FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ABÁK,~U_II m. sh. ~Ë, ~ËT fet. Lloj kolltuku a karrigeje e vendosur pranë altarit, fron. U ul në abak. Afroi abakun.
✱Sin.: fron, kolltuk, kanape, karrige.

ADJUTÁNT,~I m. sh. ~Ë, ~ËT usht. 1. Oficer i caktuar pranë një komandanti ose pranë një shtabi për të kryer detyra ndihmëse, oficer ndihmës. Adjutanti i komandantit. Adjutant i shtabit operativ. Adjutant i porsaemëruar.
2. fig. Shoqërues, ndjekës i përhershëm i dikujt. Është adjutant i tij.

ADJUTÁNT/E,~JA f. sh. ~E, ~ET usht. 1. Oficere me shërbim pranë një komandanti ose pranë një shtabi për të kryer detyra ndihmëse, oficere ndihmëse. Adjutante e Brigadës. Adjutante reparti. Emërimi i adjutantes.
2. fig. Shoqëruese, ndjekëse e përhershëm i dikujt. E ka bërë adjutante të veten.

ADOBÁSH,~I m. sh. ~Ë, ~ËT vjet., etnogr. 1. Ai që i rri pranë atij që mban flamurin në një dasmë; njeri i urtë dhe këshillues që shoqëron flamurmbajtësin (bajraktarin) që u prin krushqve. Bajraktarin e ri e shoqëronin dy adobashë. Adobashi u nis i pari.
2. I dyti në rreshtin e mihjes a të punëve të tjera të fushës; ndihmës, ndihmëtar i rendatarit. Ai rrinte pas si adobash. Na vuri zorin adobashi.
✱Sin.: ndihmës, ndihmëtar, mbështetës.

ÁFRAS ndajf. Nga afër; afër. Vë afras. U ndodhën afras. Rrinë afras.
✱Sin.: afër, pranë, bri, ngatë.

ÁFRAZI ndajf. Afras. Mos rrini afrazi! Bisedonin afrazi.
✱Sin.: afër, afras, pranë, ngatë.

AFRÍNA,~T f. sh. Tërësia e gjërave që gjenden afër a pranë.

►AFR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Lëviz duke iu afruar dikujt a diçkaje, i shkoj më pranë dikujt e diçkaje; kund. largohem. I afrohem rrugës kryesore. I afrohem banesës sime. I afrohem parkut. Afrohem te djepi. Iu afrua nënës. Afrohu! (usht., sport.) komandë për të zvogëluar largësinë midis rreshtave, për t’i bërë rreshtat më të shpeshtë.
2. vetv., vet. v. III Vjen më afër kohësisht, ndodh më afër, afrohet në kohë, zvogëlohet koha për të kryer a për të përfunduar diçka; kund. largohet. Afrohet të ftohtët. Afrohen të korrat. Afrohet agimi (muzgu). Afrohet pranvera (vera, vjeshta, dimri). Afrohet Viti i Ri. Afrohet Dita e Mësuesit. U afruan pushimet e dimrit. Po afrohet dasma e djalit. Iu afrua fundi.
3. fig., vetv. Mbërrij afër një qëllimi, një caku; arrij përfundimin e diçkaje; është në të mbaruar e sipër. I afrohem fundit (zgjidhjes).
4. fig., vetv. Shoqërohem ose bëhem i afërt e i dashur me dikë, miqësohem, lidhem ngushtë me dikë; i ndihmoj, i jap krahun, i rri pranë dikujt, e bëj për vete dikë me qëllim të caktuar; kund. largohem. Afrohem me shoqërinë. Afrohem me njerëzit. Afrohem me fqinjët.
5. vetv. Jam si dikush, jam i ngjashëm me dikë ose përngjaj me dikë; bëhem pothuajse i njëjtë me dikë a me diçka tjetër; kund. largohem. Afrohem në mendime. Afrohen nga botëkuptimi (qëndrimet, shijet). Afrohen nga shprehitë. Afrohem në interesimet. Nuk i afrohet (nuk i vjen) as te gishti (te thoi) i këmbës dikujt nuk mund të krahasohet aspak me dikë, është shumë më lart se dikush.
6. pës. e AFRÓJ.
♦ I janë afruar *ditët (dikujt).

AFR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. kal. E çoj afër dikujt ose diçkaje; i sjell më afër ose më pranë njëri-tjetrit; kund. largoj. Afroj dollapët (tryezat, karriget). Afroi librat në tryezë. Afruan shtretërit te muri. Afroj këmbët (duart). Ma afroi kokën (shpinën). Afroj kompjuterin.
2. kal. Shkurtoj kohën, sjell më pranë një ndodhi, një ngjarje a një festë; e sjell një punë pothuajse në mbarim, e shpie kah përfundimit; kund. largoj. Afroi ditën e shkuarjes. Afroj ditën e martesës. Ia afroi shlyerjen e borxhit. Afroj ditën e përurimit të autostradës. Afroj hapjen e punimeve të konferencës.
3. fig., kal. Miqësoj, shoqëroj ose lidh mes vete dy a më shumë veta; i bëj të ngushtë ose të afërt.
4. fig., kal. Zvogëloj ndryshimet ose dallimet mes dy a më shumë gjërave. Afrojmë teorinë me praktikën. Afrojmë kushtet e jetesës së tyre. Asfalti afroi fshatin me qytetin.
5. fig., kal. Bëj për vete dikë; tërheq dikë për t’u shoqëruar a miqësuar, miqësoj; e bëj dikë timin, e bëj dikë më të afërt për një qëllim të caktuar, e fut në rrethin e ngushtë; kund. largoj. Afroj me fjalë e me sjellje të mirë. Puna i afroi më shumë. E afroi me lajka. E afroi në shoqëri të keqe.
6. kal., vet. v. III E bën diçka të duket më afër, zmadhon (për thjerrëzat); kund. largon. Syze (dylbi) që afrojnë. Afroj me xham zmadhues.
7. jokal. Afrohem.. Afroi mbrëmja shpejt. Afroi stuhia. Afroi dita e ditëlindjes. Afroi dielli në të perënduar. Afrojnë nga shprehitë.
♦ I afron *fundin (dikujt).

AFRÚAR (i, e) mb. 1. Që rri afër dikujt, që është vendosur pranë një tjetri, që rri a qëndron afër, i afërt; kund. i larguar. Shtretër të afruar. Tryeza të afruara. Shtëpi të afruara.
2. I afrueshëm. Fëmijë i afruar. Tregohem e afruar. Qëndrim i afruar.
3. I përafërt. Shifra të afruara. Marrëveshje e afruar.

ÁFËR ndajf. 1. Pranë, në largësi të vogël nga dikush a nga diçka; kund. larg. Është afër tij. Rri afër dikujt. Afër e afër shumë pranë, ngjitur me të. Banon aty afër. Janë afër. Rri afër. Bie më afër. Është më afër dera se qilari. (fj. u.).
2. Pas një kohe, pas pak kohe, së shpejti, së afërmi; pak kohë më parë; kund. larg. Tash afër. Është afër dita e dasmës. Sa afër është fillimi i mësimit?
3. Me lidhje gjaku ose me lidhje familjare të ngushta ose farefisnie; kund. larg. Është afër me të. Janë afër me rrënjë e me gjak.
4. Që nuk kanë dallime të dukshme, pa, dallime, që kanë ngjashmëri; kund. larg. Janë afër të dy. Aty afër janë ata.
5. Afërsisht. Aty afër aty përreth. Afër moshës së tij.
6. fig. Për së afërmi, drejtpërsëdrejti; duke i ndenjur pranë, me kujdes dhe me vëmendje të veçantë; kund. larg. I rri afër. E ndihmon nga afër. E ndien nga afër. Mbaj afër dikë. I gjendet përherë afër.
✱Sin.: afras, afrazi, ngjitur, bri, përbri, buzë, rrëzë, përkrah, ngatë.
♦ I gjendem afër (dikujt) jam me të në çaste të vështira dhe e ndihmoj sa herë ka nevojë; marr pjesë shpirtërisht në fatkeqësinë e dikujt; i rri (i qëndroj) afër; i gjendem (i ndodhem) pranë. Është afër *mendsh (diçka). Është më afër *mendsh (diçka). Është afër *mendjes (diçka). Është më afër *mendjes (diçka). E kam afër atje ku është (dikë) iron. nuk dua të kem të bëj më me dikë që është sjellë keq ose që më ka bërë një të keqe, nuk dua ta takoj më kurrë; nuk dua t’ia shoh sytë (dikujt). E mbaj afër (dikë). 1. E kam kujdes, e përkrah dhe e ndihmoj; përpiqem të krijoj marrëdhënie të ngrohta e afri me të; i rri (i qëndroj) pranë (dikujt); kund. i rri (i qëndroj) larg (dikujt). 2. Përpiqem të përfitoj sa më shumë prej përvojës e prej zotësisë së dikujt, e ndjek dhe e vëzhgoj që të mësoj prej tij; i rri (i qëndroj) pranë (dikujt). I rri (i qëndroj) afër (dikujt) shih i rri (i qëndroj) pranë (dikujt).

ÁFËR parafj. 1. Përdoret me një emër në rasën rrjedhore, që shënon vendin, sendin ose njeriun pranë të cilit gjendet dikush a diçka. Afër tyre. Afër detit. Afër portës. Afër kompjuterit.
2. Përdoret me një emër në rasën rrjedhore, që tregon kohën pak çaste para së cilës kryhet një veprim, ndaj. Afër agimit. Afër muzgut. Afër mesnatës. Afër majit. Afër të dyzetave.
✱Sin.: pranë, rreth, ndaj, buzë.

AFËRDÉT,~I m. sh. ~E, ~ET Pjesë toke që shtrihet pranë detit; anë deti, anës detit. Afërdet me gurë. Më pëlqen afërdeti. Rri në afërdet. Afërdeti marr diell çdo agim.

AFËRKUFITÁR,~E mb. Që gjendet afër ose pranë kufirit, që është anës kufirit. Qytet afërkufitar. Doganë afërkufitare. Fshatra afërkufitarë. Patrullë policie afërkufitare.

AFËRLIQENÓR,~E mb. Që është afër ose pranë një liqeni. Fshat afërliqenor. Shëtitorja afërliqenore.

AFËRMÁS ndajf. Afër, pranë. Banojmë afërmas.

ÁFËRMI (së) ndajf. 1. Afër, nga afër, pranë, drejtpërdrejt. E takova së afërmi. Vjen së afërmi. Dua ta shoh së afërmi. I shkova me fjalë së afërmi.
2. Pas do kohe, pas pak kohe, së shpejti; para pak kohe, tani afër. Tash së afërmi. Diplomon së afërmi.

AFËRNDÉNJËS,~E mb., libr. 1. Që rri ose që ndodhet afër, pranë, bri, përbri, i ngjitur me një tjetër; fqinjë, komshi. Shok afërndenjës. Shtëpi afërndenjëse.
2. gjeom. Që kanë kënde ose brinjë të përbashkët. Brinjët afërndenjëse. Këndet afërndenjëse.

AFËRSÍ,~A f. 1. Të qenët në afërsi, të qenët afër, të ndodhurit pranë, të gjendurit aty afër; të qenët në rrethinë; kund. largësi. Afërsi tokësore. Afërsi gjeografike. Afërsi e vendkalimit hekurudhor. Në afërsi afër, pranë. Në afërsi të kryqëzimit.
2. vet. sh. ~, ~TË Tokat a vendet që shtrihen rreth e rrotull një qyteti, një fshati etj., vendet aty përreth, rrethinat. Në afërsitë e qytetit (e fshatit, e kështjellës, e lumit). Në afërsitë e ishullit.
3. Afri_{1, 2}. Afërsi gjinore. Afërsi gjaku. Ka afërsi me dikë të lagjes.
4. fig. Lidhje zemre, lidhje e afërt shpirtërore; qëndrim i përzemërt e i ngrohtë, dashuri. Afërsi shpirtërore. Afërsi zemre. Afërsi mendjeje.
5. Përafërsi. Njehsim me afërsi. Gjej me afërsi. Llogari me afërsi. Ia qëlloi me afërsi.
✱Sin.: afëri, afërmi, afërmëni, përafërsi, rrethinë, farefisni, gjini.

ÁFËRT (i, e) mb. 1. Që ndodhet në largësi të vogël nga dikush a nga diçka tjetër, që është pranë, afër diçkaje; fqinjë; kund. i largët. Fshatra të afërta. Shtëpi (rrugë) të afërta.
2. Që e ndan pak kohë nga një çast i caktuar; që do të vijë pas pak kohe, që do të ndodhë së shpejti ose që ka qenë para pak kohe; kund. i largët. E ardhmja (e kaluara) e afërt. Kujtimet e afërta. Afati i afërt. Mbledhja e afërt. Në ditët e afërta.
3. I afërm. Njeri i afërt. Kushëri i afërt. Familjarë të afërt.
4. Që ka marrëdhënie të ngrohta e të çiltra me dikë, që bën pjesë në rrethin e ngushtë të dikujt, që ka fituar besimin e dikujt, i lidhur ngushtë me dikë. Shok (mik) i afërt. Bashkëpunëtor i afërt. Tregohem i afërt me dikë.
5. Që është i ngjashëm me një tjetër nga tiparet, përmbajtje, forma etj. Mendime (ide, pikëpamje, botëkuptime) të afërta. Qëndrim të afërt. Synime të afërta. Dije të afërta. Fjalë me kuptime të afërta.
6. gjuh. Që ka prejardhje të përbashkët me një tjetër. Gjuhë të afërta. Dukuri të afërta fonetike. Ndikime të afërta gjuhësore.
7. Që afrohet ose që krahasohet nga madhësia ose nga vlera me një tjetër. Shuma të afërta. Dy numra të afërt. Rezultate të afërta. Suksese të afërta.
✱Sin.: i dashur, i përzemërt, dashamirës, i çiltër, fqinjë, familjar, farefis, ilaka.