FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

BANÚAR (i, e) mb. 1. Që ka banorë. Pallat i banuar. Vise malore të banuara.
2. Që ka banorë vendës të përhershëm, i populluar; kund. i pabanuar. Krahinë e banuar. Vend i banuar. Qendër e banuar. Fshatra të banuara nga shqiptarë.

BATALLÍN/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bised. 1. Batallishtë. E la tokën batallinë. Lëronte edhe batallinat.
2. Punë e trashë që është bërë pa kujdes e pa mjeshtëri, diçka e bërë shkel e shko.
3. Shtëpi e pabanuar a e lënë batall; sende që nuk përdoren më, gjëra të dala jashtë përdorimit. E mbushi shtëpinë me batallina.
4. kryes. sh. Fjalë pa vlerë; dokrra, pallavra. - S’kam nge të dëgjoj batallinat e tij.

BRESHTNÍ,~A f. 1. Vend i egër, i pabanuar.
2. Vend pa bimësi e pa pyje; shkreti.

ÉGËR (i, e) mb. 1. Që rron i lirë në kushte natyrore, që nuk është zbutur nga njeriu; kund. i butë. Kafshë e egër. Derr i egër. Kalë i egër. Shpend i egër. Pëllumb i egër. Rosë e egër. Bletë e egër bletë pylli.
2. Që mbin e rritet vetiu në natyrë, që nuk mbillet nga njeriu e nuk rritet nën kujdesin e tij; kund. i butë. Borzilok i egër. Dardhë (mollë, qershi) e egër. Rrush (fik, ftua) i egër. Lakër e egër. Presh i egër. Hudhër e egër. Kulpër e egër. Trëndafil i egër.
3. I paqytetëruar, i vrazhdë e i ashpër (për njerëz e fise); që jeton si në kohët e para të krijimit të shoqërisë njerëzore; parak. Njeri i egër. Fiset e egra. Zakone të egra.
4. Që është tërë male e shkëmbinj, ku nuk ka shkelur a është vështirë të shkelë këmba e njeriut; i pabanuar, i ashpër, i shkretë. Vend i egër. Male (gërxhe) të egra.
5. Që punohet me vështirësi e jep fare pak prodhim (për një vend); kund. i butë. Truall i egër. Toka të egra. Vise të egra.
6. Që është shumë i ftohtë; i ashpër (për motin, për klimën etj.); kund. i butë. Dimër i egër. Mot i egër. Klimë e egër. Stinë e egër.
7. Që është shumë i fortë e i pakëndshëm (për duhanin, uthullën etj.); kund. i butë. Duhan i egër. Uthull e egër. Raki e egër.
8. fig. Që është shumë i vrazhdë e i ashpër ndaj të tjerëve; i rreptë; kund. i butë. Njeri i egër. Zë i egër. Shikim (vështrim) i egër. Fytyrë e egër. Zakone të egra. Ligje të egra. Kanun i egër. Ishte (u bë) i egër.
9. fig. Që nuk mund t’i afrohesh dot, i ashpër e i pazbutur (për një kafshë); kund. i urtë. Kalë (ka) i egër. Mushkë e egër.
10. fig. Që nuk është i shoqërueshëm e i afrueshëm (zakonisht për njerëzit); kund. i afrueshëm. Fëmijë i egër. Është e egër.
11. fig. I përgjakshëm; i pamëshirshëm, çnjerëzor, shtazarak. Luftë e egër. Sulm i egër. Shfrytëzim i egër. Armik i egër. Britma (klithma, ulërima) të egra. Ndjenjë e egër. Dëshirë e egër. Shpifje e egër.
12. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta për disa kafshë e bimë që rrojnë a rriten të lirë në natyrë. Dhi e egër. Mace e egër. Gjel i egër. Duhan i egër. Dushk i egër. Elb i egër. Frashër i egër. Gështenjë e egër. Kafe e egër. Kumbull e egër. Kungull i egër. Li i egër. Mel i egër. Pambuk i egër. Qershi e egër. Tërshërë e egër. Thanë e egër. Zjarri i egër (zjarri i duhanit). Vishnjë e egër.
✱Sin.: egrosh, i paqytetëruar, i pazbutur, i pazbutshëm, i vrazhdë, i ashpër, parak, i pabanuar, i shkretë, i ftohtë, i fortë, i pakëndshëm, i rreptë, mizor, i papërmbajtur, i përgjakshëm, i pamëshirshëm, çnjerëzor, shtazarak, egëran, egërcak, egërsor.
♦ *Bar i egër keq. *Dhi e egër.

HUMBÓR/E,~JA f. sh. ~E, ~ET 1. Vend i largët, i humbur dhe i pabanuar; humbësirë.
2. Vend me shtigje të ngatërruara; labirint.
3. Hon, greminë. Humbore e thellë.
✱Sin.: humbësirë, labirint, humnerë, greminë, hon.

ÍSHU/LL,~LLI m. sh. ~J, ~JT 1. Tokë në mes të detit, të liqenit a të lumit, e rrethuar nga të gjitha anët me ujë, ujdhesë. Ishull i vogël (i madh, i shkretë). Ishull shkëmbor (vullkanik). Ishull i banuar (i pabanuar). Ishuj graniti (koralesh). Ishulli i Sazanit. Grupe ishujsh. Formimi i ishujve. Banorët e ishullit. Zbritën në një ishull.
2. Vend i vogël a i kufizuar, i cili ka disa veçori që e dallojnë nga mjedisi rrethues; vend i veçuar dhe i shkëputur nga bota. Ishull i gjelbër pyll a livadh në një vend të shkretë. Ishull pishash pyll pishash ndërmjet drurëve të tjerë.
3. fig. Mjedis që dallohet prej të tjerëve nga disa tipare të veçanta; diçka pak a shumë e mëvetësishme në një vështrim të caktuar. Ishull gjuhësor. Ishull kulturor.
✱Sin.: ujdhesë, anësujë.

KARABINÁ,~JA f. sh. ~, ~TË Ndërtesë e papërfunduar dhe e pasuvatuar, vetëm me mure e me çati, por pa dyer, pa xhama në dritare etj. Ka ngritur (ka bërë) vetëm karabinanë. Ka mbetur e pabanuar, si një karabina.

NOVÍC/Ë,~A f., vjet., usht. Pushkë e gjatë malazeze. Gjeti një novicë në bodrumin e një shtëpie të pabanuar.

PABANÚAR (i, e) mb. Që është pa banorë, i shkretë, i papopulluar, i shpopulluar; kund. i banuar. Krahinë e pabanuar. Vend i pabanuar. Qendër e pabanuar.
✱Sin.: i papopulluar, i shpopulluar, i shkretë, i shkretuar, i braktisur.

PAPOPULLÚAR (i, e) mb. Që nuk është i populluar me banorë të përhershëm; që nuk banohet nga njerëz e frymorë; që ka popullsi të rrallë; i pabanuar; kund. i populluar. Vend i papopulluar. Zonë e papopulluar.

SHKRÉTË (i, e) mb. 1. Që është i pabanuar, i braktisur; ku nuk ka a ku nuk duket njeri në një çast të caktuar. Lagje të shkreta. Ishull i shkretë.
2. Që s’ka fare jetë e gjallëri. Rrugët mbetën të shkreta.
3. Që është i papunuar, i lënë djerr e pa asnjë kujdes. Ara të shkreta.
4. Që është si shkretëtirë. Male të shkreta male pa bimësi e pa burime uji. Një oborr i shkretë.
5. Që është i vetëm; që nuk ka kush të kujdeset për të; i mjerë, fatkeq, i gjorë, që është për të ardhur keq; i harruar, i lënë mënjanë, qyqar. Plak i shkretë. Mbeti e shkretë.
6. Që nuk jeton më, që ka vdekur. Babai i shkretë. Nëna e shkretë.
7. Që u shkretoftë, që e marrtë mortja, i mallkuar. Kjo flamë e shkretë! Pleqëri e shkretë!
8. Që mos u shkretoftë kurrë, që e paçim gjithnjë, i bekuar (përdoret sipas vlerësimit të folësit). Ky behar i shkretë! Kjo verë e shkretë! Ç’ka ky i shkretë gomar që s’ecën! Pse s’po ndizet ajo e shkretë dritë?! Kjo mendje e shkretë ma ka fajin.
9. iron. Që është përfitues i gjërave në mënyrë të padrejtë. I shkreti ti! E shkreta ajo!
✱Sin.: i braktisur, i pabanuar, i shkretuar, gërmadhë, kërnalle, i egër, i shurdhër, memec, viran, i papunuar, i palëruar, djerr, jetim, krahëthatë, vetmuar.

SHKRÉTË (i, e) mb. 1. Që është i pabanuar, i braktisur; ku nuk ka a ku nuk duket njeri në një çast të caktuar. Lagje të shkreta. Ishull i shkretë.
2. Që s’ka fare jetë e gjallëri. Rrugët mbetën të shkreta.
3. Që është i papunuar, i lënë djerr e pa asnjë kujdes. Ara të shkreta.
4. Që është si shkretëtirë. Male të shkreta male pa bimësi e pa burime uji. Një oborr i shkretë.
5. Që është i vetëm; që nuk ka kush të kujdeset për të; i mjerë, fatkeq, i gjorë, që është për të ardhur keq; i harruar, i lënë mënjanë, qyqar. Plak i shkretë. Mbeti e shkretë.
6. Që nuk jeton më, që ka vdekur. Babai i shkretë. Nëna e shkretë.
7. Që u shkretoftë, që e marrtë mortja, i mallkuar. Kjo flamë e shkretë! Pleqëri e shkretë!
8. Që mos u shkretoftë kurrë, që e paçim gjithnjë, i bekuar (përdoret sipas vlerësimit të folësit). Ky behar i shkretë! Kjo verë e shkretë! Ç’ka ky i shkretë gomar që s’ecën! Pse s’po ndizet ajo e shkretë dritë?! Kjo mendje e shkretë ma ka fajin.
9. iron. Që është përfitues i gjërave në mënyrë të padrejtë. I shkreti ti! E shkreta ajo!
✱Sin.: i braktisur, i pabanuar, i shkretuar, gërmadhë, kërnalle, i egër, i shurdhër, memec, viran, i papunuar, i palëruar, djerr, jetim, krahëthatë, vetmuar.

SHKRETËTÍR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. gjeogr. Hapësirë e gjerë pothuajse pa bimësi e pa botë shtazore, zakonisht e mbuluar me rërë, ku reshjet e shiut janë shumë të pakta e të rralla. Bimë të shkretëtirave. Deveja e shkretëtirës. Oazat e shkretëtirës. Shkretëtirë ranore (shkëmbore). Shkretëtirë akulli (akullnajore) hapësirë e gjerë e mbuluar me akuj të përjetshëm.
2. Vend i shkretë, i zbrazët, pa njerëz; vend i largët e i pabanuar, humbëtirë. Kishte mbetur vendi si një shkretëtirë. Ishte kthyer qyteti në një shkretëtirë.
✱Sin.: humbëtirë, rrënore, shkreti.
♦ Zë në shkretëtirë libr.

SHKRETËTÍR/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. gjeogr. Hapësirë e gjerë pothuajse pa bimësi e pa botë shtazore, zakonisht e mbuluar me rërë, ku reshjet e shiut janë shumë të pakta e të rralla. Bimë të shkretëtirave. Deveja e shkretëtirës. Oazat e shkretëtirës. Shkretëtirë ranore (shkëmbore). Shkretëtirë akulli (akullnajore) hapësirë e gjerë e mbuluar me akuj të përjetshëm.
2. Vend i shkretë, i zbrazët, pa njerëz; vend i largët e i pabanuar, humbëtirë. Kishte mbetur vendi si një shkretëtirë. Ishte kthyer qyteti në një shkretëtirë.
✱Sin.: humbëtirë, rrënore, shkreti.
♦ Zë në shkretëtirë libr.