FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AFIÓN,~I m. 1. bot. (lat. Papaver somniferum) Hashash, bar i gjumit, gjumës, karkaroshe, lulëkuqe e opiumit, lule e gjumit, lule e hashashit, lule e marres, papanjë, popagjel, rrezgajë, shtufagjel. Fusha me afion. Mbjell afion. Afion mjekësor.
2. Opium. Piu afion. U helmua me afion.

AFTËSÍM,~I m. 1. Veprimi kur aftësoj dikë ose kur aftësohem.
2. Proces i zhvillimit ose i përmirësimit të aftësive te një individ, me qëllim që ai të jenë më i aftë për të përballuar dhe për të realizuar detyra të caktuara përmes mësimit, përmes edukimit, përmes përgatitjes, përmes stërvitjes, përmes trajnimit, përmes ushtrimit, përmes praktikës e përmes këshillimit; kund. paaftësim. Aftësimi profesional (shkencor, teknik, social, ushtarak, mjekësor, bujqësor). Aftësimi i punëtorëve. Kurse aftësimi. Trajnime aftësimi. Shkalla e aftësimit.

AKTEKSPERTÍM,~I m. sh. ~E, ~ET drejt. 1. Veprim juridik për të ekspertimin e një krimi, të një aksidenti etj.
2. Dokument zyrtar që vërteton ekspertimin e kryer lidhur me zbulimin e shkakut të diçkaje; akt i ekspertizës, akt ekspertim. Ishte e nevojshme të pajisej me një aktekspertim. Aktsekspertim gjyqësor. Aktekspertim mjekësor. Përgatis aktekspertimin.

AKTINOTERAPÍ,~A f., mjek. Mjekim a trajtim i përparuar mjekësor që shfrytëzon rrezet e dritës ose rrezatime të tjera elektromagnetike (si rrezet ultravjollcë, infra të kuqe, ose rrezet X) dhe që përdoret në dermatologji, onkologji dhe në një rehabilitim fizik. U shërua me aktinoterapi. Merr trajtim me aktinoterapi. Reparti i aktinterapisë.

AMBULÁNC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT 1. Qendër për vizita mjekësore dhe për mjekime të shpejta të të sëmurëve në një lagje qyteti, në një fshat, në një mjedis plazhi etj. Ambulanca qendrore. Ambulanca e lagjes (e fshatit). Mjeku i ambulancës. Çoj në ambulancë. Vizitohem në ambulancë. Ambulancë private. Ambulancë urgjence.
2. Makinë e ndihmës së shpejtë e pajisur me mjete mjekësore për të dhënë ndihmën e parë, që shërben për bartjen e të sëmurëve apo të plagosurve, zakonisht në raste urgjente; autoambulancë. Ambulanca e urgjencës. Ambulanca mjekësore me personel mjekësor. Thërras ambulancën. Marr me ambulancë. Ambulanca ajrore.

ANASTALTÍK,~U m. sh. ~Ë, ~ËT mjek. Mjet mjekësor që ndal gjakrrjedhjen; antihemorragjik.

ANGJIOGRÁF,~I m. sh. ~Ë, ~ËT mjek. 1. Aparaturë radiologjike diagnostikuese. Spitali u pajis me angjiograf. Angjiograf i mbartshëm. Kontrolle me angjiograf.
2. Specialist i angjiografisë; punonjës mjekësor që kryen regjistrimin radiologjik të një të sëmuri.

ANËVËSHTRÍM,~I m. sh. ~E, ~ET Këndvështrim, pikëvështrim. Nga anëvështrimi shkencor (gjuhësor, kulturor, shoqëror, filozofik, historik, gjeografik, psikologjik, ekologjik etj.). Anëvështrim mjekësor. Anëvështrimi i tij. Anëvështrim i drejtë (i gabuar).

ARSÍM,~I m. Tërësia e njohurive dhe e shprehive që jepen me sistem dhe sipas një programi në shkolla e në kurse të caktuara dhe përfshin disa nivele e lloje (arsim fillor, arsim i mesëm, arsim i lartë, arsim profesional etj.); procesi i mësimit dhe i zhvillimit të aftësive, të njohurive dhe të vlerave përmes metodave të ndryshme, si mësimdhënie, trajnim, kërkim dhe përvojë e praktikë; arsimim. Arsimi kombëtar. Arsimi i përgjithshëm (profesional, politeknik, mjekësor, teknologjik etj.). Arsimi parashkollor. Arsimi fillor. Arsimi nëntëvjeçar (i ulët, i lartë). Arsimi falas. Arsimi me (pa) shkëputje nga puna. Ministria e Arsimit dhe e Kulturës. Seksioni i arsimit. Inspektorati i arsimit. U jap arsim. Marr arsim plotësues. Ka kryer arsimin përkatës. Investim në arsim.

✱Sin.: arsimim, mësim, edukim, diturim, mësimdhënie, mësimnxënie.

ARTERIEZGJERÍM,~I m. sh. ~E, ~ET anat. Zgjerimi i arterieve kur muret e enëve të gjakut shtendosen dhe bëhen më të gjera duke rregulluar në mënyrë natyrore rrjedhjen dhe shtypjen e gjakut në trup si përgjigje ndaj nevojave fiziologjike të trupit ose si ndikim i medikamenteve dhe trajtimit mjekësor. Faktorët e arteriezgjerimit. Procesi i arteriezgjerimit.

ASIST/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR libr., jokal. Marr pjesë, jam i pranishëm, jam pranë dikujt a diçkaje. Asistoj në ligjëratë. Asistoj në mbledhjen e kryesisë. Asistoj gjatë përpilimit të raporteve. Asistoj në lindje (të një shtatzëne). Asistoj në një operacion mjekësor.
✱Sin.: ndihmoj, mbështet, përkrah, mbështet.

ASISTOLÍ,~A f. sh. ~, ~TË mjek. Ndalim i zemrës me pasojë mosqarkullimin e gjakut; gjendje pa aktivitet elektrik e zemrës, që regjistrohet si vijë e drejtë në elektrokardiogram dhe që është kusht për shpalljen e një personi të vdekur; arrest kardiak. Asistolia si urgjencë mjekësore. Protokolli mjekësor për asistolinë. Asistoli e vërtetuar.

ASPIRÚES,~I m. sh. ~, ~IT mjek. Mjek ose teknik mjekësor që aspiron pacientë për diagnostikim ose për të larguar a për të nxjerrë gazra, lëngje a lëndë të tjera nga zgavrat ose nga organet trupore. Aspirues i specializuar.

ATÉST,~I m. sh. ~E, ~ET 1. Dokument që dëshmon një kualifikim, një aftësi ose vërtetësinë e diçkaje. Atest profesional. Atest mjekësor. Atest teknik. Atest për përfundimin e kursit të informatikës (të gjuhës së huaj etj.).
2. Certifikatë ose vërtetim me shkrim i një organi zyrtar ose i një kompanie me autorizim të veçanta për të dëshmuar cilësitë e pranueshme standarde të një prodhimi ose për të licencuar një patentë (një zbulim). Atest për prejardhjen e një malli. Atest për cilësinë e prodhimeve të qumështit. Atest për një pajisje elektronike.
✱Sin.: certifikatë, dëshmi, vërtetim, dokument, diplomë.

ATËSÍM,~I m. sh. ~E, ~ET zyrt. Procesi i të bërit baba i një fëmije përmes anës ligjore; veprimi për t’u sjellë ose për të vepruar si një baba, atëmim, atnim. Atësim i vonuar. Atësim mjekësor. Kërkoj atësim.

AUTOAMBULÁNC/Ë,~A f. sh. ~A, ~AT Automjet i specializuar për bartjen e të sëmurëve dhe të të plagosurve drejt qendrave spitalore për trajtimin e mëtejshëm dhe për të mbartur pacientë ndërmjet qendrave spitalore; ndihma e shpejtë, automjet urgjence. Autoambulanca e spitalit (e poliklinikës). Autoambulanca e ndihmës së shpejtë. Autoambulancë private. Shoferi i autoambulancës. Ekipi mjekësor i autoambulancës. Shkoj (marr) me autoambulancë. Autoambulanca erdhi me kohë.

AUTOSEROTERAPÍ,~A f., mjek. 1. Teknikë trajtimi mjekësor që përdor serumin e gjakut të vetë pacientit për të trajtuar sëmundje të ndryshme ose gjendje patologjike me qëllim që të nxitet sistemi mbrojtës i organizmit; terapi imunologjike që realizohet përmes injektimit të serumit të vetë pacientit, pas përpunimit apo modifikimit të tij, për të nxitur përgjigjen imunitare. Përdorimi i autoseroterapisë për sëmundjet autoimune. Trajtimi i alergjive me autoseroterapi. Mjekja i rekomandoi autoseroterapinë.
2. Vetëshërim, shërim i vetvetes me rrugë natyrore.

BIOKIMÍK,~E mb., spec. Që lidhet me biokiminë, i biokimisë. Laborator mjekësor biokimik. Proces (reaksion, shndërrim) biokimik. Test biokimik. Vështrim biokimik. Kapacitete biokimike. Funksione biokimike. Inxhinieria biokimike.

DIABETOLOGJÍK,~E mb., mjek. Që ka të bëjë me diabetologjinë, i diabetologjisë. Analiza diabetologjike. Vlerësim diabetologjik ekzaminim ose kontroll i përqendruar te pacientët me diabet. Kujdes diabetologjik trajtim ose menaxhim mjekësor për diabet.

►DISPANSERIZ/ÓHET jovep., ~UA (u), ~ÚAR vet. v. III 1. vetv. Ndiqet dhe monitorohen në mënyrë të rregullt në një qendër shëndetësore. Fëmijët dispanserizohen në qendrën shëndetësore çdo vit për kontrolle rutinë.
2. pës. e DISPANSERIZÓJ. Fëmijët e shkollës u dispanserizuan nga mjeku i përgjithshëm. Pacientët dispanserizohen nga stafi mjekësor i qendrës.