FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►MBÝLL/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv., vet. v. III Lëviz vetë dhe afrohet a puthitet në vendin e hapur për kalim ose për punë të tjera (për një derë, një kanat, një kapak etj.); zihet me diçka që e mbyll; kund. hapet, çelet. U mbyll dera (dritarja). U mbyllën kanatet. U mbyll valixhja. Mbyllet vetë.
2. vetv. Futem a rri diku brenda, nuk dal jashtë, sepse merrem me diçka pa ndërprerje e me këmbëngulje; rri për një kohë të gjatë në një mjedis të mbyllur; ngujohem, ndryhem. U mbyll në shtëpi (në zyrë, në laborator, në bibliotekë). Mbylleshin në kulla për shkak të hakmarrjes. Armiku u mbyll në qytet.
3. vetv., vet. v. III Bashkohet, puthitet ose afrohet me një pjesë tjetër a me pjesën kryesore (për diçka që është e hapur); paloset, mblidhet (për diçka që është e shtrirë); kund. hapet. Mezi i mbylleshin gishtat. Iu mbyllën sytë (qepallat). Nuk mbyllet çadra.
4. vetv., vet. v. III Zihet vetë me diçka, mbushet (një e çarë, një vrimë, një gropë etj.); mbulohet. U mbyllën vrimat (plasat). U mbyllën gropat. U mbyll plaga zuri dregëz e u përtha, u shërua.
5. vetv., vet. v. III Ndërpret veprimtarinë e vet (një ndërmarrje, një institucion etj.); nuk punon më për një kohë a përgjithnjë; kund. hapet; çelet. Marketet (dyqanet) mbyllen vonë në mbrëmje. Shkollat mbyllen në fund të qershorit dhe çelen me 1 shtator. U mbyll ekspozita. U mbyllën shumë sipërmarrje.
6. vetv., vet. v. III Ndërpritet diçka, merr fund, nuk vijon më tej; mbetet me aq, nuk i shtohet me gjë tjetër. U mbyll mbledhja (konferenca). U mbyllën diskutimet. U mbyll ajo çështje.
7. fig., vetv. Rri i veçuar nga të tjerët, nuk shoqërohem a nuk përzihem me ta; nuk u hapem të tjerëve; merrem me një punë të kufizuar duke iu kushtuar tërësisht asaj, duke lënë punët e tjera e duke mos u shqetësuar për asgjë tjetër. Është mbyllur në vete (në vetvete). U mbyll vetëm në punën e tij.
8. vetv., vet. v. III Mbushet një kohë e caktuar, merr fund, i vjen fundi, mbaron. U mbyll java. Pa u mbyllur mirë viti.
9. vetv., vet. v. III Nxihet, erret; vrenjtet (për motin); ngryset. U mbyll moti. U mbyll fare dielli.
10. pës. e MBYLL.
✱Sin.: kyçet, bllokohet, ndryhem, ngujohem, mbushem, ndërpritet, ndalet, ndrydhem, mbaron, përfundon, vrenjtem, përthahet.
♦ Iu mbyll *dera (dikujt). T’u mbylltë *dera (t’u mbylltë)! mallk., edhe shak. S’i mbyllet (s’i rri) *goja (dikujt). M’u mbyll *plaga. Më mbyllen *sytë. Iu mbyll *shtëpia (dikujt). Mbyllem në *vetvete.

NDRÝDHJ/E,~A f. 1. Veprimi kur ndrydh diçka ose kur ndrydhem. Ndrydhja e brumit (e lakrave). Ndrydhje e vetëveprimit (e mendimit, e ndjenjave).
2. mjek. Lëvizje e kockës së një gjymtyre nga vendi i vet që shoqërohet me inflamacion, dhembje e ënjtje të vendit të dëmtuar; dëmtim i muskujve, i ligamenteve a i tendinave. Pati një ndrydhje. Ndrydhja e dorës (e këmbës).
3. fig. Gjendje e rëndë shpirtërore, kur diçka na mundon e nuk na lë të shfaqim lirisht ndjenjat e mendimet. Kishte një ndrydhje në zemër.
✱Sin.: ngjeshje, përndrydhje, përdredhje, ndërlikje, nxjerrje, shtypje, mbyllje, prridhje, druajtje, brengë, topitje, rrudhje, nënshtrim, tulatje.

►NDËRLÍK/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. 1. edhe fig., vet. v. III Ngatërrohet diçka me një tjetër, bëhet e ngatërruar, ndërlikohet. U ndërlikën fijet. U ndërlik puna (çështja, gjendja).
2. fig. Ngatërrohem në një punë dhe humbas fillin; më ngatërrohet mendja, hutohem fare. U ndërlik duke numëruar. U ndërlik nga mendtë. U ndërlik fare.
3. pës. e NDËRLÍK.
✱Sin.: ngatërrohem, ndërlikohem, ndrydhem, ndërthuret, hutohem, shastisem.

►NGULFÁT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Mbërthehem, kyçem, drynohem; zhytem duke ia zënë frymën vetes; mbys veten duke u varur në litar. Lopa u ngulfat me litarin e vet. E ngulfati veten në litar.
2. vetv. Më shkon keq kafshata, thërrimja a uji, duke ma zënë frymën; më mbetet buka në fyt. Mos qesh kur je duke ngrënë se ngulfatesh.
3. vetv. Më mbyt gazi, tymi etj. Rruga u ngulfat prej makinave. U ngulfat me një shishe mjalti.
4. vetv. Ndrydhem.
5. pës. e NGULFÁT.
✱Sin.: kyçem, drynohem, mbytem, ngulatem, prridhem.

►NËNSHTR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bie nën pushtetin dhe varësinë e dikujt; humbas lirinë dhe pavarësinë. Nuk iu nënshtruan pushtuesve (armiqve). Nuk iu nënshtrua presioneve e shantazheve. Turqia në atë kohë arriti të nënshtrojë shumë vende.
2. vetv. Veproj në përputhje me vullnetin e dikujt; i bindem dikujt a diçkaje; pranoj pa e kundërshtuar. U nënshtrohet ligjeve të shtetit. I nënshtrohem arsyes. Nuk i nënshtrohem fatit. Nuk i nënshtrohej vullnetit të saj. Iu nënshtrua një vizite mjekësore.
3. vetv. Pësoj veprimin ose ndikimin e dëmshëm të dikujt a të diçkaje. I nënshtroheshin shfrytëzimit. I nënshtrohet zjarrit të artilerisë.
4. pës. e NËNSHTRÓJ. Fjalori do t’i nënshtrohet një procesi rishikimi.
✱Sin.: mposhtem, robërohem, gjunjëzohem, dorëzohem, thyhem, epem, kërrusem, përulem, përgjunjem, ulem, bindem, shtrohem, ndrydhem, skllavërohem, pranoj.

►PRRÍDH/EM jovep., ~A (u), ~UR bised., vetv. 1. Mbytem me diçka që më shtrëngon grykën. Kujdesu për fëmijën se mos prridhet në djep.
2. fig. Më zihet fryma, nuk kam mundësi të veproj në mënyrë të pavarur, mbytem.
✱Sin.: mbytem, ndrydhem, mbyllem.

►PËRDR/ÍDHEM jovep., ~ÓDHA (u), ~ÉDHUR 1. vetv. Rrotulloj mesin a trupin, e lakoj dhe e lëviz rrotull; lëviz e tund trupin sa andej këtej, dredh trupin kur eci. Hidhej e përdridhej. Dridhet e përdridhet e përdredh trupin vazhdimisht në mënyrë të theksuar. Ecën duke u përdredhur.
2. vetv. Mblidhem, rrotullohem e dridhem nga dhembja, nga zori etj., përpëlitem. Përdridhej në shtrat nga ethet. Përdridhej nga zemërimi
3. vetv. Eci duke bërë dredha, duke lëvizur në një vijë të lakuar, herë djathtas e herë majtas. U përdrodh nëpër një shteg midis shkurreve.
4. vetv., vet. v. III Kthehet a rrotullohet në drejtime të ndryshme; bën dredha. I janë përdredhur flokët. Përdridhet rruga (lumi). Për dridhej vallja.
5. Kapet e rrotullohet pas diçkaje, dridhet; kund. shpërdridhet. Janë përdredhur bishtajoret pas misrit.
6. fig., vetv. Ngurroj, matem e çmatem për diçka; mundohem t’i shpëtoj me dredhi diçkaje, dredhoj; bëj naze. Mos u përdridh kot, shko atje ku të thonë.
7. pës. e PËRDRÉDH.
✱Sin.: dridhem, ndrydhem, spërdridhem, përpëlitem, ngurroj, dredhoj, rrotullohem.
♦ *Hidhet e përdridhet (dikush).

►RRÚDH/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. Më bëhet lëkura me rrudha; bëhem me shumë rrudha. Iu rrudh fytyra shumë shpejt. I rrudhen sytë i mblidhen kapakët e syve, picërron sytë.
2. vet. v. III I bëhet sipërfaqja me vija a me pala të çrregullta, të ulura e të ngritura; bëhet me rrudha, zhubroset (për rrobat); i fishket lëkura e i mblidhet në rrudha (për frutat). I ishin rrudhur rrobat në valixhe. Molla rrudhet në dimër.
3. Më mblidhet cipa e gojës dhe e gjuhës kur ha a pi diçka të athët ose të hidhur. Më rrudhet gjuha.
4. fig., vet. v. III I zvogëlohen përmasat a i kufizohet fusha e veprimit, ngushtohet; rrëgjohet. Rrudhet sfera (fusha) e veprimit.
5. Mblidhem, bëhem kruspull; mblidhem e strukem në një vend të ngushtë a të fshehtë. Rrudhem nga të ftohtët. U rrudh nga frika. Rrudhet e struket. U rrudhën në vrimat e veta.
6. fig. Lë fjalën përgjysmë ose mezi i nxjerr fjalët nga druajtja a nga një shkak tjetër.
✱Sin.: rrudhosem, tkurrem, fishkem, kruspullohem, ndrydhem.
♦ I janë rrudhur *trutë (dikujt). M’u rrudh *zemra.

►SHTRÝDH/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. bised., vetv. Përmbahem në të folur, bëj të them diçka e nuk e them, ndrydhem. Pse shtrydhesh ashtu?
2. fig., vetv., vet. v. III Lëshon shiun (për retë). U shtrydhën retë.
3. pës. e SHTRYDH. Është bërë për t'u shtrydhur.