FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

ADONÍS,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. (lat. Adonis aestivalis. A. parviflora) Syri i djallit, bimë barishtore njëvjeçare, zbukuruese dhe mjekësore, me lule të kuqe të ndezura me një qendër të errët, që i japin pamjen e një syri, prandaj është quajtur "Syri i Djallit"; rritet në livadhe, fusha dhe toka bujqësore, sidomos në grunaja; ekzistojnë disa lloje, i dallon kryesisht ngjyrë e petaleve; adonisi i rërës, syri i thëllëzës, syri i thëllëzës i madh, syri i fazanit.

AGÁV/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Agave) Bimë e vendeve të ngrohta, me kërcell të trashë, zakonisht të shkurtër, me gjethe shumë të gjata, të trasha, me tul, të dhëmbëzuara e me gjemba, nga të cilat nxirren fije për industrinë e tekstileve, për litarët etj. Fije agaveje. Lulet e agaves. Rritja e agaves. Agavja përdoret edhe si bimë zbukuruese.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje të ndryshme të kësaj bime: Agavja amerikane (lat. Agave americana) bimë zbukuruese, që rritet zakonisht në toka shkëmbore, që lulëzon vetëm njëherë në fund të jetës së saj të gjatë prej 10 deri 30 vjet. Agavja meksikane (lat. Agave fourcroydes) bimë barishtore shumëvjeçare me kërcell të gjatë, i cili formon një kurorë të dendur, me gjethe në formë shpate në ngjyrë të hirtë kah e blerta, që çel lule të bardha në të blertë me erë pakëndshme. Agavja sizalane (lat. Agave fourcroydes) bimë barishtore njëvjeçare me kërcell të lartë dhe një kurorë gjethesh në formë shpatash, që lulëzon në temperaturën mbi 25°C në diell, nga e cila nxirren fije për të bërë thasë, pëlhurë, letër, litarë, çanta, qilima etj.; kërpi sizalan. Agavja shekullore (lat. Agave parrtyi, A. utahensis) bimë barishtore e qëndrueshme ndaj të ftohtit, që rritet deri në 2-3 m në lartësi, me gjethe të gjata e të dobëta në ngjyrë të hirtë në të blertë, me lule në formë kalliri.

AGERÁT,~I m., bot. Bimë njëvjeçare nga familja e kërpudhave, që lulëzon nga prilli deri në tetor në livadhe e kullosa, me kurorë në ngjyrë blu e më rrallë në ngjyrë të bardhë e rozë, që është mjaltëmbajtëse por helmuese. Agerati i livadheve. Agerati meksikan.

AGULÍÇ/E,~JA f. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Primula veris, Primula vulgaris, Primula grandiflores) Bimë barishtore shumëvjeçare, me kërcell të hollë, me gjethe vezake, me lule të verdha, që rritet në livadhe dhe që çel në fillim të pranverës; lule pranvere. Aguliçja e parë. Çelin (dalin) aguliçet. Mbledh aguliçe.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje aguliçesh: Aguliçja alpine (lat. Primula auricula, Primula farinos) aguliçe me veti kuruese e shëruese, që përdoret si çaj dhe për të nxjerrë vaj për industrinë kozmetike, ndaj është nën mbrojtje ligjore; çaj mali, bjeshke. Aguliçja e artë (lat. Oenathera brevipes, Canissonia brevipes) aguliçe kërcellgjatë me qime, me gjethe bazale të përbëra nga disa gjethe dhe një lule që ka disa të tjera në të, me ngjyrë të verdhë të ndezur me njolla të kuqërremta në bazën e çdo petali, me një pistil me antenë në qendër të lules; që lidh fruta si kapsula të varura. Aguliçja e dhëmbëzuar (lat. Primula denticulata) aguliçe e rajoneve e lagështa alpine, me rozeta gjethesh vezake me kërcell të fortë, që çel lule të rrumbullakëta e të varura me ngjyrë vjollcë a me ngjyrë të bardhë. Aguliçja me erë (lat. Primula officinalis) aguliçe e zonave kodrinore malore, lulet e së cilës formohen në majë të një kërcelli, i cili ngrihet nga mesi i rozetës së gjetheve, me lule ngjyrë të verdhë dhe me erë të fortë mjalti, që ka veti shëruese; aguliçja e malit, aguliçja e kopshteve. Aguliçja hibride (lat. Primula grandiflora) aguliçe zbukuruese, me kërcell të gjatë e të fortë, me lule shumë të bukura në ngjyrë rozë e me erë të mirë, që rritet në hije e në toka të kulluara mirë e që lulëzon nga fundi i pranverës deri në fillim të verës. Aguliçja e kopshteve (lat. Primula elatior) aguliçe që rritet nën shkurre në shpatet e maleve dhe në livadhe, me ngjyrë të verdhë të çelët dhe që mban erë të dobët. Aguliçja kineze (lat. Primula sinensis) aguliçe e mbuluar me qime të shumta, me gjethe të radhitura si një rozetë, me lule të bukura në ngjyrë rozë dhe në ngjyrë jargavani. Aguliçja e malit aguliçja alpine. Aguliçja e rreme e kopshteve (lat. Primula vulgaris veris) aguliçe me një rozetë gjethesh të gjera e të gjata, me lule të verdha në të mbyllët, por edhe të kuqe e rozë, që lulëzon në tufë me 10-30 lule në një kërcell. Aguliçja e mbrëmjes (lat. Oenothera biennis, Oenothera amarchiana, Onagra biennis) aguliçe dyvjeçare e qëndrueshme ndaj thatësirës, me gjethe gjembore të mëdha si rripa në bazë, me më pak gjethe në kurorë, e cila mban lule të verdha me erë të këndshme limoni që hapen në mbrëmje, që lulëzon në korrik e gusht e rritet mirë në tokë ranore. Aguliçja e bardhë e mbrëmjes (lat. Oenothera albicaulis, Onagra albicaulis) aguliçe njëvjeçare vetëpjalmuese, që rritet në lartësi të ulëta mbidetare, kryesisht në toka të thata, ranore, të shkrifëta, por jo në hije, me kërcell të gjatë me degëzime e të mbuluar me qime, me gjethe të lëmuara ose me push në shtratin e lules e me lule të bardha. Aguliçja perandorake (lat. Primula imperialis) aguliçe me lule të verdha në të artë të ndezur. Aguliçja e vogël (lat. Primula minima) aguliçe shumëvjeçare, zbukuruese e kuruese, që del në kaçuba kur fillon shkrirja e borës në pranverë dhe lulëzon deri në mesin e verës, me gjedhe të mbledhura si një buqetë e me lule shumëngjyrëshe, me erë të lehtë e të mirë.
✱Sin.: gorolule, gjerdan, lakërishtë, lejthici, lulekaçe, poleska, salepi, zgorofetë, lulevera, onagër.

AJÚG/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Ajuga) Bimë barishtore njëvjeçare ose shumëvjeçare, me kërcell të shkurtër, që përhapet me rrënjë zvarritëse, ka gjethe vezake zbukuruese me ngjyrë të purpurt ose të argjendtë dhe lule të vogla ngjyrë blu, vjollcë, ose të bardhë; neferë. Ajuga pa kërcell. Ajuga zvarritëse.

AKÁCI/E,~A f. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Robinia pseudocacia) Dru bishtajor i vendeve të ngrohta, me lëvore të plasaritur, me gjemba, me gjethe vezake të renditura në të dy anët e një bishti të gjatë dhe që bën lule zakonisht të bardha, të grumbulluara në vile e me erë të mirë; driza e butë, akacia e rreme, druri i shitimit, ferra e detit, ferrana e jashtme. Akacie e bardhë (e verdhë). Pyll akaciesh. Lule akacieje.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloj akaciesh: Akacia e Arabisë (lat. Acacia arabica) akacie me gjelbërim të përhershëm e tokave të thata, me trung në ngjyrë të kuqe kah ngjyra e kafenjtë në të errët që lëshon rrëshirë, me kurorë të rrumbullakosur, me gjethe të vogla të gjelbra, me gjemba në bazë, me lule aromatike të verdha në të artë, që nxjerr si fryt një bishtajë të bardhë, të përdredhur e të varur, druri i së cilës është përdorur për vepra arti, për mobilie; gomë arabike, gomë indiane, akacia egjiptiane, pikantja e zezë, akacia me gjemba. Akacia e argjendtë (lat. Acacia podalyriifolia) akacie me prejardhje nga Australia, që rritet shpejt dhe kultivohet si bimë zbukuruese etj., me lëvore të lëmuar të hirtë e me degëza të mprehta leshtore të mbuluara me një shtresë pluhuri të bardhë të imët, që lulëzon gjatë gjithë vitit me tufa lule të arta të ndritshme; akacia margaritar, gardh argjendi. Akacia e artë (lat. Acacia pycnantha) akacie me gjelbërim të përhershëm, me lule të verdha të ndritshme, me bazë të gjerë rrënjore që nuk lejon erozionin, ndaj mbillet edhe në brigjet ranore, me lëvoren të pasur me tanin që përdoret në mjekësi dhe në industrinë farmaceutike. Akacia e bardhë (lat. Acacia decurrens, Mimosa decurrens) akacie me lëvore në ngjyrë të kafenjtë, të zezë ose të hirtë, me skaje ndërnyjore, me degë kreshtore të larta, me gjethe jeshile në të errët, me tufa lulesh rruzullore të arta e me fryt bishtajor me farëra ngjyrë kafeje. Akacia bregdetare (lat. Acacia sophorae) akacie e njohur si thurimë bregdetare zbukuruese, me trungun dhe me degët e poshtme nëpër tokë, me lule në ngjyrë të verdhë të ndezur që shfaqen si thumba të zgjatur në sqetullat e tyre, që lulëzon në fund të dimrit dhe në fillim të pranverës. Akacia degëgjatë (lat. Acacia coriacea) akacie me gjelbërim të përhershëm, me trung të trashë, që nxjerr gjethe të gjata e të ngushta, me lule të verdha të mbledhura në tufa rruzullore, me bishtajat të përdredhura të mbushura me fara të ngrënshme. Akacia dealbata (lat. Acacia dealbata) akacie, e njohur edhe si mimoza, që rritet shpejt në zonat e ngrohta mesdhetare dhe malore-tropikale në lartësi deri 30 m, me gjethe të gjata, të ndritshme dypalëshe, të gjelbra në të kaltër dhe të hirta kah e argjendta, me lule në vile të mëdha në ngjyrë të verdhë në të ndezur dhe me erë dehëse manushaqeje. Akacia e grathët (lat. Robini hispida, R. Fertilis) akacie gjetherënëse, me degë të dendura, që rritet në zona të thata, e përshtatshme për shartim, që lulëzon në pranverë dhe çel lule në tufa ngjyrë rozë të errët, me gjethe vezake në ngjyrë të gjelbër të lehtë, që përdoret dhe për gardhime parqesh. Akacia gjethebrisk (lat. Acacia cultriformis) akacie zbukuruese me gjelbërim të përhershëm, me gjethe trekëndore të mëdha dhe të mprehta me ngjyrë të gjelbër të hapët kah e hirta, me lule të vogla pa erë në tufë, që mund të kultivohet edhe në vazo parku. Akacia gjethedhertë (lat. Acacia homalophylla) akacie me gjelbërim të përhershëm, me trung të trashë të degëzuar me gjethe të ngushta, zakonisht të sheshta, me lëvore të ashpër të hirtë në të errët, me lule të verdha rruzullore që rritet në lartësi me kurorë të ngritur ose të zgjeruar, me degëza të reja të zhveshura ose me qime të lakuara, druri i së cilës është i fortë, aromatik që përdoret për të bërë shtiza. Akacia gjethegjatë (lat. Acacia longifolia, Mimosa longifolia) akacie mesdhetare që rritet anës lumenjve me lartësi mesatare, me trung të shkurtër dhe me kurorë pak të çrregullt, me lëvore ngjyrë hiri me pjesë të kuqërremta, me gjethe të ndërkëmbyeshme, të ngushta e të gjata, me lule erëmirë, rrënjët e së cilës pasurojnë tokën me azot. Akacia gjetheharpë (lat. Acacia harpophylla) akacie e lartë zbukuruese, me rrënjë të thella, me lëvore të fortë me hulli në ngjyrë të zezë, me degët këndore, me gjethe të rrejshme me damarë të shumtë dhe me lule tufore të gjata e të shtypura, me bishtaja të mbushura me fara gjatoshe, që kultivohet në toka bujqësore dhe në parqe tërheqëse. Akacia e Kaspikut (lat. Gleditsia caspica) akacie gjetherënëse me kurorë si formë kube, me trung me gjemba të rrezikshëm, me lastarë të rinj të lëmuar, me gjethe të mëdha vezake, buzore, me ngjyrë të gjelbër të lehtë, me lule të verdha e të gjelbra pothuajse pa kërcell, që lidh bishtaja të gjata si shpatë. Akacia leshtore (lat. Caragana jubata, Robinia jubata) akacie gjetherënëse, me degë të forta të mbuluara plotësisht me gjemba leshtorë, me gjethe të gjata shumëpalëshe, me kërcell të hollë me push e me majë si gjemb, me lulet të bardha, që lulëzojnë në prill e maj. Akacia e Meksikës së re (lat. Acacia neomexicana) akacie gjetherënëse, që rritet në toka të lagështa gëlqerore etj., me kurorë të hapur dhe të dendur, me bisqe njëvjeçare këndore, me gjethet të gjata me ngjyrë të gjelbër të ndezur, me lule të bardha erëmira dhe të pasura me nektar, bishtajat të gjata me ngjyrë kafeje, që lidh fara me vaj. Akacia qerthullore (lat. Acacia verticillata) akacie me gjemba gjetherënëse ose me gjelbërim të përhershëm e zonave të ngrohta bregdetare, me degë të larta me gjemba, me gjethe me ngjyrë të kaltër të gjelbër kah e hirta e argjendtë, që nxjerrin lëng të ëmbël që tërheq milingonat, bletët etj. Akacia e Siberisë akacia e verdhë. Akacia shelgore (lat. Acacia saligna) akacie me gjelbërim të përhershëm që rritet shpejt e kudo, me rrënjë të gjata dhe trung të trashë, me kurorë të gjerë, me, gjethe të gjelbra kaltëroshe si shtiza, që lidh fruta me një duzinë fara; mimoza blu, akacia blu. Akacia shkurre (lat. Acacia aneura) akacie si shkurre e vogël dhe e ulët, me rrënjë që depërtojnë thellë në tokë për të gjetur lagështi, me trung me gjethe të rrejshme me përmbajtje të lartë vaji. Akacia tregjembëshe (lat. Gleditsia triacanthus) akacie e lartë, me degë si një tendë e madhe, me trung të mbuluar me gjemba trepjesësh, me lëvoren me ngjyrë të hirtë kah e kafenjta, me gjethet të përbëra nga 15-30 fletëza të vogla vezake, me lule të vogla në tuba, të verdha të gjelbra erëmira e plot nektar, që lidh bishtaja të varura me fara të sheshta me ngjyrë të kuqe në të kafenjtë; glediçje. Akacia ujëse (lat. Gleditsia monosperma, G. aquatica) akacie shumë e lartë, me një kurorë të hapur e të gjerë, me degëza të holla me gjemba të dukshëm, me gjethe vezake, me lule të bardha në të gjelbër, me sytha të prerë anësorë dhe me lëvore të lëmuar e me njolla e thjerrëza të ndara; karkalec uji, karkalec kënetor. Akacia e varur (lat. Acacia pendula) akacie me lëvore të hirtë e gri, të plasaritur fort në trung, me degë me degëza të varura e të mbuluara me qime të shkurtra e të imta, me gjethe të rrejshme të ngushta vezake, të hirta të blerta. Akacia e verdhë (lat. Caragana arborescens, C. Fruticosa) akacie e lartë gjetherënëse, me pak fletë zakonisht të përbëra nga 4-6 palë kotiledone, me kërcell që përfundon në një shtyllë kurrizore, me bisqe të gjata e me degëzim të rrallë, me lulet të verdha, që shoqërohen nga gjethe të gjelbra të buta të ngjitura në një kërcell të hollë të varur; akacia siberiane. Akacia veshtullore (lat. Robinia viscosa, R. Glutinosa) akacie gjetherënëse, që rritet në lartësi duke formuar një kurorë të gjerë, të rrumbullakosur ose vezake, me degë pa gjemba në ngjyrë kafe në të kuqe e të mbuluara me qime ngjitëse, me gjethe vezake me maja të mprehta, të lëmuara, me ngjyrë të gjelbër të errët, me lule rozë të çelur në tufa dhe pa erë. Akacia e zezë (lat. Acacia melanoxylon) akacie e fortë me shtat të drejtë e të lartë dhe me gjelbërim të përhershëm, me kurorë vezake e piramidale, me lëkurë të hirtë të errët e me plasaritje vertikale, me gjethe me ngjyrë të gjelbër me shkëlqim, me lule të vogla të bardha rruzullore që lidhin fara të holla që varen në tufa.
✱Sin.: bagrem, çali, çeli, ferrëdeti, ferreckë, robinjë, rogovecë, rogoveckë, sallgam, sollkëm.

ALTÉ,~JA f. sh. ~, ~TË bot. (lat. Malva neglecta) Bimë njëvjeçare livadhore, që lulëzon nga qershori deri në shtator e që pjalmohet nga insektet, sidomos nga bletët; mëllagë e kuqe, mëllagë e vogël, bari i erës.

AMARÁNT,~I m. sh. ~Ë ~ËT bot. 1. (lat. Amaranthus blitum, A. lividus) Bimë barishtore njëvjeçare, që rritet në ara e në kopshte, me fara të imëta e të shumta në majë, me gjethe vezake mishtore të mëdha me damarë të dalë e në ngjyrë të gjelbër në vjollcë, të ngrënshme, që përdoren si zarzavate, në byrek, në lakror etj.; nena, nenëza, spinaqi i egër, spinaqi kinez, bari llapush, lulja e qurranit, tamblanikë. Amarant i butë (e egër). Lakror me amarant.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje amarantësh: Amaranti i bardhë (lat. Amaranthus albus) dervishi. Amaranti bishtak (lat. Amaranthus caudatus). Amaranti gjembak (lat. Amaranthus spinosus). Amaranti gjethependë (lat. Cykloloma atriplicifolium). Amaranti gjetheshelg (lat. Amaranthus salicifolius). Amaranti hibrid (lat. Amaranthus hybridus, A clorostachys). Amaranti kallith (lat. Amaranthus blitum) nenëza. Amaranti i keq (lat. Amaranthus palmeri). Amaranti i lëshuar (lat. Amaranthus quitensis). Amaranti lulekuq (lat. Amaranthus hypochondriacus). Amaranti melthor (Amaranthus paniculatus). Amaranti ngjitës (lat. Amaranthus ascendens). Amaranti i purpurt (lat. Amaranthus atropurpureus, A. hybridus cruentus). Amaranti i shtrirë (lat. Amaranthus blitoides). Amaranti i pyllit (lat. Amaranthus silvestris, A. viridis, A. gracilis). Amaranti trengjyrësh (lat. Amaranthus tricolor, A. caudatus) bishti i dhelprës, spinaqi kinez.
✱Sin.: nenë, nenëz, bletëz, mbledhë, dervish.

AMBROZÍ,~A_I f. sh. ~, ~TË bot. 1. (lat. Ambrosia artemisiifolia, A. elatior) Bimë barishtore njëvjeçare, me kërcell të drejtë e të degëzuar, me rrënjë gishtore me gjethe të ndara në lobe të ngushta me ngjyrë të hirtë dhe të gjelbër, me lule ngjyrë të verdhë në të zbehtë, të mbledhura në tufa të varura; ambrozia gjethepelini.
2. Pjesë e parë në emërtimet e pathjeshta për disa lloj ambrozish: Ambrozia bregdetare (lat. Ambrosia maritima) ambrozi me gjethe të holla dhe të ndara në pjesë të ngushta në ngjyrë të gjelbër të hapët, me lule të vogla të verdha, që përdoret për kurimin e disa sëmundjeve të lëkurës, për lehtësimin e dhimbjeve dhe kundër pezmatimeve; bari i ëmbël. Ambrozia treshe (lat. Ambrosia trifida) ambrozi, me gjethe trefletëshe e të dhëmbëzuara, që çel lule të vogla, të verdha e të gjelbra, të mbledhura në tufa të vogla e që prodhon shumë polen që shkakton alergji stinore.
3. Përzierje nektari dhe poleni, me të cilin bletët ushqejnë larvat.

AMÍ,~A f., bot. (lat. Ammia) 1. Bimë njëvjeçare që rritet deri në tetëdhjetë cm në lartësi, me gjethe të holla e të ndjeshme, që çel lule të bardha në korrik e vjeshtë.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje amish: Amia e madhe (lat. Ammi majus) qimnon. Amia kërkuta (lat. Ammi visnaga) ami zbukuruese, me lule të blerta e të bardha si dantellë që kultivohet në mjedise me shumë diell.

ANASÓN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. 1. (lat. Pimpinella anisum, Anisum officinale) Bimë njëvjeçare aromatike me gjethe të dhëmbëzuara, me lule të bardha, që përdoret si erëz, dhe si bar për rregullimin e tretjes, kundër kollës, për uljen e tensionit të gjakut, si antiseptik, si qetësues, etj.; anisi i ëmbël, qimnoni i ëmbël, kopra e ëmbël.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje anasonësh: Anasoni i egër maraq. Anasoni kinez (lat. Illicium verum) anis yllor. Anasoni yllor (lat. Illcium anisatum, I. religiosum) lloj anasoni i pangrënshëm dhe helmues, që përmban anisatinë dhe që shkakton pezmatim të rëndë të veshkave, pezmatim të traktit urinar a të organeve të tretjes e që përdoret edhe si temjan.
✱Sin.: anis, amison, finaqastri, glikanxo, nedër.

ANTH,~I_III m. sh. ~E, ~ET bot. (lat. Foeniculum, Anethum graveolens) Bimë barishtore njëvjeçare me kërcell të drejtë e të degëzuar, me gjethe të vogla e shumë të holla treshe, që përdoret si erëz në ushqimet; kopër, netërz erërëndë. Një tufë anthi. Anth për gjellë. Anthi i egër. Anthi i ëmbël. Pite me djathë e anth.
✱Sin.: anetë, arishte, dereot, maraj, moraçë, nedër, netër, netërz, rozenë.

ANTRÍSK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT biol. (lat. Anthriscus caucalis) Bimë njëvjeçare e livadheve dhe e pyjeve me lagështi, me rrënjë të hollë të përdredhur, me kërcell të rrumbullakët e të rrudhosur te nyjat, me gjethe ngjyrë të gjelbër të hapët, me lule të vogla si të majdanozit, që përdoret si erëz në gatime të ndryshme; stërpuja e guallit, stërpuja e pyllit.

ANUÁL,~I m. sh. ~Ë, ~ËT 1. Libër a revistë që del një herë në vit; vjetar, anuar.
2. biol. Bimë barishtore njëvjeçare.

ARABÍS,~I m. sh. ~Ë, ~ËT bot. (lat. Arabis corymbiflora, Arabis orcuata) 1. Arabëza; arabisi i murit, arabisi vastakor.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje arabisi: Arabisi alpin (lat. Arabis alpina) bimë e vogël zbukuruese, që rritet në mjedise të thata shkëmbore në zonat alpine dhe subalpine dhe që karakterizohet nga gjethe të vogla të vendosura në formë rozetash të ngushta e të mprehta, kurse lulet e saj të bardha ose të verdha shfaqen në gjysmën e dytë të pranverës dhe fillimin e verës. Arabisi i kullës (lat. Arabis glabra, Turritis glabra) bimë njëvjeçare zbukuruese, e ngjashme me arabisin alpin, që rritet në Evropën Qendrore dhe atë Veriore, kryesisht në fusha dhe zona të hapura malore; arabisi i gjelbër; arabisi i paqëndrueshëm. Arabisi pranveror (lat. Arabis verna) bimë njëvjeçare zbukuruese, me gjethe të gjelbra, të vogla e rrumbullake, me lule të vogla e të bardha ose të verdha, që shfaqen në pranverë dhe në fillim të verës e që rritet në terrenet e thata në zonat e shkëmbinjve të lartë. Arabisi skopolian (lat. Arabis scopoliana) bimë njëvjeçare me prejardhje nga vendet e Ballkanit, që rritet në mjedise malore dhe shkëmbore, me gjethe të vogla e të lëmuara, që formojnë rozeta tokësore, ndërsa lulet e saj janë të vogla e të bardha. Arabisi i shkëmbit (lat. Arabis caucasica, A. lyrata aragosta Astacus astacus) arabis që rritet në zonat malore të Kaukazit dhe në Lindjen e Mesme, në toka alpine, të thata e shkëmbore, me gjethe të vogla të vendosura në forma rrethore në rozeta të ngushta, me lule të vogla të bardha që çelin në pranverë e në fillim të verës.

ARAKÍDH,~I m. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Arachis hypogaea) Bimë bishtajore njëvjeçare me kërcell të degëzuar, me gjethe të përbëra nga katër fletëza vezake, me lule të verdha, që kultivohet për farat e saj të ngrënshme që rriten brenda bishtajave, e pasur me vlera ushqimore, proteina, yndyra dhe vitamina; kikirik, fëstëk. Pjek arakidh. Vaji i arakidhit. Ëmbëlsirë me arakidh.

ÁRRËZ,~A_III f. sh. ~A, ~AT bot. Bimë barishtore njëvjeçare, me gjethe si të tërfilit, të vendosura dendur rreth kërcellit, që rritet nëpër fushat anës detit.

ASHT,~I_II m. sh. ~A, ~AT bot. Bimë barishtore njëvjeçare e livadheve, me gjethe të vogla e të rralla në trajtë vezake, me lule ngjyrëvjollcë dhe me kërcell të degëzuar, që kur këputet, lëshon një lëng të bardhë.

ASTERÍSK,~U_II m. sh. ~Ë, ~ËT bot. (lat. Asteriscus) Bimë njëvjeçare e kopshtit, që rritet deri 30 cm lartësi dhe 30 cm gjerësi, lulëzon në prill e korrik dhe ngjan me një luledielli të vogël. Mbolla asteriskë. Çelën asteriskët.

ÁTHJEZ,~A f. sh. ~A, ~AT bot. (lat. Ononis spinosa, O. procurrens) Bimë barishtore njëvjeçare, me trup të vogël e të degëzuar, me lule ngjyrë trëndafili, të verdha a të kaltra dhe me gjemba të mprehtë e të helmët; bari i lugatit, ferra e nuses. Rrënjët e athjezës. Zë athjeza gruri.
✱Sin.: athje, cabokth, delmuth, ferrënuse, nuskë, kolmuth, pashkullizë.