FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ÁKËS,~I m. sh. ~, ~IT bot. 1. (lat. Helichrysum) Lulja e kashtës.
2. Trëndelinë.
3. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloj akësish: Akësi ligatinor (lat. Gnaphalium uliginosum, Filaginella uliginosa). Akësi i palosur (lat. Helichrysum plicatum) lulja qershigël, lulja e qershisë, luleqershia, lulja aku, lulja gjerdhuqe, lulja sumbull. Akësi perlor (lat. Anaphalis margaritacea) bimë shumëvjeçare e familjes së luledielloreve që nxjerr lule të bardha e të qëndrueshme, që përdoren për përgatitjen e buqetave dhe për dekorime të ndryshme, sepse ruajnë gjatë formën e ngjyrën e tyre; margarita e përjetshme.
✱Sin.: lulebukje, lulekashte, akje, sumbullare, margaritë.

BORONÍC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. 1. (lat. Vaccinum myrtillus; Vaccinum montanum) Qershigël, thrashegër, rrush mali. Boronicë e kuqe. Kokrra boronice. Lëng (reçel) boronice. Çaj boronice. Ngjyrë boronice. Shkurre boronice. Byrek me boronica. I pëlqejnë boronicat. Të lumet ne që jemi çika, / Dalim e mbledhim boronica. (folk.).
2. krahin. Luleshtrydhe.

MËRSÍN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. 1. (lat. Myrtus communis) Shkurre me gjethe të imta me majë të mprehtë e përherë të gjelbra, me lule të bardha që bëjnë kokrra të vogla të ngrënshme ngjyrë blu, nga degët e së cilës kullon një lëng me erë të mirë; netull. Mërsina është përdorur për kurimin e shumë sëmundjeve. Shkoi në mal e solli degë mërsine. Kokrra mërsine. Erë mërsine. Mërsinë mali qershigël, rrush thëllëze.
2. (lat. Myrtus cerifera) Pjesë e parë e emërtimit për një lloj mërsine të njohur si mërsina e dyllit ose mërsina dyllëmbajtëse, frutat e së cilës përdoren si burim për të bërë dyllë, kryesisht për qirinj dhe dekorime tradicionale.
3. (lat. D. Oleoides) Pjesë e parë e emërtimit për një lloj mërsine të njohur si mërsina e malit; xerxele, xerxele si ulli, bar thëllëze, qershi e egër, rrush thëllëze, xerxele gjetheulliri, xerxele fletulliri.
✱Sin.: netull, xerxele.

QERSHÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. bot. Pemë me gjethe vezake e të dhëmbëzuara, që bën kokrra të vogla, të kuqe a të verdha dhe me bërthamë. Druri i qershisë. Qershi e shkurtër. Qershi e vogël. Qershi e hidhur. Aroma e qershive. Vjel qershitë.
2. bot. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta që tregojnë lloje të ndryshme pemësh të qershive ose të ngjashme me to. Qershi e artë (e bardhë) qershi shpesh e ëmbël, por jo sa qershia e kuqe. Qershi e butë (lat. Cerasus avium) qershi e ëmbël. Qershi e egër (lat. Cerasus avium var sylvestris) qershigël, thrashegër, rrush mali. Qershi e ëmbël (lat. Prunus avium) qershi me kokrra në ngjyrë të kuqe të errët që mund të duken pothuajse vjollcë. Qershi krapje pemë qershie që bën kokrra pak si të forta, zakonisht të zeza dhe të ëmbla. Qershi koreane (lat. Prunus serrulata) dru gjetherënës, zbukurues, me origjinë nga Japonia, Kina dhe Koreja; qershi aziatike; qershi orientale. Qershi rrëshqanëse (lat. Cerasus prostrata) pemë qershie japoneze, e lulëzuar në pranverë, e shartuar që rritet deri në 40 metra i gjatë me degë pendore që janë ngjitëse, të holla, të zhveshura që kanë lule të dyfishta rozë në çadra me 2-5 lulëzime. Qershi toke qershigël. Qershi vishnjë (lat. Prunus cerasus) qershi me kokrra të kuqe të errët e me shije pak majhoshe. Qershi e zezë frutat e kësaj peme janë burim i rëndësishëm për kafshët e egra; mbin lehtësisht aty ku shpërndahen farat.
3. bot. Kokrrat e kësaj peme që përdoren për t’u ngrënë a për reçel; frutë. Kokrra qershie. Bishtat e qershive. Lëng qershie. Reçel qershie.
4. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa bimë. Fshesa e qershisë (bujq.) tufë e dendur degësh që dalin në trungun e qershisë e të vishnjës dhe që i dëmtojnë ato.

QERSHÍG/ËL,~LA f. sh. ~LA, ~LAT bot. Shkurre e ulët me shumë degë, me gjethe të vogla e të dhëmbëzuara, me lule të blerta ose në ngjyrë trëndafili të zbehtë, që bën kokrra të vogla e të rrumbullakëta në ngjyrë vishnje të errët, me shije të ëmbël e pak të athët; qershi toke. Qershigël e egër boronicë.
2. Kokrrat e kësaj bime, që hahen ose përdoren për reçel etj. Kokrra qershigle. Lëng qershigle. Reçel qershigle.
✱Sin.: qershizë, boronicë, thrashegër.

QERSHÍZ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. Qershigël. Qershizë toke.
✱Sin.: qershigël, boronicë, thrashegër.

THRASHÉG/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT bot. (lat. Vaccinium myrtillus) Qershizë, qershigël, qershi toke, rrush mali. Lëng thrashegre.

VÍSHNJ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. bot. (lat. Prunus cerasus; cerasus vulgaris) Pemë frutore e ngjashme me qershinë, me gjethe të rrumbullakëta, me lule të bardha në rozë, shumë aromatike, me fruta me ngjyrë të kuqe të errët me bërthamë të madhe dhe tul të errët, me shije të ëmbël në të athët, pak majhoshe, që përdoren për t'u ngrënë dhe për përgatitjen e lëngjeve; kokrrat e kësaj peme. Vishnjë e butë. Ngjyrë vishnje. Lëng vishnje. Reçel vishnje.
2. bot. Pjesa e parë e emërtimeve të pathjeshta që shënojnë lloje të ndryshme që kanë ngjashmëri me këtë bimë. Vishnja e egër (lat. Prunus avium) lloj vishnje si shkurre a dru i ulët, me gjethe të rrumbullakëta, me lule të imëta, të bardha e të merme, e me erë të këndshme, që lidh kokërrza në ngjyrë të zezë, pa lëng e të hidhura; qershi e egër, mëzhdravë, rrush thëllëze; kokrrat e kësaj peme. Vishnja e kuqe (lat. Prunus cerasus, caproniana) lloj vishnje me fruta që kanë një ngjyrë të kuqe të qartë, ato janë të njohura për shijen e tyre të ëmbël dhe përdoren për të bërë pije, komposto, reçel, shpesh përdoren dhe për përgatitjen e kekëve, akulloreve dhe pijeve të ndryshme; kokërrat e kësaj peme. Vishnja e stepës (lat. Cerasus fruticosa; Prunus fruticosa) lloj vishnje që rritet në habitatet e stepave, të cilat janë zona të hapura, të thata dhe me bimësi të kufizuar, këto vishnje kanë zakonisht një përmasë më të vogël se vishnjat e tjera dhe mund të kenë një shije më të fortë ose më të thartë; kokrrat e kësaj peme. Vishnja e zezë (lat. Prunus cerasus austera) lloj vishnje që karakterizohet nga ngjyra e zezë e frutave të saj, të cilët kanë një shije të ëmbël dhe të thartë njëkohësisht, ajo zakonisht përdoret në gatimet tradicionale, të tilla si komposto, akullore, liker dhe shurup; kokërrat e kësaj peme.
3. Shurup i përgatitur nga lëngu i kokrrave të kësaj peme, vishnjadhë. Bleu një shishe me shurup vishnjë.
✱Sin.: qershigël, thrashegër, qershizë, mëzhdravë.

VÍZH/ËL,~LA f. sh. ~LA, ~LAT bot. (lat. Prunus cerasus) Një lloj qershie që i bën kokrrat të mëdha dhe jo shumë të ëmbla; vishnjë, qershi e egër.
✱Sin.: vishnje, qershi, qershigël.