FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADRESÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET libr. Ajo që dërgon a drejton dërgesën postare (një letër, një pako etj.). Adresuesja nuk isha unë. Adresuesja ishte e panjohur. M’u paraqit adresuesja.
✱Sin.: dërguese, adresante.

AKTSHKURORËZÍM,~I m. sh. ~E, ~ET drejt. 1. Zgjidhja e një martese.
2. Shkresë ligjore që shpall shkurorëzimin ndërmjet dy bashkëshortëve nga një gjykatë ose nga një institucion tjetër përkatës; akt shkurorëzimi, certifikatë shkurorëzimi. Aktshkurorëzimi nga gjykata kompetente. Paraqit aktshkurorëzimin në zyrën e gjendjes civile. Aktshkurorëzim i regjistrua zyrtarisht. Kopja e aktshkurorëzimit.

ALKOOLIZÚAR (i, e) mb. 1. Që ka përmbajtje të lartë alkooli.
2. Që ka pirë me tepri alkool, saqë ka arritur në një gjendje të sëmurë; që është i varur nga alkooli. Ai është i alkoolizuar prej vitesh. U paraqit para publikut i alkoolizuar.

AMENDAMÉNT,~I m. sh. ~E, ~ET drejt. Shtojcë që përmban një ndryshim të një ligji ose të një projektligji, të një vendimi etj., me qëllim që të plotësohet a të përmirësohet; parashtrim ndryshimesh. Paraqit një amendament. Pranoj (kundërshtoj) amendamentet. Amendament kushtetues. Amendamentet e ligjit (e programit). Amendamenti i parë kaloi pa diskutim. U miratua ndryshimi në amendamentin kushtetues.

ANGLÉZ,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Banor vendës i Anglisë ose ai që e ka prejardhjen nga Anglia. Anglez autokton. Anglez i jugut. Na vizituan anglezët. Bëhet anglez shtiret, se është i padijshëm, se nuk po kupton. Mos u paraqit anglez!
2. Shtetas i Britanisë së Madhe.

ANKÉS/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT drejt. 1. Shkresë ose fjalë, që i drejtohen një organi zyrtar etj. për të shprehur kundërshtimin për një veprim të padrejtë e të paligjshëm të një njeriu a të një institucioni. Ankesë e drejtë (e padrejtë). Ankesë me shkrim (me gojë). Zyra e ankesave. Libri i ankesave. Bëj (paraqit) një ankesë. Zgjidh ankesat.
2. Ankim. Ankesat e të sëmurëve. Shqyrtimi i ankesës. Shkruaj (paraqit) ankesë.

►ANK/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Shpreh dhembjen me fjalë e psherëtima për një sëmundje a një të keqe. Ankohet nga barku. Ankohet për skamjen. Është mësuar të ankohet.
2. Shpreh pakënaqësi a zemërim për diçka që nuk më pëlqen ose që e shoh të padrejtë; qahem. Ankohet kot (me vend). I ankohem shokut. S’ka përse të ankohet. Nuk di të ankohet. Ankohet për trajtimin jopërkatës. U ankova për zhurmat në ndërtesë.
3. Paraqit një ankesë, bëj një ankesë me shkrim a me gojë. U ankua më lart. Ankohet pa frikë (pa të drejtë). Shkoi të ankohej.

ANONIMÍSHT ndajf. Në mënyrë anonime; pa emër, fshehtas. U paraqit anonimisht.

ANTIFETÁR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET Ajo që është kundër çdo feje dhe kundër praktikave fetare; që është armike e fesë, që e nuk e pranon ose që e lufton fenë; kundërshtuese e çdo feje; kund. fetare. Antifetare e bindur. U paraqit si antifetare. Diskutuan edhe disa antifetare.

ANTIORTODÓKS,~I m. sh. ~Ë, ~ËT fet. Ai që është kundër ortodoksëve dhe kundër ortodoksisë, kundërshtar i ortodoksëve dhe i ortodoksizmit; ai që urren a që lufton ortodoksët dhe ortodoksinë. Antiortodoks militant. Ishte antiortodoks. U paraqit si antiortodoks.

APROVÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Miratim. Aprovimi i planit (i vendimit). Kërkoj aprovimin. Jap (marr, shpreh) aprovimin. Gjen aprovim. Paraqit për aprovim. Kërkoj aprovimin e dikujt.

ARGUMENT/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. Paraqit argumente për një çështje, vërtetoj me argumente diçka, sjell dëshmi ose prova. Argumentoj një tezë. Argumentoj teorikisht. Argumentoj me fakte. Argumentoj në mënyrë bindëse.
✱Sin.: dëshmoj, faktoj, vërtetoj, provoj, arsyetoj, sqaroj.

ARRATÍSËS/E,~JA f. sh. ~E, ~ET E arratisura. Në gjurmë të arratisëses. Arratisësja u paraqit në polici.

►ARSYET/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Parashtroj arsyet për të përligjur një veprim timin, paraqit shkaqet që më kanë shtyrë në një veprim, shpjegohem; mbroj një qëndrim, një vendim, një veprim duke përdorur logjikën dhe argumentet e mbështetura në fakte. Arsyetohem me dëshmi. Arsyetohem gojarisht (me shkrim). U arsyetua logjikshëm.
2. pës. e ARSYETÓJ.
✱Sin.: mendohem, shpjegohem, sqarohem, mbrohem, justifikohem.

ARSYET/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. jokal. Përdor arsyen, vë në lëvizje arsyen për të gjetur shkaqet dhe për të zbuluar thelbin e dukurive, për të zgjidhur diçka ose për të nxjerrë një përfundim; jap arsye ose argumente për të mbështetur një mendim, një pikëpamje, një vendim ose një veprim. Qenie që arsyeton. Njeri që arsyeton drejt.
2. jokal. I parashtroj mendimet në mënyrë logjike e të lidhura mirë, gjykoj me arsye e në mënyrë të drejtë; paraqit fakte e argumente të mbështetura në analiza logjike dhe të faktuara. Arsyetoj veprimet e tyre. Arsyeton drejt. Arsyeton si i madh. Arsyetonin mençur me fakte.
3. kal. Parashtroj arsyet për të përligjur veprimet e dikujt, paraqit shkaqet për të shpjeguar ose për të provuar diçka; përligj. Arsyetoi mungesat (vonesat). Arsyetoj një masë. Arsyetuam projektin e ri.
✱Sin.: logjikoj, mendoj, gjykoj, argumentoj, faktoj, dokumentoj, mbështes, shpjegoj, sqaroj, justifikoj, racionalizoj.

ASDIKÚSH pacak. Askush, kurrkush, asnjeri. Asdikush s’u paraqit. Nuk u ftuan asdikush.

AUTOREFERÁT,~I m. sh. ~E, ~ET libr. Përmbledhje ose raport i shkurtër me shkrim i bërë nga vetë autori i një libri, i një punimi, i një studimi, i një artikulli a i një projekti, të dorëzuar në institucionet shkencore ose akademike me qëllim marrjen e titullit, të gradës shkencore etj.; paraqitje e punës ose e veprës vetjake shkencore (disertacion, projekt hulumtimi etj.) për lexuesit, anëtarët e një komisioni ose për publikun e gjerë Autoreferat përmbledhës dhe i qartë. Autoreferat disertacioni. Paraqit autoreferatin.

BANALIZ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Ia humbas vlerën diçkaje, duke e përsëritur jashtë mase, e bëj banal. - Të mos e banalizojmë çështjen. Nuk synon të banalizojë asgjë.
2. I heq idealet a synimet e larta, e paraqit si diçka të ulët, e ul. Banalizoi një teori (një ide). Ka banalizuar shenjtërinë e botimit. Poezia lë shijen, të cilën komenti mund ta banalizojë. Këtë shembull e ka banalizuar duke e thjeshtuar.

BARDHEZÍ ndajf. 1. Bardhë e zi, pa ngjyra të tjera. Televizioni dikur transmetonte vetëm bardhezi.
2. fig. Ose vetëm mirë, ose vetëm keq; ose të drejtë, ose të gabuar; në mënyrë të thjeshtuar e të skajshme. E shtroi pyetjen bardhezi. E paraqit gjendjen bardhezi. Jeta njerëzore do të ishte bardhezi. Historia nuk mund të rrëfehet bardhezi. Nuk duhet vështruar gjendja aq bardhezi.

BARITÓR,~E mb. 1. Që ka tiparet e jetës dhe të punës së barinjve; që e ka blegtorinë si kryesore, që mbështetet në blegtorinë. Jetë baritore. Fise baritore. Ekonomi tradicionale baritore. Mjedisi baritor. Bota baritore. Me origjinë baritore. Venbanime baritore. Kam një qen baritor.
2. art. Që i këndon jetës së barinjve, që pasqyron jetën e barinjve; që e paraqit të zbukuruar jetën e barinjve në gji të natyrës. Poezi (këngë) baritore. Melodi baritore. Peizazh baritor. Baladë e vjetër baritore. Poetë baritorë.
3. fet. Që ka të bëjë me veprimtarinë fetare të priftit, të peshkopit, përgjithësisht të bariut të fesë; që i përket veprimtarisë fetare të klerikëve si udhëheqës shpirtërorë të besimtarëve. Qeverisja baritore e një dioqeze. Kujdesi (shërbimi) baritor i kishës. Komuniteti baritor. Shoqëri baritore. Veprimtari baritore. Shërbesa baritore. Zyrë baritore. Letër baritore letër qarkore që u lëshon një një peshkop i priftërinjve të dioqezës, ku jepen udhëzime, sqarime e këshilla në lidhje me veprimtarinë dhe mbarëvajtjen e punëve të fesë dhe të kishës. Vizitë baritore vizita e peshkopit në dioqezën e vet për të parë gjendjen e kishës, për të pritur e për të dëgjuar popullin besimtar etj.
4. si em. m. Sipas kuptimi 1 të mbiemrit. Baritorët shqiptarë. Bukmirët ishin baritorë gjysmënomadë. Disa prej fiseve ishin baritorë të vjetër.