FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

►DORËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Ndërpres luftën dhe jepem në dorë të armikut, të kundërshtarit adikujt tjetër; pranoj t’i dorëzohem atij që më kërkon a më sundon; heq dorë nga përpjekja për t’u mbrojtur. Nuk iu dorëzua armikut. U dorëzuan shumë ushtarë. S’dorëzohemi kurrë.
2. vetv. Pranoj humbjen në një lojë, në një diskutim a polemikë etj., pranoj se u munda. Shahisti u dorëzua në lëvizjen e dyzetë.
3. vetv. I nënshtrohem dikujt, plotësoj pa kundërshtim dëshirat a kërkesat e tij; bie lehtë në dorë të dikujt, i jepem pa kundërshtuar; e lë veten në kujdesin, nën ndikimin ose në mëshirën e dikujt a të diçkaje; ia besoj veten plotësisht dikujt a diçkaje. Iu dorëzua menjëherë. S’dorëzohet ajo.
4. vetv. S'u qëndroj dot vështirësive e pengesave të ndryshme, sëmundjeve etj., mposhtem; tërhiqem para vështirësive. S'dorëzohet para vështirësive. - Qëndro e mos u dorëzo!
5. fet., vetv. Pranohem në një detyrë a në një funksion fetar; shugurohem. U dorëzua prift.
6. pës. e DORËZÓJ.
✱Sin.: jepem, thyhem, mposhtem, bie, kapitulloj, falem, nënshtrohem, përulem, tërhiqem, shkrehem, stepem, shugurohem.

►GJUNJËZ/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR vetv. 1. Bie ose ulem në gjunjë para dikujt a diçkaje, përgjunjem. U gjunjëzua para trupit të tij.
2. fig. Përulem para forcës së dikujt, e pranoj veten të mposhtur, bie në gjunjë; kërkoj mëshirë; përgjunjem. Nuk gjunjëzohemi para padrejtësive.
✱Sin.: përkulem, kërrusem, përulem, mposhtem, nënshtrohem.

►JÉP/EM jovep., DHÁSHË (u), DHË́NË 1. vetv. Më tërheq shumë dikush a diçka, e dua shumë, më rrëmben; i kushtohem me zell një gjëje, kam dëshirë të zjarrtë të merrem me diçka; e lëshoj veten pas diçkaje, më është bërë ves diçka. Jepem pas nënës (pas familjes, pas fëmijëve, pas shoqërisë). Jepem pas punës (pas librave, pas muzikës, pas pikturës, pas sportit...). Është dhënë pas shkencës. Ishte dhënë pas pijes (pas rakisë, pas lojës, pas kumarit, pas qejfeve). Ishte dhënë pas lekut. U dha plotësisht (i tëri, me mish e me shpirt).
2. fig., vetv. Thyhem përpara vështirësive, përpara kundërshtarit etj. dhe tërhiqem, nuk i bëj dot ballë dikujt a diçkaje, e lëshoj veten, dorëzohem; i bie dikujt në dorë, i dorëzohem. Vendi (qyteti, fshati, kështjella) nuk u dha. S’jepem i gjallë. Iu dha kokë e këmbë. Jepet shpejt (lehtë).
3. njëvet. (me një trajtë të shkurtër të përemrit vetor në r. dhanore). Kam prirje të veçantë për të bërë një gjë, kam aftësi për të kuptuar mirë dhe shpejt diçka, më vjen ndoresh; më shkon menjëherë në mendje, më vete mendja aty për aty si t’ia bëj, si ta zgjidh shpejt diçka. I jepet për çdo gjë. S’i jepet për muzikë. Si t’u dha? S’m’u dha t’i përgjigjesha (t’i flisja, ta lajmëroja).
4. vetv., kryes. v. III. Dukem, dal menjëherë, shfaqem papritur. U dhanë vullnetarët. U dhanë të gjithë. U dha kamioni te kthesa. U dha dita (mëngjesi). U dha në derë.
5. vetv., vet. v. III Përkulet, lakohet, epet. Jepet teli (purteka). Jepen majat e plepave.
6. pës., vet. v. III e JAP. I jepet rëndësi vlerësohet. S’i jepet besë nuk i besohet. U dha një darkë (një pritje). Jepen lajmet. U jepet ndihmë. M’u dha rasti m’u dha mundësia të bëja diçka. Jepej me qira. Jepen me shumicë (me pakicë).
✱Sin.: nepem, epem, dorëzohem, nënshtrohem, mposhtem, bie, përkushtohem, apasionohem, shtihem, prirem, dukem, shfaqem, lidhem, përkulet, lakohet, epet.

►LIGËSHT/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Dobësohem nga trupi, hiqem, tretem; më priten fuqitë; kund. shëndoshem.
2. vetv. Bie nga shëndeti, sëmurem.
3. fig., vetv. Më lëshon zemra e mposhtem nga vështirësitë a nga fatkeqësitë, vritem shpirtërisht; humbas guximin, trembem; prekem thellë nga diçka e dhimbshme dhe nuk e mbaj dot veten. Nuk ligështohet asnjëherë. Nuk i duron dot të qarat, ligështohet shpejt. Burrat (trimat) nuk ligështohen. - Ti na shpëtove të gjithëve nga gjermani që kur jeshe ferishte e të mbante mëma në duar e jo të më ligështohesh tani që je burrë!
4. vetv. Më bie të fikët; me vjen ligështi.
5. vetv., vet. v. III Humbet pjellorinë, varfërohet. Toka do pleh, përndryshe ligështohet.
6. pës. e LIGËSHTÓJ.
✱Sin.: dobësohem, tretem, ligem, mposhtem, vritem, shkurajohem, demoralizohem, zhabem, rraskapitem, ligësohem, molisem, flashkem, shkalitem, zbruhem, zhabem, rrëzohem, trembem, zhargavitem, zvogëlohem, prekem, alivanosem, zalisem, zhakëmbehet, varfërohet.
♦ M’u ligështua (m’u lig) *ora. M’u ligështua (m’u lig) *zemra (shpirti).

►MBÝT/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Vdes ngaqë më zihet fryma, kur më shtrëngojnë fort grykën, kur s’ka ajër, kur jam i zhytur brenda në ujë etj.; vet. v. III ngordh ngaqë i zihet fryma, kur i shtrëngojnë fytin, kur është e zhytur në ujë etj. (për kafshët). U mbyt një njeri. U mbytën dy dhi. U mbyt në lumë (në pus). Ndihmë, se u mbyt!
2. vetv. Mezi marr frymë a mezi e kapërcej ushqimin ngaqë më pengon diçka në fyt. I shkoi uji (buka) ters dhe u mbyt.
3. vetv., vet. v. III Fundoset (për një mjet lundrimi etj.); zhytet krejt në ujë a në një lëng tjetër. U mbyt anija (lundra, trapi). U ça dhe u mbyt.
4. vetv., vet. v. III Mbulohet krejt me ujë a me diçka tjetër, përmbytet. U mbytën arat. U mbyt oborri në baltë. U mbyt në lot (në djersë).
5. fig., vetv., vet. v. III Mbushet plot me diçka që vjen a del me shumicë, përmbytet; edhe veta I kam diçka me shumicë ose me tepri. U mbyt tregu me pemë. U mbytëm me portokalle.
6. fig., vetv. Kam shumë punë, detyrime etj. sa s’i mbaj dot; jam shumë i zënë me diçka. U mbytën në punë. U mbytën me mbledhje. Ishte mbytur në borxhe. U mbyt duke mësuar mëson shumë e pa pushim. Ku të mbytem? (s’kam ku të mbytem) s’kam ku të futem, s’di ku të vete që të shpëtoj nga një hall i madh, nga një turp etj.
7. fig., vetv. Zhytem, futem thellë. U mbyt në mendime.
8. fig., vetv., vet. v. III Shuhet, fashitet, s’duket a s’ndihet më. U mbyt zhurma. Iu mbyt shkëlqimi.
9. pës. e MBYT.
✱Sin.: prridhem, furem, vritem, therem, fundosem, mekem, asfiksohem, përmbytem, shtypem, shuhem, fikem, fashitet, asgjësohet, mposhtem, nënshtrohem, ngopet, dendet, dërrmohem, mundohem, zhytem.
♦ I janë mbytur *gjemitë (dikujt) iron. Mbytet në *va (dikush).

MPÓSHTJ/E,~A f. Veprimi dhe gjendja kur mposht dikë ose diçka ose kur mposhtem. Ishte gëzimi i mposhtjes së kundërshtarit. Dëshironte mposhtjen e vështirësive (e pengesave).
✱Sin.: gjunjëzim, nënshtrim, thyerje, mundje, shtrim, ngadhënjim, përballim, kapërcim, shtypje, gëlltitje, ligështim, përulje, përkulje.

►NËNSHTR/ÓHEM jovep., ~ÓVA (u), ~ÚAR 1. vetv. Bie nën pushtetin dhe varësinë e dikujt; humbas lirinë dhe pavarësinë. Nuk iu nënshtruan pushtuesve (armiqve). Nuk iu nënshtrua presioneve e shantazheve. Turqia në atë kohë arriti të nënshtrojë shumë vende.
2. vetv. Veproj në përputhje me vullnetin e dikujt; i bindem dikujt a diçkaje; pranoj pa e kundërshtuar. U nënshtrohet ligjeve të shtetit. I nënshtrohem arsyes. Nuk i nënshtrohem fatit. Nuk i nënshtrohej vullnetit të saj. Iu nënshtrua një vizite mjekësore.
3. vetv. Pësoj veprimin ose ndikimin e dëmshëm të dikujt a të diçkaje. I nënshtroheshin shfrytëzimit. I nënshtrohet zjarrit të artilerisë.
4. pës. e NËNSHTRÓJ. Fjalori do t’i nënshtrohet një procesi rishikimi.
✱Sin.: mposhtem, robërohem, gjunjëzohem, dorëzohem, thyhem, epem, kërrusem, përulem, përgjunjem, ulem, bindem, shtrohem, ndrydhem, skllavërohem, pranoj.

►PANDLÁV/EM jovep., ~A (u), ~UR vetv. Rrihem keq, mposhtem.

►PËRGJÚNJ/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Bie në gjunjë; ulem në gjunjë, rri në gjunjë. U përgjunj para flamurit (në shenjë nderimi). Plaku u përgjunj nga lodhja. U përgjunj para altarit.
2. fig., vetv. I nënshtrohem dikujt pa luftë e pa kundërshtuar, gjunjëzohem, shtrohem.
3. fig., vetv. Mundem, mposhtem, përulem. Nuk u përgjunjën para pushtuesve. Nuk u përgjunj përpara vështirësive.
4. pës. e PËRGJÚNJ.
✱Sin.: gjunjëzohem, nënshtrohem shtrohem, mundem, mposhtem, përulem.

►PËRKÚL/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv., vet. v. III Merr trajtën e një harku, bëhet si hark, lakohet; epet (për diçka që është e drejtë). Përkulet shelgu (dega, thupra, shufra, teli). Përkulet trupi nga mosha (nga vitet).
2. vetv. Lakoj trupin, përthyej trupin. Përkulem përpara (prapa, anash). Përkulem thellë. U përkul dhe e ngriti nga toka.
3. vetv., vet. v. III Ulet poshtë, lëshohet në drejtim të tokës, varet. Iu përkul koka.
4. fig., vetv. Shpreh nderim të posaçëm për dikë a për diçka, e nderoj thellë. Përkulemi para varreve të të parëve tanë.
5. fig., vetv. Mposhtem e i nënshtrohem vullnetit të dikujt, nuk i qëndroj dot më dikujt a diçkaje e nis të bëj lëshime, gjunjëzohem, thyhem. Nuk u përkul para presioneve. Nuk u përkul dimri i egër. U përkul para lotëve (para lutjeve) të saj.
6. pës. e PËRKÚL. Nuk u përkulën nga kërcënimet.
✱Sin.: lakohem, harkohem, epem, epohem, kthehem, thyhem, përthyhem, ulem, kërrusem, gërmuqem, përdylkohem, anohem, mbrinjohem, mbrinjem, vaiset, varem, falem, përulem, mposhtem, jepem, lëshohem, shtrembërohem, gërlatem, kapitem, kukëzohem, kukohem, gjunjëzohem, shtrohem.

►PËRÚL/EM jovep., ~A (u), ~UR 1. vetv. Ul veten; poshtëroj veten. S’donte të përulej para të tjerëve.
2. vetv. Nënshtrohem, gjunjëzohem; thyhem, përkulem. Mos u përul nga vështirësitë e jetës!.
3. vetv. Ul kokën në shenjë nderimi para dikujt a diçkaje; e nderoj thellë. Përulemi para kujtimit të të rënëve për pavarësim.
4. pës. e PËRÚL.
✱Sin.: ulem, poshtërohem, mposhtem, përkulem, nënshtrohem, gjunjëzohem, kërrusem, dorëzohem, jepem, falem, lëvarem, thyhem.

►RRЁKЁLL/ÉHEM jovep., ~ÉVA (u), ~ÝER 1. vetv. Bie teposhtë duke u sjellë rreth vetes, lëviz tatëpjetë duke u rrotulluar, rrokullisem; përmbysem. U rrëkëllye në përrua. U rrëkëllyen njëri pas tjetrit. Rrëkëllehen tatëpjetë malit.
2. vetv. Kthehem e përkthehem në vend, sillem rrotull vetes i shtrirë në një vend. Rrëkëllehem në shtrat. Rrëkëllehem sa nga një anë në tjetrën.
3. fig., vetv. Përmbysem; bie nga pushteti ose fuqia, marr të tatëpjetën, rrëzohem. U rrëkëllyen mbretëritë.
4. pës. e RRËKËLLÉJ.
✱Sin.: rrokullisem, rreknehem, rrotullohem, mposhtem.

►SHKRÉH/EM jovep., ~A (u), ~UR . vetv., vet. v. III Lirohet vetiu diçka që ka qenë e ngrehur ose diçka që ka qenë e tendosur kund. ngrehet. U shkreh tenda.

2. vetv., vet. v. III Shkrepet arma vetë; zbrazet. Iu shkreh çiftja (pushka,). Iu shkreh arma duke e pastruar. U shkreh në ajër.

3. vetv., vet. v. III Bëhet si më parë një mjet a një vegël duke shkuar vetë në gjendjen fillestare; zbërthehet, zgjidhet, hiqet. U shkreh kurtha.

4. fig., vetv., vet. v. III Prishet një bisedë a punë e nisur; pushon, mbaron. U shkreh puna (dasma).

5. fig., vetv. Gajasem nga të qeshurit a nga të qarët; më shkrepet. Iu shkreh një e qeshur. U shkreh në vaj.

6. fig., vetv. Lodhem aq shumë sa mezi qëndroj më këmbë; këputem, tretem. U shkreh fare. M'u shkreh trupi.

7. fig., vetv. Mundem zakonisht në një betejë; thyhem, shkatërrohem. Pushtuesit u shkrehën.

8. fig., vetv. I drejtohem dikujt me të shara e me të bërtitura. Pse më shkrehesh mua? Iu shkreh të birit.

9. fig., vetv. Derdhem, lëshohem, dyndem. U shkreh ushtria drejt fushës.

10. pës. e SHKREH.

✱Sin.: shkrepet, zbrazet, ndizet, zbërthehet, zgjidhet, hiqet, prishet, rraskapitem, dobësohem, tretem, ligem, gajasem, zbruhem, lëshohem, mundem, mposhtem, thyhem, shkatërrohem, shkalafitem, shkurdiset.

►SKAPÍT/EM_I jovep. ~A (u), ~ÚR 1. Rrihem pa mëshirë nga një më i madh. Djali i vogël ishte skapitur keq.
2. Rrihem me grushte e shuplaka turpshëm deri sa mposhtem, dërrmohem. U skapit kot.

►THÝHEM jovep., ~THÉVA (u), ~THÝER 1. vetv., vet., v. III Ndahet më dysh a në shumë copa, bëhet pjesë-pjesë a copa-copa, copëtohet (për diçka të ngurtë). U thye xhami. U thye shkopi (trari, shtylla). U thye copa-copa.
2. vetv. Përkulem, lakohem a harkohem. U theva nga pesha e thesit.
3. vetv., vet. v. III Merr trajtën e një vije të thyer (për diçka të drejtë), përkulet, bëhet më dysh, më tresh etj.; paloset. I janë thyer gjunjët. Thyhet si thupër. Janë thyer kapakët e librit (e fletores).
4. vetv., vet. v. III, fiz. Ndërron drejtimin, kthen (për dritën, rrezen etj.) kur kalon nga një mjedis fizik a nga një trup në një tjetër me përbërje ose me dendësi të ndryshme (nëpër një prizëm etj.), përthyhet. Thyhet drita. Thyhen rrezet e diellit.
5. vetv., vet. v. III Ndryshon drejtimin e bie thikë poshtë, shkon tatëpjetë poshtë (për shpate malesh etj.).
6. vetv., fig. S'e përballoj dot diçka, nuk e kapërcej dot, mposhtem para diçkaje; tërhiqem, dorëzohem, jepem. Nuk u thyen para vështirësive (para pengesave, para vuajtjeve, para torturave). Thyhet shpejt. As thyhet, as përkulet.
7. vetv., fig. Më priten forcat, më lënë fuqitë, dobësohem shumë, bie nga shëndeti, vritem shpirtërisht. U thye moralisht. S'thyhet lehtë.
8. vetv., vet. v. III. edhe fig. S'është më aq i madh ose aq i fortë sa më parë, zbutet pak, bie ca, pritet; kalon, e kapërcen kulmin e vet e fillon të bjerë. U thye vapa (të ftohtët). U thye vera. Iu thye vullneti. U thye mosha.
9. pës. e THÝEJ. U thyen pjatat (vezët). M'u thye dora (këmba, krahu). U thyen normat.
✱Sin.: copëtohet, përkulem, lakohem, harkohem, paloset, kthen, përthyhet, mposhtem, tërhiqem, dorëzohem, jepem, dobësohem, zbutet, pritet.
♦ U thye *buka (me dikë). Të thyhet në *dorë (dikush). Thyhem (këputem) më *dysh. Iu thye *fati (dikujt). Nuk thyhet (nuk lidhet) në *kuvend (dikush). U thyen në *kuvend. U thye *zemra (me dikë). M’u thye *zemra.