FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ANDROÍD,~I m. sh. ~E, ~ET tek. 1. Makinë e automatizuar shumëfunksionale, që mund të kryejë veprime të ngjashme me veprimet njeriut; robot. Android industrial. Android me inteligjencë artificiale. Gjenerata e androidëve.
2. Sistem operativ i projektuar për telefonat celularë, për kompjuterët e mbartshëm, për tabletet etj., platformë e hapur për pajisjet kompjuterike të lëvizshme. Versioni i fundit i androidit.

ARKITEKTÚAR (i, e) mb. Që është projektuar dhe ndërtuar sipas një strukture, një plani ose një sistemi arkitekturor. Ndërtesë e arkitektuar për të ofruar komoditet. Zonat urbane janë të arkitektuara për funksionalitet dhe estetikë.

AUTOBETONIÉR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Automjet i pajisur me një kazan rrotullues, që përdoret për përzierjen dhe mbartjen e betonit në kantieret e ndërtimit; lloj automjeti i projektuar për të mbajtur përzierjen e betonit në gjendje të lëngët gjatë transportit, duke siguruar që të mos ngurtësohet para se të arrijë në vendin e duhur. Autobetonierë me kazan rrotullues. Autobetonierë me shtrirje (zgjatim). Autobetonierë me vetëngarkim. Autobetonierë me krahë lëvizës. Autobetonierë për rrugë të vështira. Ndërmarrja bleu tri autobetoniera.

AVIONMBÁJTËS/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Lloj avioni i projektuar për të mbajtur dhe për të mbartur aeroplanë të tjerë, zakonisht për qëllime ushtarake ose tregtare. Avionmbajtësja e re e marinës. Operacione ajrore të avionmbajtëses.

BASHKËPUNÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur bashkëpunoj për diçka; pjesëmarrje në një punë bashkë me dikë; krahazim, kooperim. Bashkëpunim ekonomik (kulturor, tekniko-shkencor). Bashkëpunim i ngushtë (miqësor). Fusha bashkëpunimi. Mungesa e bashkëpunimit. Hynë në bashkëpunim. Vendos (forcoj, mbështes) bashkëpunimin. I prodhuar (i realizuar, i projektuar) me bashkëpunim. Jemi paragjykuar në këtë bashkëpunim. Gjetëm gjuhën e bashkëpunimit.
2. Artikull, studim a punim i hartuar nga një bashkëpunëtor për t’u botuar a për t’u lexuar në radio, në televizion etj. Bashkëpunimet më të shumta i kemi me universitetet. Kanë ardhur disa bashkëpunime.
3. drejt. Kryerja e veprës penale nga dy ose më shumë veta me marrëveshje ndërmjet tyre, nga një grup i organizuar, nga një bandë e armatosur ose nga një organizatë kriminale. Në bashkëpunim me... (libr.) së bashku me..., duke bashkëpunuar me...

BÓMB/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. usht. Predhë me madhësi e me forma të ndryshme, e mbushur me lëndë shpërthyese a me lëndë të tjera dëmtuese, që hidhet me dorë ose që lëshohet nga ajri me aeroplan; granatë. Ndezësi i bombës. Doreza e bombës. Shpërthimi i bombës. Sulm (kërcënim) me bomba. Hedh (lëshon) bomba. Plasi bomba. Alarm për bombë.
2. usht. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje të bombës. Bombë atomike bombë e shfarosjes në masë, me fuqi të madhe shpërthyese, që shfrytëzon energjinë e atomit. Bombë aviacioni bombë që lëshohet nga aeroplani. Bombë bakteriologjike bombë me mbushje bakteresh, që përhap sëmundje atje ku shpërthen. Bombë djegëse bombë e ndërtuar për t’u vënë zjarrin depove me lëndë djegëse. Bombë dore granatë. Bombë elektromagnetike bombë me impuls të fuqishëm elektromagnetik në dendurinë e mikrovalës, që përdoret për të prishur pajisje elektronike. Bombë me fuzion bombë e shfarosjes në masë, që përfton energji shkatërruese nga fuzioni bërthamor. Bombë me gaz bombë kimike e mbushur me gaz lotsjellës, mbytës, etj. Bombë me gaz lotsjellës bombë me mbushje gazi, që ngacmon nervat pamorë dhe, në raste të skajshme, mund të shkaktojë verbim. Bombë me gaz mbytës (qelbës) bombë e vogël që lëshon erë të qelbur kur plas. Bombë me hidrogjen bombë e shfarosjes në masë, më e fuqishme se bomba atomike, që e përfton fuqinë shpërthyese nga reaksioni i fuzionit termobërthamor i izotopeve të hidrogjenit. Bombë kimike bombë e mbushur me lëndë kimike të gaztë, të lëngët a të ngurtë për të vrarë a për të dëmtuar njerëz. Bombë me kobalt bombë atomike hipotetike, që mendohet të përdorë kobalt si ndotës kryesor radioaktiv të mjedisit. Bombë me napalm bombë me fuqi të madhe djegëse, e mbushur me kripëra të përziera me benzinë. Bombë me neutron armë bërthamore e projektuar për të prodhuar një numër të madh neutronesh me shpërthim të dobët dhe shkallë të lartë të ndotjes radioaktive afatgjatë. Bombë e nënujshme bombë e thellësisë. Bombë plastike bombë që përdor lëndë shpërthyese plastike si Semteksi dhe C-4. Bombë me pluton bombë e shfarosjes në masë, që krijon energji të jashtëzakonshme nga ndarja e bërthamës së uraniumit 235 ose të plutonit 239. Bombë radiologjike bombë që përmban lëndë radioaktive. Bombë robot raketë reaktive e vogël me krahë, e armatosur me bombë; bombë fluturuese. Bombë me sahat bombë me mekanizëm shkrepës, që vihet në veprim në një kohë të caktuar. Bombë me shpërthim të vonuar bombë aviacioni, me mekanizëm që rregullon shpërthimin disa çaste a ditë pas hedhjes. Bombë termobërthamore bombë e shfarosjes në masë, që krijon temperatura tepër të larta nga reaksionet bërthamore. Bombë tymuese bombë që lëshon sasi të madhe tymi kur ndizet. Bombë e thellësisë mbushje shpërthyese që lëshohet nga anija ose nga aeroplani në ujë dhe shpërthen në një thellësi të llogaritur për të dëmtuar nëndetëset. Bombë thërrmuese bombë me kasë të trashë që thërrmohet në një numër shumë të madh ciflash kur plas. Bombë zjarrvënëse bombë djegëse.
3. gjeol. Copë llave që del nga krateri i vullkanit menjëherë pas gazeve dhe që merr trajtën e një lëmshi. Bombë gjeologjike.
4. fig., bised. Goditje e rëndë dhe e papritur; diçka e papritur dhe që bën shumë përshtypje. Ai lajm qe një bombë për të.
♦ Ra bomba ndodhi diçka papritur, ngjau befas e shkaktoi një goditje të rëndë, shkatërrim a përshtypje të madhe. Bombë me sahat libr. diçka e rëndë që nga çasti në çast mund të vijë a të ndodhë dhe të rrezikojë a të dëmtojë; minë me sahat. Bombë tymuese (tymëse) libr. mjet a mënyrë që përdoret për të trembur dikë, po pa i shkaktuar asnjë dëm; mjet mashtrimi për të mposhtur dikë a për t’ia arritur diçkaje. Plasi bomba ndodhi një e papritur e rëndë; shpërtheu diçka e keqe e dëmtuese. I plasi bomba në duar (në dorë) (dikujt) iu zbulua papritur diçka e keqe dhe e rëndë, që nuk donte të merrej vesh nga të tjerët; i doli në shesh diçka e papëlqyer, që përpiqej ta fshihte ose ta bënte pa u ndier.

DRITËPRÍTËS/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Mbulesë prej xhami, prej letre etj. të ngjyrosur, që vihet rreth llambës për të zbutur dritën; abazhur.
2. si mb. Që pret rrezet a rrezatimin; që është projektuar për të kapur, për të përdorur ose për të rikthyer dritën.Pajisje dritëpritëse.

HIDROPLÁN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Lloj aeroplani, me pajisje të posaçme, që ulet në një pistë me ujë (në det, në liqen etj.) dhe që ngrihet nga kjo pistë.
2. det. Motobarkë e shpejtë e projektuar të prekë sa më pak sipërfaqen e ujit dhe jo të depërtojë në thellësi dhe ta çajë atë.
3. det. Pajisje e nëndetëses, e ngjashme me krahët, që jep mundësi të kridhet a të dalë në sipërfaqe.

LOG,~U m., det. Aparat i projektuar për të matur shpejtësinë relative të një anijeje kundrejt ujit, zakonisht në nyje.

MOTÉL,~I m. sh. ~E, ~ET Hotel në anë të rrugës, zakonisht me të gjitha dhomat në një kat dhe me vende parkimi pranë dhomave, i projektuar kryesisht për njerëzit që mbërrijnë me motoçikletat ose me makinat e tyre. Motelet kujdesen për udhëtarët që kërkojnë akomodime miqësore dhe ekonomike.

MOTOVEDÉT/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT tek. Anije e vogël ushtarake e projektuar për të mbrojtur portin dhe për të ndjekur nëndetëset.

PROJEKTÚAR (i, e) mb. Që është projektuar. Maket i projektuar.

SHESTÚAR (i, e) mb. Që është planifikuar më parë; që është vënë në plan, i ideuar, i planifikuar. Takim i shestuar më parë. Përmirësim i shestuar. I shestuar nga autoritetet. E shestuar në program.
✱Sin.: i ideuar, i skicuar, i vijëzuar, i përvijuar, i ravijëzuar, i planifikuar, i projektuar, i sendërgjuar, i synuar.

SOLIDITÉT,~I m. Fortësi; të qenët solid. Ndërtesa e re është projektuar me një strukturë të thellë soliditeti për t’u rezistuar tërmeteve.

SPESIMÉT/ËR,~RI m. sh. ~RA, ~RAT tek. 1. Mjet për matjen e trashësive të vogla ose të çarjeve të vogla në pjesët e punës. Spesimetri është i projektuar për të matur trashësinë e materialeve të ndryshme në mënyrë të saktë dhe të qëndrueshme. Përdorimi i spesimetrit ndihmon në saktësinë e matjeve në eksperimentet shkencore.
2. Instrument që përdoret për të matur shkallën e konsumimit të gomës. Matjet e realizuara me spesimetër treguan që makina i kishte gomat të dëmtuara.

STREHÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. kryes. nj. Veprimi kur strehoj a strehohem; gjetje a sigurim i një vendi për të banuar. Strehimi i popullsisë. Bëj kërkesë në zyrën e strehimit. U realizua zgjidhja e çështjes së strehimit.
2. Vënie e mallit në vend të sigurt ku nuk rrezikon të prishet a dëmtohet. Strehimi i grurit të korrur. U përfundua strehimi i bazës materiale për dimër.
2. Strehë. Sajuan një strehim për duhanin. Ndërtoi një strehim të përkohshëm për bagëtinë.
3. usht. Vend i ndërtuar zakonisht nën tokë dhe i përforcuar posaçërisht për t'u mbrojtur në rast lufte nga goditjet e ndryshme, sidomos nga ajri. Strehim i nëndheshëm. Ishin projektuar disa strehime kundërajrore. Banorët e zonës u futën në strehim. Ishin ndërtuar disa strehime.
4. Banesë dhe mbrojtje e përkohshme që i jepet dikujt për të shpëtuar nga ndonjë rrezik, nga ndjekjet etj. Gjenin strehim në shtëpitë e fshatarëve.
♦ *Strehim politik e drejta e banimit dhe mbrojtja që i jepet një të huaji, i cili është larguar nga atdheu për të shpëtuar nga ndjekjet për shkak të bindjeve ose të veprimtarisë së tij politike. Kërkoi strehim politik. Kishte marrë strehim politik.
✱Sin.: strehë; përbujtje, gdhirje.

VENTRILÓK,~E mb. Që zotëron aftësinë për të folur me bark dhe përdor këtë aftësi në shfaqje, zakonisht duke projektuar zërin në një kukull ose objekt tjetër, duke krijuar iluzionin se kukulla po flet.

VENTRILÓK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT libr. Ai që zotëron aftësinë për të folur me bark dhe përdor këtë aftësi në shfaqje, zakonisht duke projektuar zërin në një kukull ose objekt tjetër, duke krijuar iluzionin se kukulla po flet.

VENTRILOKUÍZ/ËM,~MI m. Të folur me bark, aftësi e të folurit me bark duke projektuar zërin në një kukull ose objekt tjetër.