FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BOTËRÓR,~E mb. 1. Që lidhet me botën, i gjithë botës; i përbotshëm. Luftë botërore. Lëvizje botërore. Sistem (rend) botëror. Historia (ngjarjet) botërore. Kriza botërore. Tregu botëror. Prodhimi botëror. Oqeani botëror (i përbotshëm).
2. Që përfshin të gjitha vendet e botës a që u takon atyre; ndërkombëtar. Ekspeditë botërore. Në shkallë botërore. Kampionati botëror. Rekord botëror. Çmim botëror. Samit (kongres) botëror.
3. I përgjithshëm, që nuk ka kufizime; universal. Çështje me vlerë botërore. Me rëndësi botërore.
✱Sin.: i përbotshëm, ndërkombëtar, universal, i botshëm.

EKUILIBRÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT Ai që është i zoti në lojërat e ekuilibrit; akrobat që bën lëvizje të cilat kërkojnë drejtpeshim. Ekuilibristi në cirk mbi një fije teli. Ekuilibristi thyen rekord duke ecur mes dy balonave. Ekuilibristi që sfidon lartësitë.

GJITHËKOHÓR, ~E mb. Që është i të gjitha kohëve. Rekord gjithëkohor.

►NDËRT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv., vet. v. III Përbëhet prej pjesësh të lidhura në një mënyrë të caktuar ndërmjet tyre, ka një ndërtim të caktuar.
2. vetv. Fejohem. Ndërtohen, martohen.
3. pës. e NDËRTÓJ. Ndërtesa u ndërtua në kohë rekord.
✱Sin.: përbëhet, ngrihet, zmadhohet, ngallit, rritet.

NËNÇMÍM,~I m. Veprimi kur nënçmoj ose kur nënçmohem, nënvlerësim; kund. mbiçmim. Nënçmimi i rrezikut. Nënçmimi i armikut (i kundërshtarit). Nënçmimi i forcave. Nënçmimi rekord i valutës në tregun financiar.
✱Sin.: nënvlerësim, nënvleftësim, shpërfillje.

OLIMPÍK,~E mb. 1. hist. Që zhvillohej një herë në çdo katër vjet në Greqinë e lashtë në Olimp (për lojërat atletike).
2. sport. Që zhvillohet një herë në çdo katër vjet me pjesëmarrjen e sportistëve më të mirë të vendeve të ndryshme të botës; që ka të bëjë me garat e olimpiadës botërore. Stadium olimpik. Kampion (rekord) olimpik. Lojëra olimpike. Skuadër olimpike. Medalje olimpike. Flaka olimpike flakë që ndizet kur zhvillohen këto lojëra.
3. fig., libr. Shumë i qetë; madhështor. Qetësi olimpike.

PABARAZÚAR (i, e) mb. Që nuk është barazuar me diçka; kund. i barazuar. Rekord i pabarazuar e i pakapërcyer (sport).

REKÓRD,~I m. sh. ~E, ~ET 1. sport. Treguesi më i lartë që arrihet në një lloj gare sportive dhe që i kapërcen gjithë të mëparshmit. Rekord i ri (i mëparshëm). Rekord kombëtar (botëror, olimpik). Rekord zyrtar. Rekord absolut. Rekordi i atletikës (i notit, i shpejtësisë). Mbajtës i rekordit. Vendos (thyej, ngre, përmirësoj) rekordin. Thyej të gjitha rekordet.
2. Arritja më e lartë në prodhimin e diçkaje. Rekordi i prodhimit të grurit (i të korrave). Mban rekordin.
3. si mb. Më i madhi ose më i larti që është arritur ndonjëherë në një fushë, shumë i madh, shumë i lartë. Shifër (numër) rekord. Rendiment rekord. Shpejtësi rekord. Në një kohë rekord në një periudhë shumë të shkurtër.

REKORDÍST,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. sport. Rekordmen.
2. Ai që ka arritur një rekord në një fushë të ndryshme nga sporti.

REKORDÍST/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. sport. Rekordmene. Rekordiste në qitje me pushkë.
2. Ajo që ka arritur një rekord në një fushë të ndryshme nga sporti.

REKORDMBAJTËS,~I m. sh. ~, ~IT sport. Ai që mban një rekord, rekordmen.

REKORDMÉN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT sport. Ai që ka arritur treguesin më të lartë në një garë sportive, ai që mban një rekord. Rekordmen kombëtar (botëror). Rekordmen i republikës (i botës). Rekordmen i garës (i notit). Doli rekordmen.
✱Sin.: rekordist, rekordmbajtës.

REKORDMÉN/E,~IA f. sh. ~E, ~ET sport. Ajo që ka arritur treguesin më të lartë në një garë sportive, ajo që mban një rekord. Rekordmene kombëtare (botërore, olimpike). Rekordmene e notit.

SEKUENCÍM,~I m. sh. ~E, ~ET biol. Metodë biokimike për përcaktimin e rendit të bazave nukleotide: të adeninës, guaninës, citozinës dhe timinës në ADN. Të dhënat e marra nga sekuencimi. U vë në kohë rekord sekuencimi i virusit.

SHTATËGÁRËSH,~I m., vet. nj., sport. Garë atletike, veçanërisht për femra, që përfshin shtatë sprovam 100 metërshin me pengesa, kërcimin së larti, hedhjen e gjyles, kërcimin së gjati dhe vrapimin 800 metra. Konkuroi në shtatëgarësh. Fitoi shtatëgarëshin. Rekord i ri në shtatëgarësh.

SHUMËGÁRËSH,~I m. vet. nj., sport. 1. Garë që përmbledh shumë ushtrime të ndryshme, zakonisht në një lloj sporti. Shumëgarësh atletik. Kampionati i shumëgarëshit. Rekord i ri në shumëgarësh.
2. Tërësia e ushtrimeve të kësaj gare. Kampion i shumëgarëshit.

SHËN/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. I bëj një shenjë dikujt a diçkaje për ta dalluar; i vë shenjën e fabrikës. Shënoj bagëtinë. Shënoj pemët e thara për prerje. Shënoj me laps të kuq.
2. Mbaj shënim për diçka; shkruaj shënime të shkurtra, regjistroj me shkrim. Shënoj ngjarjet. Shënoj numrin e fletëve të votimit. Shënoj ditët e pushimit. Shënoj ankesat. - Shëno numrin e celularit. - Shënomëni edhe mua!
3. E paraqit një send, një madhësi, një të panjohur etj. me një shenjë konvencionale, e jap diçka me një shenjë të posaçme. Shënoj me x (me y, me a, me b). E shënoj me një katror (me një rreth, me një kryq).
4. Tregoj a vendos cakun e diçkaje, caktoj; caktoj dikë a diçka për një punë; vë në dukje, theksoj. Shënoj kufijtë në një lidhje. Shënuan ditën e fejesës. Siç e shënuam më lart.
5. vet. v. III Tregon një madhësi. Termometri shënoi 30⁰ C. Temperatura shënoi -10⁰ C.
6. Arrij një përfundim të mirë, një sukses. Shënojmë arritje të reja. Shënoi kohën më të mirë (në një garë atletike). Shënoj një rekord botëror. Shënon një arritje të re.
7. vet. v. III Dëshmon a pohon për momente a ngjarje të rëndësishme, një pikë kthese. Marrëveshja shënoi një hap përpara në marrëdhënien e tyre. Ky vit shënon një etapë të re tek prodhuesit vendas. Ngjarja shënoi një kthesë të papritur. Botimi shënon sprovën e parë të autorit. Shënon kulmin e diçkaje.
8. fig. Kujtoj një ditë të shënuar, përkujtoj. Shënoj 28 Nëntorin. Shënoi 1 Majin. Shënojmë Ditën e Flamurit.
9. Bëj vaksinën, vaksinoj. Shënoj linë. Shënova fëmijët.
10. edhe jokal. Marr shenjë me armë, shënjoj. - Mbaj frymën e pastaj shëno! - Shënoje në mes!
11. sport. Bëj gol, kosh a pikë (në futboll, në basketboll ose në volejboll). Shënoi golin e parë. Shënoi me skuadrën e zemrës. Shënoi tre kosha. Shënoi në setin e parë.
12. jokal., vet. v. III Shenjet, përshenjet; nis të formojë frytin, nis të nxjerrë kokrra. Kanë shënuar dardhat. Shënuan fiqtë. Edhe qershitë kanë shënuar.
✱Sin.: shkruaj, regjistroj, qëmtoj, vë, caktoj, pres, tregon, theksoj, arrij, vaksinoj, përkujtoj.

STAKANOVÍZËM,~MI m. Nismë që thekson arritjet e mëdha dhe prodhimin e tepërt në punë; tejkalimin e normave (dogmë që i referohej stilit të punës së Aleksej Stakanov, një minator sovjetik që vendosi një rekord në prodhimin e qymyrit në vitin 1935). Stakanovizmi ka shndërruar kulturën e punës në këtë ndërmarrje. Duke synuar arritje të larta, stakanovizmi ushtron një tension të shtuar mbi punonjësit.

TEJKAL/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Kaloj a kapërcej parashikimet, normën e vendosur, afatin e caktuar, caqet e diçkaje etj. Tejkaluan normën. E tejkaloi shpejtësinë e lejuar. Tejkaloj masën. Tejkalon shpejtësinë e zërit.
2. Parakaloj me mjet udhëtimi një mjet tjetër, lë prapa diçka. Tejkaloi autobusin.
3. sport. Përmirësoj, kapërcej, thyej. Tejkaloj një rekord.
✱Sin.: kapërcej, parakaloj, përmirësoj, thyej, kapërcej.

TENT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Ndërmarr një veprim pa qenë i sigurt nëse do t’ia dal mbanë; përpiqem të bëj diçka me shpresë se do t’ia dal mbanë, orvatem, provoj. Tenton një rekord të ri. Prangoset nga policia, sepse tentoi të largohej nga vendi i krimit. Tri herë tentoi, tri herë dështoi.
✱Sin.: ndërmarr, përpiqem, orvatem.