokotelin e biçikletës.
2. Rrethi me të cilin luajnë vajzat etj. Luante me rrokotel.
3. fig. bised. Njeri dredharak; njeri pa vlerë. Rrokotel si ai nuk kam parë.

RRÓTULL,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Rreth i vogël, i plotë e i trashë, me një vrimë në mes, që vihet në bishtin e një vegle ose përdorëseje. Rrotulla e boshtit për të tjerrë. Mori dy rrotulla guri (balte, druri). Iu prishën rrotullat.
2. tek. Rrotë e vogël me kanal përreth, në të cilën kalon një litar ose tel. Ngre rrotullën e lëvizshme. Riparoj rrotullën e makarasë.
3. Ushqim i përgatitur në trajtë të një rrethi të plotë e të trashë ose një lëndë tjetër e derdhur në këtë trajtë, mëshere. Hëngri tri rrotulla të vogla djathi. Rrotulla hekuri (gize). E pres në rrotulla.
4. Vilar a rrip i gjatë letre i mbështjellë si gyp ose fill teli i mbledhur si rreth. Rrotull teli. Mori rrotulla letre për të mbështjellë librat. E bëj rrotull.
5. Rrotëz peri. Vuri rrotullat e spangos në raft.
6. anat. Kockë në trajtë unaze ose rrethi të plotë. Rrotullat e kurrizit (e qafës) rruazat e kurrizit (e qafës). Rrotulla e gjurit gashta e gjurit.
7. Zbukurim i qëndisur a i thurur në trajtë të një rrethi të plotë me vrimë në mes ose në trajtë të ngjashme me atë të rrethit. Kishte thurur një qilim me rrotulla.
8. fig., vet. sh. Fjalë a shprehje e thënë tërthorazi, zakonisht me thumb. Flet me rrotulla. Përpiqej të kuptonte gjuhën me rrotulla.
✱Sin.: rrotëz, rrotullare, rrotullame, rrëkotë.

RRÓT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Rreth prej druri a prej metali me spica ose i plotë nga brenda, zakonisht i veshur nga jashtë me rrip metalik a me gomë, që mbërthehet në një bosht dhe që rrotullohet për të vënë në lëvizje një mjet, i cili ecën mbi tokë. Rrotë druri (gome, metali). Ndërroj rrotat e makinës. Mori motoçikletë me tri rrota. Në zyrë sollën karrige me rrota. Rrezet (spicat) e rrotës.
2. Rreth i plotë nga brenda ose me rreze, që vihet në një bosht dhe që rrotullohet për të përcjellë lëvizjen në një mekanizëm a në një pajisje ose për qëllime të tjera. Rrotë e dhëmbëzuar. Rrotë mulliri. Rrota e avlëmendit. Riparoj rrotën e transmisionit.
3. Bosht me buzë të ngritura në të dyja anët, që shërben për të mbështjellë fije ose tela. Rrotë peri.
4. bised. Diçka që ka trajtën e një rrethi të plotë, rrotull. Mbaj rrotat e djathit në gjendje të mirë.
5. bised., shar. Njeri i trashë nga mendja, budalla. Është rrotë nga mendja. Është rrotë mulliri.
✱Sin.: rrotëz, vrangull.
♦ Ia leu rrotën (dikujt) keq. i ka dhënë mitë që të mbarojë një punë, t’i plotësojë një kërkesë jashtë rregullave etj.; ia leu dorën (duart). Rrotë kandari thjeshtligj. përb. budalla, shumë i trashë nga mendja; kërriç gomari shar.; koqe kandari tall. thjeshtligj.; rrotë mulliri tall. Rrotë nga mendja përb. budalla, që s’ia pret fare e për asgjë; i trashë nga mendja (nga trutë, nga koka); i metë (çyryk, sakat) nga mendja (nga trutë); pykë nga mendja; qyqe nga mendja; rrip nga mendja përb.; rrotë mulliri tall. Rrotë mulliri tall. budalla, që nuk di e nuk kupton asgjë, që s’ia pret fare; i trashë nga mendja (nga trutë, nga koka); pykë nga mendja; rrotë nga mendja përb.; rrip nga mendja përb. Rrota e pestë e qerres shih mëngë në mes të kurrizit. Rrotë trapi tall. vulg. shih rrotë mulliri tall. Rrotë e më tytë keq. kuturu, pa rend e pa rregull. Shkoj rrotë më rrotë (me dikë) përparoj njësoj me dikë, shkoj baras me të, nuk mbetem prapa; e bëj diçka thuajse në të njëjtën kohë me një tjetër. Më shkon (më vete) në katër rrota (diçka) e kam punën shumë mirë, më shkon mbarë çdo gjë, më ecën pa asnjë pengesë; më shkon vaj; më bëhet rruga ujë. I vë *gur nën rrota (dikujt). I vë (i fut) *shkopinj në rrota (dikujt). Më zuri rrota (qerrja) *bishtin.

SHKARP/ÓJ vep., ~VA, ~ÚAR kal. Ndreq a rregulloj këpucët, qep këpucët. Shkoi te mjeshtri për të shkarpuar këpucët. Nuk i kishte shkarpuar si duhet caruqet.
✱Sin.: rregulloj, qep, meremetoj, riparoj, godit.

VOZG/ÓJ vep., ~ÒVA, ~UR kal. Riparoj vozgën, duke ia ndërruar ndonjë prej degëve (shpatëzave) aty ku mund të rrjedhë; kalpëtoj me shtupë liri, me lecka, aty ku bashkohen dërrasat me njëra-tjetrën, që të mos rrjedhin. Vozgit vozat. Vozgit vozat e vjetra.
✱Sin.: kalpëtoj, shtupoj, vulos, zë, mbyll, mutoj, ruboj.