FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADHUR/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. Ndiej dashuri, respekt të thellë ose përkushtim ndaj dikujt ose diçkaje; kam ndjenja të forta adhurimi e respektit për një person, për një ide, për një vepër arti ose për ndonjë figurë të shenjtë. Adhuroj lirinë. Adhuroj gruan time. Adhuroj muzikën. Adhuroj detin. Adhuron artin.
2. fet. Nderoj dikë a diçka si perëndi, i përulem e i falem duke e njohur si hyjni me fuqi të mbinatyrshme.
✱Sin.: dua, pëlqej, vlerësoj, admiroj, himnizoj.

BÁLT/Ë,~A f. 1. Dhe i përzier me ujë, tokë e qullët zakonisht në fushë, nëpër udhë etj.; llucë, ledh, lym, tinë. Baltë e kuqe (e zezë). Baltë e bardhë deltinë e bardheme që përdoret për të larë kokën. Baltë shtambash deltinë e kuqe për të bërë enë balte. Baltë e madhe. Baltë vjeshte. Ngjyrë balte. Vend me baltë. Këpucë me baltë. Bëhet baltë. Bëhem me baltë. Zë baltë (udha). Lyej me baltë. Eci nëpër baltë. Bie (ngec) në baltë. Fshij baltën. E squllët si baltë. Fusha na bën baltë, mali bën furtunë, / Pritmë djalo, pritmë, sa të rritem unë. (folk.). Kali i huaj të lë në baltë. (fj. u.). Nuk i bie vlera floririt se hidhet në baltë. (fj. u.). I zoti e nxjerr gomarin nga balta. (fj. u.). Kur të bie gomari në baltë, lloj-lloj rrugësh të kallëzojnë. (fj. u.). Sa ka kosherja mjaltë, të gjithë të bëhen baltë. (fj. u.).
2. edhe sh. ~A, ~AT; ~ËRA, ~ËRAT Vend me dhè të përzier me ujë; copë dheu e njomur ose stërpikë uji e përzier me dhè. Pastroj baltërat. Heq baltat. Shkoq baltën.
3. Dhe (zakonisht deltinë) i përzier me ujë, i ngjeshur e i mbrujtur për të bërë enë, tulla etj., ose për të lyer murin. Baltë e pjekur. Baltë shtambash. Enë (poçe, tas) balte. Kandil balte. Mur me baltë. Kasolle prej balte. Gatuaj (përziej) baltën. Lyej me baltë.
4. Tokë në përgjithësi; truall, dhè; poet. toka mëmë, atdheu. Balta jonë. Balta arbërore. Ka lindur në këtë baltë.
5. Lëndë e butë si brumë që përdoret për punë të ndryshme; lënda me të cilën është bërë një gjë; fig. brumë. Baltë xhamash lëndë si brumë për të zënë anët e xhamave. Baltë dylli dyllë i zbutur që përdoret për të bërë qirinj. Unazë me baltë të keqe.
6. Lymi i disa ujërave minerale që përdoret si mjet kurimi. Baltë llixhe. Banjë me baltë.
7. edhe sh. ~ËRA, ~ËRAT Mbeturina të një lëngu që kullojnë në fund; fundërri, llum, llurbë; papastërti që zë diçka, zgjyrë. Baltë kafeje. Baltë vaji. Baltë duhani. Balta e kokës. Baltë veshi. Baltë dhëmbësh. Balta e dyfekut. I pastroj baltën çibukut (llullës).
8. fig. Formimi a përbërja e dikujt, brumë. Është nga e njëjta baltë.
9. fig., keq. Send a njeri pa vlerë; diçka që kushton fare lirë. U bë baltë dikush a diçka.
10. edhe sh. ~ËRA, ~ËRAT fig., keq. Diçka e ndyrë, ndyrësi, diçka e pandershme. Baltërat e shekujve. Balta e turpit. Pastroi baltërat.
✱Sin.: llucë, llum, lym, lyshtër, ledh, lerë, lëtyrë, llubatë, llapërçinë, lloç, llome, llomështi, llurbë, llurbëtirë, muzgë, tinë, fundërrinë, fundërri, zgjyrë.
♦ Ai *mur atë baltë do përçm. Ajo baltë për atë mur është përçm. ka gjetur shoku-shokun, janë të një brumi, si njëri, si tjetri; gjeti tenxherja kapakun; sipas kokës edhe festen. Baltë e dobët. 1. Njeri i dobët nga trupi, që nuk u qëndron dot sëmundjeve, lodhet shpejt etj. 2. keq. Njeri i pakarakter; njeri i paqëndrueshëm, që thyhet shpejt; njeri i lëkundshëm. Baltë e ngjitur keq. njeri i mërzitshëm, që të ngjitet nga pas e nuk të shqitet. Baltë e vjetër njeri me përvojë të madhe në punë dhe i rrahur nga jeta; ka pirë ujë në shumë burime (kroje); (është) ujk i vjetër (plak). Baltë e Zotit (e Perëndisë) njeri i thjeshtë, si gjithë të tjerët, dikush që nuk ka asgjë të veçantë nga të tjerët; njeriu me të mirat dhe të metat që ka. U bë baltë (dikush). 1. shih u bë dhè (dikush). 2. I ra vlera fare; u bë llucë. Iu bë baltë (dikujt) iu përul shumë, i vete pas i nënshtruar e i poshtëruar; i lëpihet; u bë baltë (e pluhur); iu bë lepitkë; iu bë opingë; iu bë bajgë bised.; i lëpin (i puth) këmbët. U bë baltë e bardhë (dikush) shih u bë baltë në fytyrë (dikush). I bëhet balta *flori (dikujt). U bë baltë në fytyrë (dikush) u zverdh, u zbeh shumë (nga frika, nga tronditja); u bë dhè (dikush); i ra çehrja e vdekjes (dikujt); iu zbardh buza (dikujt). Iu bë baltë pas këpuce (dikujt) keq. iu ngjit shumë dikujt sa e mërziti, nuk i ndahet fare, i shkon gjithnjë pas; iu bë bajgë pas opinge bised.; iu bë baltë; iu bë lepitkë; i lëpin (i puth) këmbët. Bëhem baltë e pluhur shkatërrohem krejt; shpartallohem; përulem përpara dikujt, i nënshtrohem tërësisht, bëj çdo gjë që do ai pa asnjë kundërshtim; i bëhem urë (e vig) (dikujt). Bën baltë (dikush) tall. rri kot, rri pa punë ose merret me diçka të padobishme; trazon baltën me shkop; tund (luan) derën; numëron qimet e postiqes; vret (numëron) miza. E bëri baltë (diku) ka shkuar dendur te dikush, e ka tepruar me hyrje-dalje të shpeshta; e bëri kalldrëm përçm. S’të bën baltë (diçka) është e nevojshme, duhet, s’të prish punë po ta kesh a të ruash. E bëri baltë e pluhur (dikë a diçka) e shkatërroi; e shpartalloi; e bëri pluhur (e hi). Bën baltë pa shi (dikush) tall. krijon probleme e shqetësime edhe kur s’ka shkak ose arsye, grindet kot së koti. Bën baltën e nuk bën vorba (dikush) nuk e çon deri në fund një punë, e lë diçka në mes; mbjell e nuk korr. E bën mjaltin baltë (dikush) është i keq nga shpirti e të prish çdo gjë, gëzimin, jetën e mirë, nderin, të vërtetën etj.; e bën të bardhën të zezë. E bëra rrugën baltë shkoj e vij tutje-tëhu për të mbaruar një punë, vete në shumë vende për të njëjtën gjë; sillem rrotull sa andej-këtej për të zgjidhur diçka, sorollatem varavinga; bëj çap e jak; hip e zbrit. Ra në baltë (dikush). 1. U fut padashur në një gjendje të keqe, ra në rrethana të vështira, ka ngecur në një punë. 2. I ra vlera; nuk ka forca e mundësi për diçka; ra në llum; ra në batak; ra në moçal; kund. doli (u ngrit) nga balta. Çan baltën për të tjerët (dikush) punon me gjithë fuqitë, derdh djersë e mundohet për botën; i vë gjoksin (diçkaje). Doli (u ngrit) nga balta (dikush) doli nga një gjendje e vështirë, e prapambetur ose poshtëruese; shpëtoi nga një hall, nga një vështirësi a nga një e keqe; doli nga bataku; kund. ra në baltë. *Flori në baltë (në pleh). Hëngri baltë (dikush) përçm. 1. Është munduar shumë në jetë; ka rrojtur me të keq, ka vuajtur në varfëri; u rropat. 2. mospërf. Vdiq; hëngri dhè; kafshoi (zuri, hëngri) gjuhën. Ha baltë me dhëmbë (dikush) vuan shumë, heq keq, u rraskapit (në jetë a në një punë); heq pikën e zezë; heq gurin e gjakut. Hedh baltë (mbi dikë a mbi diçka) e poshtëron duke shpifur, e përlyen, e njollos, ia nxin emrin e mirë; i hedh lerë (dikujt a diçkaje); i hedh gurë (dikujt); i lë hije të zezë (dikujt a diçkaje). E hedh në baltë (diçka) keq. e hedh poshtë si diçka pa vlerë, e flak; e shkel me këmbë. S’është baltë për tjegulla (dikush) mospërf. nuk ka fuqi a zotësi për të bërë diçka, nuk ka vlera për diçka të mirë. E kam gojën baltë kam një shije të keqe në gojë; më është pështirosur goja. Me *këmbë balte (argjile). E la në baltë (dikë). 1. E la në vështirësi kur duhej ta ndihmonte, nuk i dha ndihmën që priste; i doli i pabesë dhe e braktisi në rrethana të vështira; e la në llucë; e la në batak; kund. e nxori (e ngriti) nga balta. 2. Ia kaloi një tjetri, ishte më i aftë, më i zoti a më i fuqishëm se ai; qëndron shumë më lart se një tjetër. Nuk i la baltë nën thua (dikujt) ia zbuloi të gjitha të metat, veset, hilet, gabimet etj.; s’i la gjë pa ia thënë; ia nxori të palarat (në shesh). U lëshon baltë varreve (dikush) përçm. është njeri shumë i lig, nuk i lë të qetë edhe të vdekurit; nxjerr të vdekurin nga varri; ia ka shitur shpirtin shejtanit keq. Nuk mban baltë në vesh (dikush) është shumë i ndërgjegjshëm e i çiltër, nuk duron dot dyshime të kota mbi vete; e thotë hapur të vërtetën. Mbeti (ngeci) në baltë (dikush) ka mbetur në një gjendje të keqe, nuk i kapërcen dot vështirësitë e pengesat, nuk del dot nga gjendja e vështirë; mbeti (ngeci) në llucë; mbeti (ngeci) në moçal; mbeti në zall. Mbuloi balta baltën përb. thuhet kur vdes një njeri i keq, i pavlerë a i poshtër, që ka bërë shumë të liga (në kuptimin “mirë bëri që vdiq!”). E nxori (e ngriti) nga balta (dikë) e ndihmoi që të dilte nga gjendja e vështirë, e shpëtoi nga një vështirësi, nga një hall a nga një e keqe; e nxori (e ngriti) nga lluca; e nxori nga bataku; kund. e la në baltë. Nuk e nxjerr *gomarin nga balta (dikush). I qëroi baltën e thoit (dikujt) ia nxori të palarat; s’i la gjë pa thënë e pa bërë; ia numëroi një e për një të gjitha të këqijat. Trazon baltën me shkop (dikush) nuk ka punë e rri kot ose bën diçka të padobishme; bën baltë; tund (luan) derën; vret (numëron) miza; numëron qimet e postiqes; kërcet gishtërinjtë. I zuri thoi baltë (dikujt) filloi ta marrë veten nga ana ekonomike, nisi të dalë nga gjendja e keqe; doli mbi ujë₁ (dikush); doli në sipërfaqe (dikush).

DÓR/Ë,~A f. sh. DÚAR, DÚART 1. Secila nga dy gjymtyrët e sipërme të njeriut, që nga supi e deri te gishtat; pjesa e fundit e këtyre gjymtyrëve që nga kyçi, e cila ka pëllëmbën e pesë gishtat dhe shërben për të prekur, për të kapur, për të marrë sendet, për të bërë punë e veprime të tjera. Dora e djathtë (e majtë). Me duar të mëdha (të vogla, të holla, të trasha, të gjata, të bardha). Me duar të forta (të shkathëta). Me duar të mbledhura grusht. Me duar të lidhura. Me dorë të lirë pa tendosur muskujt e dorës, lirshëm. Me duart plot. - Duart lart! urdhër për t'u dorëzuar. Dorë burri dorë e fuqishme. Gishtat e dorës. Pëllëmba (shuplaka) e dorës. Shpina e dorës. Kurrizi i dorës. Qafa e dorës. Kyçi i dorës. Kockat e dorës. Tund (ngre, ul, shtrin, hap, mbyll) dorën. Lau (fshiu, thau, ngrohu, fërkoi) duart. Përplas duart. Shtrin (kryqëzon) duart. Ngre (çon) duart lart. I shtrëngon dorën (dikujt) përshëndetem me dikë duke i kapur dorën. I puth dorën (duart). I përdredh dorën. I lidh (i zgjidh) duart. I dha (i zgjati) dorën dikujt. I kërkoi (i lypi) dorën (etnogr.) e kërkoi për grua. Ia ktheu dorën (etnogr.) nuk ia pranoi kërkesën për martesë (për vajzat); nuk e pranoi diçka që i dhanë. I shkau (i vajti) dora padashur. Prek (fërkon, kap, zë, merr, ngre) me dorë. Përshëndet me dorë. E kapi për dore. E shtrëngon (e tërheq) me një dorë. E shtyu me të dyja duart. Ia bën me dorë (dikujt) e përshëndet me dorë. Ia mori nga duart. I shkoi dorën përsipër. Kap (shtrëngon) kokën me duar. Merr (mban) fëmijën në duar. I shpëtoi (i shkau) pjata nga dora (nga duart). Hedh e pret ndër duar. E ka shkruar me dorën e vet. Ishin kapur (ishin zënë) dorë për dorë (dorë me dorë). Dy duar për një kokë (janë). (fj. u.). Njëra dorë lan tjetrën, të dyja lajnë fytyrën (faqet). (fj. u.). Kur kam mashën, pse të djeg dorën? (fj. u.). Nuk mbahen dy kunguj (dy shalqinj) në një dorë (nën një sqetull). (fj. u.). S’bëhet dora topanxhë. (fj. u.).
2. Kjo gjymtyrë si përfaqësuese e njeriut që kryen një veprim, që është nxitës a shkaktar i diçkaje ose si treguese e mënyrës a e mjeshtërisë me të cilën është bërë diçka; përfundimi i punës a pasoja e veprimeve të njeriut, që ka gjurmët e vetive e të cilësive të tij. Dora gjakatare (tradhtare, mizore). Dora e artistit (e mjeshtrit) popullor. Këso dore në këtë mënyrë; i këtij lloji; i kësaj trajte. Është dora e tij. E njoh dorën e saj. Duket dora e gruas (e bujkut, e punëtorit). Ka dorë të mirë (mjeshtri). E kanë trazuar shumë duar. Janë futur (janë përzier) lloj-lloj duarsh. Njerëzit ziliqarë i kanë duart e gjata. (fj. u.).
3. Kjo gjymtyrë si përfaqësuese e njeriut që zotëron diçka, që ka fuqinë a pushtetin mbi dikë ose mbi diçka; njeriu vetë si zotërues a pronar ose e drejta e tij për të zotëruar, për të urdhëruar, për të vepruar etj. Dora e drejtësisë fuqia vepruese e ligjit dhe e organeve të drejtësisë. Dora e qeverisë (bised.) forca vepruese e pushtetit. E merr veten (situatën) në dorë. I bashkoi (i përqendroi) forcat në një dorë i përqendroi forcat te një njeri, në një vend. I ka dokumentet në dorë. I mbeti në dorë tërë pasuria. Kaloi nga dora në dorë (nga një dorë në një tjetër). Ka rënë në duar të mira (të këqija, të liga, të huaja). E mori punën në duart e veta filloi të merret vetë me një punë e të vendosë vetë për të. E mori pushtetin në duart e tij. Gjithçka është në dorën tonë gjithçka varet nga ne. E kemi vetë në dorë ta zgjidhim.
4. fig., bised. Forcë pune, njeri që është i aftë të punojë (në punët bujqësore, në punë me krah etj.), krah pune. Janë shumë duar në punë. Ka pesë duar që punojnë. Ushqeheshin (mbaheshin) me duart e tyre. Një dorë e vetme s’ka çfarë bën (fj.u.).
5. fig. Ndihmë a përkrahje që i jepet dikujt për të bërë diçka që ai nuk e përballon dot vetë; kujdes a mbrojtje për dikë që është më i vogël, më i dobët etj. Me dorë të huaj. E ndjeva dorën e shoqërisë (e prindërve). I dhanë një dorë dhe e nxorën nga balta. - T’i japim të gjithë nga një dorë! I ka hedhur dorën (dikujt) e ndihmon, kujdeset për dikë. E ka lënë dikë a diçka në dorë (në duar) të dikujt ia ka lënë a ia ka besuar për t’u kujdesur për të a për ta mbrojtur. E ka lënë në dorë të fatit (dikë a diçka) nuk kujdeset a s’pyet fare për të, e ka braktisur fare. Dora e djathtë s’mund të punojë pa të majtën (fj.u.). Dorën në qafë e gurin në trastë (fj.u.).
6. Punë që bën njeriu njëherësh për diçka; njëra nga radhët a ndarjet e një pune ose të një loje, që bëhet pjesë-pjesë. Dora e parë (e dytë, e tretë...). Punim në dorë të parë. I dha një dorë. I ka kaluar dy duar. Ka (ndan) dorën. Luajti në dorën e dytë (me letra). Bënë një dorë letra. Mbaruan tri duar domino. I humbi të gjitha në dorën e fundit. Dorë e parë-gjysma e punës. (fj. u.).
7. Tërësi sendesh, prodhimesh, të ardhurash etj. që merren njëherësh, që përdoren a që shfrytëzohen në të njëjtën kohë etj. Dorë e pasur. Dora e parë e të korrurave (e prodhimit, e grurit, e panxharit). Mbjell (vjel) në dy (tri) duar. Mori një dorë të mirë të hollash.
8. Sasi afërsisht sa nxë një grusht njeriu, dorëz, grusht; sasi sa mund të kapim a të marrim me të gjithë gishtat. Një dorë oriz (grurë). Një dorë kripë (sheqer). Nja dy duar lesh. Mbledh një dorë bar.
9. Doreza e një mjeti, e një vegle etj.; vegjë, vesh; vegël a pjesë vegle në trajtë të pëllëmbës ose të grushtit. Dorë e metaltë. Dora e shpatës. Dora e kazanit. Dora e havanit shtypësi.
10. Pjesë e dytë e emërtimeve të pathjeshta, zakonisht në rasën rrjedhore pa parafjalë, që tregojnë diçka të bërë me dorë, një mjet a vegël që vihet në lëvizje me krah, që mbahet në dorë etj. Punë dore a) punë a sende që bëhen me dorë, jo në fabrikë (sidomos ato që bëjnë gratë me gjilpërë, me shtiza ë grep); b) lëndë mësimore në shkollë që u jep nxënësve njohuri për këto punë. Shkrim (shkronjë) dore. Bombë (granatë) dore. Llambë (thikë, pompë, karrocë, sharrë) dore. Frena (levë) dore. Shami (çantë, orë) dore. Penjë dore penjë për të qepur me gjilpërë e jo me makinë. Top dore. Lojërat me dorë (sport.) lojëra që luhen me top jo me këmbë (si p. sh. basketbolli, volejbolli, hendbolli etj.).
11. fig. Cilësia a vlera e diçkaje; shkalla që zë nga rëndësia, nga vetitë etj. diçka.
12. bised. Grup njerëzish me gjendje shoqërore të njëjtë; shkallë, sërë. Është i dorës sonë. Është nga dora jonë. Janë të një dore.
13. Pjesa e fundit (putra me gishta) në gjymtyrët e përparme të majmunëve. Dora e majmunit (e gorillës, e shimpanzesë).
14. bised. Dëftesë; shënim. Mori një dorë. I dha (i lëshoi) një dorë për të hyrë në klasë.
15. si përem. (me numërorin themelor një). Pak; shumë pak. Një dorë miell (kripë). Një dorë muhabet.
✱Sin.: doçkë, panxhë, krah, grusht, dorëz, shtresë, sërë, takëm, teste, dorezë, vërtetim, dëshmi, shënim, cilësi.
♦ Me *armë në dorë. S’më arrin dora (kaq më arrin dora) nuk kam fuqi a mundësi më shumë, kaq mund të bëj, deri kaq arrij; s’më arrin krahu (kaq më arrin krahu). (Me) sa më arrin dora sa të mundem; me sa fuqi kam; me të gjitha përpjekjet e mundshme; (me) sa më arrin krahu. U bë një dorë (sa një dorë) (dikush) u mblodh kruspull, u rrudh (nga hallet, nga frika, nga të ftohtët etj.); u dobësua shumë, u tret (nga sëmundjet); u bë (një) grusht; u bë lëmsh. S’bëhet dorë (dikush) hiqet sikur s’di gjë, bëhet si i paditur, nuk merr faj përsipër. S’më bën dora më dhimbset a më vjen keq ta bëj diçka, ta prek, ta marr etj.; nuk kam dëshirë ta bëj diçka, nuk më jepet, nuk më bëhet; s’më bën zemra. S’më bëjnë duart (për diçka) nuk kam fuqi të bëj një punë; jam si i mpirë. Ia bëj me dorë (dikujt a diçkaje) iron. e kam kapërcyer një hall a kam dalë i fituar dhe s’ia kam më nevojën dikujt a diçkaje, sikur i them “lamtumirë!”. E bëri dorën *grusht (dikush). E bëri gropën me dorën e vet (dikush) ia bëri të keqen vetes, e pësoi nga koka. U bë *këmbë e dorë (dikush). E bëj *këmbë e dorë (dikë). Të bësh *kryq me dorë të majtë (me të dyja duart)! I ra *ballit me dorë (dikush). Më ranë duart shih më ranë krahët. Më ra në dorë. 1. (diçka). Më erdhi rastësisht diçka, e gjeta rastësisht, më qëlloi ta kem a ta shoh. dikush). 2. E solli rasti që të kem mundësinë të bëj ç’të dua me dikë; m’u dorëzua, m’u dha. I bie në dorë (dikujt) shih i bie ndore (dikujt). Ka rënë në duar të liga (dikush) e kanë në dorë njerëz të këqij, që e mësojnë a e edukojnë shtrembër, varet nga dëshira dhe qëllimet e njerëzve të tjerë të ligj. I ka rënë *dyfeku nga dora (dikujt) përb. Çfarë nuk i bën dora! (dikujt) është shumë i zoti, i aftë e i shkathët, bën çdo gjë; është punëtor a mjeshtër për shumë punë; ç’i sheh syri ia bën dora. Më doli nga dora (dore, duarsh, nga duart). 1. (diçka). Nuk e kam më timen diçka, ma merr dikush tjetër. 2. (dikush). Më iku nga kontrolli dhe ka marrë rrugë të gabuar, s’kam më fuqi a ndikim mbi të, s’më dëgjon më e është bërë i keq; s’e kam në dorë (dikë); më iku (më shpëtoi) nga dora (nga duart). Iu dogjën *letrat (kartat) në dorë (dikujt). Ia djeg *letrat (kartat) në dorë (dikujt). Dora e djathtë (e dikujt) shih krahu i djathtë (i dikujt). Dorë më dorë duke kaluar nga njëri te tjetri, varg. Dorë pas dore herë pas here, dora-dorës. Dorë për dorë_I bashkë; me dashuri e të pandarë; krah për krah. Dorë për dorë_II përkohësisht, dora-dorës; hëpërhë; njëherë për njëherë; tani për tani. Me dorë të dridhur duke ngurruar, jo i vendosur; me keqardhje; duke qenë i lënduar, i prekur; jo i qetë; me gjysmë zemre. I dorës së dytë më i ulët nga vlera a nga rëndësia se më i miri, i një cilësie, i një interesimi etj. më të ulët se i pari. Dorë e fortë njeri i fuqishëm për të mbrojtur dikë a për të zgjidhur diçka, njeri i vendosur e i sigurt për t’ia arritur diçkaje. Në dorë të fundit gati në përfundim, edhe pak punë do (për një punë a për një punim). I dorës së fundit i një vlere, i një cilësie etj. shumë të ulët; fare i parëndësishëm e i pavlerë; kund. i dorës së parë. Dorë e hekurt libr. njeri shumë i fuqishëm a me pushtet, që vendos rregulla të rrepta e kërkon disiplinë të fortë, që nuk bën asnjë lëshim e të mban shtrënguar e të detyruar për diçka. Me dorë të hekurt me vendosmëri e me rreptësi, ashpër, egër, pa lëshime e pa mëshirë. Me duar e me këmbë me të gjitha fuqitë, me shumë forcë, me çdo lloj mënyre. Me dorën në kobure. 1. Gati të përdorë forcën e armëve, duke kërcënuar me armë. 2. Me zemërim, me inat e me kërcënim; me ashpërsi të madhe. Me dorë të lëshuar. 1. Duke harxhuar shumë e me tepri, duke qenë i papërmbajtur në shpenzime, duke prishur shumë; me dorë të lirë₂; kund. me dorë të shtrënguar. 2. Duke qenë i lirë në kërkesa, duke mos qenë i shtrënguar; duke bërë lëshime; me dorë të lirë₂. Me dorë të lirë. 1. Lirshëm, pa u tendosur; pa kërkesa të përcaktuara. 2. Duke mos kursyer, duke harxhuar shumë; bujarisht; me dorë të lëshuar₁; kund. me dorë të shtrënguar. 3. Duke lëshuar, pa shtrëngime; butë, jo rreptë; me dorë të lëshuar₂. Dorë me një krejt e sigurt, pikërisht ajo që duhet ose ashtu si duhet; me siguri, vlen për atë që e duam; (është) një me një; (është) ora me dorë (ora me një). I dorës së parë shumë i mirë, i cilësisë më të lartë; shumë i vlefshëm e i rëndësishëm; kund. i dorës së fundit. Me duar të pastra me ndershmëri për të zbuluar dhe për të dënuar vjedhjet e korrupsionin. Me duar plot me arritje të shumta, me suksese, duarplot; kund. me duar zbrazur (thatë, bosh). Me duar në presh shih me presh në dorë. Me dorë në qafë me shumë përzemërsi e shoqërisht, me dashuri e me përkëdhelje; i dashur e njerëzor. Me dorë të shtrënguar me kursim të madh, pa paguar shumë a pa dhënë lirisht diçka; me shumë ngurrim; kund. me dorë të lirë₂; me dorë të lëshuar₁. Në dorën tënde si të duash ti, si të mendosh a si të kesh ti dëshirë; nga ti varet fati i dikujt a zgjidhja e diçkaje. Me duar e me thonj me të gjitha mjetet e mundësitë, duke i shfrytëzuar të gjitha mundësitë e me shumë sakrifica; me duar e me këmbë; me thonj e me dhëmbë. Dora vetë (shkurt. d.v.). l. zyrt. Shënim që vihet në kopjet e një shkrese pranë emrit të titullarit, kur ky ka nënshkruar vetë origjinalin. 2. Autori i vërtetë i diçkaje; po ai njeri, po i njëjti, jo tjetërkush, ai vetë. 3. (për diçka). Shumë i zoti a i aftë për diçka, i vetmi për të bërë një gjë, s’i gjendet shoku. Me duar në xhepa. 1. Pa asgjë në duar, duarbosh. 2. Pa u përgatitur e pa u shqetësuar për një punë; pa punuar. Me duar zbrazur (thatë, bosh). 1. Pa gjë, duarzbrazur, duarthatë, duarbosh; me një grusht miza_II (pleshta); kund. me duar plot. 2. Pa marrë asgjë; pa trashëguar asgjë. 3. Pa ndihmë a pa plotësuar kërkesën, lutjen etj.; duarthatë, fare pa gjë. Me dorë në zemër. 1. Me drejtësi, pa anësi; me dëshirë të mirë. 2. Me dhembshuri; bujarisht; me ngrohtësi; me zemër në dorë. 3. Me sinqeritet, çiltërisht; haptas e pak me keqardhje; me zemër në dorë; me zemër të hapur; me zemër të çiltër. 4. Me frikë se mos ndodh a mos bëhet diçka, me ankth; me padurim. 5. Me përulje; me përgjërim; me zemër në dorë. Më dridhet dora ngurroj, s’jam i vendosur, tutem të bëj diçka; lëkundem, ngurroj, mezi e nxjerr a mezi e jap (kur paguaj ose kur fal diçka). Nuk i dridhet dora (dikujt) shih nuk i dridhet pushka (dikujt). (Duket) (si) në *pëllëmbë të dorës (diçka). Me të dyja duart shumë, pa kufi; me bujari, pa u kursyer, sa të mundet; me shumë dëshirë, pa asnjë ngurrim, me gjithë qejf; me gjithë zemër. Fërkon duart (dikush) keq. kënaqet, i bëhet qejfi kur sheh në gjendje të keqe një njeri që nuk e do, pret t’i shohë të keqen; fërkon mjekrën; fërkon barkun. Më fluturoi nga duart (diçka) nuk e kam më, më iku diçka që më duhej, më shpëtoi, s’e mbajta dot; më iku (më shpëtoi) nga dora (nga duart); e qava me lot. Fut duart (diku) keq. ndërhyn, merr pjesë në një punë, në një çështje etj. që s’i takon; fut hundët (hundën). I ha dora (dikujt). 1. Do që të qëllojë me pëllëmbë dikë; do që të rrihet me të. 2. Do që të vjedhë diçka, s’i rrihet pa e marrë diçka. Më hanë duart (për punë) dua të punoj, nuk më rrihet pa punë, jam mësuar me punë e kam dëshirë të punoj. Hedh dorë. 1. Vjedh; vë dorë3. 2. (mbi diçka). E pushtoj, e zaptoj. Hedh *gurin e fsheh dorën (dikush). Heq dorë (nga dikush a nga diçka). 1. Shkëput lidhjet me dikë a me diçka, s’pyes më për të, s’interesohem më, nuk merrem më me të; e braktis, e lë. 2. Jap dorëheqjen nga një punë a nga një detyrë. 3. Nuk mendoj më si më parë, tërhiqem, nuk i përmbahem më një mendimi, një ideje etj.; ndërroj mendje. E heq për dore (dikë) e mësoj për çdo gjë, i them ç’të bëjë e si të sillet; e kam nën kujdes, se nuk është i zoti të ecë vetë në jetë. S’e heq nga dora (diçka) shih s’e lëshoj (s’e lë) nga dora₂ (diçka). I hyri dorë. 1. (diçkaje). Ia nisi një pune, iu fut me vrull, iu përvesh mirë. 2. (dikujt). Nisi dhe e rrahu dikë shumë. I iku nëpër duar (nga duart). 1. (dikush). I vdiq a i shkoi dikush pa e kuptuar, e humbi shpejt e papritur dikë. 2. (diçka). I iku diçka pa e kuptuar, s’e mbajti dot. Më iku (më shpëtoi) nga dora (nga duart) (dikush a diçka). 1. shih më fluturoi nga duart (diçka). 2. S’munda të përfitoja nga një rast i mirë, s’e shfrytëzova dot një mundësi që m’u dha etj. 3. Humba kontrollin mbi dikë a mbi diçka, nuk kam më fuqi mbi të; s’e kam në dorë (dikë a diçka); më doli nga dora (dore, duarsh); më shkau (më rrëshqiti) nga duart (nga dora); i lava (i fshiva) duart (nga dikush a nga diçka). I iku (i shpëtoi) *zogu nga dora (dikujt). Është në dorë (në duar) (të dikujt) varet krejtësisht prej dikujt, është nën urdhrat a nën pushtetin e tij, ka fuqi mbi të; e ka në dorë (dikush). Janë të një dore kanë të njëjtin formim, kanë të njëjtat vlera, cilësi, sjellje etj., janë të një brumi, janë njësoj; (janë) brumë i një mielli; (janë) buka e një mielli; (janë) një bathë e një kokërr. (Janë) sa *gishtat e dorës. (Jemi) si *gishtat e dorës. (Është) *ora me dorë (ora me një) (diçka). Ta jep amanetin në dorë (dikush) shih i ka sahanët pa kapak (dikush). Jap dorën pranoj a merrem vesh me dikë për diçka; zotohem të zbatoj ose të plotësoj një marrëveshje, një premtim etj.; jap fjalën e besës; zë dorë (me dikë). I jap dorën (një dorë) (dikujt) e ndihmoj të kapërcejë një pengesë a një vështirësi, të dalë nga një gjendje e rëndë etj.; e përkrah kur ka nevojë; i shtrij (i zgjat, i ndej) dorën; nuk e lë në baltë (dikë); i gjendem (i ndodhem) pranë; i bëhem (i dal) krah; i fut krahun. Të jep dorë (diçka) të lehtëson punën, të vjen në ndihmë; të leverdis, të intereson; të bën punë (të madhe); të jep bukë. I dha duart (dikujt) e dëboi, e përzuri, e ndoqi; e nxori jashtë; e lëshoi dore (dikë); i dha rrugët (udhët); ia dha këpucët (opingat) në dorë; i dha thonjtë; i dha munxët; i dha dushkun. Ia jap në dorë (dikujt) ia paraqit shumë qartë diçka, ia bëj shumë të kuptueshme e shumë të kapshme. E jep nën dorë keq. 1. (diçka). E jep fshehurazi; ia jep atij që do vetë; jep ryshfet fshehurazi. 2. Nuk është i çiltër, vepron fshehurazi, është fsheharak. I jap dorën e fundit (diçkaje) e kryej përfundimisht, e përfundoj, i bëj ripunimin a ndreqjet e fundit. Jep me dorën e majtë (dikush) është dorështrënguar, s’i del gjë nga dora; s’të jep gurin të çash kokën; s’të fal ethet e gushtit përb.; s’të jep as gjynahet. E jep me dorë dhe e merr me këmbë (diçka) e jep diçka me bujari dhe e merr me vështirësi të madhe (thuhet për dikë që s’është mirënjohës dhe s’ta kthen vetë huan a sendin që i ke dhënë). I jep dorën e të merr (të rrëmben) krahun (dikush) shih i jep gishtin e të merr (të rrëmben) dorën (dikush). Ia dha flokët (leshrat) në dorë (dikujt) ia shkuli flokët nga inati; e rrahu mirë, e nxori inatin mbi të duke i shkulur flokët. I jep *gishtin e të merr (të rrëmben) dorën (dikush). Ia dha këpucët (opingat) në dorë (dikujt) mospërf. e përzuri (zakonisht nga shtëpia); e dëboi (një njeri të padëshirueshëm); i dha duart; i tregoi rrugën (udhën). Ia dha leckat në dorë (dikujt) mospërf. e përzuri (zakonisht nga një vend); e shpërnguli diku me zor (një njeri të padëshirueshëm); ia ngriti (ia mblodhi) leckat. Ia dha mendtë në *dorë (dikujt). Të jep ujë me *shpinë të dorës (dikush). Ia dha veshët në dorë (në duar) (dikujt) e rrahu mirë; e dënoi rëndë, zakonisht duke i shkulur veshët; ia ndreqi qejfin. Me kalem (me *laps) në dorë. Ka *asin në dorë (dikush) libr. Ka dorë (dikush) keq. 1. E ka zakon të rrahë të tjerët, ka vesin të qëllojë me dorë, të godet; e ka dorën (krahun) të gjatë (i ka duart të gjata). 2. Vjedh; ka vesin të vjedhë e të rrëmbejë; e ka dorën (krahun) të gjatë (i ka duart të gjata); ka thonj të gjatë; është me thonj; e ka thuan të keq. 3. Ka bashkëpunuar a ka ndihmuar në një punë jo të pastër, ka marrë pjesë në krime a në diçka tjetër të keqe; ka gisht; e ka ngjyer gishtin; i ka lyer (i ka përlyer) duart; i ka lyer buzët. E ka në dorë. 1. (diçka). Varet krejtësisht prej tij për ta zgjidhur; është në dorë (në duar) (të dikujt). 2. (dikë a diçka). E ka të sigurt se mund ta bëjë të vetin kur të dojë, e quan të lehtë a të mbaruar; nuk e ka të zorshme të bëjë si të dojë me dikë, e ka dikë nën urdhrat e tij, varet krejtësisht prej tij (për shkak të një detyrimi, të një faji, një të fshehte etj.); e ka në pjatë; e ka në tavë bised.; i vjen në dorë (dikush); e ka në xhep; e ka në thes; e ka (e mban) në grusht (dikë); ia ka zënë kokën me derë (dikujt). 3. (diçka). E ka, e zotëron. E kam në dorë (në duar) (diçka) po e përgatit diçka, po e punoj, po merrem me të; nuk e kam përfunduar; e mbaj nëpër duar. Ka duar të arta (dikush) është i aftë e i përsosur në çdo punë, di dhe bën shumë mirë çdo punë; i ka duart të arta; i ka duart flori; ç’i sheh syri ia bën dora; i bëhet balta flori (dikujt); bën birë në tel të çiftelisë. I ka duart *të arta (dikush). E ka dorën *cung (dikush). I ka duart *flori (dikush). I ka duart *të florinjta (dikush). I ka (në dorë) gjithë *gurët (dikush). E ka (e mban) dorën *grusht (dikush). Ka (në dorë) edhe *gurin edhe arrën (dikush). E ka dorën *të gjatë (i ka duart të gjata) (dikush). I ka duart me *kallo (dikush). E ka dorën *të lehtë (dikush). I ka duart *të lidhura (dikush). Ka dorë të lirë (dikush) nuk e pengon asgjë dhe askush, është i lirë të veprojë sipas dëshirës së vet për të bërë diçka, mund të veprojë si të dojë. E ka dorën *të lirë (dikush). E ka dorën *të madhe (dikush). Ka dorë të mbarë (të bekuar) (dikush) i ecën puna mirë, ç’i zë dora i vete mbarë; sjell mbarësi; i zë (i kap) dora (çdo gjë) (dikujt). I ka dora *nur (dikujt). I ka duart *të prera (krahët të prerë) (dikush). E ka dorën *të rëndë (dikush). I ka duart *të shkurtra (dikush). E ka dorën *të shpuar (dikush). E ka dorën *të shtrënguar (dikush). I ka duart *të thara (dikush) përb. E ka dorën *të thatë (dikush). S’e ka në dorë veten (dikush) bën veprime të pandërgjegjshme pa e kuptuar se si; s’e zotëron dot veten, s’përmbahet; u ndodh (u zu) bosh; e rrëmben dredha (dikë). I ka duart *të zëna (dikush). S’ka gjë në dorë (dikush). 1. Nuk varet nga ai zgjidhja e diçkaje, s’ka as fuqi e as pushtet për të bërë diçka; nuk është në dorë (në duar) (të dikujt); nuk e ka në dorë; ka çelësat e kashtës iron., tall.; ka hapëset e kashtës iron., tall. 2. Nuk ka asnjë arritje, sukses a të mirë tjetër; s’ka gjë në torbë. S’ka *pilaf me dorë iron. Sa të kem *këmbë e dorë (e duar). E kam në *pëllëmbë të dorës (diçka). E ka *turrën në dorë (dikush). E ka *zogun në dorë (dikush). Ka kaluar në shumë duar. 1. (diçka). Është përdorur a është shfrytëzuar nga shumë vetë. 2. keq. Është e përdalë, ka bërë dashuri me shumë vetë (për femra). Me *kamxhik në dorë. (Sikur) ka kapur (ka zënë) *qiellin me dorë (dikush). Me *këllëç në dorë. Me *këmbë e me duar. Në *këmbë e në dorë (në duar). I kërkoj dorën (dikujt) etnogr. i propozoj për t’u martuar me mua (një vajze). E kërkoj me *fener në dorë (dikë a diçka). Kërkofsh *muret me dorë! mallk. Me *kobure në dorë. Me kordhë (me *shpatë, me këllëç) në dorë. Ia kthej dorën (dikujt). 1. etnogr. Nuk ia pranoj kërkesën për martesë (për vajza që i kërkojnë për martesë). 2. Nuk pranoj të marr diçka që më japin; kund. nuk kthen dorë₂. Nuk kthej dorë. 1. Nuk i bie dikujt që më godet, nuk i përgjigjem me të goditur si ai. 2. Pranoj çdo gjë që më japin. I lava (i fshiva) duart. 1. (nga dikush a nga diçka). Nuk e kam më, mbeta pa të, e humba, s’kam më shpresë për të; më iku (më shpëtoi) nga dora (nga duart) (dikush a diçka); i fshiva buzët. 2. Përligjem dhe e shkarkoj veten nga përgjegjësia për një gabim a për një faj; shkëput lidhjet me dikë a me diçka, zakonisht të keqe, ose që nuk më duhet më, s’kam më punë me të, i jap fund. *Lakuriq me duar në xhepa shaka. Me *laps (me kalem) në dorë. Larg duart (nga dikush a nga diçka) libr. mos i bëni keq dikujt, nuk keni të drejtë që t’i bini më qafë; mos ndërhyni diku; mos guxoni ta prekni, t’i bëni keq, ta merrni a ta dëmtoni. Ia lehtësoi dorën (dikujt) bëri që të veprojë pa pasur shumë kufizime e vështirësi, bëri që të veprojë më lirisht. E lë në dorë (të dikujt) e lë dikë të veprojë si të dojë; e lë të vendosë ai për diçka, ia besoj atij; ia lë në dorë (dikujt). Ia lë në dorë (dikujt). 1. Ia besoj dikujt që të kujdeset për dikë, që ta mbrojë e ta ndihmojë ose e ngarkoj që të zgjidhë një çështje të vështirë; e lë në dorë (të dikujt); e lëshoj në dorë (të dikujt). 2. keq. Ia lë dikujt dikë si barrë; ia ngarkoj dikujt diçka të pakëndshme, ia hedh atij si barrë; ia lë në derë. E la pas dore (dikë a diçka) nuk kujdeset a nuk shqetësohet më për dikë a për diçka, nuk tregon vëmendje për të, e ka lënë në harresë; e la pas krahëve; e ka lënë në dorë të fatit; e la mënjanë; e rreh hekurin të ftohtë (dikush); i kalli bretkun (dikujt a diçkaje) bised. E ka lënë në dorë të fatit (dikë a diçka) nuk kujdeset e s’pyet fare për dikë a për diçka, e ka braktisur në fatin e vet; të bëhet ç’të bëhet (me dikë a me diçka); e la pas dore. Më la me duar në ijë (dikush) më bëri të gajasem së qeshuri, më këputi gazit; më këputi (më theu) brinjët₁. E la me duar në gji (dikë) e la fill vetëm, pa njeri (për një grua që i vdes burri a djali ose kur ky largohet për një kohë të gjatë); e braktisi dhe e shkretoi, e la në mjerim e në varfëri. I lë dorë të lirë (dikujt) e lejoj të bëjë si të dojë, i jap liri veprimi, e lë të veprojë lirisht; i zgjidh duart. M’i la *këmbët e arushës në dorë (dikush). Më ka lënë *këmba e dora. Ia la *lëpendrat në dorë (dikujt) iron. Ia la *pendët në dorë (dikujt) iron. Ia la *puplat në dorë (dikujt) iron. Ta lë shpirtin në dorë (dikush). 1. Është shumë i dobët në trup e i pafuqishëm; ta zësh (ta kapësh) për hunde, i del shpirti (dikujt); është bërë kockë e lëkurë. 2. Mund të sakrifikojë çdo gjë për dikë, jep edhe jetën, flijohet për dikë; jep shpirtin (për dikë). Ia lë zemrën në dorë (dikujt) i jap besim të plotë, i besoj plotësisht për gjithçka. E lëshoj (e liroj) dorën. 1. Tregohem më dorëlëshuar a dorëlirë, nuk kursej; nis të prish me tepri; harxhoj më shumë sesa duhet; ia bëj fora; kund. e mbledh (e rrudh) dorën; e shtrëngoj dorën. 2. I ul kërkesat, tregohem dorëlëshuar në një vlerësim; nuk e bëj më diçka me aq kujdes si më parë. E lëshoi dore (dikë) e braktisi; e ndau, e largoi nga vetja; i dha duart (dikujt); ia hoqi fillin (dikujt). E lëshoi në dorë (të dikujt). 1. Bëri që ta kapë dikush, ia dorëzoi; e tradhtoi dikë. 2. Ia la dikujt një çështje, ia besoi atij; ia la në dorë (dikujt). S’e lëshoj (s’e lë) nga dora (diçka). 1. E ruaj me kujdes, zakonisht për të mos e humbur; e mbaj përgjithmonë diçka që kam arritur, që kam fituar etj. 2. E mbaj gjithmonë me vete diçka, e përdor vazhdimisht; merrem me të gjithmonë, nuk ndahem prej saj; s’e heq nga dora. Lidh (kryqëzon) duart (dikush) s’bën asnjë përpjekje për të ndihmuar dikë që ka nevojë, rri e pret, nuk vepron; rri duarkryq. I lidh duart (dikujt) nuk e lë të lirë të veprojë, i vë pengesë të pakapërcyeshme, e ndaloj të veprojë; i vë prangat; kund. i zgjidh duart. E lidhi *këmbë e duar (dikë). M’u lidhën duart mbeta pa punë pasi më pengon dikush a diçka; nuk mund të bëj dot gjë, nuk veproj dot lirisht. Luaj duart punoj më shpejt; nxitoj në një punë. I lutem me *kapuç në dorë (dikujt). I ka lyer (i ka përlyer) duart (dikush) ka marrë pjesë në një punë jo të pastër, është përzier dhe është njollosur keq; ka bërë vjedhje, vrasje, krime etj.; i ka lyer buzët; e ka ngjyer gishtin; ka gisht; ka dorë. Ia leu dorën (duart) (dikujt) keq. i dha diçka që të mos e pengonte në qëllimet e tij, të mos ia zbulonte të këqijat, t’i mbaronte një punë jashtë rregullave etj.; dha ryshfet; ia njomi (ia lagu) dorën; ia leu rrotën. I ka lyer duart me *gjak (dikush). Marr në dorë (diçka) i dal për zot një pune a një çështjeje dhe e ndjek seriozisht deri sa ta përfundoj a ta zgjidh. I marr dorën (dikujt). 1. E pyes dikë a i marr leje për diçka. 2. E përshëndes dikë me nderim e mirënjohje; e falënderoj e marr bekimin e dikujt duke i puthur dorën. Ia marr dorën. 1. (diçkaje). I fitoj njohuritë a shprehitë e nevojshme për të bërë diçka, bëhem i aftë për një punë pasi jam ushtruar për një farë kohe, e bëj më lehtë diçka, e kam mësuar ta bëjë si duhet; e thyej dorën (për diçka); më vjen dora (për diçka); ia marr zanatin; ia marr anën. 2. (dikujt). E njoh mirë dikë dhe e di si të sillem a si të veproj me të, jam mësuar me natyrën e tij; ia marr avullin. Ia mori (ia rrëmbeu, ia zhvati) nga *duart (dikë a diçka). përfitoi vetë duke ia rrëmbyer rastin një tjetri në çastin e fundit; ia rrëmbeu një tjetri dikë a diçka të mirë para syve. I marr dorë e këmbë (dikujt) i lutem shumë, i përulem; i puth dorën; i bie ndër këmbë; i bëhem qen e mace. Marr *frenat në dorë libr. Ia merr macja (pula) *bukën nga dora (dikujt) tall. E mori veten në dorë (dikush) nisi ta zotërojë veten e të përmbahet, u përmblodh dhe është më i sigurt në vetvete; e mblodhi veten; erdhi në vete; e përmbajti veten. Mbaj *barkun me dorë_I. Mbaj *barkun me dorë_II. Mbaj (zë) *brinjët me dorë. Mbaj dorën. 1. Nuk veproj më tutje, ndërpres diçka të nisur; përmbaj veten që të mos e rrah dikë a të mos bëj një veprim tjetër të gabuar. 2. E përdor diçka me kursim, nuk harxhoj shumë, kursej; e shtrëngoj dorën; e mbledh (e rrudh) dorën. Ia mbaj dorën (dikujt) kujdesem për dikë më shumë se për të tjerët, përkujdesem veçanërisht për të. Mbaj në dorë (diçka) zotëroj, kam; e administroj unë, është imi. E mbaj nëpër duar (diçka) e përpunoj gjatë, punoj mbi të deri sa të pësoset; e kam në dorë (në duar). Mbaj (zë) *brinjët me dorë. Mban *hurin në dorë (dikush). Mbaj *ijet me dorë. E mbaj në *pëllëmbë (në shuplakë) të dorës (dikë). Të mbetet (të ngelet) në dorë (ndër duar). 1. (dikush). Është shumë i dobët ose është aq i sëmurë, sa mezi mbahet dhe mund t’i bjerë të fikët a të vdesë (duke e operuar, duke e rrahur etj.); është i brishtë; të thyhet në dorë. 2. (diçka). Është i një cilësie aq të keqe a kaq e vjetruar, sa ke frikë ta përdorësh, mund të dëmtohet a të prishet menjëherë, është shumë e brishtë. 3. (diçka). I bie vlera e s’ke ku ta përdorësh, s’të hyn më në punë. Mbeta me duar në gji. 1. Mbeta pa njeri, fill i vetëm. 2. U shkretova, rashë në mjerim e në varfëri. Më mbeti *kërraba në dorë. E mbledh (e rrudh) dorën filloj të shpenzoj më pak a të mos i prish paratë kot, përmbahem në harxhe, bëhem më i kursyer; e shtrëngoj dorën; mbaj dorën; shtrëngoj rripin; kund. e lëshoj (e liroj) dorën. I ndal dorën (dikujt) e pengoj dikë me forcë të bëjë diçka, nuk e lejoj, e frenoj. Ndërroi dorë (diçka) u bë pronë e një tjetri; u tjetërsua, është e dikujt tjetër. Nuk e ndyj (nuk e fëlliq) dorën (me dikë) përçm. nuk e rrah dikë që është shumë më i dobët se unë ose që është për t’u përbuzur; nuk e ul veten të merrem më të. Ngre (çon) dorë (dorën) (kundër dikujt a kundër diçkaje). 1. E godet dikë, e qëllon, e rreh; e sulmon a e dhunon. 2. Nis luftën kundër dikujt. Ngre (çon) duart lart (përpjetë) (dikush). 1. Dorëzohet para dikujt, i nënshtrohet më të fortit, fitimtarit a kundërshtarit. 2. Thyhet e tërhiqet para një vështirësie, përkulet; pushon së luftuari a heq dorë nga përpjekjet për të kapërcyer vështirësitë, tërhiqet. I ngjit (i trazon) dora (dikujt) përb. është hajdut a zhvatës i madh; ka thonj të gjatë; ka dorë. Numërohen me *gisht (me gishtat e dorës). Nxjerr nga dora (nga duart) (diçka) prodhoj a krijoj diçka me dorën time; e përfundoj. S’e nxjerr nga dora (diçka) nuk e lë të më ikë a të më shpëtojë diçka e mirë ose që dua ta kem vetë, s’e jap, s’e lëshoj. I nxjerr *gështenjat nga zjarri me duart e botës (dikush). Me njërën dorë në *revani e tjetrën në bakllava. Ia njomi (ia lagu) dorën (dikujt). 1. I dha një ryshfet të vogël a një bakshish për t’i mbaruar punë; ia leu dorën (duart). 2. I dha ca lëmoshë. I plasi *bomba në duar (në dorë) (dikujt). I plasi në duar (në dorë) (diçka) i dështoi një plan kur s’e priste, nuk arriti ta vërë në jetë; iu zbuluan papritur qëllimet e synimet. Më preu duart (dikush a diçka) shih më preu krahët (dikush a diçka). M’u prenë duart shih m’u prenë krahët. Me *presh në dorë. E ka prishur dorën (dikush) nuk punon më me atë mjështëri që punonte më parë, nuk bën më punë me cilësi aq të mirë si më përpara. Sa të më punojë (të më luajë) *këmba e dora. I puth dorën (dikujt) keq. i përulet shumë dikujt, i shkon pas qejfit a pas avazit, i nënshtrohet e i bën lajka; i lutet shumë; i puth pëqirin; i bie në gjunjë. Të puth dorën! është mirë me shëndet, të nderon e të bën të fala (kur dikush pyet dikë për një tjetër). Na puthi dorën (dikush) mospërf. vdiq; na la shëndenë; shkoi me të shumtët. I puth *këmbë e dorë (dikujt) keq. I qan *puna në dorë (dikujt). E rëndoi dorën (mbi dikë) e rrahu rëndë (zakonisht pa të drejtë e pa qenë nevoja). Rri me duar në ijë (në mes, në brez, në gji, në xhepa) (dikush) rri kot, shikon të tjerët që punojnë, nuk bën asgjë vetë; rri me duar kryq; nuk zë gjë me dorë; bën (mban) sehir. Rri me duar kryq (dikush) rri pa punë, nuk bën asgjë, rri duarkryq, rri duarlidhur; rri me duar lidhur; rri (është) me duar të lidhura; rri me duar në ijë (në mes, në brez, në gji, në xhepa); nuk zë gjë me dorë; bën (mban) sehir. Rri me duar lidhur (dikush) rri pa bërë asgjë, nuk punon; nuk vepron, nuk ndërhyn kur duhet etj.; rri duarlidhur, rri duarkryq; rri (është) me duar të lidhura; rri me duar kryq. Rri (është) me duar të lidhura (dikush) s’ka mundësi a fuqi të bëjë asgjë, të ndihmojë a të ndërhyjë për diçka; nuk bën asgjë, nuk vepron, nuk ndërhyn kur duhet etj.; rri duarlidhur, rri duarkryq; rri me duar lidhur; rri me duar kryq. S’i rrinë duart (rehat) (dikujt). 1. S’mund të rrijë pa bërë diçka, pa u marrë me një punë; s’i rrihet kot. 2. Trazon shumë, ngacmon, është trazovaç; s’lë dy gurë bashkë (dikush). Rri me dorë në xhep harxhoj shumë, paguaj orë e çast. I rri me dorë në zemër (dikujt) përkujdesem shumë për dikë; i plotësoj çdo dëshirë a kërkesë pa asnjë kundërshtim; i shërbej mirë; kam kujdes që të mos i prishet qejfi; i bëj temena bised. I rri me *hanxhar në dorë (dikujt). *Syri plot e dora thatë. *Sytë nga qielli e duart nga mielli. Më shkau (më rrëshqiti) nga duart (nga dora) (dikush a diçka) më iku, më shpëtoi, më humbi; humba kontrollin mbi të, s’e zotëroj dot më, s’është më imi; s’e kam në dorë (dikë a diçka); më iku (më shpëtoi) nga dora (nga duart). Shkund me duar e shtyp me këmbë (dikush) bën diçka të dobishme, por po vetë e prish menjëherë; e mbush kusinë dhe e derdh. Ia shkurtoj dorën (duart) (dikujt) nuk e lë të veprojë (një vjedhës, një keqbërës etj.); e pengoj a e ndaloj menjëherë të bëjë diçka të keqe. Ç’i sheh *syri ia bën dora (dikujt). Me *shpatë (me kordhë, me këllëç) në dorë. I shpërtheu (i plasi) *mina në duar (dikujt). E shtiu (e vuri) në dorë. 1. (diçka). U bë pronar i diçkaje, u bë zot i saj, është përfundimisht e tij; e mori, e përvetësoi; e pushtoi. 2. (dikë). E bëri dikë për vete plotësisht, duke ia hedhur; e mashtroi dhe e nënshtroi me marifete a me kërcënime; e bëri dikë t’i shërbejë, e zotëroi më në fund; bëri që një femër t’i jepet; e futi në torbë; e shtiu në grackë; e bëri të tijën; e ka në xhep. E shtrëngoj dorën nis të kursej më shumë, nis ta përdor diçka më me kursim, bëhem më i kursyer; e mbledh (e rrudh) dorën; shtrëngoj rripin; e bëj groshin kacidhe; kund. e lëshoj (e liroj) dorën. I shtrëngoj dorën (dikujt) e uroj dhe e përgëzoj dikë për një punë të mirë që ka bërë a për diçka të mençur që thotë; e përshëndes, e nderoj dhe e lavdëroj; i heq kapelen. Shtrëngoj *kokën me duar. Sa të shtrish dorën shumë afër, thuajse ngjitur; një pushkë larg; sa një nishan dyfeku. Shtriu (zgjati) dorën (duart) (dikush). 1. Nisi të lypë a të kërkojë diçka; i kërkoi ndihmë dikujt, iu lut t’i japë diçka; i shtriu (i zgjati, i ndeu) dorën₂ (dikujt). 2. Nisi të vërë sundimin e vet diku; shtriu (zgjati) krahët. I shtriu (i zgjati, i ndeu) dorën (dikujt). 1. I dha ndihmë, e ndihmoi dikë; i dha përkrahje; i dha (i hodhi) dorën (një dorë). 2. I kërkoi ndihmë, iu lut ta ndihmojë; lypi; shtriu (zgjati) dorën (duart)₁ (dikush). 3. Kërkoi të pajtohej me dikë, me të cilin ishte në armiqësi, bëri i pari hapin e nevojshëm për t’u pajtuar, i kërkoi pajtim dikujt. M’u thanë duart. 1. S’më bëjnë duart për punë a për diçka tjetër, nuk zë dot punë me dorë; s’e bëj dot diçka; më ka ikur dëshira a më ka lënë vullneti për të bërë diçka. 2. Mbeta pa ndihmë e pa përkrahje, nuk bëj dot diçka (kur më ikën dikush, kur më mungon një vegël etj.); m’u prenë duart; m’u prenë krahët. T’u thaftë dora! mallk. mos qofsh më i zoti të bësh atë të keqe që bëre! (zakonisht për një veprim me duar, si rrahje, vrasje, vjedhje etj.). Më thau duart (dikush) më la në një gjendje shumë të vështirë, më la pa ndihmë e pa përkrahje; më preu duart; më preu krahët. T’u thafshin (duart) gjer në *rrëzë! mallk. I thaj (duart) që në *rrëzë! Me *thonjtë e duarve. Të thyen *arrën në dorë (dikush). E thyej dorën (për diçka) fitoj pak nga pak, duke u ushtruar, aftësinë a shkathtësinë e nevojshme për të bërë një punë, e mësoj dhe e bëj më lehtë diçka; ia marr dorën₁ (diçkaje); më vjen dora. Të thyhet në dorë (dikush) është shumë i brishtë, është delikat; të mbetet (të ngelet) në dorë (ndër duar). Vë dorë (mbi dikë a mbi diçka). 1. Ndërhyn për të vënë diçka në rregull, ndihmon që të përmirësohet një gjendje etj.; vepron mbi dikë a mbi diçka që të ndreqet, të mos vejë më keq etj. 2. keq. E ngacmon dikë; e rreh, e qëllon, e godit, ushtron dhunë; lëshon dorë. 3. keq. Merr diçka që s’është e tij, vjedh, grabit a rrëmben diçka; e prek; e trazon; hedh dorë. I ka vënë duart në fyt (në grykë) (dikujt) shih i ka vënë shkelmin në fyt (në grykë) (dikujt). Vë duart në *kokë (në krye). Për të vënë duart në *kokë. E vë dorën në *ungjill (për dikë). Vë dorën në *zemër (për dikë). Vë dorën (duart) në *zjarr (në prush) (për dikë a për diçka). Më vjen dora (për diçka). 1. Fitoj shkathtësi për të përdorur diçka me dorë, për të gjuajtur në shenjë etj.; ia marr dorën₁ (diçkaje); e thyej dorën. 2. Më shkon mbarë (në lojën me letra). I vjen në dorë (dikush) e sjell rasti t’ia ketë nevojën, të varet prej tij ose t’i tregojë forcën e aftësinë e vet; e ka në dorë (dikë). Më vjen (më shkon) për dore (diçka) kam aftësi a shprehi ta bëj mirë e shpejt diçka, e kam të lehtë, më jepet për një punë. (Vjen) me *pishë në dorë (dikush). (Vjen) me *urë në dorë (dikush). E vret *gjarprin me dorën e tjetrit (dikush). Me *zemër në dorë. Zë *dorë (me dikë). I zë (i kap) dora (dikujt). 1. I vjen ndoresh për çdo punë; nuk rri kot; është i zoti e i gjithanshëm. 2. I del mirë e mbarë çdo gjë; ka dorë të mbarë (të bekuar) (dikush). S’e zë (s’e kap) me dorë (diçka) nuk merret fare me një punë; nuk e mëson, s’e përgatit (një mësim); s’e bën a s’e prek fare. Ç’të më zërë dora pa e zgjedhur diçka, në mënyrë të rastësishme. Nuk zë gjë me dorë (dikush) nuk punon fare, s’kryen asnjë punë a shërbim; është dembel, rri gjithë ditën e s’bën asgjë; i ka duart të thara; i ka krahët të tharë; rri me duar kryq. S’ka zënë *kalem me dorë (dikush) keq. Zë *kokën (kryet) me dorë. S’e zë (s’e kap) njeri me dorë (dikë a diçka) s’e përfill njeri; s’kujdeset njeri për të, s’merret askush me të; nuk vlen fare, s’i shërben askujt; s’e zë (s’e kap) njeri për bishti (dikë) shpërf.; s’e vë (s’e ka) në hesap. (Sikur) ka kapur (ka zënë) qiellin me dorë (dikush). është shumë i gëzuar për atë që ka bërë ose ka ndodhur, shkëlqen nga lumturia; i shkëlqejnë (i ndritin) sytë (dikujt); i ndrit nuri (dikujt). Zë *veshët (me duar). I zgjidh duart (dikujt) i jap mundësi të veprojë e të bëjë ç’të dojë, i heq çdo pengim a ndalim; i lë dorë të lirë; kund. i lidh duart.

►DORËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Ndërpres luftën dhe jepem në dorë të armikut, të kundërshtarit adikujt tjetër; pranoj t’i dorëzohem atij që më kërkon a më sundon; heq dorë nga përpjekja për t’u mbrojtur. Nuk iu dorëzua armikut. U dorëzuan shumë ushtarë. S’dorëzohemi kurrë.
2. vetv. Pranoj humbjen në një lojë, në një diskutim a polemikë etj., pranoj se u munda. Shahisti u dorëzua në lëvizjen e dyzetë.
3. vetv. I nënshtrohem dikujt, plotësoj pa kundërshtim dëshirat a kërkesat e tij; bie lehtë në dorë të dikujt, i jepem pa kundërshtuar; e lë veten në kujdesin, nën ndikimin ose në mëshirën e dikujt a të diçkaje; ia besoj veten plotësisht dikujt a diçkaje. Iu dorëzua menjëherë. S’dorëzohet ajo.
4. vetv. S'u qëndroj dot vështirësive e pengesave të ndryshme, sëmundjeve etj., mposhtem; tërhiqem para vështirësive. S'dorëzohet para vështirësive. - Qëndro e mos u dorëzo!
5. fet., vetv. Pranohem në një detyrë a në një funksion fetar; shugurohem. U dorëzua prift.
6. pës. e DORËZÓJ.
✱Sin.: jepem, thyhem, mposhtem, bie, kapitulloj, falem, nënshtrohem, përulem, tërhiqem, shkrehem, stepem, shugurohem.

►ÉP/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv., vet. v. III Bëhet si lak; përkulet. Epet dërrasa. Nuk epet shufra e çelikut. Thuprat e thanës epen e nuk thyhen.
2. vetv. Përkul kurrizin përpara. Mos u ep tek oxhaku. Po epet fëmija mbi mangall.
3. vetv., fig. Nënshtrohem a përulem para dikujt. Nuk do të epem. Më mirë të thyhesh, sesa të epesh. (fj. u.).
4. pës. e EP.
✱Sin.: përkulet, lakohet, harkohet, përthyhet, nënshtrohem, përulem.

FETISHIZ/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR kal. 1. I vesh një sendi veti a fuqi magjike e të mbinatyrshme, duke e vënë atë në lidhje me fatin e njerëzve; e shenjtëroj një send e i falem me përulje. Fetishizon gurët (drurët).
2. fig. Hyjnizoj e adhuroj diçka dhe i besoj e i përulem verbërisht, e shndërroj diçka në fetish. Fetishizonte shkresat.
✱Sin.: hyjnizoj, adhuroj.

►GJUNJËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Bie ose ulem në gjunjë para dikujt a diçkaje, përgjunjem. U gjunjëzua para trupit të tij.
2. fig. Përulem para forcës së dikujt, e pranoj veten të mposhtur, bie në gjunjë; kërkoj mëshirë; përgjunjem. Nuk gjunjëzohemi para padrejtësive.
✱Sin.: përkulem, kërrusem, përulem, mposhtem, nënshtrohem.

►HARK/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Përkulem dhe bëhem si hark, lakohem në trajtën e harkut; përkulem. E harkoi trupin. U harkuan drurët. Janë harkuar shkallët. I harkova vetullat.
2. vetv., vet. v. III Dredhon, bën a merr kthesë si hark (për rrugën, drejtimin). Harkohet udha (lumi). Harkohet bregu. Harkohet ylberi.
3. pës. e HARKÓJ.
✱Sin.: përkulem, përulem, rrumbullakohet, dredhohet, lakohet, shtrembërohet, përthyhet,

KAPÉL/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT [KAPÉL/E, ~JA f. sh. ~E, ~ET] 1. Mbulesë me strehë për të mbrojtur kokën, e bërë prej stofi, prej kashte etj.; kësulë, shapkë, kapë. Kapelë stofi (kashte). Kapelë burrash (grash). Kapelë verore. Kapelë republikë lloj kapele e rrumbullakët, zakonisht prej stofi. Vë (heq) kapelën.
2. Diçka që ka trajtën e kësaj mbulese të kokës; kësulë. Kapelja e kërpudhës.
✱Sin.: kapë, kapelë, kësulë, shapkë, kasketë, feste, qeleshe, takije.
♦ I doli *miza në kapele (dikujt). E hedh (e vë) kapelën (qeleshen, festen, kësulën, takijen) *mënjanë. E hedh (e vë) kapelën (qeleshen, festen, kësulën, takijen) mbi *sy. I heq kapelen (shapkën) (dikujt) e nderoj dikë veçanërisht për një punë të madhe e të rëndësishme që ka bërë, për meritat e aftësitë që ka etj., i përulem si e meriton; i lëshoj vendin; i shtrëngoj dorën; i pi dollinë. E ka vënë kapelën *së prapi (dikush) keq.

►LÚT/EM jovep.,~A (u), ~ÚR vetv. 1. (zakon. me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore) I drejtohem dikujt me të mirë, me fjalë të buta e me mirësjellje dhe i kërkoj diçka, i shpreh dëshirën time dhe e grish që ta plotësojë etj.; i drejtohem dikujt që të më ndihmojë për diçka. Iu lut që ta mbante. Të lutem si shok (si mik). Të lutem të vish sa me shpejt. Iu lut shumë, po se dëgjoi. Nuk ka për t'iu lutur kurrë. Mos iu lut kot!
2. E dëshiroj dhe e kërkoj me gjithë shpirt diçka, uroj që të ngjasë. Lutet me gjithë zemër që të vijë.
3. Përdoret në mënyrën urdhërore (së bashku me trajtat e shkurtra të përemrave vetorë të, ju në rasën kallëzore), kur i përgjigjemi dikujt me mirësjellje, kur pranojmë kërkesën e tij ose miratojmë atë që ka thënë më parë (në kuptimet “s'ka për se”, “s'ka gjë”, “po si jo” etj.). Të falem nderit! - Të lutem! Më falni që ndodhi kështu! - Ju lutem! A ta marr pak këtë? - Ju lutem!
4. fet. I falem a i drejtoj lutje një hyjnie ose një shenjti; kryej lutjet gjatë një riti. I luteshin zotit. S’i luten më perëndisë. Luteshin nëpër kisha.
✱Sin.: përbehem, përlëkurem, përshpirtem, përfalem, lazmohem, lazmitem, lëvarem, përulem, përvarem, lëpihem, truhem, përgjërohem, hirohem.

►LËPÍ/HEM jovep., ~VA (u), ~RË 1. vetv. Shkoj gjuhën mbi buzët e mia; lëpij veten. Hante e lëpihej. Macja po lëpihej.
2. vetv., vet. v. III Shkon a rrjedh ngjitur mbi sipërfaqen e diçkaje a anës diçkaje; puthitet pas diçkaje. Flakët lëpiheshin pas oxhakut. Lumi lëpihej pas bregut. Uji lëpihet pas shtambës (kur derdhet nga buzët). Flokët i lëpiheshin në kokë.
3. fig., keq., vetv. Krihem e ndreqem në mënyrë të stërholluar; pispillosem.
4. fig., keq., vetv. I vij rrotull dikujt e i bëj lajka me përulësi; i përulem shumë dikujt për të përfituar diçka a i lutem shumë për të më bërë një të mirë; kam shumë dëshirë të shtie në dorë diçka. Nuk i lëpihet askujt. U lëpihej bejlerëve. I lëpihej pasurisë (prikës). S'është nga ata që lëpihen.
5. fig.,keq., vetv. Kam marrëdhënie shumë të ngushta me dikë; puthem. Është lëpirë me armikun.
6. pës. e LËPIJ.
✱Sin.: puthitet, krihem, ndreqem, lajkatohem, lëvarem, përulem, lazmohem, lazmitem, varem, puthem, puqem.

►LËVÁR/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Varem pak; varem; kacavarem. Lëvaret në dritare. Lëvaren në pemë. Hardhia lëvaret në plep. Lëvarej në dritare (në pemë).
2. fig. Lodhem a mundohem shumë në një punë; më priten fuqitë, këputem, rraskapitem, kapitem. Ishte lëvarur shumë.
3. fig., keq. I lutem shumë dikujt për diçka, i bëhem baltë; i përulem e i lëpihem dikujt, duke u hequr si i afërt, si i bindur ose si njeri i tij. Pas shpine të shan e në sy të lëvaret.
4. pës. e LËVÁR.
✱Sin.: varem, kacavarem, lodhem, mundohem, rraskapitem, sfilitem, përgjërohem, përulem, lëpihem, përlëkurem.

►MPÓSHT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Nënshtrohem para diçkaje, dorëzohem, jepem. S’mposhtet para kërcënimeve. S’mposhtemi kurrë.
2. vetv. Më priten forcat, më lënë fuqitë, dobësohem shumë; bie nga shëndeti; ligështohem shumë nga ana morale, vritem shpirtërisht, thyhem. U mposht moralisht.
3. pës. e MPOSHT. U mposht nga dhimbja.
✱Sin.: gjunjëzohem, nënshtrohem, mundem, përballohet, kapërcehet, shtypem, ligështohem, dobësohem, rrëzohem, thyhem, përulem, përkulem.

NËNBARK/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. U përulem e u bëj lajka të tjerëve.

►NËNSHTR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bie nën pushtetin dhe varësinë e dikujt; humbas lirinë dhe pavarësinë. Nuk iu nënshtruan pushtuesve (armiqve). Nuk iu nënshtrua presioneve e shantazheve. Turqia në atë kohë arriti të nënshtrojë shumë vende.
2. vetv. Veproj në përputhje me vullnetin e dikujt; i bindem dikujt a diçkaje; pranoj pa e kundërshtuar. U nënshtrohet ligjeve të shtetit. I nënshtrohem arsyes. Nuk i nënshtrohem fatit. Nuk i nënshtrohej vullnetit të saj. Iu nënshtrua një vizite mjekësore.
3. vetv. Pësoj veprimin ose ndikimin e dëmshëm të dikujt a të diçkaje. I nënshtroheshin shfrytëzimit. I nënshtrohet zjarrit të artilerisë.
4. pës. e NËNSHTRÓJ. Fjalori do t’i nënshtrohet një procesi rishikimi.
✱Sin.: mposhtem, robërohem, gjunjëzohem, dorëzohem, thyhem, epem, kërrusem, përulem, përgjunjem, ulem, bindem, shtrohem, ndrydhem, skllavërohem, pranoj.

►POSHTËR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Poshtëroj veten, ul veten në sy të botës duke bërë një punë të poshtër, një veprim të pahijshëm ose duke u sjellë në mënyrë të pandershme; humbas emrin e mirë që kam pasur.
2. bised., vetv., vet. v. III Humbet vlerën a rëndësinë që ka pasur; bie poshtë.
3. pës. e POSHTËRÓJ.
✱Sin.: përulem, fyhem, zhburrnohem, dhunohem, turpërohem, njollosem, balosem, përbaltem, baltosem, telendisem.

►PËRGJÚNJ/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Bie në gjunjë; ulem në gjunjë, rri në gjunjë. U përgjunj para flamurit (në shenjë nderimi). Plaku u përgjunj nga lodhja. U përgjunj para altarit.
2. fig., vetv. I nënshtrohem dikujt pa luftë e pa kundërshtuar, gjunjëzohem, shtrohem.
3. fig., vetv. Mundem, mposhtem, përulem. Nuk u përgjunjën para pushtuesve. Nuk u përgjunj përpara vështirësive.
4. pës. e PËRGJÚNJ.
✱Sin.: gjunjëzohem, nënshtrohem shtrohem, mundem, mposhtem, përulem.

►PËRKÚL/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv., vet. v. III Merr trajtën e një harku, bëhet si hark, lakohet; epet (për diçka që është e drejtë). Përkulet shelgu (dega, thupra, shufra, teli). Përkulet trupi nga mosha (nga vitet).
2. vetv. Lakoj trupin, përthyej trupin. Përkulem përpara (prapa, anash). Përkulem thellë. U përkul dhe e ngriti nga toka.
3. vetv., vet. v. III Ulet poshtë, lëshohet në drejtim të tokës, varet. Iu përkul koka.
4. fig., vetv. Shpreh nderim të posaçëm për dikë a për diçka, e nderoj thellë. Përkulemi para varreve të të parëve tanë.
5. fig., vetv. Mposhtem e i nënshtrohem vullnetit të dikujt, nuk i qëndroj dot më dikujt a diçkaje e nis të bëj lëshime, gjunjëzohem, thyhem. Nuk u përkul para presioneve. Nuk u përkul dimri i egër. U përkul para lotëve (para lutjeve) të saj.
6. pës. e PËRKÚL. Nuk u përkulën nga kërcënimet.
✱Sin.: lakohem, harkohem, epem, epohem, kthehem, thyhem, përthyhem, ulem, kërrusem, gërmuqem, përdylkohem, anohem, mbrinjohem, mbrinjem, vaiset, varem, falem, përulem, mposhtem, jepem, lëshohem, shtrembërohem, gërlatem, kapitem, kukëzohem, kukohem, gjunjëzohem, shtrohem.

►PËRTÓK/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Bie në tokë, përvarem. Përtokem e ngrihem prapë.
2. fig., vetv. Gjunjëzohem, përulem.
3. pës. e PËRTÓK.
✱Sin.: shtrihem, përgjunjem, gjunjëzohem, ulem, përvarem, përulem.

►PËRTROLLËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Mundem, përulem, nënshtrohem. Nuk u përtrollëza asnjëherë.
2. pës. e PËRTROLLËZÓJ.