FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

PRE/S_I vep., ~VA, ~RË 1. kal. Heq një pjesë nga e tëra me një përdorëse a mjet të mprehtë (me thikë, me gërshërë, me sëpatë etj.). Ia preu kokën pulës (qengjit). Me ia pre kryet i dalin shtatë. (fj. u.).
2. kal. Ndaj diçka në pjesë, e bëj pjesë-pjesë me një vegël të tillë. Ia prenë degët e thata. Pres bukën (mollën, pjeprin, mishin). Pres dru bëj dru në pyll. Preu shiritin (kur përurohet një vepër) inauguroi, përuroi.
3. kal. Shkurtoj, heq, krasit, korr, kosit, rrafshoj etj. diçka me një përdorëse a mjet të mprehtë. Preu flokët i shkurtoi ose i hoqi fare. Pres thonjtë. E preu mollën se u tha. Ia prenë këmbën (gishtin). Ia prenë kokën. I preu kërthizën. Prenë vreshtin e krasitën.
4. kal. Çaj së gjati një pjesë të trupit me thikë, me brisk, me sëpatë, me sharrë etj., plagos me një mjet të tillë. Preu gishtin (dorën, këmbën). E ka prerë thellë.
5. bised., kal. Ther me thikë a me një vegël tjetër të mprehtë. Preu një dele (një dash, një pulë).
6. kal. Vras në masë, ther shumë vetë; shfaros me shumicë, grij. E prenë bletën e mbytën bletën për t’i marrë mjaltin. Ia preu lia pulat. E preftë murtaja (kolera, e zeza, mortja)! (mallk.).
7. jokal., vet. v. III Është i mprehtë, mund të ndajë lehtë një pjesë nga e tëra, të çajë diçka etj. (për thikën, gërshërën, sëpatën etj.). Thika (sëpata) nuk priste mirë. Sharra priste shumë.
8. kal. E çaj me diçka të mprehtë. E preu me dhëmbë.
9. kal., vet. v. III Hyn në mish dhe e çan si me thikë; futet diku dhe e çan. I preu gishtin një gjethe (një rrasë e hollë, një xham). M’i preu spangoja duart. E ka prerë litari.
10. kal. Ndaj me gërshërë një copë stofi, basme etj. në pjesë sipas përmasave të trupit kur qep një kostum, një fustan etj.; qep një petk të ri. Pres një kostum (një pallto, një fustan, një këmishë). Di të presë e të qepë.
11. kal. Caktoj a shënoj me përpikëri kufijtë e diçkaje, i vë shenjë kufiri. Pres me vija.
12. kal. E ndaj a e bëj diçka sipas një forme, një kallëpi etj. Prenë themelet e ndërtesës. Presin tulla (tjegulla).
13. kal. Ndaj me diçka, e bëj në pjesë. E preu me një vijë. E preu arën më katërsh me hendek. E pret pak në cepa.
14. kal., vet. v. III E takon dhe e ndan më dysh, më tresh etj. Lumi e pret fushën me dysh. Vija AB pret vijën CD (gjeom.).
15. kal. Prodhoj e nxjerr në qarkullim një monedhë të re (zakonisht të metaltë). Këtë monedhë e kanë prerë ardianët.
16. kal. Marr një biletë, një faturë etj. kundrejt një pagese; marr një dokument për një porosi a për diçka tjetër. Premë bileta për teatër (për koncert). Preu faturën.
17. kal. Kapërcej rrugën kryq përpara dikujt; i dal përpara dikujt në rrugë dhe e pengoj të shkojë më tej; i zë udhën, e ndaloj ose i ndërroj drejtimin; kthej. Na preu rrugën një makinë (një ari, një drenushë).
18. edhe bised., jokal. Kaloj drejt e mes për mes një hapësire nga bie më shkurt; i bie, shkoj; kthej; bie. Prenë djathtas (majtas). E preu timonin majtas (djathtas). Pret shkurt (gjatë) rruga andej. Rruga e gjatë pret shkurtër. (fj. u.).
19. fig., kal. Them diçka shpejt dhe në mënyrë të vendosur; i përgjigjem menjëherë e shkurt për të mos e lënë dikë të flasë a të vijojë më tej. Ia preu shkurt (ashpër). Ma preu më tha fjalën e fundit, më tha mendimin e tij të pandryshueshëm.
20. fig., bised., kal. Caktoj diçka përfundimisht (një çmim, një dënim, një afat etj.); vendos, e ndaj mendjen. Nuk ia preu çmimin (pazarin). Prenë ditën e dasmës. E prenë të niseshin bashkë.
21. fig., kal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) Më than, më ngrin; më hyn deri në palcë. Më preu era. Na preu të ftohtët (acari, dimri). Të pret veriu (thëllimi).
22. fig., jokal., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore) Më dhemb shumë, më ther, më sëmbon (një pjesë e trupit). Më pret barku. Më pret në shpatull.
23. fig., kal. Ndaloj diçka që kam nisur, e lë, ndërpres punën e dikujt a të diçkaje; nuk e lë të vijojë tutje, e ndal, ndërpres. E preu duhanin (rakinë) e la, nuk e pi më. E kishin prerë nga shkolla. I prenë punimet. E preu bisedën (punën, lojën). I prenë shakatë. Na e prenë ndihmën. U prenë ujin (dritën). Ia preu sisën foshnjës. Ia preu fjalën (në mes) nuk e la të fliste më; e ndërpreu kur fliste. I prenë marrëdhëniet.
24. fig., kal. (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore). E dobësoj a e pakësoj diçka; ia ul ose ia ndal forcën, vrullin etj.; shkurtoj, këput. Ia preu vrullin (hovin). Ma preu fuqinë. Ia preu oreksin. M’i preu këmbët (gjunjët, krahët, duart). Na preu e përpjeta na lodhi shumë, na këputi. Ai bar ta pret kollën.
25. kal. I shtie supës diçka zakonisht të thartë për ta përgatitur lëngun sipas një mënyre të veçantë; i hedh qumështit, hirrës etj. tharm ose diçka tjetër për ta mpiksur; mpiks. E preu qumështin djathë (gjizë). E preu supën me limon (me vezë). Preu pekmezin.
26. fig., kal. Nuk e mbaj fjalën a besën që i kam dhënë dikujt; e tradhtoj dikë, i dal i pabesë, e lë në baltë. E preu në besë nuk ia mbajti besën e dhënë. E preu në fjalë nuk e mbajti fjalën, e gënjeu.
27. fig., bised., jokal. Kap, kuptoj; mendoj, e marr me mend. Siç ma pret mua. Ashtu ma preu. Aq ia pret atij. Nuk ia pret fare. Nuk ia pret mendja.
28. fig., bised., kal. (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. kallëzore) Kam shumë nevojë për dikë a dëshirë për diçka, këputem për të; s’duroj dot pa të, e dua shumë; kam nevojë të ngutshme për të bërë diçka, mezi duroj, s’më durohet. E preu për gjumë i flihet shumë. Më preu për bukë (për të ngrënë) më hahet shumë. E preu uria. Nuk më preu për atë njeri nuk kam mall për atë njeri, aq më bën për të.
29. kal. Ia marr këngës pas këngëtarit të parë me zë plotësues, ia kthej me zë të dytë. Njëri ia merr e tjetri ia pret. Ia priste bukur.
✱Sin.: çaj, cungoj, cungulloj, shkurtoj, heq, marr, korr, ther, grij, rrëndoj, emetoj, shkoj, bie, kthej, ndaloj, ndërpres, caktoj, vendos, ngrij, këput, mpiks, mbaroj, çokanis, shkafanjis, krasis, kosit, rrafshoj, rriskoj, plagos, shkëmes, copëtoj, qep, rrok, vras, shfaros, shënoj, prodhoj, qarkulloj, blej, kapërcej, shkoj, dhemb, lë, dobësoj, ngurr, pakësoj, shkëpus, thartoj, tharmëtoj, tharmoj, hikrroj, kap, sharroj.
♦ Aq ia pret (ia arrin) *mendja (dikujt) mospërf. *Aq ia pret (dikujt) keq. Mat e pret pa *metër (dikush). Mat shtatë *herë e pret një herë (dikush). Nuk më preu *barku (për dikë a për diçka) iron. E preu (e hëngri) në *besë (dikë). Ia pres bishtin (dikujt). Ia preu me *brisk (dikujt). Ia preu me *cakorre (dikujt). Pres *ditën (e dasmës) etnogr. I pret *ditën (dikujt). Ia preu *ditën (dikujt). Më preu *duart (dikush a diçka). Ia preu *fërtomën (dikujt) krahin. S’ia pret (s’ia kap) *fiqiri (dikujt). Prenë *fjalën etnogr. I ka prerë një *gërshërë. Ia preu *gëzofin (dikujt). E preu *gojën (dikush). I pret *goja (brisk) (dikujt). Pres *gozhdë (thumba). I pret *gjuha (brisk) (dikujt). E preu (e shkurtoi) *gjuhën (dikush). Ia preu me *hanxhar (dikujt). Pret (tjerr) *hollë (dikush). Ia pret *hovin (dikujt). I pret *jatagani (djathtas e majtas) (dikujt). Ia preu *jetën (fillin e jetës) (dikujt). S’ia pret *kaptina (dikujt). bised. M’u prenë *këmbët. S’i kam prerë *kërthizën (dikujt). Pres *kokën (kryet) (për diçka). T’i presësh (t’i këputësh) *kokën (kryet) (dikujt). (Sikur) i ka prerë *kokën (kryet) (dikujt). S’ia pret *koka (dikujt). Të preftë (të shoftë, të ngrëntë) *kolera! mallk. Më preu (më shkurtoi) *krahët (dikush a diçka). Pret e nuk krasit (pret pa krasitur) (dikush) është shumë mendjelehtë; është i nxituar e nuk vë re se ç’po bën; nuk mendon e nuk gjykon thellë; është i lehtë nga mendja; i ka mendtë në majë të thanës; fluturon në hava; aq i arrijnë litarët (dikujt) tall. Pres kryet (*kokën) (për diçka). (Sikur) i ka prerë kryet (*kokën) (dikujt). T’i presësh (t’i këputësh) kryet (*kokën) (dikujt). S’ia pret *kungulli (dikujt) bised. Ia preu *lakun (dikujt). I kam prerë (i kam humbur) *lidhjet (me dikë) libr. Ia preu (ia hoqi, ia këputi) *litarin (dikujt). S’ia pret *luga lugën (dikujt). S’ia pret *llaçka (dikujt) krahin. S’më pret (s’më ha) *malli (për dikë a për diçka) iron. Të bën atë që s’ta pret *mendja (dikush). Ma pret (ma ha, ma merr) *mendja. S’ia pret (s’ia kap, s’ia rrok) *mendja (dikujt). Të preftë (të shpëlaftë) *mortja! mallk. Të preftë (të fshiftë) *murtaja! mallk. Ia preu *mustaqet (dikujt). I pret edhe *myka (dikujt). S’ia pret njeri *qimen (dikujt). Ia pres *oreksin (dikujt). Ia preu *orën (dikujt). Të preftë *ora! mallk. E pres *pazarin (me dikë). S’ia pret *poçi (dikujt) bised. Nuk më pret *puna. Pres *qafën (për diçka). Ia preu *qefinin (dikujt). Pret e qep (dikush) ç’thotë ai bëhet, fjala e tij vete në vend; i shkon fjalës deri në fund, ai vendos; vetë shkruan e vetë vulos; vetë zot e vetë shkop; vetë kadi e vetë myfti; vetë vali e vetë kadi (myfti); ka (në dorë) edhe gurin edhe arrën. S’ia pret *rradakja (dikujt) bised. Ia pres *rrënjët (diçkaje). I pres *rrugën (udhën) (diçkaje). Ia preu me *sëpatë (dikujt). Ia preu *sisën (dikujt). Të pret me *sy (dikush). Ia preu *shkurt (dikujt). M’i preu *shpresat (dikush). M’i preu *shpresat (dikush). Na preu *tartakuti. S’ia pret *truri (dikujt). S’ia pret *tutka (dikujt) krahin. Ia preu me *thikë (dikujt). Ia preu *thonjtë (dikujt). I pres udhën (*rrugën) (diçkaje). Të preftë (të çaftë, të ngrëntë) *ujku! I pres *urat (me dikë). Ia preu *veshët (dikujt). Ia preu *vrapin (dikujt). Pret e vret (dikush) shih vret e pret (dikush). Të preftë *e zeza! mallk. *Vetë pret e vetë qep (dikush). *Vret e pret (dikush).

►PRÍTEM jovep., PRÉVA (u), PRÉRË 1. vetv. Çahem së gjati në trup me diçka të mprehtë; plagosem me thikë, me brisk, me sëpatë, me xham etj. U pre duke u rrojtur. Nuk pritet pisha për hala. (fj. u.).
2. fig., bised., vetv., vet. v. III Pushon, ndalon, ndërpritet (për shiun, për borën etj.). U pre uji. U pre shiu (bora).
3. fig., bised., vetv., vet. v. III Nuk është më; nuk vjen më. Fatkeqësisht, u pre kjo traditë. U prenë miqtë.
4. vetv., vet. v. III Prishet (për qumështin). U pre qumështi.
5. vetv., vet. v. III Kryqëzohet (për rrugët). Këtu priten rrugët.
6. gjeom., vetv., vet. v. III Takohet në një pikë a në një rrafsh me një tjetër. Priten dy drejtëza (dy rrafshe).
7. fig., bised., vetv., vet. v. III (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore) Ndiej lodhje të madhe në gjymtyrët, i ndiej gjymtyrët të rraskapitura, këputem; më pakësohet menjëherë, më ikën. M’u prenë fuqitë. Iu pre zëri (goja) nuk foli dot më; shtangu; ngriu në vend. M’u prenë këmbët (leqet e këmbëve, gjunjët) s’kisha më fuqi fare, u këputa, gati sa s’më ra të fikët, s’mbahesha dot më këmbë; u trondita shumë. Iu prenë gjunjët nga frika.
8. bised., vetv., vet. v. III Ndiej një dëshirë a një nevojë të madhe e të ngutshme për diçka, s’bëj dot pa të. U pre për bukë. U premë për gjumë.
9. pës. e PRES. Koka pritet e huqi s’pritet. (fj. u.).
✱Sin.: çahem, çirrem, plagosem, therem, grindem, pushon, bie, zbutet, kalon, thyhet, ndalon, harrohet, venitet, prishet, tharmëtohet, thartohet, hikrrohet, tharet, tharbëtohet, kryqëzohet, takohet, këputem, mbaroj, sharroj, ngordh, shtangem, shtang, topitem.
♦ M’u prenë *duart. U pre në *fytyrë (dikush). Iu pre (iu lidh) *goja (dikujt). M’u pre (më ngriu) *gjaku. M’u prenë (m’u këputën) *gjunjët. Iu pre (iu lidh) *gjuha (dikujt). M’u prenë (më lanë) *këllqet. M’u prenë *këmbët. M’u pre *koka. M’u prenë *krahët. Iu pre *ora (dikujt). M’u prenë *shpresat. Iu pre *zëri (dikujt).