FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ANËLIQÉN,~I m. sh. ~E, ~ET Bregliqen, breg i liqenit. Rrezitem (pushoj, sodis) në anëliqen. Fresku i mbrëmjes së anëliqenit.

BÍE_I vep., RÁSHË, RËNË jokal. 1. Rrëzohem nga një vend i lartë në një vend më të ulët, këputem nga lart poshtë (për trupat nën veprimin e peshës së tyre); kund. ngrihem. Ra një tullë (një gur, një kokërr). Ra tavani. Ra një yll. Ra një aeroplan. Ra nga shkëmbi (nga buza, nga bregu). Ra nga pema (nga dega). Ra nga çatia (nga muri, nga dritarja, nga kati i dytë). Ra nga kali (nga biçikleta, nga makina). Ra zogu nga çerdhja. Ra nga qielli. Më ra nga duart. Më ra nga xhepi. Bie nga lart. Ra në pus (në gropë, në humnerë, në lumë, në përrua, në det). Bie në fund. Bie përtokë (përdhe). Bie shpejt (lirisht, butë, me forcë). Ra më këmbë. Dardha nën dardhë bie. (fj. u.). Bie molla që ka krimbin. (fj. u.). Malet tunden, po nuk bien. (fj. u.).
2. Rrëzohem përdhe kur humbas mbështetjen, lidhjen ose drejtpeshimin; rrëzohem padashur, gremisem, shembem. Ra lisi (mullari). Ra shtëpia (muri, gardhi). Ra makina. Ra në borë (në baltë, në rrugë, në kalldrëm, në dysheme). Ra me bark (përmbys, më hundë, sa gjatë gjerë). Ra i vdekur (top, shakull, në vend, pa ndjenja). Ra e u vra (theu këmbën). U pengua (rrëshqiti) e ra. - Mbaje të mos bjerë! - Lëre të bjerë! Gati (desh) rashë. Ka rënë gruri. Kali, tek bie, aty do të ngrihet. (fj. u.). Kush nxiton shumë, bie më hundë. (fj. u.).
3. vet. vet. v. III Shqitet, hiqet a shkëputet nga një vend ose nga e tëra, rrëzohet. Bien gjethet. I ranë qimet (flokët). Po i bie lëkura. I ranë dhëmbët. I ranë pendët. I ra pushi. I ra korja (plagës). Më ra thoi. Ra suvaja. I ka rënë boja. I ka rënë pulla (zarfit). I ra gjuha këmborës. Bie një rrokje (një tingull) (gjuh.).
4. Ulem vetë ndenjur, më gjunjë ose shtrirë; shtrihem; hidhem, lëshohem drejt dikujt a drejt diçkaje; kund. ngrihem, çohem. Bie në shtrat (në krevat, në rroba, në dyshek). Bie barkas (më gjunjë, përmbys, në shpinë). Bie të fle. I ra në krahë (në prehër, ndër këmbë). Bie poshtë shtrihem të fle. Ra i sëmurë zuri shtratin nga një sëmundje. Ra lehonë qëndroi e shtrirë në shtrat si lehonë; nisi lehoninë. Bie me pulat (bised.) shtrihet të flejë shumë herët. Kush bie me qen, gdhihet me pleshta. (fj. u.).
5. Rrëzohem i plagosur ose i vdekur; vritem a vdes, jap jetën për një çështje të drejtë. Ra në betejë (në luftë, në fushën e nderit, në krye të detyrës). Ra dëshmor (si hero, heroikisht). Ra për liri (për atdhe). Ra fli (theror).
6. vet. vet. v. III Rrjedh teposhtë, kullon, del e shkon poshtë; bised. derdhet (për lumin, përruan etj.). Bie ujëvara (rrëkeja, çurka). Më bien lot. Më bie gjak nga hundët. I bien jargë. Më bien djersë. Bie pikë-pikë. Lumi bie në det.
7. vet. vet. v. III Rrëzohet mbi tokë nga lart (për reshjet); përhapet mbi tokë e mbi sendet, mbulon tokën e sendet. Bie shi (borë, breshër, llohë, vesë). Bie brymë. Bie mjegull. Bie pluhuri (tymi). Bie me shtamba (me rrëshekë). Fryn e bie.
8. vet. vet. v. III Varet lirshëm teposhtë; ulet e mbështetet lirshëm mbi diçka tjetër, shtrihet mbi diçka. Bie perdja. I ranë krahët poshtë. I kanë rënë supet. I ra koka në gjoks. I bien flokët mbi supe (mbi ballë). I bie kapela mbi sy. I ka rënë gusha. I kanë rënë faqet.
9. Heq dorë nga qëndresa, pushoj qëndresën, dorëzohem, jepem (për kala, për qytete, për shtete). Ra qyteti. Ra kështjella (kalaja). Ra perandoria. Ra pa luftë.
10. Zbres nga fuqia, humbas pushtetin, vendin, detyrën etj.; caktohem në një detyrë më të ulët; më ulet vlera; vet. vet. v. III humbet fuqinë vepruese, nuk vepron më, shfuqizohet (për ligjet etj.). Ra qeveria (kabineti). Ra nga fuqia (nga froni). Bie një ligj nga fuqia. Ra ky mendim.
11. vet. vet. v. III Zbret pjerrtas ose pingul, shkon drejt një vendi më të ulët. Shkëmbi bie thikë. Shpati bie pingul (pjerrtas). Kodra bie butë. Bie shkallë-shkallë.
12. Zbres, lëviz tatëpjetë; shpërngulem e zbres nga një krahinë më e lartë dhe vendosem në një më të ulët; vij a shpërngulem nga malësia në fushë ose nga fshati në qytet. Ra në fushë. Ra në Shkodër.
13. vet. vet. v. III Ulet, pakësohet (si numër, si sasi, si vëllim etj.); edhe v. I më ulet vlera, humbas cilësinë, zbres në një shkallë më poshtë; kund. ngrihem. Bie numri. Ra çmimi. Ranë aksionet. Ra kursi. Ra shpejtësia. Ra prodhimi. Ra lumi. Ra niveli. Ra në kategorinë e dytë. Ra goma u shfry goma. I ra barku. I ra vlera (ndikimi, autoriteti).
14. vet. vet. v. III Pakëson a humbet forcën e vet, i ulet vrulli, dobësohet, zbutet. Ra era (deti). Ra të nxehtët (të ftohtët). Flakët po binin. Bie fashë qetësohet, pushon. I ranë ethet. I ra temperatura. Ra trysnia. Ra vrulli (ritmi). I ra gëzimi (entuziazmi). I ra inati (zemërimi). Biseda ra. Ra kureshtja (interesimi). Puna nuk binte.
15. fig. Humb vlerat a cilësitë e mira. Ra nga mjeshtëria (nga zanati). Ka rënë në mësime. Ra në sytë e të tjerëve. - Sa poshtë ka rënë!
16. Më keqësohet gjendja; ulem nga ana morale, marr të tatëpjetën; dobësohem, mpakem, këputem; edhe vet. v. III pakësohet shëndeti, fuqia, guximi etj. Bie nga shëndeti. Ra nga gjendja. Ra moralisht (shpirtërisht). Ka rënë, s'është më i pari.
17. (me trajtë të shkurtër përemërore) bised. Nis diçka shtruar dhe e çoj deri në fund, e faroj diçka; filloj të ha me ngulm një gjellë a diçka tjetër ose të pi diçka dhe e mbaroj shpejt; i futem, i përvishem (një gjelle etj.). I ra kosit (byrekut, bakllavasë, verës). U ra fasuleve (patateve). I ra pjatës (tepsisë). U ra mollëve. U ranë shqerrave e i therën (i shitën).
✱Sin.: rrëzohem, shembem, gremisem, lëshohem, hidhem, këputem, shkëputet, shqitet, ulem, zbres, varet, del, derdhet, dobësohet, dorëzohem, faroj, hap, hiqet, humb, humbas, jepem, keqësohet, kullon, lëviz, lodhem, mbështetet, mbulon, pakësohet, përhapet, pi, rrjedh, shfuqizohet, shpërngulem, shtrihet, vdes, vritem, zbutet.
♦ Ra në *baltë (dikush). Ra në *bark (dikush). S’i bie *barku (dikujt). Ra në *batak (dikush). I ranë *bateritë (dikujt) tall. Më ra (m’u bë) *bela (dikush). Ra në *bisht (dikush) tall. Ra *bomba. Ra në *brazdë (në hulli) (dikush). Ra *brenda (dikush). Më ra *bretku. I ra në *bri_I (dikujt). I ra në *bri_II (diçka). Më ranë (m’u këputën, shtira) *brinjët. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *butë. I ra pas *buze (dikujt). Bie *copë. Ra në çark (dikush). Bjer e çohu. 1. shih ngul shkul. 2. Me shumë vuajtje, me mundime të mëdha; ul ngre. I ra (i zbriti) *damari (dikujt). Kam rënë nën *dardhë. Ka rënë nga *dardha (dikush). Ra nga *dega (dikush). Më ranë *duart. Më ra në *dorë. I bie në *dorë (dikujt). Ra nga *dynjallëku (dikush) vjet. Ka rënë nga *fiku (dikush) tall. Bie *fjala. I ranë *fletët (dikujt). Bie (bëhem) *fli. Bie nga *fuqia drejt. Më ra *goja (copë). Ra (hyri) në *gojë (të dikujt). Ra në *grackë (dikush). Ra në *greminë (dikush). Ra në *grep (dikush). Ra në *gropë (dikush). I ra *gjaku (dikujt). Bie në *gjak (me dikë). Ra nga *gjendja (dikush). Ra në *gjunjë (dikush). I bie në *gjunjë (dikujt). Më ranë (m’u këputën, m’u shkurtuan, m’u prenë) *gjunjët. Më ra *gjuha (përtokë). Bie në *gjumë (dikush). Bie në *hall (me dikë a me diçka). Ka rënë nga *hëna (dikush) iron. I ra një *hije (dikujt). I bie *hilesë (së dikujt). Më ra për (në) *hise (diçka). Ra në hulli (në *brazdë) (dikush). I ra *hunda (dikujt). Ra më *hundë (dikush) keq. Bie *jashtë (dikush a diçka). I ranë (i zbritën) *kacabunjtë (dikujt). Ra *kalaja. Ra (zbriti) nga *kali (dikush). S’ra *kalliri! I ka rënë *kapistra (dikujt). Më ranë *këllqet. I ra ndër *këmbë (dikujt). Më ranë *këmbët (copë). U ra (ua mbathi, ua dha, ua theri) *këmbëve (dikush). Më ra (m’u këput) *kërbishtja. Ra në *kllapë (dikush). Ra *klloçkë (dikush). I ka rënë *koburja (dikujt). Më ranë *kockat. I ra mbi *kokë (mbi krye) (dikujt). Më ranë *krahët. Ra (u hodh) në *krahët (e dikujt). I ra mbi krye (mbi *kokë) (dikujt). Më ranë (m’u këputën) *kryqet. Ra në *kthetrat (e dikujt). Ra në *kurth (dikush). Më ra (m’u këput) *kurrizi. Rashë në kurriz (në *shpinë). Ra në *lak (dikush). Më ra *lëkura. Ra në *llum (dikush). Ra në *marre (dikush). Bie në *mend. Ra në *mendje (dikush). Bie në një *mendje (me dikë). Bie në *mëkat (me dikë). Ka rënë në *mjaltë (dikush). Ra në *moçal (dikush). I ranë *opingat (dikujt). Bie *ndesh (me dikë a me diçka). I bie *ndore (dikujt). Bie (jam) *ngushtë. I ranë *orët (dikujt). I bie *pas (dikujt a diçkaje). I ra *pazari (dikujt a diçkaje) mospërf. I ranë *pendët (dikujt). Ra *perdja libr. Ra nga *pesha (dikush). S’bie *përdhe (diçka). S’e lë të bjerë *përdhe (në tokë) (dikë a diçka). Bie *përmbys (për dikë). Ka rënë *përtokë (dikush). I ranë *pipëzat (dikujt) iron. I ra *pjaca (dikujt a diçkaje) mospërf. Më ra në *pjesë (diçka). Ka rënë *poshtë (diçka a dikush). Nuk bie *poshtë (dikush a diçka). I ranë *patkonjtë (dikujt). I ranë *poturet (dikujt) iron. I bie *prapa (dikujt a diçkaje). Ra në *prehrin (e dikujt) keq. Ra në *prush (dikush). Bie me *pulat (dikush). I ranë *puplat (dikujt) mospërf. Ra në *pus (në bunar) (dikush). Bie *pykë. Ra nga *qielli (diçka). Ra në *rrjetë (dikush). Ra *squkë (dikush). Më ranë *sytë (për dikë a për diçka). S’e lë të bjerë në *shesh (dikë a diçka). Ra nga *shkallët (dikush). Rashë në shpinë (në *kurriz). Më ra *shpretka (nga gazi). I ranë *telat (dikujt) mospërf. Ra në *tepe (dikush). Ra për *tokë (dikush). S’e lë të bjerë në tokë (*përdhe) (dikë a diçka). Ra në *trap (dikush). I ranë *tulet (dikujt) shaka. Ra mbi *turinj (dikush). Ra (u fut) në *të thella (dikush). Të bien *thonjtë. Më ranë *thonjtë. Ra në *thonjtë (e dikujt). Më ra për *thonjsh. Bie në *ujdi (me dikë). Ra në *ujë (diçka). Bie në *va. O rashë e vdiqa! s’ka rrugë tjetër, ndryshe s’ka ç’më duhet vetja; s’ka si bëhet ndryshe, patjetër (kur diçka e kërkojmë me çdo kusht); domosdo; gjallë a vdekur. I kanë rënë *verigat (dikujt) iron. I ranë *veshët (dikujt). Të rëntë (të ardhtë) pas *veshit! mallk. Ra në *vete (dikush). I ranë (iu varën) *vetullat (dikujt). I ra *vlera (dikujt). I ranë (i zbritën) *xhindet (dikujt). I ra (i perëndoi) *ylli (dikujt).

BUTËNJ vep. ~A, ~UR arb., kal. 1. E bëj të butë, e zbut.
2. Qetësoj, pushoj, resht.

COF vep., ~A, ~UR jokal. 1. Ngordh. Cofën delet. Cofën nga të ftohtit.
2. Vdes, pushoj së qeni. Cofi në këmbët e tij. Cofi ajo kohë. Budallenjtë kanë cofur në kohë të zisë.
3. kal. edhe fig. E mund, dal fitimtar, rrah (në një ndeshje); nënshtroj plotësisht. E cofi edhe drejtorin. Të cofa në shah.

DÍT/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1.. Koha që kur lind dielli e derisa perëndon; drita e diellit ose moti gjatë kësaj kohe; kund. natë. Ditë e vrenjtur (e nxehtë). Ditë e natë vazhdimisht, pa pushim. Mori dita u rrit, u zgjat dita. U thye dita kaloi mesdita, erdhi pasdrekja. U bë ditë u gdhi. Me ditë pa u errur ende. Dita e mirë duket që në mëngjes. (fj. u.).Dita ka sy e nata ka veshë. (fj. u.). Kush ka ditën të mos presë mesditën. (fj. u.). Paraja e bardhë për ditë të zezë. (fj. u.). Dita për punë, nata për gjumë. (fj. u.).
2. Koha prej njëzet e katër orësh, gjatë së cilës Toka bën një rrotullim të plotë rreth boshtit të vet; koha prej njëzet e katër orësh, që llogaritet zakonisht prej mesnate në mesnatë dhe që merret si masë. Ditë kalendarike. Ditë diellore koha nga një mesditë në mesditën tjetër. Ditë hënore kohë prej katërmbëdhjetë ditësh. Ditët e vitit (e muajit, e javës). Ditë polare pjesë e vitit në pol, gjatë së cilës Dielli nuk perëndon për afër një gjysmë viti. Para (pas) disa ditësh. Kaluan edhe dy ditë. Mbushi pesë ditë foshnja. Ka shumë ditë që s'e kam parë. Është punë (çështje) ditësh do të kryhet, do të arrihet etj. së shpejti. Kush vuan një ditë, mëson sa për një vit. (fj. u.). Ditët që shkojnë, për asnjë s’mendojnë. (fj. u.).
3. Një kohë e caktuar brenda javës, muajit a vitit, gjatë së cilës kryhet a vazhdon një punë, një veprimtari; koha e zënë ose jo me një punë a veprimtari; koha e punës brenda njëzet e katër orëve; puna që bëhet gjatë kësaj kohe. Ditë e lodhshme (e ngarkuar, e qetë). Ditë pune. Ditë mësimi. Ditë pazari. Ditë pushimi. Ditë feste. Dita e punës. Shërbimi i ditës. Roja e ditës. Paguhen për ditën e sotme (e djeshme, e nesërme). I shkoi (i iku) dita. Ka munguar pesë ditë. Ka bërë dy ditë më shumë. Do (kërkon) dy ditë kjo punë. E paguante me ditë. Miku i mirë shihet në ditë të ngushtë. (fj. u.).
4. bised. Paga për punën brenda njëzet e katër orëve, pagë ditore. Ditë e plotë. I dha (ia preu) ditën. I ecte dita. E kishte ditën të ulët (të lartë).
5. Një datë kalendarike, e cila lidhet me një ngjarje të caktuar. Dita e Çlirimit. Dita e Pavarësisë. Dita e Mësuesit (e Gruas, e Fëmijëve, e Dëshmorëve). Dita e Verës (etnogr.) dita e katërmbëdhjetë e marsit, kur festohet ardhja e pranverës; kryemoti. Ditë moti (fet.) ditë e shënuar; ditë feste fetare. Dita e provimit. Dita e lindjes. Dita e martesës. Dita e zgjedhjeve. Dita e Pashkës (e Bajramit) (fet.). Dita e takimit me prindërit. Ditë zie. Caktuan (prenë) ditën. Kam ditën për kontroll (për vizitë).
6. vet. sh. Pjesë e një periudhe të jetës së njeriut, të një epoke etj.; koha që lidhet me një moshë, me një epokë a me një periudhë të caktuar; vetë kjo moshë, kjo epokë a kjo periudhë; koha sa jeton dikush; jeta e njeriut Ditët e rinisë (e pleqërisë, e vajzërisë, e djalërisë). Në ditët tona në kohën tonë; në kohën e sotme. Në ato ditë. Ishin ditë të bukura (të rënda, të vështira, të gëzuara, të stuhishme, të arta). Shtynte ditët. Iu nxiftë dita! (iu nxifshin ditët!) (mallk.) T'u preftë (t’u shkurtoftë) dita! (mallk.).
7. Kohë e pacaktuar; çast, kohë. Një ditë njëherë, dikur. Që ditën... Ditën që... Edhe sot e kësaj dite deri tani, deri (më) sot. Sot e gjithë ditën. Do të vijë dita kur... Do të vijë ajo ditë.
8. Njësi mase popullore për kohën sa zgjat një udhëtim, një punë etj. Tri ditë udhë me këmbë (me kalë). Duhen dhjetë ditë punë për të bërë murin (për të hapur kanalin, për të lëruar arat).
9. fig. Gjendje e caktuar e dikujt (edhe në një varg njësish frazeologjike). Nuk është në ditë të mirë. Është në ditë të keqe (të errët). Është në ditët e veta është gati të lindë (gruaja shtatzënë).
♦ I janë afruar ditët (dikujt) është plakur shumë; është në prag të vdekjes; i ka ditët të numëruara (dikush); i ka të paka bukët (dikush); iu mblodh litari; iu mblodh (iu mbështoll) lëmshi. T’u bëftë dita një *mijë! ur. E bëri ditë (diku) e ndriçoi shumë; i dha shumë dritë; e shkëlqeu. Kur të bëhen dy ditë bashkë iron. asnjëherë, kurrë; kur të hipë derri në fik; kur të hipë gomari në fik; kur të qethen dhentë e kuqe; kur të bëjë larushku rrush; kur të bashkohet (të puqet) qielli me tokën; kur të bëjë qarri arra. S’i ka bërë ditët (dikush), edhe mospërf., është ende i vogël e pa përvojë, s’e ka mbushur moshën e s’është bërë ende për diçka; është ende fëmijë; s’është bërë ende që t’ia kem frikën. Bën *kupa gjithë ditën (dikush) tall. E bëj natën ditë punoj shumë e pa ndërprerje, punoj me të gjitha forcat; nuk pushoj përpjekjet pa arritur qëllimin. Bli ditë e shko (dikush) e kalon kohën pa bërë asgjë, e shkon kohën kot; shtyn ditën, e zgjat me zor. Ditë e bardhë çast i gëzuar a kohë e lumtur; gjendje e gëzuar; lumturi; kund. ditë e zezë. Një ditë të bukur në një kohë që nuk pritej, papritmas; dikur, njëherë (për diçka që ka ndodhur a që do të ndodhë); një ditë prej ditësh. Ditë më ditë asnjë ditë më pak, në ditën e caktuar; nga fillimi deri në fund. Nga dita në ditë. 1. Shumë shpejt, në njërën prej ditëve më të afërme, së afërmi. 2. Për çdo ditë që kalon, nga njëra ditë në tjetrën. Një ditë prej ditësh në një kohë që nuk pritej, dikur, njëherë (për diçka që ka ndodhur a që do të ndodhë); në një ditë çfarëdo; një ditë të bukur. 1. Ditën, në mes të ditës. 2. Në sy të të gjithë njerëzve, hapur, sheshit; në dritën e diellit. Ditë pa diell diçka jo shumë e mirë, jetë, kohë a ngjarje jo e këndshme, e errët ose jo e dobishme. Në ditë të errët në gjendje të keqe a të vështirë; në gjendje jo të mirë, jo në formën e duhur a të zakonshme. Në ditë të hallit (të pikës) në gjendje shumë të vështirë, kur s’ka ku të vejë më keq; në pikë të hallit; gjallë e në zall (e për gazep). Ditë e madhe kohë kur dikush ka arritur diçka shumë të rëndësishme, i ka buzëqeshur fati, është bërë i lumtur. Ditë e natë pa ndërprerje, pa pushim; gjithë kohën, vazhdimisht, përherë; natë e ditë. Si dita me natën shih si nata me ditën. Ditë pashke çaste të gëzueshme e festive. Ditë e zezë çast i keq a kohë me mjerime; gjendje e rëndë; fatkeqësi; kund. ditë e bardhë. Në *fund të ditës. Ia gjeti ditën (dikujt) e ruajti që t’i gjejë çastin e volitshëm për t’i dhënë a për t’i bërë diçka, për ta dëmtuar etj. (Është) në ditët e veta është gati të lindë; do të lindë së shpejti (për gruan shtatzënë). Të ketë ditë (dikush) ur. etnograf. të rrojë sa më shumë! I ka ditët *të numëruara (dikush). I ka ditët *të shkurtra (dikush). Marrsh nga ditët e mia! ur. rrofsh edhe më shumë!, t’u zgjattë jeta! E majm *kaun ditën që do ta therë (dikush). Në *mes të ditës. Si *nata me ditën. I ngrys ditët (diku) kaloj pleqërinë, jetën a vitet e fundit të jetës i mbyllur, në vetmi a pa jetuar si duhet. Numëroj ditët. 1. Pres me padurim dikë a diçka, mezi pres. 2. Jam në çastet e fundit të jetës, nuk e kam të gjatë, pres të vdes nga dita në ditë. Në *pikë të ditës. Pres ditën (e dasmës) etnogr. caktoj me krushkun ditën kur do të bëhet dasma e djalit dhe e vajzës. I pret ditën (dikujt) ruan ta zërë ngushtë, i gjuan rastin që ta ketë në dorë. Ia preu ditën (dikujt) e vrau; e bëri të vdesë; ia preu jetën (fillin e jetës). Në *rendin e ditës libr. Sot e gjithë ditën (sot e kësaj dite) gjithnjë, pandërprerë, në vazhdim; deri tani, deri në kohën tonë. Ia shkurtoi ditën (ditët) (dikujt) e bëri të vdesë para kohe; ia shkurtoi jetën; i mori jetën; ia preu jetën (fillin e jetës). Pa ditën (dikush) shih pa dritën (e diellit) (dikush). S’ka parë një ditë të bardhë (dikush) ka vuajtur shumë, e ka kaluar jetën gjithë halle e derte; ka hequr lëngun e ullirit; ka hequr pikën e zezë; ka hequr gurin e gjakut; ka zier në lëng çeliku. Më shumë ditë se kuleçë në gjendje të vështirë ekonomike, kur nuk ia del dot për t’u ushqyer e për të jetuar, kur vuan për bukën e gojës. I erdhi dita (dikujt) erdhi çasti kur dikush mund të plotësojë dëshirat a qëllimet që ka pasur ose kur dikush bëhet i fuqishëm, i pushtetshëm etj. pasi ka pritur një kohë. M’i zbardhi ditët (dikush) më lumturoi, më gëzoi pa masë, m’i bëri ditët më të bukura; m’u hapën qiejt; u bëra me krahë; u bëra me fletë.

DÚA vep., DÉSHA, DÁSHUR kal. 1. Kam një ndjenjë dashurie, miqësie e dhembshuri për dikë a për diçka, e dëshiroj me gjithë zemër, është i shtrenjtë a i vyer për mua; kund. urrej. Dua nënën (babanë, vëllanë, motrën, fëmijët). Dua atdheun (popullin, vendin, fshatin, vendlindjen). Dua shokun (mikun). - E dua shumë! S’e do gjëkundi. Duaje atdhenë si shqiponja folenë (fj.u.). Mikun duaje, nderoje, po mos e bëj zot shtëpie (fj.u.). Duaj, të të duan (fj.u.). Për t’i ndryshuar njerëzit, duhet t’i duash (fj.u.).
2. Kam dashuri për një njeri të seksit tjetër, e dashuroj. Do një vajzë. Do një djalë. E donte shumë (si i marrë). E duan njëri-tjetrin. Si më do, të dua (fj.u.).
3. Më pëlqen shumë diçka, ma ka ënda, e kam qejf; më tërheq shumë diçka, kam dëshirë të merrem me të. E do natyrën (detin). E dua punën. E dua shkencën (sportin, muzikën).
4. Dëshiroj të kem diçka që më mungon, për të cilën kam edhe nevojë, dëshiroj të plotësoj një kërkesë timen; kërkoj të kem ose të bëj diçka; kam dëshirë; më pëlqen. Dua punë. Dua pak bukë (pak ujë...). Do muhabet. Dua fjalën dua të flas. Ma do zemra (shpirti) dëshiroj me gjithë zemër (me gjithë shpirt). Ma do qejfi kam qejf, më pëlqen. – Ç’të të dojë zemra. - Kur (si) të më dojë qejfi. - Si të duash. Dua të shkruaj (të lexoj, të këndoj). Dua të ha (të pi). Dua të punoj (të shëtit). Donte të martohej. Dua të pushoj (të çlodhem, të prehem). Dua të njihem. Duan të bashkohen. Duan t'i përçajnë (të mbjellin grindje). Duan të çlirojnë vendin. Dua të di (të gjej, të zbuloj) të vërtetën. Duan të hapin një shkollë. Nuk duan të largohen. - Ku do ta nxjerrësh? Dua të të kujtoj një gjë. - Ç'doni të thoni me këtë? - Çfarë do? - Do e thua ashtu ashtu të pëlqen ty të flasësh. Do të jetojë i lirë. Bëri si deshi. - Ku të duash shko. Kur të duash. Si të duash si të kesh qejf. - Në çdo orë që të doni.
5. I dëshiroj diçka dikujt; i uroj diçka. I dua të mirën. Nuk ia donte të keqen. - Të dua të bëhesh i mbarë!
6. Pranoj me qejf a me dëshirë, dëshiroj. - A doni miq? - Po të doni (në qoftë se doni), mund të vini me ne. Vetë nuk deshi.
7. Kam nevojë të madhe për dikë a për diçka, më lipset, është i domosdoshëm a i nevojshëm për mua; e kërkoj patjetër dikë a diçka. I sëmuri do qetësi. Bima do ajër (dritë). Toka do ujë (pleh). Të lashtat duan shi. Do kujdes të madh (kohë, mundim) kjo punë. - Ç’i do ata! - S’ke ç'e do! Do krahë të fortë kazma. Shkalla e lartë do këmbë të forta. (fj. u.). Shpatullat duan këmbë. (fj. u.). Huanë mos e gëzo; ai që ta dha e do. (fj. u.).
8. Thërres dikë, e ftoj të vijë tek unë; kërkoj të më paraqitet (për një punë, për një çështje etj.). - Të do babai. E donte përgjegjësi (drejtori). - Të donte një shok (një mik...). E duan të vijë këtu (të paraqitet menjëherë).
9. vet. v. III E kërkon patjetër, e lyp medoemos, është në dobi a në të mirë të dikujt a të diçkaje, është në përputhje me diçka. E do puna është për të mirën e punës. E do nevoja është e nevojshme. E do zakoni është në përputhje me zakonin. - Ma do puna jam i detyruar të veproj a të sillem në këtë mënyrë. Si e do radha ashtu si duhet. Si ta dojë rruga si të jetë nevoja, si të jetë më mirë.
10. bised. Më pëlqen, më është bërë shprehi a zakon, jam mësuar që ndaj meje të sillen a të veprojnë në një mënyrë të caktuar, duhet a është e nevojshme të më trajtojnë në një mënyrë të caktuar. E duan me të mirë (me të butë, me të keq). E do me kobure (me revole) kokës (me kërbaç). E do me thumb. E do me mykë kokës.
11. kryes. v. III E ka hak diçka, e meriton, e kërkon vetë. Do më (dajak). Do plumbin ballit. Derri do plumb (fj.u.). Ajo kokë atë feste do ( fj. u.).
12. bised. Kërkoj një shumë a një çmim të caktuar për një mall. - Sa do për një copë? Donte shtrenjtë.
13. Duhet (përpara një pjesoreje), ështe e detyruar për t’u bërë Do bërë (do ndrequr). Do parë. Do pyetur. Do thënë troç.
14. Duhet, është e domosdoshme, është e nevojshme. Do edhe dy javë të dalë dimri. Do edhe ca ditë të piqet rrushi.
✱Sin.: dashuroj, dëshiroj, kërkoj, uroj, pëlqej, meritoj.
♦ *Aq dua! S’ma do *barku (dikë a diçka). E do me *bodec (dikush). Do *bythë (diçka) vulg. Nuk do t’ia dijë. 1. (dikush). Nuk ka frikë fare, nuk trembet, nuk thyhet; nuk i nënshtrohet askujt e asgjëje, nuk pyet për asnjë njeri. 2. (dikush). Nuk merret fare me dikë a me diçka, nuk shqetësohet e nuk interesohet kurrë për të; nuk e çan kokën; nuk e prish gjakun; nuk e prish gjumin; aq i bën (dikujt). 3. (diçka). Nuk prishet, nuk thyhet a nuk griset, i qëndron çdo force shkatërruese, rron shumë. Do *dru (dikush). Dua s’dua pavarësisht nga vullneti im ose nga dëshirat e mia, jam i detyruar të bëj a të pranoj diçka; dashur pa dashur; do të bëhet si vdekja (diçka). S’do *fjalë. E do në *gojë (dikush) keq. S’e deshi *të gjallët (dikush). E do me *hosten (dikush). E do (e ka) me *kërbaç (dikush). S’dua *llafe! S’do *mend. Ma do *mendja. E do në *pjatë (dikush). Ma do *puna. E do *qofte (dikush). Si e do *radha. Si ta dojë *rruga. Ma do shpirti (*zemra) (dikë a diçka). Këtu të dua! në këtë fjalë qendro!, mos e ndërro bisedën!; më ke dalë aty ku dua unë, këtë kam pritur; këtu më rri! E do në *tepsi (dikush). E do me *thumb (dikush).

DËB/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. E detyroj dikë të largohet nga dhoma, nga shtëpia, nga vendi etj. me forcë a me të keq; e nxjerr jashtë; e përzë, e largoj; shporr. E dëboi nga shtëpia. I dëbuan nga fshati. E dëbuam armikun. - Dëboji qentë!
2. E largoj dikë me detyrim a me të keq nga një organizatë, nga një veprimtari e përbashkët etj.; e pushoj dikë nga puna, e përjashtoj nga shkolla etj., e përzë. E dëbuan nga puna (nga shkolla).
3. edhe fig. Largoj. I dëboi era retë. Dëboi një mendim të lig. Dëboj mërzinë.
✱Sin.: përzë, largoj, ndjek, shporr, pushoj, përjashtoj, heq.

FRÝM/Ë,~A f. 1. Ajri që thithim e që nxjerrim nga mushkëritë. Fryma e njeriut. Marr frymë. Mbushem me frymë.
2. Frymëmarrje. Mbaj frymën. Më merret fryma. Deri në frymën e fundit.
3. Ajri që ndodhet brenda një sendi, që fryhet e shfryhet. I doli fryma topit (gomës).
4. Era që fryn; erë e fuqishme. Frymë e fortë. E paska rrëzuar fryma misrin.
5. bised. Erë e mirë ose e keqe që mban diçka; kundërmim. Fryma e hudhrës (e qepës). Ndjeu frymë të keqe.
6. kryes. sh. ~Ë, ~ËT Banor; vetë, njeri (zakonisht kur e japim me një numër). Fshat me një mijë frymë. Shtëpi me shtatë frymë.
7. fig. Parim themelor a tërësi parimesh, pikëpamjesh, synimesh që përcaktojnë sjelljen e njerëzve, qëndrimin e tyre, mënyrën si veprojnë etj.; thelbi i diçkaje, vetitë karakteristike a prirjet themelore të diçkaje; ideja kryesore që përshkon një vepër letrare a shkencore; qëllimi që na frymëzon në një punë. Fryma e përgjithshme. Frymë demokratike. Fryma e bashkëpunimit.
✱Sin.: ajër, frymëmarrje, nefes, erë, kundërmim, banor, vetë, njeri, jetë, shpirt.
♦ I doli fryma (dikujt). 1. Vdiq; dha frymën (e fundit) (dikush); dha grahmën e fundit (dikush); i qepi buzët (dikush). 2. U lodh shumë, u këput, mezi merr frymë nga lodhja (nga vrapimi, nga një punë e rëndë etj.); i doli shpirti. I ka dalë fryma (diçkaje) është bërë pa shije, nuk ka më lezet; i ka dalë (i ka ikur) lezeti; i doli kripa. Frymë më frymë (me dikë) shumë afër njëri-tjetrit, fare pranë, thuajse ngjitur. Deri në frymën e fundit deri në fund, deri sa kam fuqi e jetë, deri në vdekje. Me frymën pezull duke qenë shumë i shqetësuar për diçka, në merak të madh; duke pritur diçka me ankth e si pa frymë; me zemrën pezull; me zemër të ngrirë; me gjak të ngrirë. Me frymën e shenjtë iron. si me magji, si me anë të një fuqie të mbinatyrshme; vetvetiu, pa u munduar vetë; me shkopin magjik; me urdhër të peshkut. Me *gjysmë fryme. Harxhoj frymën (kot) flas sa lodhem e s’më dëgjon njeri, mundohem kot se nuk ma vë veshin askush; nuk ka asnjë vlerë për dikë këshilla a porosia ime. Harroi të marrë frymë (dikush) tall. vdiq; shkoi me të shumtët. Më iku fryma u tremba shumë, s’e mbledh dot veten nga frika; më mbërtheu një ankth; mbeta (ngela) pa frymë; kund. më erdhi fryma (në vend). I jap frymë (dikujt) e ndihmoj, i gjendem pranë kur ka nevojë; e nxit; i jap zemër. Dha frymën e fundit (dikush) vdiq; dha grahmën e fundit; i doli fryma₁ (dikujt). S’kam frymë ndihem i pafuqishëm, s’kam fuqi, jam i këputur; s’ia dal dot deri në fund diçkaje, s’mundem më. S’kam kohë (nge) të marr frymë kam shumë punë, jam shumë i zënë, nuk pushoj dot për asnjë çast; mezi marr frymë. Kaq e ka frymën (dikush) kaq fuqi a mundësi ka, kaq mund të bëjë, s’mund të bëjë më shumë; kaq e ka hapin (çapin). Më këput frymën (dikush) shih më këput shpirtin (zemrën) (dikush a diçka). E la pa frymë (dikë). 1. E çuditi shumë, e mahniti, e shtangu, e ngriu. 2. E vrau menjëherë; e la të vdekur në vend; ia ndali frymën (dikujt). Nuk më lë të marr frymë (dikush). 1. Më ndjek hap pas hapi, nuk më ndahet për asnjë çast; nuk më lë të qetë a të qëndroj diku; më mundon shumë e vazhdimisht, më lodh e s’më lë të pushoj; ma zë frymën. 2. Më turret me fjalë të ashpra, me qortime e me sharje; më pi sytë. Marr frymë. 1. Mbijetoj, rroj si të mund, përpiqem sa të jetoj. 2. Çlirohem nga një ankth a nga frika, shpëtoj nga diçka e rëndë a e mundimshme etj.; marr frymë lirisht. I mori frymën (dikujt) e mundoi shumë; ia mori shpirtin; e përpiu të gjallë (dikë). Nuk merr (më) frymë (dikush). 1. Ka vdekur; mbeti (ngeli) pa frymë. 2. S’është më i zoti e s’e përfill njeri. Sa të marrësh frymë shumë shpejt, menjëherë, në një kohë shumë të shkurtër, në çast; sa të thuash pesë; sa çel (sa hap) e mbyll sytë. Derisa të marr frymë sa të jem gjallë, deri në fund të jetës; derisa të më bien kockat. Marr frymë lirisht çlirohem nga një gjendje e vështirë e qetësohem, kam shpëtuar nga një e keqe; marr frymë₃. Mbaj frymën sa jetoj, sa nxjerr mjetet e jetesës; mbijetoj (me një punë etj.); mbahem gjallë; mbaj shpirtin (frymën) gjallë. E mbajti frymën (diku) arriti në një vend me vrap e me nxitim, ngaqë e ndiqte dikush, u ndal diku pas një vrapimi, mbërriti, u sos e ndaloi; e ndali (e la, e mbajti) vrapin. Sa për të mbajtur frymën sa për të mbijetuar, sa për të mos vdekur urie, shumë pak (për ushqime etj.); sa për të mbajtur shpirtin; për kafshatën e gojës; për bukën e gojës; për një kafshatë bukë. Mbaj frymën (shpirtin) *gjallë (me diçka). Mbeti (ngeli) pa frymë (dikush). 1. Shtangu në vend nga frika, nga habia etj., u nguros, ngriu; i iku fryma (dikujt). 2. Vdiq; nuk merr më frymë. Mezi marr frymë shih s’kam kohë (nge) të marr frymë. Ta ndal frymën (dikush) është shumë i fortë, ka fuqi të madhe trupore dhe të zhduk, të asgjëson; të lë pa frymë. Të ngre me frymë (dikush) të bërtet fort, të kërcënohet a të hakërrohet me të madhe. Përton të marrë frymë (dikush) tall. është dembel i madh, nuk bën asnjë punë; hajde bukë të të ha, hajde ujë të të pi tall. Më soset fryma shih më soset jeta. Më erdhi fryma në vend erdha në vete, e mblodha veten e u qetësova pas një gjendjeje frike e ankthi; më erdhi zemra (shpirti) në vend; kund. më iku fryma. Të zëntë frymën! (diçka) mallk. vdeksh! Ia zë frymën (dikujt). 1. Nuk e lë të flasë më tej, e bëj të heshtë; ia mbyll (ia zë) gojën. 2. Nuk e lë të qetë, e mundoj vazhdimisht; nuk e lë të mbledhë veten; nuk e lë të marrë frymë (dikë).

GROPÓS vep., ~A, ~UR kal. 1. Hedh diçka në gropë dhe e mbuloj me dhe; fut diçka nën tokë: Groposi qenin e ngordhur.
2. edhe fig., bised. Pushoj së menduari, heq mendjen, e lë në haresë, varros. I groposi ëndrrat e rinisë.
✱Sin.: gropoj, thelloj, zhduk, varros, vras, fundos.

GUMÇ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR jokal. Flas shumë, nuk pushoj së foluri; i bëj njerëzit për të qeshur.

HÉQ vep., ~HÓQA, ~HÉQUR 1. kal. E ngre dhe e shpie një njeri a një send nga vendi i vet në një vend tjetër, e largoj nga vendi ku ka qenë; ia ndërroj vendin duke e zhvendosur; kund. vë, vendos. Heq drurët. Heq misrin. Heq çelësin nga brava. I heq sytë nuk shikoj më në atë vend. Heq shikimin. Heq enët (gotat, pjatat) nga tryeza. Heq plaçkat. Heq orenditë nga dhoma. Heq thasët nga qerrja. Heq të sëmurin nga shtrati. Heq dëborën nga çatia. Heq librat nga rafti. Heq shkallët nga muri. Heq trupat nga fronti. E heq mënjanë. E heq me ngadalë. E heq me fshesë (me furçë, me leckë). Hiqe dorën!
2. kal. E nxjerr a e shkëput diçka nga vendi ku është ngulur a është futur, e largoj a e shkëput nga vendi ku është vendosur, e qit jashtë a marr diçka duke e tërhequr (edhe me forcë); e shkul kund. ngul, fut. Heq shtyllat. Heq derën (dritaren, kornizën). Heq pykën (gozhdët, vidhat). Heq dhëmballën (dhëmbët). I heq pendët (puplat, qimet). Mezi e hoqa nga shtëpia. Mezi ia hoqën nga duart (libri, kompjuterin, celularin etj.).
3. fig., kal. E largoj nga diçka a nga diku ku është përqendruar a fiksuar kund. përqendroj, fiksoj. Kush ia heq mendimin e keq nga mendja? Hiqe ndjesinë e keqe! Hiqi fiksimet e tua!
4. kal. E shkëput a e nxjerr diçka nga vendi ku është futur, lidhur, mbërthyer a ku është varur etj.; kund. vë, mbërthej, lidh, qep, var. Heq portretin (kornizën) nga muri. I heq rrotën qerres. I heq shulin armës (derës). Hoqi koburen nga brezi. Hoqi thikën nga këllëfi (shpatën nga milli). Nuk e heq pushkën nga krahu. Heq perdet nga dritarja. Heq pallton nga gozhda. Ia heq çarçafin jorganit. Heq kollaren. I heq frerin (kapistrën) kalit. I heq qetë nga zgjedha (nga kulari).
5. kal. E shqit nga vendi ku është ngjitur a është qepur; e nxjerr nga vendi dhe e marr diçka; e pastroj duke e gërryer diçka që është ngjitur në të; kund. ngjit. I heq pullën zarfit. I heq bojën i gërryej bojën. I heq kallajin. U heq baltën këpucëve. I heq rrodhet leshit. I heq kokrrat misrit. I heq morrat (mizat) pemës.
6. kal. I largoj diçkaje kapakun, mbyllësen etj. për ta hapur; kund. vë, mbyll, zë. I heq kapakun tenxheres. I heq tapën shishes.
7. kal. E nxjerr jashtë një gjë që është brenda diçkaje; e ndaj; kund. fut. I hoqën plumbin nga trupi. I heq bërthamën kumbullës. I heq farat pjeprit. Heq të brendshmet e bagëtisë (të shpendëve, të peshkut). I heq të bardhën vezës.
8. kal. Zhvesh a zbath diçka; e lëviz diçka nga vendi ku ka qenë si mbulesë (zakonisht duke e ngritur) dhe e vendos në një vend tjetër. Heq pallton (xhaketën, këmishën). Heq rrobat (ndërresat) nga shtati. Heq këpucët (çizmet, çorapet). Heq dorezat. Heq kapelën nga koka. Heq maskën nga fytyra. I hoqi shalën kalit. I hoqi samarin.
9. kal. E ndaj a e shqit një gjë që mbështjell ose që mbulon diçka; qëroj; rrjep; çmbështjell diçka të mbledhur. I heq lëkurën qengjit. I heq lëvoren drurit. I heq lëkurën mollës. I heq lëvozhgën vezës. I heq fashën këmbës.
10. kal. E kap dhe e lëviz pas vetes dikë a diçka pa e ngritur peshë; tërheq zvarrë dikë a diçka. Kali heq karrocën. Qetë heqin parmendën. E heq për dore. E heq zvarrë (pas vetes). E heq për kapistre. I heq veshin dikujt. I heq këmbëzën pushkës. Mos më hiq kështu! Më hoqi nga krahu (rrobat, leshrat, çanta etj.)
11. kal. Pi a thith diçka (raki, duhan etj.); e fut në mushkëri, e shkoj poshtë; tërheq. Heq një gllënjkë raki. Hoqi nga shishja (nga paguri). E heq thellë duhanin. Heq burrnot. E heqin shumë rakinë këtej.
12. edhe fig., kal. E kërkon, e tërheq një ndjenjë a dëshirë nga vetja; i shkon, i bie; e thith a e tërheq diçka. Pyjet e heqin shiun. Oxhaku e heq tymin. E heq udha këtej. Nuk ia heq shtëpia (dera) nuk e ka traditë, nuk e ka zakon. Heq fjala fjalën. Heq gota gotën.
13. fig., kal. Bëj që të mos shitet, të mos përdoret a të mos qarkullojë më diçka. E heq nga tregu (nga shitja). E heq nga qarkullimi (nga përdorimi).
14. fig., bised., kal. E marr mbrapsht, e anuloj a tërheq një kërkesë, një akuzë etj. E hoqi padinë (kërkesën). E hoqi urdhrin. E hoqi fjalën.
15. kal. E ndërpres a e pres përgjithmonë, e lë; nuk e përdor, nuk e mbaj a nuk e vijoj më tej. E hoqi zinë nuk mban më zi. E hoqën rrethimin (shtetrrethimin). E hoqën karantinën.
16. bised., kal. E largoj nga një punë, nuk e lë më të kryejë një detyrë, e pushoj; e përjashtoj; kund. fut. E hoqën nga puna. E hoqi nga shkolla (nga zanati). E hoqën nga skuadra.
17. kal. E zhduk diçka, bëj që të mos jetë a të mos duket më (duke e pastruar, duke e fshirë, duke e hekurosur); fshij. I heq njollat. Heq pluhurin e mobilieve. Heq rrudhat e pantallonave me hekur.
18. fig., kal. E nxjerr nga funksioni, nga lista; e përjashtoj diçka; e fshij; e shlyej etj.; kund. vë, fut. E hoqën nga rendi i ditës. E hoqën nga lista. Heq një radhë nga teksti. Hoqi disa pjesë nga romani (nga studimi). Heq nga katalogu.
19. kal. Nuk ia jap më atë që i kam dhënë më parë; e bëj që të mos e ketë më diçka që ka pasur. I hoqi dietat. Heq transportin publik falas. I hoqën përdorimin e internetit.
20. fig., kal. Nuk e mbaj më diçka, e largoj diçka a dikë për ta lehtësuar. Ia hoqën mërzinë (merakun, dyshimin). Nuk e hoqi përgjegjësinë nga vetja. E hoqi shpresën nuk shpreson më. I hoqi veset e këqija.
21. kal. E pres diçka nga një e tërë, e shkëput; pres, krasit, shkurtoj. U heq degët pemëve. I hoqi flokët me gërshërë. I hoqi një ashkël me sëpatë. Ia hoqën zorrën e verbër. I hoqi dhjamin mishit.
22. mat., kal. Zbres. Pesë heqim dy. Dhjetë heqim tre.
23. kal. Ndaj mënjanë një pjesë nga paratë, nga prodhimet, nga ushqimet etj. dhe i ruaj diku për t'i përdorur më vonë ose i përdor menjëherë për një qëllim të caktuar; vë mënjanë. Hoqi para mënjanë. Hoqi harxhet e dasmës. Heq grurin e farës.
24. kal. Bëj një vijë a një shenjë mbi diçka. Heq vija. Heq një drejtëz (një lakore). Heqim një rreth.
25. bised., kal. Veproj mbi diçka me një vegël a mjet, zakonisht një herë dhe shpejt, kryej një punë a një veprim duke përdorur diçka; i shkoj. I hoqi një parmendë arës e punoi arën me parmendë një herë. I hoqi një kazmë (një shat) e punoi me kazmë (me shat). I hoqën një kosë e kositën një herë. I hoqi një lesë tokës e lesoi tokën një herë. I hoqi një fshesë oborrit e fshiu oborrin një herë. I hoqi një shoshë drithit (miellit) e shoshi drithin (miellin) një herë. U hoqi një krehër flokëve u dha një të krehur flokëve. U hoqi një hekur rrobave i hekurosi rrobat. I hoqi një brisk mjekrës u rrua. I hoqi një lexim e lexoi një herë shpejt.
26. bised., kal. I bie a e qëlloj me diçka; e rrah, e godit. I hoqi një pëllëmbë (një shuplakë, një flakurimë, një shkelm). Ia hoqi surratit (turinjve). I hoqi një dru të mirë e rrahu shumë. Ia hoqi me pushkë e vrau. Ia hoqi vetes vrau veten.
27. bised. I jap, i bëj. I hoqën një vërejtje (një qortim, një kritikë). I hoqi një të sharë (një mallkim).
28. kal. Prij, përçoj, udhëheq, drejtoj, çoj. I heq udhën dikujt. Heq vallen. I hoqi për në sulm. I hoqi për nga pylli. Të heq vetë rruga. Na hoqi udha gjer këtu. E hoqi rasti.
29. bised., edhe jokal. Shkoj, eci; drejtohem diku. Hiq përpara! Hoqi në shtëpi të mikut.
30. fig., edhe jokal. Vuaj, kaloj diçka të rëndë; ndiej dhembje trupore ose shpirtërore; i bëj ballë, përballoj. Hoqi një sëmundje. Hoqi një dënim. E kam hequr vetë. Hoqi të zitë e ullirit vuajti shumë. Hoqi pikën e zezë vuajti shumë. Ç’e zë njeriun e s'e heq. Heq zor e ka të vështirë, është ngushtë. Hoqi shpenzimet (harxhet).
31. fig., bised. E mbaj a e quaj veten; shtirem; e quaj për diçka. E heq veten filozof. E heq veten si mik. E heq për mish viçi (dashi).
32. bised., jokal., vet. v. III Bie shumë, hedh (për shiun dhe borën). Hoqi borë dje sa s'rrëfehet.
33. bised., edhe jokal., vet. v. III E rrit, e zhvillon, e bën mirë; rritet a zhvillohet, bëhet. E heq shumë duhanin toka jonë. I heq vendi pemët këtej.
34. bised., kal. Ndërzej, mbars. E heq pelën me kalë (me gomar). E heq lopën me mëzat (me dem). Cjapi heq dhitë. Qeni heq buçën.
✱Sin.: zhvendos, ngre, largoj, nxjerr, shfryj, shpërngul, këput, shkëput, shkul, tërheq, ndaj, shkurtoj, dëboj, pushoj, vë, shpërngul, lë, zhvesh, rrjep, zbuloj, qëlloj, godit, ndaloj, fshij, shlyej, qëroj, revokoj, pres, drejtoj, çoj, udhëheq, prij, shkoj, eci, drejtohem, vuaj, përballoj, shtirem, rrit, zhvilloj, ndërzej, mbars.
♦ Më heq *ana. E hoqi (e fshiu, e qiti) nga *defteri (dikë a diçka). Ia heq *dera (dikujt). E hoqi *dere (dikë) mospërf. I hoqi *dorezat (dikush) libr. Heq *dorë (nga dikush a nga diçka). E heq për dore (dikë). S’e heq nga *dora (diçka). Ta heq si me *dorë (diçka). I hoqi një *dredhë (dikujt). I hoqi *duvakun (diçkaje). I hoqi (ca) *fasha (dikujt). Ia heq *fillin (dikujt a diçkaje). Ia hoqën *fillin (dikujt). Ia hoqi *frerin (dikujt). Ia heq *gajlen (dikujt). Ka hequr *gazepin (dikush). S’e heq (s’e lëshon) nga *goja (dikë a diçka). Ia hoqi *gunën (diçkaje). Heq *gurin e gjakut. Kam hequr *gjakun (me dikë a me diçka). Ia hoqi *hallkën (dikujt). E heq *hollë (dikush). E heq (e tërheq) për *hunde (për hundësh) (dikë) keq. I heq *kapelen (dikujt). Ma heq (ma zë, ma kap, ma ndien) *hunda (diçka). E heq (e tërheq) për *hunde (për hundësh) (dikë). Sikur e ka hequr prej *hunde (dikë). I heq *kapelen (shapkën) (dikujt). Ia ka hequr kapistallin (*kapistrën) (dikujt) keq. Ia ka hequr *kapistrën (kapistallin) (dikujt). E hoqi *këmbëzën (dikush) shaka. Hiq (tërhiq) e mos e këput me të zvarritur, me të shtyrë (për të bërë diçka); as duke e lënë as duke e mbaruar një punë; qep e shqep. E heq (e fshij) nga *koka (diçka). Ia hoqi (ia zgjidhi) *lakun (dikujt). E hoqi (e zhveshi) *lëkurën (dikush) keq. I hoqi (i rropi, i mori) *lëkurën (dikujt). Ia hoqi (ia preu, ia këputi) *litarin (dikujt). Më heq (më nxjerr) *mallin (e dikujt a të diçkaje). Hoqi *maskën (dikush) keq. Ia heq (ia gris, ia çjerr) *maskën (dikujt) keq. E heq (e largoj) *mendjen (nga dikush a nga diçka). Heq *mënjanë (diçka). I heq *ndryshkun (dikujt a diçkaje). Ia hoqi * ngojëzën (dikujt). Ia heq *oxhaku (dikujt). E hoqi (e tërhoqi) nga *palltoja (dikë). Të heqshin për *peri! mallk. Ia hoqi (ia grisi) *perden (diçkaje). Ia hoqi *petën lakrorit (byrekut). Hiq e piq shpesh, dendur. I heq (i shkund) *pluhurin (diçkaje). Të heq (të vjedh) *potkonjtë (dikush). Nuk heq (nuk luaj) asnjë *presje. E hoqi *qafe (dikë a diçka). Ia heq *rrënja (dikujt). E heq (e provoj) mbi *supe (diçka). Nuk ia heq (nuk ia shkëput) *sytë (dikujt a diçkaje). I heq shapkën (*kapelën) (dikujt). I heq *shkallët (dikujt). Po heq (po jep) *shpirt (dikush a diçka). Ia heq *shtëpia (dikujt). I hoqi *velenxën (dikujt). Ia hoqi *vellon nuses (dikush). I hoqi (i shkuli) *veshin (veshët) (dikujt). E heq (e tërheq) për *veshi (dikë). Hiq e vër atë vetë tamam si ai, gjallë ai (për dikë që ngjan shumë me një tjetër); bëmë baba të të ngjaj; (sikur) e ka nxjerrë nga hunda (prej hundësh). I hoqi (i vuri) *vizë (vijë) (dikujt a diçkaje). Më heq *zemra (për diçka). Heq në *zemër (me shpirt) (për dikë a për diçka). E heq *zvarrë (diçka).

HESHT jovep., ~A, ~UR jokal. 1. Pushoj së foluri, nuk flas më; nuk nxjerr asnjë zë nga goja; nuk bëj asnjë zhurmë, nuk nxjerr asnjë tingull. Heshti për pak kohë (një copë herë). Ata e pyesnin, ai heshtte. Hesht, mos qaj! S'ka heshtur kurrë. Kush nuk di të heshtë, nuk di edhe të flasë. fj. u.
2. vet. v. III Ndërpret punën a nuk lëviz më; pushon, nuk ndihet më (zakonisht për mjete e sende të tjera që bëjnë zhurmë ose nxjerrin tinguj). Makineritë (tezgjahët) nuk heshtin asnjë çast. Heshti ora. Heshti radioja. Heshti artileria (mitralozi). Pylli heshtte. Shiu heshti.
3. E mbaj të fshehtë diçka, nuk tregoj për një gjë që e di, nuk e nxjerr atë që di. Hesht, mos trego! Ai ka heshtur për gjithçka. Ata heshtën përpara torturave.
4. fig. Nuk i them hapur; qartë ose saktësisht mendimet; nuk ngre zërin, nuk kundërshtoj. Njerëz që heshtin kur shkelen ligjet. Tërë jetën ka heshtur ajo grua. Nuk duhet të heshtim për këtë çështje.
5. Nuk jap të dhëna për dikë a për një çështje, nuk e përmend, nuk e zë në gojë, nuk tregoj qartë diçka; nuk kthej përgjigje. Agjencitë e lajmeve heshtin. Heshtin burimet arkivore. Ne i shkruanim letra, por ai heshtte.
✱Sin.: pushoj, ndërpres, shugatem, duroj, fsheh.

KÁMP,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Vend pushimi i përkohshëm në natyrë dhe në ajër të pastër bashkë me të tjerë, zakonisht buzë detit dhe larg qendrave të banuara; ndërtesa a shtëpia ku mund të pushohet; shtëpi pushimi, pushimore. Kamp ditor (për fëmijë). Kamp veror (dimëror) për të rinj (për nxënës, për studentë, për nëpunës e punëtorë). Kamp sportiv (ushtarak). Shkoj (pushoj) në kamp.
2. Vend i rrethuar me roja për të burgosurit, për të internuarit a për robërit e luftës. Kamp përqendrimi (i shfarosjes në masë) vend internimi në periudhën e Luftës II Botërore, ku mbaheshin dhe torturoheshin në kushte të vështira qytetarë civilë nga ana e pushtuesve nazistë a fashistë.
3. mospërf., libr. Grupim a bllok i madh njerëzish, shtetesh, qeverish a organizatash me pikëpamje a me ideologji të njëjtë, që janë kundërshtarë të një grupimi tjetër. Kampe politike të ndryshme. Dy kampe ndërluftuese.

►KURDÍS/EM jovep., ~A (u), ~UR bised. 1. vetv. Nis të flas dhe nuk pushoj. U kurdis dhe nuk po mbaron.
2. pës. e KURDÍS.

LOT,~I_I m. kryes. sh. ~, ~ËT 1. Lëng pa ngjyrë e i tejdukshëm si uji, me shije si të kripur, që del nga gjëndrat e syrit kur kemi ngacmime në sy, kur qajmë etj.; një pikë e këtij lëngu. Lot të nxehtë (të hidhur). Lot hidhërimi (mallëngjimi, përmallimi, gëzimi). Rrëke (çurg) lotësh. Një pikë lot. Gjëndra e lotëve. Me lot në (nëpër) faqe duke qarë; duke vajtuar. Derdhi lot qau; vajtoi. I shkanë (i rrodhën) lotët. S'i mbante dot lotët. Kapërdiu (gëlltiti) lotët. Fshiu lotët. E mbytën lotët qau shumë. U la në lot qau shumë. Iu mbushën sytë me lot. Qau (qeshi) me lot. E qau me lot (pa lot). I shkojnë lotët rrëke. I binin lotët si breshër. Iu thanë lotët. I kulluar si pika e lotit.
2. Vaj, vajtim. Lëndina e lotëve (hist.) shesh në të dalë të qytetit, ku njerëzit ndaheshin me të afërmit e tyre kur shkonin në kurbet. S’biem në lot. Armiku mbolli lot e mjerim.
3. Pikë uji a bulë lëngu që del nga një degë a bimë e prerë, nga muri me lagështirë etj.; pikë e vogël e një lëngu. Lot uji (vese, gjaku). Një lot vaj. Hardhia lëshon lot kur pritet. Muri ka nxjerrë lot.
4. Njollëz, pullë e vogël. Dele me lot të zi.
5. si mb. Shumë i kthjellët. Koha (qielli) ishte lot.
✱Sin.: vaj, vajtim, lotim, pikë, njollëz, pullë, i kthjellët.
♦ Bëri lot e valë (dikush) qau shumë, derdhi shumë lot për dikë, e vajtoi me të madhe; e lau me (në) lot (dikë); i shkuan lotët breshër (dikujt); i shkonin (i vinin, i rridhnin) lotët çurg (dikujt). Derdh lot (për dikë a për diçka). 1. Qaj; vajtoj. 2. Më vjen shumë keq; më dhemb (më ther) zemra (në zemër). E ha bukën me lot mezi nxjerr bukën e gojës; vuaj shumë në jetë, jetoj në mjerim. I hedh lotët *përpjetë (dikush) iron. (Janë) lot e shpirt ngjajnë shumë me njëri-tjetrin, janë njësoj, s’i dallon dot; (janë) si dy pika uji; (janë) motër e vëlla. E laj me (në) lot (dikë a diçka). 1. E qaj shumë, derdh shumë lot për të; e vajtoj me të madhe. 2. Më erdhi shumë keq për dikë a për diçka, se nuk do ta kem më; e humba pa ia ditur vlerën; e qaj me lot. Lot krokodili iron. pikëllim i pasinqertë, qarje e shtirur. Mbjell lot (dikush a diçka) shkakton mjerim të madh diku; shkakton mallëngjim e dhembje shpirtërore. I mbledh lotët. 1. Pushoj së qari. 2. Qetësohem e përmbahem; e mbledh veten. Iu mbushën (i mbushi) *sytë (me lot) (dikush). *Pikë loti. E qaj me lot (diçka). 1. E bëj shumë mirë diçka, me merak e në mënyrë të përsosur; e mësoj shumë mirë një punë, një pjesë etj., e thaj. 2. Më ikën nga duart diçka e s’e gjej dot më, më shkon për gjithnjë; e quaj si të humbur, nuk do ta kem më; e laj me (në) lot; më fluturon nga duart. Për të qarë me lot në gjendje shumë të keqe, për të vajtuar; nuk të kënaq, s’të pëlqen fare; në gjendje të vajtueshme, të trishton kur e sheh; për të vënë duart në kokë. S’janë tharë lotët nuk është harruar ende dhembja, hidhërimi, pikëllimi për dikë a për diçka; sapo ka ndodhur një vdekje, një vrasje a një fatkeqësi tjetër e rëndë.

LË vep., LÁSHË, LËNË kal. 1. Nuk e marr diçka nga vendi ku është, nuk ia ndryshoj vendin, nuk e heq, nuk e shkëput, nuk e nxjerr a nuk e luaj prej atje; nuk e marr me vete dikë a diçka kur iki ose e harroj diku, largohem pa të. Nuk e lanë misrin në arë. E lanë kashtën në lëmë. E la çelësin në bravë. I ka lënë qetë në zgjedhë. Ia la frerin në gojë. E la shulin në derë. Ia lanë plumbin në trup. La disa degë pa i prerë. I la fëmijët në shtëpi (tek e motra, në Elbasan). Ia ka lënë nënës vajzën që ta rritë. Nuk i kujtohej ku e kishte lënë çantën (çadrën, letërnjoftimin). - Lëre aty tek është!
2. Vendos diku në një mënyrë të caktuar një gjë që e kam në dorë ose që e kam marrë a sjellë nga një vend; e vë. I la arkat përpara dyqanit. - Lëri pjatat (gotat) mbi tryezë. - Lëri në vend të pastër! E la drejt (shtrembër, varur, shtrirë, më këmbë). E la mbështetur pas murit.
3. Më hiqet diçka nga trupi, më mbetet diçka nga vetja diku; humb. Delet e lanë leshin nëpër ferra. I la pendët (një shpend) i ranë pendët, mbeti pa pupla. E la krahun në luftë. I la këpucët nëpër shkëmbinj iu prishën a iu shkatërruan këpucët nëpër shkëmbinj. E la bishtin në akull (dhelpra) iu këput bishti, i mbeti bishti në akull. I la paratë në bixhoz.
4. edhe fig. I jap diçka një tjetri për ta ruajtur a për ta përdorur, i dorëzoj; i besoj një detyrë, i ngarkoj një punë a i jap një porosi, një këshillë etj. Ia la çelësin fqinjës. I la një porosi (një fjalë). Ia la amanet. I la emrin. U zhduk pa lënë drejtimin. Ia lë barrë dikujt ia ngarkoj një punë. Ia lë në besë dikujt ia besoj. E ka lënë me të shkruar (me gojë).
5. edhe fig. Ia jap dikujt si trashëgim, bëj që ta ketë ai (një pronë, një pasuri etj.); bëj që diçka ta ketë a ta gëzojë një pasardhës. Ia ka lënë babai (gjyshi). Na e kanë lënë të parët tanë. Na ka lënë dy vepra të shquara. I ka lënë emër të mirë dikujt. I la nam të keq.
6. bised. Ia shes një gjë dikujt (zakonisht me një çmim të përshtatshëm për të), ia jap dikujt. Ia la për pesëdhjetë lekë. - Nuk e lë më lirë?
7. Lëshoj; kund. mbaj. S’e lë pushkën (lopatën, librin) nga dora. E mban fort, s’e lë të bjerë (të rrëzohet).
8. edhe fig. Bëj një shenjë a një gjurmë diku; bëj një përshtypje të caktuar, shkaktoj një pasojë. I la shenjë (njollë) në faqe. La gjurmë. La mbresa të mira (të thella, të këqija). I la një damkë familjes.
9. Ndaj mënjanë diçka dhe e ruaj për ta përdorur më vonë; heq mënjanë, vë mënjanë; e ruaj për një tjetër. Kishte lënë para mënjanë. I la në arkën e kursimit. I la për dimër (për dasmë). I la për darkë. - T’i lëmë për nesër. Ia la mollët vëllait. Ua linte shokëve pjesët më të mira.
10. I jap mundësi dikujt të bëjë diçka, nuk e pengoj të bëjë një punë; i jap pëlqimin për një punë; lejoj; kund. ndaloj. E lë të shkojë (të kalojë, të niset, të hyjë, të dalë). E lanë të fliste sa deshi. - Lëre ta shohë! - Lëre të flejë! E la ta bënte vetë. Nuk e lë të pijë raki (duhan). I lë dorë (fushë, shesh) të lirë e lejoj të veprojë lirisht. I ka lënë kohë ka pasur kohë. Nuk e lë sëmundja (mosha). Nuk lë asnjë shkelje. Ka lënë shumë raste të tilla. Rëra e lë ujin të kullojë. Xhami e lë dritën të hyjë.
11. E mbaj diçka, nuk e nxjerr jashtë, nuk e përjashtoj; e ruaj siç është, nuk e heq; e lejoj të vijojë; kund. heq. E lanë në rendin e ditës. Ia lanë emrin në listë. Lanë në antologji pjesët më të bukura. E la jashtë diçkaje nuk e përfshiu. Ia lanë bursën. E lë me ato mendimet e veta.
12. bised. E caktoj diçka për një kohë të përshtatshme, i caktoj një afat; e shtyj për më vonë diçka; heq dorë përkohësisht nga diçka për ta bërë në një kohë tjetër. La takim me dikë. - E lëmë në orën gjashtë? - Aksionin e kemi lënë ditën e diel. Dasmën e lanë për në tetor. E lanë mbledhjen për nesër. La një provim për në vjeshtë. - E lëmë për një herë tjetër! Punën e sotme mos e lër për nesër. (fj. u.).
13. Liroj diçka, e lë të lirë një vend që të rrijë ose të kalojë dikush a diçka. - Lëri pak vend! E la të lirë kalimin. I lë një shteg (një vrimë). I la një dritare (një dalje). I lënë një grykë sipër.
14. Braktis një punë, nuk e përfundoj, e ndërpres; heq dorë përkohësisht a përfundimisht nga diçka; e pres përgjithnjë, nuk e vijoj më tej; ndahem a largohem për ca kohë a përgjithnjë nga dikush a nga një vend. Nuk e la punën (mësimin, studimin). E la stërvitjen (lojën). E ka lënë shtetësinë. E la rakinë (duhanin) nuk e pi më. E la gjiri i iku qumështi, nuk ka më gji për t’i dhënë fëmijës (për një grua që ka fëmijë në gji). I ka lënë gënjeshtrat (thashethemet). E la zinë nuk mban më zi. I la vezët pula nuk bën më vezë, i preu vezët. - Lëri këto, dëgjo ç’të them! La rrugën kryesore dhe mori nga e djathta. I ka lënë miqtë (prindërit, shokët). E la vendlindjen. Nuk e lë vendin e rojës. - Mos e lër vetëm! Na la përgjithnjë vdiq. Na la gjuhëtari i madh Idriz Ajeti. Na ka lënë prej kohësh a) ka ikur prej kohësh; b) ka kohë që ka vdekur. Nuk e kanë lënë shpresat shpreson ende për diçka. Ka lënë dy fëmijë vdiq dhe i kanë mbetur dy fëmijë. Nuk ka lënë njeri (pas vetes) ka vdekur dhe nuk ka asnjë fëmijë a pasardhës.
15. bised. Ndaj (bashkëshortin). E la burrin (gruan, të fejuarin, të fejuarën).
16. vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) edhe fig. Nuk më punon më një pjesë e trupit, s’kam më fuqi ose aftësi trupore a mendore. E la dora (këmba). E ka lënë fuqia (shëndeti). E kanë lënë sytë (veshët) nuk shikon (nuk dëgjon) më. E la kujtesa.
17. bised. E vë dikë në një detyrë, në një punë etj., e ngarkoj të bëjë diçka, e caktoj; e mbaj a e lejoj në një punë, në një detyrë etj., nuk e heq, nuk e përjashtoj, nuk e ndërpres, nuk e pushoj; kund. heq. E kanë lënë roje dikë. E lanë portier. sport. E lanë në punë (në shkollë, në zanat). E lanë si drejtor.
18. Ia ruaj diçkaje a dikujt gjendjen e mëparshme kur largohem, nuk ia prish e nuk ia ndryshoj gjendjen, nuk e luaj; nuk e prek, nuk e trazoj. E la dhomën siç ishte. E la shtëpinë rrëmujë. E la punën të ngatërruar. I la gati (stivë). E la derën (dritaren) hapur (mbyllur). E la ushqimin pa ngrënë (pa prekur). E la duke punuar (duke lexuar, mbi libra). E la zgjuar (në gjumë). E la të sëmurë (të shëndoshë, të mërzitur). E la në pritje. E la të qetë. E la në të vetën (në të tijën) nuk e kundërshtoi dikë. - Lëre në punën e tij!
19. edhe fig. Bëj që të jetë a të bjerë në një gjendje të caktuar (kryesisht të keqe a të vështirë), ia krijoj vetë një gjendje të tillë, i krijoj kushte të rënda a i shkaktoj një të keqe, duke ia marrë, duke ia prishur a duke ia zhdukur diçka; e bëj të përjetojë diçka të rëndë. E la pa gjumë. E la pa bukë (pa ujë, pa rroba, pa shtëpi, pa qerre, pa kalë, pa para). E la pa ngrënë (pa pirë, pa folur). E la pa gjë. S’i la gjë. E la lakuriq (zhveshur, zbathur). E la pa njeri (pa vëlla, pa motër, pa baba). E la të vrarë. E la vetëm. E la pa sy e verboi. E lë pa fuqi një urdhër (një ligj). libr. e shfuqizon. E la si të ngrirë (si hu). E la në gjendje të keqe (thatë, në vështirësi, në baltë, në llucë, në zall). E la punën përgjysmë. E la të habitur.
20. edhe fig. I dal përpara dikujt, e kaloj, e kapërcej, e tejkaloj. E la prapa (në rrugë, në vrapim). E la pas në mësime.
21. Përdoret me mohim në grupe fjalësh me folje të tjera, kur veprimi duhet të ndodhë patjetër. Nuk e lëmë pa kryer do ta kryejmë medoemos. - Mos e lër pa ardhur! hajde patjetër! Nuk e lë pa shkuar do të shkojë doemos. Nuk e lë pa i folur do t’i flasë patjetër.
22. si pj. Përdoret në mënyrën urdhërore kur flasim për diçka, të cilën nuk duam ta zëmë në gojë. - Lëre, ç’ka për të thënë më vonë! - Lëre, lëre se ç’e ka gjetur!
✱Sin.: humb, humbas, dorëzoj, besoj, ngarkoj, jap, jap, shes, lëshoj, vë, caktoj, mënoj, shtyj, liroj, braktis, shkreh, ndërpres, ndahem, largohem, shtyj, lejoj, kaloj, kapërcej.
♦ Kë të *zë e kë të lë. E *lagu s’e lagu (bishtin dhelpra). Ia la *bajgat (dikujt) tall. vulg. E la në *baltë (dikë). Ia la *barrën (dikujt). La *bishtin (dikush). E la *në bisht (dikë). La *boshllëk (dikush a diçka). Na la *bukën (dikush). E la në një *cep (diçka). Nuk e lë të bëjë *çap (dikë). S’ta lë dalë (dikush). Ia la në *daltë (dikujt). E la në *diell (dikë). Më la në *djep (dikush). E lë në *dorë (të dikujt). Ia lë në *dorë (dikujt). E la pas *dore (dikë a diçka). S’e lë (s’e lëshoj) nga *dora (diçka). E la *drita (dikë). E la *dyshekun (dikush). La *emër (dikush). E la në *errësirë (dikë a diçka). La eshtrat (*kockat) (diku). E ka lënë *fiqiri (dikë). E lë me *fjalë (me dikë). E la pa *frymë (dikë). S’i la *fytyrë (dikujt). E la *gisht (dikë). I la *glasën (dikujt) mospërf. bised. Më la *gojëhapur (dikush a diçka). E la *gojëthatë (dikë). Nuk lë *gur mbi gur (dikush). Më kanë lënë (më lëshuan) *gjunjët. Më lë pa *gjumë (dikush a diçka). Lë *gjurmë (të thellë) (diçka a dikush). E la në *hava (dikë a diçka). E lë në *heshtje (diçka). I la *hijen (dikujt) iron. E la në *hije (diçka a dikë). E la jatakun (*shtratin, krevatin) (dikush). E la *kalli (dikë). La *kaptinën (dikush) bised. Më lanë (m’u prenë) *këllqet. Më kanë lënë *këmbët. Lë *kockat (për dikë a për diçka). La *kockat (eshtrat) (diku). Lë *kokën (kryet) (për dikë a për diçka). Sa të lësh *kokën. E la (e bëri) *kopan (dikë) bised. E la pas *krahëve (dikë a diçka). E la krevatin (*shtratin, jatakun) (dikush). E la *kripë (dikë). Lë kryet (*kokën) (për dikë a për diçka). Ia la në *kurriz (në shpinë) (diçka). E la *lakuriq (dikë). I lë *lamtumirën (dikujt). E la (e hodhi) në *ledh (dikë). E la *lehe (diçka). Lë *leshtë keq. Lë *lëkurën (për dikë a për diçka). Ia la *lëpendrat në dorë (dikujt) iron. E la në *llucë (dikë). Nuk ta lë *mangët (dikush). *Merr e lër. Më lë *mbresë (dikush a diçka). E lë (e hedh) pas *mendsh (dikë a diçka). La *mendtë (e kokës) (dikush). E lanë (e lëshuan) *mendtë (dikë). E la pa *mend (dikë). La *mendjen (pas dikujt a pas diçkaje). Të lësh *mendjen (pas dikujt a diçkaje). E ka lënë *mendja (dikë). E la në *mes (diçka). Nuk ta lë *metë (dikush). E la në *mezhdë (dikë) keq. Lë *mënjanë (dikë a diçka). E la në *mjegull (diçka). E ka lënë *mortja (dikë) përçm. E ka lënë *moti (dikë) iron. La *nam (dikush). Nuk ta lë për *nesër (dikush). Lëre mos e nga (mos pyet)! iron. shumë keq, sa s’ka ku të shkojë më tej; mos pyet! E la *ngrehur (diçka). I la *opingat (dikujt) iron. E lë pas (*prapa) (dikë a diçka). Ia la *pendët në dorë (dikujt) iron. Ma la (ma bëri) *peshqesh (dikë a diçka). E lë *pezull (dikë a diçka). E la *pirg (dikë). I la *potkonjtë (dikush). E lë *prapa (pas) (dikë a diçka). Ia la *puplat (në dorë) (dikujt) iron. E la *pykë (dikë). Ia la (ia vari) në *qafë (për qafe) (dikujt). Nuk më lë *të qetë (dikush a diçka). E la *qull (diçka a dikë). E la në *qull (dikë). Lë *rrashtën (për dikë a për diçka). I lë *rrikën (dikujt). E la *rrogoz (dikë). La *rruazën (diku). I la rrugë (*udhë) (diçkaje). E la në *rrugë (në udhë) (diçka). E kanë lënë (e kanë lëshuar) *sendet (dikë). Lë *sytë (pas dikujt a pas diçkaje). S’i la *sy e faqe (dikujt). E lë *shajak (punën etj.) (dikush). E la *shakull (dikë). E la *shëndeti (dikë). Na la *shëndetin (dikush). I lë *shëndetin (dikujt). Lë *shteg (për diçka). I lë një *shteg (dikujt). Ia la *shtupë (dikujt). Ia la *shuk (diçka). Na la *shurdh (të shurdhër) (dikush). Na la të shurdhër (*shurdh) (dikush). E la *top në vend (dikë). E la *trokë (dikë). E kanë lënë *trutë (dikë). E la *presh në diell (dikë). E kanë lënë *trutë (dikë). E la *thes në vend (dikë). (Sa) të lësh *thonjtë. E la në udhë (në *rrugë) (diçka). E kanë lënë (e kanë lëshuar) *sendet (dikë). Ia lë (ia dorëzoj) *stafetën (dikujt) libr. Ia la në shpinë (në *kurriz) (diçka). E la *tagjinë (dikush) tall. E la në *terr (dikë a diçka). E la *trashë (diçka). E kanë lënë *trutë (dikë). E la në *tym (diçka). E la *thatë (dikë). (Sa) të lësh *thonjtë. I la *udhë (rrugë) (diçkaje a dikujt). Na la *uratën (dikush a diçka). E la *vakëf (diçka). E kanë lënë jashtë *valles (dikë). E lë *varur (dikë a diçka). E la (e bëri) *të vdekur (dikë). E la në *vend (dikë). S’ia lë (s’ia lëshon) *vendin (dikujt). I lëshoj *vendin (dikujt). E kanë lënë *veshët (dikë). Më la pa *veshë (dikush). E la (e ndali, e mbajti) *vrapin (diku). E la me *xanxë (dikë). E la *zbuluar (dike a diçka). Më la (më lëshoi) *zemra. E la *zhyt (diçka). (Të qeth, të kreh) e t’i lë *morrat brenda (dikush). (U zhduk, humbi) pa lënë *gjurmë (dikush a diçka). E la në *zall (dikë). Më la (më lëshoi) *zemra. E lë *zvarrë (diçka). E la *zhyt (diçka).

LËRÉJ vep., ~TA, ~TUR jokal. Pushoj, resht. Lërejti era (shiu). Nuk lërente pushka. S’lërente së foluri.
✱Sin.: pushoj, resht, ndal.

MBAS parafj. Pas (përdoret me një emër a përemër në rasën rrjedhore). Kam një shesh mbas shtëpisë. Në varësen mbas derës. Veproi mbas shpine. Eja mbas meje. Pushoj pak mbas bukës. U takuan mbas pak ditësh (mbas shumë kohësh). Kohë mbas kohe (herë mbas here). Ai mbas gjase beson diçka tjetër.

ME/J vep., ~HA, ~HUR 1. kal. E pakësoj sasinë ose vëllimin e diçkaje ca nga ca derisa të mbetet shumë pak ose të soset krejt; e mbaroj, e shteroj. Mej bukën (gjellën, verën). S’ia mehu bukën (ujin). Dhia e mehu qumështin.
2. kal. Ia ul intensitetin, fuqinë a vrullin diçkaje pak e nga pak derisa e ndërpres krejt, e pakësoj derisa e bëj të zhduket plotësisht; e ndaloj. E mehu duhanin (rakinë). Kali mehu vrapin. S’e mehën punën. Bilbili e mehu këngën. Kjo e trishtoi pak, por nuk ia mehu sinqeritetin.
3. jokal., vet. v. III Pakësohet pak e nga pak vetvetiu derisa të ndërpritet; mbaron, shteron; pushon. Mehu bora (shiu). Ka mehur burimi. Piu ujë dhe i mehu lemza. Mehu dhimbja. Mehu dhëmbi ndaloi dhimbja e dhëmbit. Mehu zhurma.
4. jokal. Pakësohet sasia e diçkaje, ulet niveli. Kishte mehur kroi.
5. jokal. Pushoj, hesht (zakonisht në urdhërore). Mej, mos fol më! Mej se na shurdhove! Mej se nuk janë përralla këto. Si nuk të mehu ajo goja e shkretë?
✱Sin.: mbaroj, shteroj, pakësoj, ndaloj, zhduket, bie, pushoj, hesht.