FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AUTOLÁRJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Larje automatike e automjeteve përmes një sistemi të pajisjeve dhe të makinave të automatizuara, që kryejnë larjen pa nevojën e drejtpërdrejtë të dikujt; qendër larjeje me vetëshërbim për makina, kamionë, autobusë etj. Autolarje moderne. Autolarje pa prekje. Autolarje me vetëshërbim. Autolarje e thjeshtë. Autolarje e paplotë. Punon si teknik në autolarje.
2. Pajisje automatike që lan automjetet në mënyrë të programuar. Autolarje automatike. Autolarje me presion të lartë.

BRERÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. astr. Unazë drite e paplotë dhe e përkohshme, me Diellin apo me Hënën në qendër, që krijohet nga përthyerja e rastësishme e dritës prej kristaleve të akullta në retë e larta; rreth i shkëlqyer që shihet përqark një sendi të ndritshëm. Brerore drite. Brerorja e Hënës. Brerorja e Diellit. Ndrit si brerore. Brerore e lëbyrtë qiellore.
2. fet. Kurorë e ndritshme e pikturuar mbi kokat e shenjtorëve, për të treguar shenjtërinë e tyre. Brerore e artë. Brerorja e shenjtërisë.
✱Sin.: aureolë, kurorë, lëmë.

CUNGÚAR (i, e) mb. 1. Që është cunguar; që ka mbetur vetëm cung. Dru i cunguar. Trup i cunguar.
2. I gjymtë (për gjymtyrët). Krah i cunguar.
3. edhe fig. Që është shkurtuar a është zvogëluar dhe ka mbetur i mangët; i gjymtuar. Artikull i cunguar. Program i cunguar. Kërkesa të cunguara. Të drejta të cunguara. Fjalë e cunguar. Në mënyrë të cunguar.
✱Sin.: i prerë, i trunguar, i trupuar, i trupëzuar, i gjymtuar, i sakatuar, i gjymtë, i gjymtuar, i sakatuar, i paplotë, i mangët.

DISONÁNT,~E mb. 1. muz. Që ka mungesë harmonie, që nuk bashkëtingëllon; shtingëllues. Tinguj disonantë. Formë disonante e të kënduarit.
2. let. E paplotë. Rimë disonante.
3. libr. Që nuk shkojnë a nuk përputhen me njëra-tjetrën. Ngjyra disonante. Qëndrime disonante.

FRAGMENTÁR,~E mb., libr. 1. Që është ruajtur i paplotë, që i kanë mbetur vetëm pjesë të veçanta. Vepër fragmentare.
2. Që nuk përbën diçka tërësore me pjesë të lidhura në mënyrë organike, që është në trajtë fragmentesh. Roman fragmentar. Paraqitje fragmentare.

KONVALESHÉNC/Ë,~A f. mjek. 1. Periudhë e rimarrjes së shëndetit nga koha kur i sëmuri ka dalë nga spitali deri në përmirësim a në rehabilitim të plotë.
2. Mënyra si bëhet ky rehabilitim, duke pushuar disa ditë në shtëpi ose në një vend të zgjedhur klimaterik etj.
3. Koha e pushimit dhe vendi ku pushon dikush për rehabilitim. Konvaleshencë e plotë (e paplotë). Konvaleshenca e Durrësit. Jam në konvaleshencë.
✱Sin.: rehabilitim, pushim.

LÁCA-LÁCA mb. Që është bërë në mënyrë të ngutshme e pa vëmendje, duke qenë i paplotë ose i pasaktë. Punët laca-laca më mirë të mos kryhen fare.

LÁCA-LÁCA ndajf. Në mënyrë të paplotë, në mënyrë të mangët, në një mënyrë që është bërë me nxitim, pa kujdes e të pamenduar; gjolle-gjolle. Ka mbirë ara laca-laca.

MÁS/Ë,~A_I f. sh. ~A, ~AT 1. Njësi matjeje (e gjatësisë, e peshës, e vëllimit etj.); diçka që përdoret si mjet për të matur gjatësinë, vëllimin, peshën etj.; enë (gotë, tenxhere etj.), vëllimi i së cilës njihet dhe shërben si njësi matjeje për diçka zakonisht të lëngshme, si pluhur a kokrra-kokrra; sasia e lëndës që nxë një enë e tillë. Masë e madhe (e vogël). Masë drithi (mielli). Masë vaji (rakie, vere). Masë njëlitërshe. Masë gjatësie. Sistemi metrik i masave. Zyra e kontrollit të peshave dhe të masave. Mori një masë sheqer.
2. Vlera e një madhësie, e shprehur në njësi matëse; përmasat e diçkaje (gjatësia, gjerësia etj.), që duhen për të bërë një veshje, një pajisje etj. Masa e trupit. Masa e këmbës (e këpucës). Masa e enës. I mori masën. Janë prerë me një masë.
3. edhe fig. Madhësia a sasia e diçkaje; madhësi a vlerë që merret për krahasim. Në të njëjtën (në po atë) masë. Në masë të barabartë. Nuk duhen matur me të njëjtën masë.
4. fig. Kufi, cak; shkallë. Tej (jashtë) mase tepër, jashtë çdo kufiri. Ndjenja e masës njohja e një caku që nuk duhet kaluar në veprime, në qëndrimet ndaj të tjerëve etj. E kaloi masën e teproi. Në një masë të madhe. Deri në atë masë sa... Deri në një farë mase. Në masën e duhur. E di masën. Nuk ka masë. U gëzova pa masë u gëzova shumë. Buza me gaz, shëndeti pa masë. (fj. u.).
5. let. Numri dhe mënyra e radhitjes së rrokjeve të theksuara e të patheksuara në llojet e ndryshme të vargjeve. Masa e vargut. Masat e një vjershe.
6. muz. Ndarja e një pjese muzikore në disa pjesë të barabarta, për të formuar ritmin; fragmenti më i shkurtër muzikor i kufizuar me dy vija vertikale, takt_II. Masë muzikore. Masë e lirë (e thjeshtë, e përbërë, e përzier, e çrregullt). Masë teke (çifte). Masë simetrike (josimetrike). Masë e plotësuar (e paplotësuar). Masë e paplotësuar krijim metrik i veçantë që fillon me një masë të paplotë metrikisht, të cilën e kompenson me krijimin metrik të masës së fundit. Masë e përbërë masë që bazohet në bashkimin e disa masave të thjeshta. Masë e përzierë masë që bazohet në bashkimin e masave 2 dhe 3 përpjesëtuese (p.sh. 5/8, 7/8, 9/8, 12/8). Masë katërpjesëtuese masë e ndashme në katër gjymtyrë kryesore (p.sh., 4/2, 4/4, 4/8, 4/16), në të cilën koha e parë është fortë, koha e dytë është e butë, koha e tretë është gjysmë e fortë dhe koha e katërt është e butë. Masë tripjesëtuese masë e ndashme në tri gjymtyrë kryesore (p.sh., 3/2, ¾, 3/8, 3/16).
✱Sin.: përmasë, madhësi, sasi, shkallë, nivel, kufi, cak, karar, takt, matës.
♦ E kaloi (e kapërceu) masën (dikush) e teproi, e kapërceu cakun e lejueshëm a të pranueshëm; e kaloi (e kapërceu) kufirin; ia nxori bishtin (diçkaje). E ka *ndjenjën e masës (dikush) libr. Nuk i vë masë gojës (dikush) nuk përmbahet, flet të lara e të palara, flet shumë e pa përgjegjësi; nuk i vë fre gojës.

MBÁJTJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET Veprimi ose gjendja kur mbaj dikë a diçka ose kur mbahem nga dikush a diçka. Mbajtja e anijeve nëpër porte. Mbajtja e makinave (e biçikletave, e armëve). Mbajtja e frymës gjatë zhytjes në ujë. Mbajtja e lidhjeve me të afërmit jashtë shtetit. Mbajtja e mbledhjes (e konferencës, e kongresit). Mbajtja e llogarisë (e procesverbalit). Mbajtja e ligjëratave (e leksioneve). Mbajtja e çmimeve në nivel normal. Mbajtja e pushtetit me çdo kusht. Mbajtje (nga pagesa) për garanci (bank.) përqindje parash që një punëdhënës ose një individ mban si garanci për punën e paplotë ose të pasaktë të kryer nga i punësuari.

MUNGESÓR,~E mb. 1. Që mungon, i munguar. Leximi mungesor i librave. Një spektakël mungesor.
2. gjuh. Që nuk i ka të gjitha elementet a njësitë (për fjalinë) ose trajtat (për lakimin a për zgjedhimin), i paplotë. Lakim mungesor i emrave. Fjali mungesore fjali e paplotë.

OPÁK,~E mb., 1. fiz. Që nuk e lë dritën të kalojë nëpër të; i patejdukshëm; kund. i tejdukshëm, transparent. Lëndë (cipë) opake. Sfond opak. Atmosfera është opake. Materialet që nuk transmetojnë dritë quhen materiale opake. Uji u bë opak pas shirave.
2. fig. Që nuk kuptohet lehtë, i paqartë, i mbyllur në kuptim. Teksti i tij poetik është opak, plot simbole që kërkojnë interpretim. Mendimi opak i asaj kohe dhe i atyre njerëzve. Ekzistenca jonë do të ishte e paplotë dhe opake.

PAMJAFTÚESH/ËM (i), ~ME (e) mb. 1. Që nuk mjafton për të përmbushur nevojat ose kërkesat e duhura, që nuk del a nuk arrin; i mangët, i paktë; kund. i mjaftueshëm. Sasi e pamjaftueshme. Mjete të pamjaftueshme. Kohë e pamjaftueshme. Është e pamjaftueshme që...
2. Që nuk është në shkallën e duhur, i pakënaqshëm; kund. i mjaftueshëm. Njohuri të pamjaftueshme. Punë (përgatitje) e pamjaftueshme. Kujdes i pamjaftueshëm.
✱Sin.: i pamjaftë, i paktë, i mangët, i papërsosur, paplotë, i varfër, i pakënaqshëm, i dobët, kreshmor.

PAPLÓTË (i, e) mb. Që i mungon diçka, që nuk është i plotë; i mangët; i cunguar; kund. i plotë. Listë e paplotë. Numër i paplotë (mat.) numër që ka edhe pjesë të dhjeta, të qindta etj. Fjali e paplotë (gjuh.) fjali, së cilës i mungon njëra nga gjymtyrët kryesore ose së cilës i mungojnë të dyja gjymtyrët.
✱Sin.: i mangët, i cungët, i cunguar, i paplotësuar, mungesor.

PAPLOTËSÍ,~A f., libr. Të qenët i paplotë, paplotshmëri; kund. plotësi. Paplotësi e përsëritur.

PAPLOTËSÚAR (i, e) mb. 1. Që nuk është plotësuar tërësisht, i paplotë; kund. i plotësuar. Vend i paplotësuar. Shumë e paplotësuar.
2. Që nuk është mbushur me shkrim, i bardhë; kund. i plotësuar. Formular i paplotësuar. Skedë (kartelë) e paplotësuar.
3. Që nuk është zbatuar a kryer plotësisht; që nuk është çuar deri në fund, i pakryer; kund. i plotësuar. Detyrë e paplotësuar. Porosi e paplotësuar.
4. Që nuk është përmbushur; kund. i plotësuar, i përmbushur. Dëshirë e paplotësuar. Nevoja të paplotësuara.
✱Sin.: i paplotë, i bardhë, i pashkruar, i pakryer, i papërfunduar, i pambaruar, i pambushur, i pambyllur, i papërmbushur, i pazbatuar, i pajetësuar.

PJÉSSH/ËM (i), ~ME (e) mb. 1. Që ka të bëjë vetëm me një pjesë a me një anë të diçkaje, jo i plotë; që përbën një pjesë të një të tëre; që bëhet vetëm në një pjesë të diçkaje, i kufizuar. Tregues të pjesshëm. Rregullim (përpunim) i pjesshëm. Ndryshime të pjesshme. Zgjidhje e pjesshme. Frenim i pjesshëm (psikol.) Prova të pjesshme. Përvojë e pjesshme. Kërkesa (nevoja) të pjesshme.
2. Që ka të bëjë me një njeri, me një kolektiv dhe jo me të gjithë njerëzit a me gjithë shoqërinë, që nuk është karakteristik për të gjithë a për gjithçka, i veçantë, jo i përgjithshëm. Zëvendësime të pjesshme. Interesa të pjesshme.
✱Sin.: pjesor, lokal, i paplotë, i kufizuar, i veçantë.

PSEUDOFORMÍM,~I m. Formim i paplotë, formim i gënjeshtërt ose i rremë.

PËRDJÉGI/E,~A f. 1. Veprimi kur përdjeg ose kur përdigjet diçka.
2. Gjendja kur përdjeg ose kur përdigjem.
3. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa procese nga fusha e mekanikës: Përdjegie e brendshme. Përdjegie e ngadalshme. Përdjegie e njëtrajtshme. Përdjegie e paplotë. Përdjegie e pjesshme. Përdjegie e plotë. Përdjegie e përshpejtuar. Përdjegie normale. Përdjegie pa tym.

PËRGJYSMÚAR (i, e) mb. 1. Që është harxhuar përgjysmë ose gati përgjysmë; që nuk është më i plotë.
2. Që ka humbur gjysmën e vet; që i ka mbetur pothuajse gjysma e vet. Popullsia e fshatit del e përgjysmuar.
3. Që nuk shqiptohet qartë, që flitet si nëpër dhëmbë ose me gabime e të meta. Fjalë (shprehje) të përgjysmuara. Fliste me një shqipe të përgjysmuar.
✱Sin.: i gjysmuar, i cunguar, i paplotë.