FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►BALLAFAQÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Vihem ballë për ballë me një tjetër për të nxjerrë në shesh të vërtetën rreth pohimeve të bëra, bëj ballafaqimin me dikë; drejt. dal para hetuesisë e merrem në pyetje para një të pandehuri a një dëshmitari për të gjetur kundërshtimet në pohimet dhe për të zbuluar të vërtetën; syzohem, ndërsynohem. Jam gati të ballafaqohem. U ballafaquan para trupit gjykues. Ballafaquan të pandehurin me dëshmitarët. Ballafaqohen dy vetë.
2. vetv. Vihem ballë për ballë me një tjetër për t'u krahasuar me të dhe për të përfituar nga përvoja e tij a për t'i dhënë përvojën time. Do të ballafaqohemi me më të mirët në vreshtari.
3. vetv. I vihem ballë për ballë dikujt si kundërshtar, i qëndroj kundër dikujt a diçkaje. Jemi ballafaquar shumë herë me armiqtë.
4. vetv. Ndodhem përballë vështirësish, pengesash etj. dhe përpiqem t’i kapërcej. U ballafaquan me motin e keq. Ballafaqohemi me vështirësitë. Mund të ballafaqohemi me ndonjë qëndrim të ashpër.
5. pës. e BALLAFAQÓJ₃.
✱Sin.: krahasohem, përqasem, përballem, përballohem, përplasem, syzohem, syndërsohem, ndërsynohem.

BALLARÍT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. I dal përballë dikujt; gjendem ballë për ballë me dikë a me diçka, përballem, ballatohem. - U ballarita pa dashur.
2. vetv. Ndeshem ballëpërballë me dikë; ballafaqohem. Në dasma ballariten krushqit e vajzës me ata të djalit.
✱Sin.: përballem, ballatohem, ballafaqohem.

BALLAT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. I dal përpara dikujt; gjendem ballë për ballë me dikë a me diçka; përballem.

►BALLÓ/HEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. Ballafaqohem, përballem. Nuk ballohem dot me të.

BALLËS/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR 1. kal. Qëndroj ballëpërballë, përballoj; mposht, mund, thyej. Ballëson erën. Për ta ballësuar pushtuesin, duhet forca e gjithë kombit.
2. jokal. Përballem, i dal përballë.
✱Sin.: përballoj, mposht, mund, thyej, përball, shpërball.

DISAVANTÁZH,~I m. sh. ~E, ~ET libr. Gjendje ku përballem me një situatë ose me kushte që e bëjnë më të vështirë arritjen e diçkaje në krahasim me të tjerët; mungesë avantazhi; kund. avantazh. Është në disavantazh. Krijon disavantazh. Përmbysi disavantazhin. Secili ka avantazhet e disavantazhet e veta.

►DOGËRZÍT/EM jovep., ~A (u), ~UR vjet. 1. vetv. I dal përpara dikujt; përballem me dikë. Ata nuk janë dogërzitur bashkë qyshkur.
2. vetv. Rregullohem; merrem vesh me dikë. Janë dogërzitur me njëri – tjetrin.

KRYQ ndajf. Në trajtë kryqi, kryqas, kryqthi.
♦ I bie kryq (shul) e tërthor (një vendi) shkoj në të gjitha anët e drejtimet, e shëtit të gjithë; s’lë cep pa shkelur e pa parë; i bie mbarë e prapë. I ngeci *veza kryq (dikujt). Rri me *duar kryq (dikush). I rri kryq (dikujt) e kundërshtoj, përballem me të, nuk i bindem e nuk i nënshtrohem dëshirës së tij. Më shkoi kryq (diçka) nuk më eci mbarë, më vajti ters, më shkoi shtrembër.

NDESH vep., ~A, ~UR kal. 1. Has me dikë a me diçka që më del përballë, gjej papritur, takoj rastësisht, has. Ndeshi të vëllanë (shokun). Nuk e ndesha gjatë rrugës. I ndeshi (i hasi, i zuri, i ra) sharra në gozhdë.
2. Gjej diçka gjatë leximit, gjatë punës, gjatë kërkimit etj. Ndesh një fjalë të panjohur. E ndesha teksa në një tekst. Emrin e tij e ndesh shpesh në këtë libër. Këtë kafene e ndeshim kudo.
3. jokal. Përplasem me dikë a me diçka që më zë rrugën. Ndeshi në një gur. Ndeshi në një kurth për kafshë të egra. Ndeshi në një mur të lartë.
4. fig., jokal. Më del përpara diçka a dikush që më pengon a më ndihmon, kam të bëj papritur me diçka a me dikë, has, bie. Ndesh në vështirësi (në pengesa). Ndeshi në kundërshtime. Ndeshi në njerëz të mirë (të arsyeshëm, të këqij, të pabesë).
5. Rrok vështrimin e dikujt, të cilit i kam hedhur sytë. Ndesh vështrimin (sytë) e tij qortues.
✱Sin.: has, përballem, gjej, zë, takoj, rastis, takohem, stërditem, zates, përplasem, prek, takon, bie, shikoj, rrok, ndeshem.

►NDÉSH/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. Takohem me dikë që më del përpara rastësisht, hasem. U ndesh rrugës me të. U ndeshëm ballë për ballë. U ndeshëm në tren.
2. vet. v. III Del, shfaqet diçka në një punë, në një fushë, në një libër etj., haset, takohet. Ndeshen gabime (të meta). Ndeshen gjatë punës. Ndeshet dendur (rrallë, kudo).
3. Përplasem me dikë a me diçka që më zë rrugën. U ndeshën dy vetura (anije). U ndeshën kokë më kokë. U ndesh në një gur (në një shkëmb, në një trung). Vështirësitë me të cilat ndeshemi sot.
4. fig. Më del përpara diçka që duhet kapërcyer; përballem. Ndeshet me realitetin. U ndeshën me vështirësi (me çështje të ndërlikuara). Ndeshemi me shfaqje të huaja. Zbatimi i këtij ligji është ndeshur me një sërë pengesash.
5. Bie në përleshje; hyj në luftë me dikë; përleshem. U ndeshën me armikun. U ndeshën në fushën e betejës. U ndeshën dy ushtri. U ndesh ballë për ballë me bishën.
6. sport. Matem me një kundërshtar në një lojë sportive, bëj një lojë me një tjetër. Ndeshen dy skuadrat më të mira. Ndeshemi në futboll (në basketboll). U ndeshën në fushë asnjanëse.
7. fig. Hyj në kundërshtim me dikë, hahem me fjalë, kapem; bie në kundërshtim për diçka me një tjetër. U ndeshën midis tyre. U ndeshën interesat (pikëpamjet). U ndeshën dy rryma.
✱Sin.: takohem, shkëmbehem, ndërsynohem, stërditem, takoj, shoh, syzohem, përballem, zates, zatetem, ndesh, del, shfaqet, haset, has, gjej, gjendem, përleshem, përplasem, përpiqem, rrokem, sharapiqem, shukem, cakërrohem, mbrijohem, bucem, luftoj, dyluftoj, matem, garoj, shemëroj, goditem, fytafytem, luaj, hahem, kapem, grindem, zihem.

PËRBÁLLJ/E,~A f. sh. ~E, ~ET 1. Veprimi kur përball ose kur përballem; përballim: përballja me kundërshtarin.
2. Përballim.
✱Sin.: përballim, ballafaqim, ballësim, ndërsynim, qëndrim, durim, dajandisje, mposhtje, kapërcim, thyerje, mundje, fitim, tretje, kryerje, përfundim.

►PËRBALL/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. I dal me fytyrë përpara dikujt. U skuq kur u përballua me të.
2. pës. e PËRBALLÓJ. U përballuan të gjitha pengesat (vështirësitë).
✱Sin.: përballem, faqohem, ndërsynohem, takohem.

►PËRBALLËS/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. Përballem, ballësohem, përkrahëzohem, përqasem.

►TAK/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Ndeshem a përshëndetem me dikë rastësisht a papritur në udhë a diku tjetër; gjendem në të njëjtën kohë dhe në të njëjtin vend me dikë; hasem, U takova me të në treg (në aeroport). U takuan rastësisht.
2. vetv. I japim dorën njëri-tjetrit kur kemi lënë një takim. U takua me shokun (me mikun, me një të njohur). Takohen çdo ditë.
3. vetv. Piqem me dikë që njoh dhe qëndroj për njëfarë kohe me të. Takohem me një shok (me një shoqe). Takohem me miqtë. U takuan në mbrëmje.
4. vetv. Paraqitem te dikush a pres dikë për t’i dhënë, për t’i thënë a për t’i kërkuar diçka.; mblidhem me të tjerë për të vendosur për diçka. Takohemi me shokët. Takohet me zgjedhësit. Takohen me kryetarin (me ministrin, me shkrimtarin). Takohet me avokatin.
5. vetv., vet., v. III Puqet një gjë me një tjetër; afrohen dy a më shumë gjëra sa të puqen; bashkohen dy a më shumë gjëra. Takohen çatitë (majat e pemëve). Takohen anët (buzët) e dy dërrasave. Takohen dy shkronja. Takohet t-ja me h-në dhe formojnë th-në. Tek emrat e njerëzve, kur takohet t-ja me h-në, nuk vihet apostrof (Mithat, Ethem dhe lexohen Mit’hat, Et’hem). Ku takohet qielli me tokën ku duket sikur qielli prek tokën; horizonti. Drini i Bardhë dhe Drini i Zi takohen pranë qytetit të Kukësit. Mali me mal s’takohet, njeriu me njeriun takohet. (fj. u.).
6. vetv., vet., v. III Ndeshet diçka në jetë, në punë etj., haset, del përpara. Mund të takohen disa vështirësi (pengesa). Takohen dukuri të panjohura. Takohet nganjëherë (shpesh, rrallë).
7. sport., vetv. Ndeshem me një tjetër, zhvilloj një garë sportive me dikë, luaj me dikë. Skuadrat u takuan në fushë asnjanëse.
8. pës. e TAKÓJ.
✱Sin.: mbudhem, ndeshem, përshëndetem, piqem, tokem, zatetem, ceket, puthitet, haset, përballem.