FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

DHËNSHMËRÍ,~A f., ek. Rendiment. Dhënshmëri deri në mbërritje të afatit. Norma e dhënshmërisë. U rritën normat e dhënshmërisë.

EFICIÉNC/Ë,~A f., libr. Rendiment, dobi. Në eficiencë të plotë. Rritja e eficiencës së shërbimit. Jep eficiencë më të lartë. Vihen në eficiencë kreditë e parashikuara.

EFICIÉNT,~E mb., libr. Që ka rendiment, që është i dobishëm. Sistem fiskal eficient. Mendjet më eficiente të këtij vendi. Në mënyrë eficiente. E bënte më eficiente punën e tij.
✱Sin.: i dobishëm, i vlefshëm, efikas, i efektshëm.

LÁRTË (i, e) mb. 1. Që gjendet a që ndodh në largësi të madhe nga toka ose nga një sipërfaqe tjetër; që është në hapësirën mbi tokë; që ndodh në lartësi të madhe; kund. i ulët. Re të larta. Shtresat e larta të atmosferës. Fluturim i lartë. Shkreptima të larta. Tavan i lartë. Degë të larta.
2. Që është i gjatë në drejtimin pingul, që është mbi të tjerët nga gjatësia në drejtimin pingul; që shtrihet shumë lart, që ka lartësi të madhe; i gjatë; kund. i ulët, i shkurtër. Dru (lis) i lartë. Pyll i lartë. Mur (gardh) i lartë. Shtëpi e lartë. Pallate (oxhaqe, kulla) të larta. Katet e larta. Furrë e lartë furrnaltë. Tryezë e lartë. Me shtat (me trup) të lartë. Njeriu më i lartë në botë. Mal i lartë. Me taka të larta. Këpucë të larta këpucë me taka të gjata. Rritet i lartë.
3. Që është më lart se një rrafsh tjetër ose se sipërfaqja e detit; që ndodhet në male a në krahina malore; që ka male, malor; kund. i ulët. Vend i lartë. Vende (zona, vise, toka) të larta. Kullota të larta. Liqene (këneta) të larta. Pjesa e lartë e vendit. Tomori është më i lartë se Dajti.
4. Që del mbi diçka tjetër ose më tepër se zakonisht, i dalë; i ngritur. Me ballë të lartë. Me gjoks të lartë. Me supe të larta.
5. Që ka forcë, që është në një masë të madhe a në një shkallë të ngritur; që është ose që bëhet në sasi të madhe a në numër të madh; i madh; që është a që ngrihet mbi nivelin mesatar a mbi normën e zakonshme; shumë i ngritur, shumë i mirë; shumë i zhvilluar e i përparuar; kund. i ulët. Temperaturë e lartë. Trysni e lartë. Tension i lartë. elektr. Prodhime (të korra) të larta. Prodhimtari e lartë. Rendiment i lartë. Kosto e lartë. Rroga (paga) të larta. Fitime (çmime) të larta. Ritme të larta. Cilësi e lartë. Teknikë e lartë. Zhvillim i lartë. Kalueshmëri e lartë. Notë e lartë. Mesatare e lartë. Me nivel shkencor (teorik) të lartë. Me kulturë të lartë. Me cilësi të larta morale. Me vetëdije (ndërgjegje) të lartë. Stil i lartë. gjuh. stil i cili përfshin mjete të tilla gjuhësore që i japin ligjërimit një ton të ngritur e solemn.
6. Që shquhet nga cilësia a nga rëndësia, shumë i rëndësishëm, i shquar, i nderuar. Dekoratë e lartë. Titull i lartë. Miq të lartë.
7. Që i përket shkallës më të sipërme në një shkallëzim shtetëror a shoqëror ose në një sistem arsimor; që është një shkallë më lart se diçka tjetër e një lloji me të; kund. i ulët. Organet e larta. Sferat (qarqet) e larta zyrtare. Shtresat e larta shoqërore. Nëpunës (zyrtar) i lartë. Oficer i lartë. Gjykata e lartë. Takim i nivelit të lartë. Arsimi i lartë. Studimet e larta. Shkollë e lartë. Instituti i lartë pedagogjik. Cikli i lartë i shkollës tetëvjeçare. Klasat (kurset) e larta. Kuadrot e lartë.
8. I hollë e i tingëllueshëm (për tingujt e zërat); kund. i ulët. Me zë të lartë. Tingull i lartë. Notë e lartë.
9. Që është në shkallën më të fundit të zhvillimit, i ndërlikuar; kund. i ulët. Organizma të lartë. Kafshë të larta. Bimë të larta bimë me kërcell, me rrënjë e me gjethe. Faza e lartë e zhvillimit.
10. fig. Që ka cilësi morale shumë të mira ose aftësi mendore të mëdha e dije të thella, që meriton nderim, i nderuar; që ka synime a qëllime shumë të vlefshme për shoqërinë; që ka përmbajtje të rëndësishme e të ngritur. Njeri i lartë. Qëndrim i lartë. Sjellje e lartë. Synime (qëllime) të larta. Vepër e lartë.
✱Sin.: i gjatë, malor, madhor, i ngritur, i hedhur, i madh, alamet, i zhvilluar, i përparuar, i shquar, i nderuar, hijerëndë, i hollë, i tingëllueshëm, i shtrenjtë, shurdhues, i ndërlikuar, i virtytshëm, epror.
♦ Ha *lastarë më të lartë (dikush) keq. Me *zë të lartë.

PRODHIMTARÍ,~A f 1. Të qenët prodhues, prodhueshmëri. Prodhimtaria e tokës.
2. Aftësia për të dhënë një sasi të caktuar prodhimi në një njësi kohe.
3. Sasia e prodhimit që jep një punonjës, një makinë, një sipërfaqe e caktuar toke etj. në krahasim me një njësi që merret si masë, prodhueshmëri; rendiment; pjellori. Prodhimtari e lartë (mesatare, e ulët). Prodhimtaria e vreshtit (e grurit, e mollëve, e ullinjve). Prodhimtaria e qumështit për çdo lopë (e vezëve për çdo pulë). Prodhimtaria e një shkrimtari. Racë (lloj, farëra) me prodhimtari të lartë.
✱Sin.: prodhueshmëri, produktivitet, pjellori, rendiment.

PRODHUESHMËRÍ,~A f. 1. Të qenët prodhues, prodhimtari; aftësia për të dhënë një sasi prodhimi në një njësi kohe të caktuar. Prodhueshmëria e bagëtisë (e lopëve). Prodhueshmëria e tokës.
2. Sasia e prodhimit që jep një punonjës, një makinë, një sipërfaqe e caktuar toke etj. në krahasim me një njësi që merret si masë, rendiment; pjellori. Prodhueshmëri e lartë (e ulët, mesatare). Rritja e prodhueshmërisë.
✱Sin.: prodhimtari, pjellori, rendiment.

REKÓRD,~I m. sh. ~E, ~ET 1. sport. Treguesi më i lartë që arrihet në një lloj gare sportive dhe që i kapërcen gjithë të mëparshmit. Rekord i ri (i mëparshëm). Rekord kombëtar (botëror, olimpik). Rekord zyrtar. Rekord absolut. Rekordi i atletikës (i notit, i shpejtësisë). Mbajtës i rekordit. Vendos (thyej, ngre, përmirësoj) rekordin. Thyej të gjitha rekordet.
2. Arritja më e lartë në prodhimin e diçkaje. Rekordi i prodhimit të grurit (i të korrave). Mban rekordin.
3. si mb. Më i madhi ose më i larti që është arritur ndonjëherë në një fushë, shumë i madh, shumë i lartë. Shifër (numër) rekord. Rendiment rekord. Shpejtësi rekord. Në një kohë rekord në një periudhë shumë të shkurtër.

RENDIMÉNT,~I m. sh. ~E, ~ET Aftësia për të dhënë një sasi prodhimi në një kohë të caktuar; prodhimi që jep një punonjës, një makinë, një sipërfaqe toke etj. në krahasim me një njësi që merret si bazë; prodhueshmëri. Rendiment i lartë (i ulët, mesatar, i pakët). Rendimenti i punës. Rendimenti i tokës. Rendimenti i makinës. Rritja e rendimentit. Shtimi i rendimentit. Shtoj (ngre, rrit, ul, pakësoj) rendimentin. S’jep rendiment. Me (pa) rendiment.
✱Sin.: prodhueshmëri, prodhimtari.

SICILÍTJ/E,~A f. sh. ~E ~ET Veprimi kur sicilit a sicilitet, parcelim. Sicilitja e dëmtoi rëndë prodhimin. Nuk mund të ketë rendiment kur ka sicilitje të tokës.

SÓJ,~I m. sh. ~E, ~ET 1. bised. Fisi ose rrethi nga e ka prejardhjen dikush. Soj i mirë (i keq). Prej soji të lartë (të ulët). S’u shkon për soj. S’e kanë për soj.
2. Tërësia e njerëzve të afërt nga lidhjet familjare; farefisi. Nga soji i babait (i nënës). Nga soji i nuses. Soji e sorollopi (bised.) farefisi i afërm dhe i largët. Janë soj. Një gjak e një soj.
3. Lloj, farë. Dy sojesh. Nga të gjitha sojet. Këto soj fletoresh.
4. biol. Grup organizmash të të njëjtit lloj, që dallohen për disa tipare të veçanta. Soj malor. Soj i ri. Soj me rendiment të lartë. Sojet e misrit.
✱Sin.: lloj, farkë, racë, rasat, kallëp.
♦ Me soj e sorollop keq. me tërë fisin, me të gjithë njerëzit e vet, pa lënë njeri nga fisi; me qen e me mace; me kuç e me maç.

ÚLËT (i, e) mb. 1. Që ka lartësi të vogël; që ndodhet në një lartësi të vogël nga toka ose nga një sipërfaqe tjetër; jo shumë i lartë; kund. i lartë. Kodër e ulët. Mur i ulët. Re të ulëta. Fluturim i ulët.
2. Që është më poshtë se sipërfaqja e detit; pa male, fushor. Vendet e Ulëta. Tokë e ulët.
3. I vogël, i dobët etj.; i prapambetur; që nuk është në lartësinë e duhur; kund. i lartë. Përqindje e ulët. Temperaturë e ulët. Rendiment i ulët. Çmime të ulëta. Kosto e ulët. Tension i ulët (elektr.). Dritë e ulët dritë e dobët. Me nivel shkencor (teorik) të ulët.
4. Që mezi dëgjohet; që është në shkallën e poshtme të tingujve; kund. i lartë. Me zë të ulët. Notë e ulët.
5. I shkallës më të poshtme në një organizim shtetëror a shoqëror ose në një sistem arsimor; që është më poshtë se diçka tjetër e një lloji me të; kund. i lartë. Organet më të ulëta. Shtresat e ulëta shtresat e gjera të popullsisë në kundërvënie me shtresat e pasura. Cikli i ulët i shkollës. Dhoma e ulët parlamenti, dhoma e deputetëve (në krahasim me senatin).
6. Që është në shkallën më të parë të zhvillimit, i thjeshtë; kund. i lartë. Organizma të ulët. Bimë të ulëta bimë pa kërcell, pa rrënjë e pa gjethe.
7. fig. I keq nga ana morale, i poshtër; që përmban a që ka qëllime të pandershme e të pahijshme. Njeri i ulët. Sjellje e ulët. Shprehje të ulëta. Qëndrim i ulët. Synime të ulëta. Pazare të ulëta.
✱Sin.: fushor, i vutë, rrumaduc, i shkurtër, i thellë, i mbytur, i lirë, i pacipë, i paturp, i pafytyrë, i paturpshëm, cipëplasur, i poshtër, faqezi, i turpshëm, i pandershëm, i papëlqyeshëm, i paskrupullt, faqezi, i dobët, i lig, i keq, i fëlliqur, i qelbur, i ndyrë, i pistë, i neveritshëm, i pakarakter, i pagdhendur, leckë, rreckë, qelbanik, paçavure, qen, palaço, sorrak, i trashë, trashanik, i prapambetur, i thjeshtë, bat, i zvogëluar.