FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AGJITATÍV,~E mb. 1. polit. Që ka të bëjë me agjitimin, që lidhet me përpjekjet për të nxitur, për të mobilizuar ose për të aktivizuar njerëzit për një kauzë të caktuar, zakonisht politike, sociale apo ideologjike; që lidhet me përpjekje për të ndikuar në opinionin publik. Fjalim (veprimtari) agjitative. Material agjitativ. Punë e fshehtë agjitative. Postera agjitativë.
2. keq. Që synon t’i mbushë mendjen dikujt për diçka me fjalë të zbrazëta. Frazeologji agjitative. Parulla boshe agjitative.
✱Sin.: agjitues, propagandistik, propagandues, propagandist.

AKTIVÍZ/ËM,~MI m., filoz. 1. Pikëpamje, botëkuptim, bindje, që shquan rëndësinë e veprimit njerëzor në krijimin dhe në ndryshimin e botës dhe të shoqërisë. Teoria dhe praktika e aktivizmit. Strategjia e aktivizmit. Aktivizëm qytetar. Aktivizëm politik.
2. Veprim për të ndikuar në ndryshimet shoqërore (politike, ekonomike, mjedisore, kulturore etj.); projekt i një aktiviteti, i një angazhimi, i një pjesëmarrjeje në diçka të rëndësishme; marrje e përgjegjësisë; kund. pasivizëm, mosveprim. Aktivizëm i grupeve të interesit. Zotim (motiv) për aktivizëm. E kishte zënë aktivizmi (fig.).

ANTIMAGNETÍK,~E mb., fiz. 1. Që nuk është magnetik, që nuk magnetizohet; kund. magnetik. Fusha antimagnetike. Energjia antimagnetike. Instrumente antimagnetike. Membrana antimagnetike. Tepison antimagnetik. Krijimi i fushës antimagnetike. Mekanizëm antimagnetik.
2. Që është ndërtuar ose krijuar posaçërisht për të mos u ndikuar nga magnetizmi. Pajisje antimagnetike. Aparat antimagnetik. Orë antimagnetike.

ANTIPOÉM/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Lloj poeme me veçori të ndryshme a të kundërta me poemën tradicionale; poemë që shfrytëzon teknika të veçanta, sidomos në strukturë, në gjuhë e në mjetet shprehëse stilistike për të ndikuar te lexuesi; kund. poemë. Antipoemë absurde dhe ironike.

AUTENTICITÉT,~I m., libr. 1. Të qenët i vërtetë, i saktë, i besueshëm; vërtetësia e një objekti, e një veprimi apo e një përvoje që përputhet me origjinën e vërtetë dhe që nuk është e rrejshme, e falsifikuar ose e ndryshuar. Autenticiteti i ndjenjave njerëzore. Autenticiteti i objektit. U dëshmua autenticiteti i dokumentit. Ka autenticitet të plotë.
2. filoz. Të jetuarit në përputhje me vlerat, me besimin dhe me identitetin personal pa u ndikuar nga pritshmëritë apo standardet e jashtme. Autenticiteti i tij nuk vihet në dyshim.
3. art. Vërtetësia e një vepre artistike ose shkencore e dëshmuar se është krijuar nga autori ose artisti që pretendon të jetë i vërteti. U zbulua autenticiteti i pikturës. Autenticiteti i ideve të autorit.
✱Sin.: vërtetësi, saktësi, besueshmëri, burimësi, origjinalitet, njëjtësi, siguri, ligjësi.

AUTOHIPNÓZ/Ë,~A f., psikol. Teknikë e hipnozës kur një individ hyn në një gjendje hipnoze pa ndihmën e një hipnoterapisti për të arritur një gjendje të thellë relaksimi, përqendrimi dhe vetëdijeje të ndryshuar, duke aktivizuar fuqinë e mendjes për të ndikuar në trup dhe në ndjenja. Bie në autohipnozë. Gjendje e autohipnozës. Metoda e autohipnozës. Procesi i autohipnozës. Përdor autohipnozën.

AUTOLÍZ/Ë,~A f., kim. 1. Proces i vetëshkatërrimit të qelizave përmes veprimit të enzimave, që ndodh zakonisht pas vdekjes së qelizave ose të organizmit dhe në rastet kur qelizat janë dëmtuar rëndë e nuk mund të mbijetojnë. Proces autolize. Autoliza e indeve të organizmit. Autolizë e vetvetishme. Autoliza e qelizave hepatite. Autolizën e shkaktojnë enzimat.
2. Proces natyror që luan një rol kyç në disa procese fermentimi për të ndikuar në cilësinë dhe në strukturën e prodhimeve ushqimore (të bukës, të birrës dhe të verës). Autoliza e brumit.
✱Sin.: vetëshpërbërje, vetëtretje, vetëzhdukje, vetëshkatërrim.

AUTOSUGJESTIONÍM,~I m. sh. ~E, ~ET psikol. Mjet i fuqishëm psikologjik për të ndikuar në vetëdije dhe në pavetëdije, me qëllim përmirësimin dhe ndryshimin e mendimeve, të bindjeve, të qëndrimeve etj.; kontrollim i qëllimshëm i mendimeve; vetësugjestionim. Trajtim me autosugjestionim. Përforcoj autosugjestionimin. Procesi i autosugjestionimit. Autosugjestionimi kundër ankthit e stresit. Autosugjestionim në nënvetëdijen e dikujt.
✱Sin.: vetëbindje, vetëndikim, vetëpërmirësim, vetëzhvillim, vetësugjestion, vetëhipnozë.

AUTOSUGJESTION/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR psikol., kal. Përdor autosugjestionin për të ndikuar në ndjenja, në mendime, në bindje dhe në sjelljen vetjake; ushtroj kontroll mbi vetveten për të ndryshuar ose për të përmirësuar gjendjen emocionale e psikologjike; sugjestionoj veten. Autosugjestionoi pozitivisht (negativisht).

AUTOSUGJESTIONÚAR (i, e) mb., psikol. Që i është nënshtruar autosugjestionit, duke përvetësuar mendime, ide ose qëndrime për të ndikuar në sjelljet, në ndjenjat, në vetëdijen dhe në nënvetëdijen vetjake. Pacienti i autosugjestionuar. Personat e autosugjestionuar. Ndikim i autosugjestionuar.

AUTOSUGJESTIONÚES,~E mb., psikol. Që përdor autosugjestionin, që ka aftësinë për të ndikuar në mendimet, në bindjet, në ndjenjat, në qëndrimet dhe në sjelljen e tij të vetëdijshme ose të pavetëdijshme përmes autosugjestionit. Njeri autosugjestionues. Proces autosugjestionues. Terapi autosugjestionuese.

AUTOSUGJESTIONÚES,~I m. sh. ~, ~IT psikol. Ai që përdor autosugjestionin, që ka aftësinë për të ndikuar në mendimet, në bindjet, në ndjenjat, në qëndrimet dhe në sjelljen e vet të vetëdijshme ose pavetëdijshme, përmes autosugjestionit. Aftësia e autosugjestionuesit. Shërimi emocional dhe fizik i autosugjestionuesit.

AUTOSUGJESTIONÚES/E,~JA f. sh. ~E, ~ET psikol. Ajo që përdor autosugjestionin, që ka aftësinë për të ndikuar në mendimet, në bindjet, në ndjenjat, në qëndrimet dhe në sjelljen e vet të vetëdijshme ose pavetëdijshme, përmes autosugjestionit. Autosugjestionuesja përfundoi terapinë. Zhvillimi personal i autosugjestionueses.

AZIATIZÚAR (i, e) mb., libr. Që është ndikuar dhe ka marrë veçori të kulturës aziatike. Shkolla e aziatizuar. Ushqimi i aziatizuar. Muzikë e aziatizuar.

BASHKËHUAZÍ,~A f., biol., ekol. Bashkëjetesë a lidhje e ngushtë midis dy organizmave të ndryshëm për një periudhë të gjatë kohe, duke ndikuar mbi njëri-tjetrin për të mbijetuar, për të përfituar etj.; simbiozë. Bashkëhuazia e mbijetesës.

BELETRISTÍK,~E mb. 1. let. I beletristikës; që lidhet me beletristikën. Krijim beletristik. Sprovë beletristike. Vepër beletristike. Përmbledhje beletristike. Rubrikë beletristike.
2. fig. Që shkruhet ose që tregohet me një stil të rrjedhshëm e të bukur për të ndikuar sa më shumë te ndjenjat e lexuesit. Ton beletristik. Gjuha beletristike. Ese beletristike. E rrëfyer në mënyrë beletristike. Përshkrim beletristik.

DEKURAJÍM,~I m., libr. 1. Veprimi kur dekurajoj dikë, shkurajim; kund. inkurajim. Do të sjellë paqartësi dhe dekurajim te përdoruesit. Për shkak të dekurajimit. Kanë ndikuar në dekurajimin e tyre.
2. Gjendja kur dekurajohem. Është në dekurajim të plotë.

DEZINFORMÍM,~I m. sh. ~E, ~ET [DISINFORMÍM,~I m. sh. ~E, ~ET] libr. Veprimi kur dezinformoj; përhapje e informacioneve të rreme ose të manipuluara në mënyrë të qëllimshme për të ndikuar ose për të shkaktuar ngatërresë te publiku; kund. informim. Dezinformim i plotë. Dezinformim i qëllimshëm.

DEZINFORM/ÓJ (DISINFORM/ÓJ) vep., ~ÓVA, ~ÚAR libr., kal. Jap qëllimisht informacion të rremë ose të shtrembëruar, me synim për të mashtruar, për të manipuluar apo për të ndikuar dikë, keqinformoj; kund. informoj.

FOTOELEKTRICITÉT,~I m., fiz. Elektricitet i përftuar me anë të dritës ose i ndikuar prej saj. Përftimi i fotoelektricitetit.