FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AKRÉP,~I_I m. sh. ~A, ~AT zool. 1. (lat. Euscorpius flavicandis, E. Italicus) Kafshë e vogël helmuese me ngjyrë të zezë, me këmbë nyja-nyja, me dy gëthapë përpara dhe me një thumb të përkulshëm nga pas; sfurkth, përçollak. Akrep i zi. Helmi i akrepit. Vaj akrepi bar që përgatitet me vaj e me helmin e akrepit dhe që përdoret në mjekësinë popullore. Fole akrepash. E hëngri (e pickoi) akrepi. E ka akrepin në xhep është koprrac, nuk i del gjë nga dora. M’u bë akrep m’u bë ferrë, s’e shoh dot me sy.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloj akrepash: Akrepi afrikan (lat. Pandinus imperator) akrep i madh helmues, i gjatë 20 cm, me ngjyrë të zezë të ndritshme, me katër palë këmbë në pjesën e përparme të trupit, me një palë nofulla si pinca të forta, me bisht me gjëndra helmuese, që jeton në pyjet e nxehta e me lagështi të Afrikës dhe që ushqehet me insekte; akrepi mbretëror. Akrepi i detit (lat. Taurulus bubalis, Cottus bubalis, Enophrys bubalis) lloj peshku kockor i detit, i mbuluar me gjemba dhe kreshta, me gjatësi deri 25 cm, me sy të mëdhenj ovalë, me pendë të mëdha e të gjera, me bisht të rrumbullakët, me ngjyrë që ndryshon, zakonisht me shirita ose njolla të errëta gri ose kafe, që ushqehet me molusqe, me gjarpërinj dhe me peshq. Akrepi fshikullor (lat. Uropygi) akrepi kamxhikor i ngjashëm me merimangën, me bisht të shkurtër, me gjashtë këmbë për të ecur, me dy këmbët e para me antena si organe shqisore, që ka një palë sy në pjesën e përparme të kokës dhe nga tre sy në secilën anë të saj. Akrepi i rremë (lat. Pseudoscorpion &: pseudoakrepi) insekti endemik i ngjashëm me akrepin, që ka dy këmbë si pincë, pa bisht, pa sy, me trup të oval, që është përshtatur për të jetuar në gropa, në shpella etj. Akrepi i shtëpisë (lat. Chelifer cancroides) akrep i rrejshëm, i padëmshëm për njerëzit, i gjatë prej 2,5-4,5 mm, me trup si lot e me bark të segmentuar në dymbëdhjetë pjesë. Akrepi tropikal (lat. Centuioides gracilis) akrep nyjor johelmues, me ngjyrë të kuqërremtë a të zezë, me ballë të kuqërremtë, kafe të errët, me këmbë të verdha dhe me bisht të kuqërremtë e të zi, që ushqehet natën me insekte të ndryshme; akrep i errët, akrep blu. Akrepi i ujit (lat. Nepa cinerea, N. Rubra) akrep që jeton në orizore a në ujërat e ëmbla, me trup vezak, me këmbët e përparme sulmuese, që ushqehet me rrënjët e orizit, me insekte dhe me vertebrorë të imtë ujorë dhe që jep një pickim të dhembshëm kur e ngacmon.
✱Sin.: sfurk, sfurkth, cfurkth, cukth, përçollak, grepi, grepç, hagrep, skarrivojë, skrapth, shkrap.
♦ M’u bë akrep (dikush) shih m’u bë ferrë (dikush). Ra nga akrepi në gjarpër (dikush) shih ra nga shiu në breshër (dikush). (Janë) si *gjarpri me akrepin.

ÁNZ/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. zool. (lat. Vespula vulgaris) Arëz. Iu lëshuan anzat. E pickoi anza. Çerdhe anzash. Bukë anzash.
2. zool. (lat. Vespa crabro) Grerëz. Anza e dardhës (kumbullës, mollës, rrushit). Pickim i anzës. Fole e anzave. M’i lëshuan anzat.
3. fig. Njeri i keq, ngucakeq, që ngacmon të tjerët, idhnak; keqbërës. Falë anzë. Është anzë e idhtë ajo.
✱Sin.: anzë, arëz, grerëz, grerë, greth, grejz.

CIMB,~I m. sh. ~A, ~AT 1. Pickim me dorë, cimbidhje.
2. Grep i vogël për të qëndisur. Punoj me cimb.
3. Sqep.
♦ Cimb më cimb shih majë më majë.

CIMBÍDHJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur cimbidh dikë a diçka ose kur cimbidhem.
2. Shpim, sëmbim.
✱Sin.: pickim, shkulje, therje, sëmbim.

CÍMBJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Pickim, thumbim.

CITÍSJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur citis dikë a diçka ose kur citisem, pickim.
✱Sin.: pickatë, cimbidhje, cimbje, ndukje.

FLÁNG/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT 1. Mushkonjë. Fole flangrash.
2. Pickim mushkonje; harrje. Iu skuq lëkura nga flangrat.

KAFSHÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Ngulja e dhëmbëve, copëtim me dhëmbë e diçkaje; ngrënie. Kafshimi (me dhëmbë) i qenit.
2. Pickim, thumbim. Kafshimi i dikujt nga gjarpri (prej bletës).
3. Vendi ku është kafshuar diçka, vendi në trup a në lëkurë ku është kafshuar dikush; shenja që mbetet nga një veprim i tillë. Kafshimi i mollës. Mjekoj kafshimin në këmbë.
✱Sin.: ngrënie, pickim, thumbim.

KAÇANDÚKJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Pickim, ndukje, gudulisje.

MUSHKÓNJ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT zool. Kandërr e vogël, me trup të hollë, me një palë krahë, me këmbë të gjata dhe me një thumb në turi, që rri zakonisht pranë pellgjeve e në vende moçalore dhe që të pickon, thith gjakun e mund të përhapë sëmundje të ndryshme. Mushkonja e zakonshme. Mushkonja e malaries anofele. Pickim mushkonje. Thumbimi i mushkonjave. Larva mushkonjash. Fole mushkonjash. Të grinin mushkonjat. S’trembet ujku nga mushkonjat. (fj. u.).

NDÚKJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur nduk ose kur ndukem. Ndukja e pulës. Ndukja e flokëve (e mjekrës).
✱Sin.: pickim, rrjepje, shkulje, kafshim, çepkatje, çupitje.

PÍCJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur ha pak, kur ha thërrime a një pjesë shumë të vogël të një gatese.
2. Pickim. I dha një pickatë në krah.

PLESHTÓR,~E mb. 1. Që ka të bëjë me pleshtin, i pleshtit. Kërcim (pickim) pleshtor.
2. Që ka pleshta, që është i mbushur me pleshta. Qen (majmun) pleshtor. Mace pleshtore.

QÚKJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Çukitje. Qukje e shpendëve.
2. Shpim me gjilpërë, me gjemb a me diçka tjetër që ka majë të hollë; thumbim, pickim. Qukja e thoit me gjilpërë. Qukja nga bleta.
✱Sin.: çukitje, thumbim, pickim.

SFÓKJ/E,~A f. Veprimi kur sfok; ndukje. I kishte shumë zët sfokjet. Nuk lejonte t’i bënin sfokje foshnjës.
✱Sin.: pickim, rrjepje, shkulje, kafshim, çepkatje, çupitje.

THUMBÍM,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur thumboj diçka me thumb ose me gjemb ose thumbohem. Thumbimi i grerave. Organi i thumbimit.
2. Dhembja a djegia që ndiejmë kur na thumbon një kandërr. Thumbim i hidhur.
✱Sin.: pickim, qukje, kafshim, shpim, gjembim, ngjokje, shqetësim, cytje, ngucje, therje, shpotitje, gjuajtje, cëritje, ngallitje.

XIXÁR,~I m. sh. ~Ë, ~ËT krahin. Mashkulli i bletës. Pickim xixari.

ÇMORRÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi kur çmorrit dikë a diçka ose kur çmorritem; morritje. Çmorritja e rrobave. Kurse për çmorritjen as që mund të bëhej fjalë. Përfshihet edhe dezinfektimi dhe çmorritja.
✱Sin.: morritje, pastrim, kruajtje, gudulisje, pickim.

ÇUKÍTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur çukit diçka ose kur çukitem. Çukitja e shpendëve. Qukapiku ndali çukitjen. Çukitja me sqep i çau një venë.
2. Tingulli që del kur çukit një shpend. Dëgjohej çukitja e qukapikut. Dëgjoi çukitjen e dy zogjve.
3. Tingulli kur përplaset një send me një tjetër. Çukitja e vezëve të kuqe në Pashkë. Nën çukitjen e gotave me verë. Çukitjet faqet e murit të qelisë.
4. Gërvishtje a plagë e lehtë. Çukitjet e trupit. Çukitjet në buzë.
✱Sin.: qukje, çokatje, çukatje, çjerrje, gërvishtje, plagosje, pickim, thërrmim, thumbim, ndukje, çukamë.