FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

CAPÍTUR (i, e) mb. 1. Që është capitur, i çapitur. Parcelë e capitur.

DASÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT Pjesë e vogël që ndahet nga një e tërë a nga një copë më e madhe. Hëngri dy dasikë. Pi dy dasikë verë. Dasiku i ujit pjesa e ujit që shkëputet nga vija e përdoret për të ujitur një copë tokë.
✱Sin.: parcelë, pjesë, copë, ngastër, racion.

FERRÓSUR (i, e) mb. I ferruar. Parcelë e ferrosur.

FIKNÁJ/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Parcelë me fiq; fikore. Hyri në fiknajë.

LICIT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Marr pjesë në një ankand duke bërë ofertë çmimi; ofroj një shumë në kuadër të një procedure konkurruese publike. Kompania licitoi për ndërtimin e urës së re.
2. Nxjerr në ankand publik për shitje ose për blerje, zhvilloj një procedurë ankandi sipas rregullave të paracaktuara. Shteti licitoi një parcelë toke pranë bregdetit.

NGÁST/ËR,~RA f. sh. ~RA, ~RAT 1. Copë toke për mbjellje. Ngastër e madhe (e vogël). Ngastër shtëpiake. U grindën për një ngastër toke. Kullimi i ngastrave. Mbjellja e ngastrave. Ngastër eksperimentale (bujq.) copë toke e posaçme e veçuar, në të cilën kryhen eksperimente bujqësore në përputhje me kërkesa të caktuara.
2. Një pjesë e prerë nga një lakror a një byrek, copë. Një ngastër lakror. Hëngri vetëm një ngastër.
3. krahin. Lakror me miell misri dhe me barishte. Na serviri ngastër për drekë.
4. arb. Lagje.
✱Sin.: parcelë, pendore, plloçë, lacë, kind, lakror, dasik, rranicë, copë.

PARCÉL/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bujq. Ngastër e një toke bujqësore. Parcelat e misrit (e grurit, e pambukut). Parcelë eksperimentale.

PATRINÚAR (i, e) mb. Që nuk është i trinuar, i palesuar; kund. i trinuar. Tokë (arë, parcelë) e patrinuar.

PAVADÍTUR (i, e) mb. 1. Që nuk është i vaditur, që nuk është ujitur; kund. i vaditur. Arë (fushë, parcelë, bllok drufrutor) i pavaditur.
2. fig. I pamësuar; i pastërvitur, i pakultivuar. Mendje e pavaditur.

PEMËTÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Veprimi kur pemëtoj a pemëtohet një parcelë, një kodër etj. Muaji i pemëtimeve.

PEMËT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Mbjell me pemë një parcelë, një kodër etj. Po pemëtojnë kodrat e shpatet e maleve të shpyllëzuara.

PÉND/Ë,~A_II f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Një çift qe, buaj etj. si kafshë pune. Një (dy) pendë qe (buaj, kuaj). Nget pendën.
2. Sipërfaqe toke sa mund të lërohet me një çift qe brenda një dite. Kishte një pendë tokë. I mbeti edhe një pendë për të lëruar.
✱Sin.: pendore, ngastër, parcelë.
♦ Janë bërë pendë nuk ndahen nga njëri-tjetri, mbajnë shoku-shokun, shkojnë shumë mirë, nuk i ndan asgjë; kanë interesa të njëjtë; janë mjaltë e gjalpë (e tëlyen); i mbajnë anën e lëmshit (njëri-tjetrit) iron.; janë dy trupa e një shpirt. Bën dy pendë me tre qe (dikush) iron. ia hyn një pune që nuk bëhet, mendon se mund ta ndreqë diçka që nuk ndreqet; e gënjen (e rren) mendja. Si një pendë qe bashkë, të pandarë; dorë për dorë_I; një trup i vetëm.

PJERGULLÚAR (i, e) mb. 1. Që është mbjellë me pjergulla. Parcelë e pjergulluar.
2. Që ka pjergulla të hedhura. Lisa të pjergulluar. Gardh i pjergulluar.

PJÉS/Ë,~A f. sh. ~Ë, ~ËT 1. Copë, ndarje a njësi që hyn në një të tërë ose që mund të veçohet prej saj; një nga copat a njësitë, në të cilat ndahet diçka; vendi që zë kjo copë a njësi në të tërën. Pjesë e madhe (e vogël). Pjesa e sipërme (e poshtme, anësore, qendrore) e diçkaje. Pjesa e parë (e dytë) e lojës. Pjesa e parë (e dytë, e fundit) e ditës. Pjesa e poshtme (e sipërme) e lumit. Pjesa veriore (lindore) e vendit. Pjesa e punuar e arës. Pjesët përbërëse të fizikës (të biologjisë). Pjesa dhe e tëra. E ndau në pjesë. Pjesët e fjalisë (gjuh.) gjymtyrët e fjalisë. Pjesët e ligjëratës (gjuh.) klasat kryesore, në të cilat ndahen fjalët e një gjuhe, sipas kuptimit të përgjithshëm leksikor, veçorive morfologjike e fjalëformuese dhe funksioneve sintaksore (p.sh. emri, mbiemri, përemri, folja, ndajfolja, parafjala etj.).
2. Send a element që hyn në përbërjen e një organizmi, mekanizmi etj. dhe kryen një punë të caktuar brenda së tërës; gjymtyrë. Pjesët përbërëse. Pjesët e trupit. Pjesët e makinës (e motorit). Pjesët e xhokës (e xhubletës). Pjesë e figurës (gjeom.). Pjesët e numrit (e shumës) (mat.). Pjesë ndërrimi (tek.). Përbëhet nga shumë pjesë. Mbërtheu pjesët. E zbërtheu në pjesë. I zëvendësoi një pjesë.
3. Sasi e diçkaje që hyn në lidhje të caktuar me një sasi të diçkaje tjetër për të formuar një të tërë. Pjesa e ujit në bimët (në trupin e njeriut, në gjak). Pjesa e fortë (e butë) e një lënde. Pjesa drusore e bimës. Pjesa kërcore e veshit.
4. Ndarje a grup që është më pak se e tëra, sasi jo e plotë e diçkaje; jo të gjithë frymorët, sendet etj., disa, një sasi (zakonisht me numërorin një). Pjesa më e madhe (dërrmuese) e zgjedhësve shumica. Një pjesë e mirë e tyre. Një pjesë e punëtorëve (e nxënësve). Bëri një pjesë të punës. Një pjesë e shokëve nuk e dinte. Një pjesë mendon ndryshe.
5. Diçka nga një e tërë, që i përket dikujt a është caktuar për dikë; ajo që i bie dikujt kur ndahet një trashëgim a diçka tjetër. Pjesa jonë. Kërkoi (donte, mori) pjesën e vet. I bëj pjesë dikujt. Ia ruajtën pjesën. Më bie në pjesë. I hyri në pjesë dikujt ia mori diçka pa të drejtë. E lanë pa pjesë. Ka edhe ai pjesë në këtë punë (në këtë faj).
6. Detyrë, punë, veprim etj. që duhet të kryejë a kryen dikush.
7. Anë e hapësirës; krahinë e një vendi; vend. Në çdo pjesë të rruzullit tokësor (të botës). Nga të gjitha pjesët e vendit.
8. Ndarje në një vepër letrare, shkencore etj., ku shtjellohet a trajtohet një çështje e caktuar a një anë e veçantë e saj; copë e vogël e një libri a e një shkrimi, që shkëputet prej tij e qëndron më vete. Roman (poemë, studime) me pesë pjesë. Pjesë të nxjerra nga libri. Përmbledhje me pjesë të ndryshme.
9. Vepër dramatike. Pjesë satirike. Vunë në skenë një pjesë të re.
10. Roli që luan në skenë një aktor. Mësoi pjesën e vet. Luan pjesën kryesore.
11. muz. Vepër jo e madhe muzikore; një copë nga kjo vepër muzikore; melodia e kësaj vepre a cope. Pjesë të lehta (të zgjedhura). Pjesë për violinë dhe orkestër. I ra një pjese të njohur.
12. Periudhë nga jeta a veprimtaria e dikujt; diçka që është e lidhur ngushtë me jetën ose me veprimtarinë e dikujt. Pjesë nga jeta e shkrimtarit. Pjesë nga puna e tij si diplomat. Pjesë e pandarë e zhvillimit të vendit.
13. bised. Palë, anë. Pjesa shqiptare. Është i pjesës sonë.
✱Sin.: përbërës, gjymtyrë, hise, talë, short, fragment, copë, anë, vend, palë, ngastër, parcelë, danik, anësi, ndarje, njësi, çikë, dorë, send, element, thelë, herë, mis, sasi, tahin, detyrë, punë, krahinë, syth, dramë, rol, vepër, periudhë, seri.
♦ Bëj pjesë hyj, futem diku; jam anëtar a pjesëtar i diçkaje. Më ra në pjesë (diçka) më erdhi një e keqe e papritur, më ra një fatkeqësi, mua më zuri e keqja. I hyri në pjesë (dikujt) ia mori diçka pa të drejtë; i hëngri bukën. E luan pjesën (dikush) libr. vepron me shkathtësi e me zgjuarsi sipas gjendjes, di t’u përshtatet rrethanave të çastit, bën ashtu si e do puna a situata. Marr pjesë (diku) hyj diku, bashkohem me të tjerë në një punë a në një veprimtari. Pjesa e luanit libr. pjesa më e madhe dhe më e mirë e diçkaje, që e merr më i forti për vete pa përfillur të tjerët.

PLEHHÉDHËS,~E mb. Që hedh plehun në një arë, në një parcelë etj.; plehshpërndarës. Makinë plehhedhëse.

PORSAUJÍTUR (i, e) mb. Që porsa është ujitur; që është ujitur pak kohë më parë. Parcelë (arë, fushë) e porsaujitur.
✱Sin.: i posaujitur, i sapoujitur, i porsavaditur, i posavaditur, i sapovaditur.

POSAUJÍTUR (i, e) mb. I sapoujitur, i porsaujitur. Parcelë (arë, fushë) e posaujitur.

POSTÁT,~I m. sh. ~E, ~ET Rrip toke që ndodhet midis dy vijash; ngastër toke që mund ta punojë bujku në një hov; lehe. Postat me patate (me lule). Korri një postat misër.
✱Sin.: lehe, vllajë, parcelë.

PËRHÉRRUR (i, e) mb. 1. Që është përherrur a që është tëharrur (për bimët). Parcelë (arë) e përherrur.
2. fig. Që janë rralluar, që janë bërë më të paktë në numër nga lufta, nga lëvizja jashtë vendit, nga një epidemi a një pandemi etj. Burra të përherrur.
3. I boshatisur, i zbrazur. Shtëpi e përherrur.

PËRNGÚL vep., ~A, ~UR përf., kal. 1. Ngul me forcë diçka në tokë. Përnguli piketa e rrugës së re. Përngul hunjtë e gardhit.
2. Shkul një fidan nga fidanishtja dhe e mbjell në një parcelë a vend tjetër. Përngulën ullinj (portokalle, limona, ftonj).
3. E bëj dikë të ngulet me banim në një vend tjetër; e shpërngul. I përngulën në Stamboll (në ishujt e pabanueshëm).