FJALOR I MADH I GJUHËS SHQIPE

AFRIKANIZÚAR (i, e) mb. Që është afrikanizuar; që ka marrë shënjues a elemente të tjera autentike e tradicionale të kulturës afrikane. Bleta e afrikanizuar lloj i kryqëzuar i bletëve që lëshojnë shumë mjaltë dhe janë mjaft të rrezikshme. Pikturë e afrikanizuar.

AGALLË́K,~U m. 1. Të qenë me statusin, me pasurinë dhe me autoritetin që gëzon një aga ose një zotëri në një komunitet të caktuar, sidomos në shoqëritë tradicionale dhe feudale të Ballkanit dhe të Lindjes së Mesme, që përfshin tokat, pronat dhe ndikimin shoqëror mbi një zonë të caktuar dhe mbi njerëzit që jetojnë aty. Pushteti i agallëkut. Drejtësia e agallëkut.
2. vjet. Të qenët aga; të jetuarit si aga. Jetonte e sillej me agallëk. Bënte agallëk.
3. keq. Sjellje prej agai, qëndrim prej agai; të jetuarit në kurriz të të tjerëve si aga. E la agallëkun. Mjaft e shfrytëzoi agallëkun.

AH,~U_I m. sh. ~E, ~ET bot. 1. (lat. Fagus) Dru gjethor i pyjeve malore, me trung të trashë, me lëvore të lëmuar të bardheme ose ngjyrë mishi, lënda e të cilit përdoret për orendi, në ndërtim etj. Ah i bardhë (i kuq). Pyll ahu. Në hije të ahut. Gjethe ahu. Ah i ri. Dru ahu. Dyer ahu. Dërrasë ahu. Tryezë (dollap) ahu. Sharroj trungun e ahut.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje ahesh: Ahu amerikan ahu gjethemadh. Ahu i argjendtë (lat. Fagus menziesi, Nathofagus menziesi) ah me trung të trashë, me lëvore të lëmuar të bardheme, me gjethe të vogla, të trasha dhe thuajse të rrumbullakëta në çifte. Ahu evropian ahu i zakonshëm. Ahu i bardhë ahu damaror. Ahu bakëror ahu i purpurt. Ahu damaror (lat. Fagus nervosa, F. procera) ah me lëvore të hirtë, që plasaritet rreth moshës 25-vjeçare të saj, me kreshta të ngushta vertikale, me sytha të hollë e të gjatë konikë ngjyrë kafeje në të blertë me push në ngjyrë të kafenjtë, me gjedhe të bardheme si kurrizi i peshkut e pak të rrudhura midis damarëve kryesorë, me sytha të hollë e të gjatë konikë të kuq në të jeshilët, me gjethe qumështore, të rrumbullakosura në bazë e më pak në majë, që nxjerr me lule treshe kurorë. Ahu gjethemadh (lat. Fagus grandifolia) ah me lëvore të lëmuar me ngjyrë të blertë në të argjendtë, me sytha shumë të hollë dhe të gjatë, me gjethe të mëdha me bisht të shkurtër në ngjyrë të blertë në të errët, të thjeshta dhe të dhëmbëzuara, me lule të dy gjinive në të njëjtën pemë, që lidh fruta si një arrë të vogël të mbledhura në çifte në një shark me katër lobe me gjemba të butë. Ahu japonez (lat. Fagus japonica) ah me lëvore të lëmuar në ngjyrë të hirtë në të blertë, me gjethe të thjeshta vezake të blerta të ndërkëmbyeshme me mjaft damarë dhe me kërcell frutor të gjatë 3-4 cm, që kultivohet në malet e Japonisë, të Koresë etj.; ahu blu japonez, ahu i qenit. Ahu jugor (lat. Nothofagus) ah me lëkurë të ndritshme, me gjethe të dhëmbëzuara ose të plota, që lidh fruta si një arrë të vogël, të sheshtë ose trekëndore, në shark deri në shtatë kokrra, që gjen përdorim të gjerë në zdrukthëtari, në industrinë e letrës, në industrinë e bakrit etj. Ahu i kuq (lat. Fagus fusca, Nothofagus fusca) ah zbukurues, me gjelbërim të përhershëm, me lartësi mesatare deri 50 m e që këkon klimë të butë oqeanike, me kurorë ovale ose cilindrike në pjesën e sipërme, me gjethe të vogla vezake tringjyrëshe: në ngjyrë kuqe në të gjelbër kur janë të reja, në ngjyrë vjollcë kur rriten, që lidh fruta kubore me tri fara. Ahu lindor (lat. Fagus orientalis) ah gjetherënës me trung të trashë, me sytha të gjatë e të hollë, me gjethe të thjeshta dhe të plota e në skaje pak të dhëmbëzuara, me lule të vogla që lidh fruta si arra trekëndëshe të cilat piqen në vjeshtë. Ahu i malit (lat. Nothofagus solanderi cliffortoides) ah i pyjeve malore me gjelbërim të përhershëm që rritet në toka të thata e jopjellore, me lëvore të lëmuar ose me rrudha të imëta horizontale në ngjyrë hiri të errët, me bisqe të holla me qime të dendura në ngjyrë të kuqe në të errët, me sytha konikë të kuqërremtë, me gjethe të ndritshme vezake me majë të rrumbullakët, që lidh fruta me tri arra. Ahu mërsinor (lat. Fagus cunninshami, Nothofasus cunninghami) ah i fortë dhe i qëndrueshëm ndaj ngricave, që rritet në hije e në lugina me gjethe të vogla të thjeshta trekëndëshe e dhëmbëzore, të ndërkëmbyeshme e me ngjyrë të gjelbër në të errët, që pranverë marrin ngjyrë të theksuar të kuqe, rozë dhe portokalli, që lidh me fruta tri arra. Ahu i pjerrët (lat. Fagus obliqua, Nothofagus obliqua) ah malor gjetherënës i Amerikës Latine, me trung të trashë me lëvore të hirtë në ngjyrë kafe të errët, me gjethet që përdridhen mes damarëve dhe skajeve dhëmbëzore, me lulet të vogla të rrethuara me brakte të gjelbra, që përdoret në mobilieri, në ndërtimtari etj.; lisi patagonian. Ahu i praruar (lat. Fagus sylvatica zlatio) ah parku, me degëzime të ulëta, me kurorë rruzullore të hapur, që rritet në toka të pasura me humus me lëvore të butë e të lëmuar ngjyrë hiri, me gjethe të ndritshme vezake me ngjyrë të verdhë të lehtë dhe të artë në të gjelbër, që lidh arra të mëdha në një shark me qime. Ahu i purpurt (lat. Fagus sylvatica purpurea) ah me trung me lëvore të hollë, të lëmuar dhe në ngjyrë hiri, me sythat në ngjyrë të bakërt të ndërkëmbyeshme, me gjethe të kuqe në vjollcë që në vjeshtë kur ato marrin ngjyrë të bakërt; ahu bakëror. Ahu i qenit ahu japonez. Ahu i zakonshëm (lat. Fagus sylvatica) ah gjetherënës, i përhapur në pyje në Evropë, ah i zakonshëm me trung të trashë mbi një metër, me lëvore në ngjyrë hiri, të lëmuar dhe e hollë, me gjethet vezake e me lule me thekë në tufë. Ahu i zi (lat. Fagus solanderi) ah me shumë degë të holla, me lëvore në ngjyrë të hirtë të errët e të lëmueshme me rrudha të imëta horizontale, me bisqe të holla e të kuqe në të errët dhe me qime të dendura, me sytha konikë të kuqërremtë, me gjethe të gjelbra dyvjeçare vezake e me maja të rrumbullakëta, që lidh fruta zakonisht me tri fara e që rritet në toka të thata e më pak pjellore.
✱Sin.: drudet, fag, okshe.
♦ *Ashkë ahu (lisi, dushku). Prish një ah për një bisht kmese (dikush) iron. shih prish bucela (bute) e bën kënaçe (dikush).

AÍH pasth. Ah, përdoret për të shprehur keqardhje, dhembje, qortim. Aih, sa keq e paska pësuar! Aih, kush e ka menduar se do të ndodhë më e keqja. Aih, mjaft se na çave kokë.

AMÁN pasth., bised. 1. Përdoret me ngjyresa të ndryshme për të shprehur një lutje ose për të kërkuar falje a mëshirë; të lutem. Aman, moj bijë, pse nuk më dëgjon? Aman, mos ma kujto! Aman, mos e qorto këtë radhë! Aman, mos e godit! Aman më ndihmo! Aman të thashë, mos fol me zë të lartë! Aman, mjaft më! Mos më thuaj më, aman!
2. Përdoret për të përforcuar shprehjen e pakënaqësisë për diçka ose për qesëndi. Aman, sa i keq që është! E shau, po aman se ç’e mori pastaj!
3. Përdoret për të shprehur keqardhje, dashuri etj. Aman sa keq më vjen! Aman, sa shumë e dua! Aman, nuk kishte faj ai fëmijë!
4. Përdoret për të shprehur habi ose padurim. Aman sa bukur që është! Aman, sa kohë ka që nuk jemi parë! Aman, sa shumë u vonuan!

AMBIGUITÉT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. libr. Gjendje dykuptimësi a paqartësie, të qenit i paqartë, i dykuptimtë ose që mund të interpretohet në mënyra të ndryshme. Ka shumë ambiguitet në mënyrën si u shpreh. Ti flet shpesh me ambiguitet. Deklaratë me ambiguitet.
2. drejt., pol. Paqartësi, mundësi për interpretime të ndryshme. Ambiguitet ligjor paqartësi ligjore e mundësi për interpretim të dyfishtë. Ambiguitet në qëndrimet politike. Ligji i ri mbetet me shumë ambiguitete. Një marrëveshje me ambiguitet. Deklarata e kryetares kishte ambiguitet.
4. psikol. Gjendje me paqartësi etike ose morale. Ambiguiteti emocional në një marrëdhënie.
3. let. Mundësi ose hapësirë për interpretim të ndryshëm. Tregim me shumë ambiguitet. Rrëfimi i personazhit ka mjaft ambiguitete. Autori përdor qëllimisht ambiguitetin.
4. gjuh. Dykuptimësi. Ambiguitet leksikor. Ambiguitet ligjërimor.
✱Sin.: dykuptimësi, shumëkuptimësi, dyshimësi, paqartësi.

ANG/ÓJ vep., ~ÓVA, ~ÚAR krahin., jokal. 1. Shpreh me zë dhembjen ose pikëllimin që kam; vajtoj me zë. Angonte pa pushim. Mjaft angove. Angonte edhe macja.
2. Rënkoj. Angoj nga dhembja.
✱Sin.: rënkoj, psherëtij, gjëmoj, ofshaj, ofshëtij, angos.

AQ ndajf. 1. Në një shkallë, në një masë a në një sasi të atillë, sa është përmendur më parë ose përmendet në fjalinë tjetër; përdoret me këtë kuptim si fjalë e bashkëlidhur në fjalinë kryesore (në fjalinë e varur i përgjigjet fjala sa). Edhe një herë aq më i madh se ky.
2. Në një shkallë të lartë ose në një masë a në një sasi të atillë të madhe, më shumë nga ç’mendonim ose nga ç’prisnim, shumë; përdoret me këtë kuptim si fjalë e bashkëlidhur në fjalinë kryesore (në fjalinë e varur i përgjigjet fjala sa). Aq mirë (keq). Aq afër (larg). Aq shpejt (vonë). Aq bukur. Aq i thjeshtë. Jo dhe aq. S’është edhe aq.
3. Përdoret me shkallën krahasore të ndajfoljeve e të mbiemrave me kuptim përforcues; me këtë kuptim përdoret edhe si fjalë e bashkëlidhur në fjalinë kryesore (në fjalinë e varur i përgjigjet fjala sa). Aq më tepër (më shumë). Aq më mirë (më keq). Aq më pak (më fort). Aq më i lehtë (më i vështirë).
4. Përdoret në njërën nga fjalitë e bashkërenditura kundërshtore, zakonisht me mohim, për të treguar se shkalla e veprimit që mohohet është më e ulët sesa ajo e veprimit që pohohet. Jo aq për ty.
5. Mjaft, jo shumë. Aq, jo më tepër. Aq, më mjafton.
6. Në një shkallë a masë të vogël, të kufizuar në krahasim me atë që duhet, jo më shumë; pak. Aq di. Aq kupton. Aq mendon. Aq ia pret. Aq donte. Aq priste. Aq kishte hall.
♦ Aq i ha *krahu (dikujt). Aq ia arrin (ia pret) *mendja (dikujt) mospërf. Aq i arrijnë *shkallët (dikujt). Aq më bën! s’dua t’ia di, nuk pyes për dikë a për diçka; nuk çaj kokën; nuk e prish gjakun; nuk e prish gjumin; s’më djersin veshi; nuk më plasi barku iron. mospërf.; nuk më ftohen fasulet iron. mospërf.; nuk më prishet gjiza iron. mospërf. Aq dua! këtë pres, kjo më duhej për të vepruar pastaj ashtu si di vetë. Aq i hedh *dyfeku mospërf. Aq e ka. 1. (diçka). Nuk mund të rrojë më shumë. 2. (dikush). Nuk ka fuqi a aftësi për të bërë më shumë; nuk kupton a nuk bën dot më shumë; aq ia arrin (ia pret) pret mendja (dikujt) mospërf. 3. (dikush). Nuk do shumë mund për ta nxitur për diçka (për të qarë, për t’u grindur, për t’ia hyrë një rreziku etj.); është i lehtë. Aq e ka *vrapin (dikush). Aq e kaq në një sasi ose masë të caktuar, në një madhësi pak a shumë të njohur. Në aq e në kaq rrallëherë, nganjëherë. Aq *mend ka (dikush) mospërf. Aq e pati zakon. iron. mori fund, s’vete dot më tutje; kaq e pati zakon. iron. Aq sa i peshon *djersa (dikujt). Aq i peshon *kandari (dikujt) mospërf. Aq ia pret (dikujt) keq. nuk di më shumë, aq mund të bëjë; aq e ka₂ (dikush); aq mend ka (dikush) mospërf. Aq i rëndojnë *trutë (dikujt) tall. U bëra edhe një herë aq (kaq) u gëzova shumë; m’u bë zemra mal.

ARGOTÍZ/ËM,~MI m. sh. ~MA, ~MAT gjuh. Fjalë a shprehje e argosë që ka hyrë në gjuhën standarde si kategori stilistike. Ai përdor në shkrimet e tij mjaft argotizma.

ARRÍ/J vep., ~TA, ~TUR 1. jokal. Vij ose shkoj më këmbë a me një mjet qarkullimi në vendin për ku jam nisur, ndalem në pikën e fundit të udhëtimit; mbërrij. Arrij në shtëpi (në shkollë, në punë). Arrij më këmbë. Arriti me aeroplan. Arritën vonë (herët, me kohë). Arriti i pari (i fundit). Arriti treni. Arriti letra (lajmi).
2. vet. v. III, jokal. Vjen një kohë e caktuar; vjen një stinë e motit, një muaj, një ditë; vjen një ngjarje a një dukuri e caktuar. Arriti dreka (nata). Arriti dimri (pranvera). Arriti dita e festës. Arriti bora (shiu). Arritën të korrat. Arritën krushqit. Arriti radha ime.
3. kal. Zë (kap) dikë në të ecur, vij krahas me një tjetër që ecte para meje; vij deri te diçka; zë. E arrita në rrugë.
4. kal., fig. Barazohem me një tjetër, që është përpara në një punë, në një veprimtari etj. E arrij në mësime. E arrij në mjeshtëri. E arriti dhe ia kaloi.
5. kal. Zë, prek diçka që është pak si larg, duke u zgjatur. E arrij me dorë. E arrij me maja të gishtave.
6. kal. dhe jokal., fig. Vij te një qëllim ose rezultat i caktuar me anë të përpjekjeve; përmbush një dëshirë, kryej një detyrë. Arrij sukses (fitore). Arrij qëllimin (objektivat). Arrij në një marrëveshje. Arrij në një përfundim.
7. kal. dhe jokal. Vij deri në një cak, në një shkallë ose në një masë. Arriti shumën. Arriti kulmin. Arriti nivelin më të lartë (majat më të larta). Arrin deri në gju.
8. kal. Vij deri në një kohë të caktuar, rroj deri në një kohë të caktuar; mbush një moshë; jetoj që nga një kohë. Arrij moshën shkollore (të punës). Arriti të tetëdhjetat. Më arriti pleqëria. Ia arrita ditës. Ia ka arritur kohës së Turqisë. Mos arrifsh! (mallk.) vdeksh i ri!
9. kal. Ia dal në krye një pune, mundem ta bëj diçka, ia dal mbanë. Arrij ta mbaroj. S’arrij ta kuptoj. S’arriti të nxirrte zë.
10. jokal., vet. v. III Është aq sa duhet, është mjaft, del, mjafton. Arrin për një fustan. Arrin e tepron. S’më arrijnë paratë. S’më arrin fuqia.
11. jokal. Vij deri në një pikë sa bëj diçka të padëshirueshme ose të keqe; vjen në një cak në të cilin ndodh një e keqe e papritur, katandis puna. Arriti puna deri në grushte. Arriti të ndahet nga prindërit. Arriti të vjedhë. Arriti deri atje sa... Arriti deri në atë pikë sa... Deri aty ka arritur!
♦ Aq i arrijnë *litarët (dikujt) tall. Ka arritur *apogjeun (dikush) libr. Nuk më arrin *çapi. Deri ku i arrin *çapi (dikujt). S’më arrin *dora (kaq më arrin dora). (Me) sa më arrin *dora. (Me) sa më arrin *krahu. Aq ia arrin (ia pret) *mendja (dikujt) mospërf. Deri ku të arrin (sa të ha) *syri. S’i arrijnë *thonjtë (dikujt) mospërf.
✱Sin.: vij, mbërrij, vete, zë, kap, kryej, mbush, përmbush, mund.

ARUMANÍSHT/E,~JA f. Vllahishte, gjuha e vllehve; gjuhë romane e folur nga arumunët, e afërt me rumanishten, me të cilën ka mjaft veçori të përbashkëta, por edhe dallime të veçanta në gramatikë, në fjalor dhe në fonetikë. Arumanishtja ka disa dialekte. Afritë e arumanishtes me shqipen, greqishten dhe bullgarishten. Leksiku i arumanishtes.

AUTOKTÓN,~I m. sh. ~Ë, ~ËT libr. Pjesëtar i popullsisë burimore, fillestare të një vendi; banor i një vendi ku kanë jetuar paraardhësit e tij që në kohët më të lashta. Ata janë autoktonë. Ai ndihet si autokton këtu. Shqiptarët janë autoktonët e Ballkanit. Mjaft autoktonë qenë shpërngulur gjatë luftës.
✱Sin.: vendës, vendas, vendor, vendar, anas, rrënjës, indigjen.

BAJAGÍ ndajf., bised. Mjaft. Bajagi i madh (i rëndë). Bajagi i mirë. Shkoi një kohë bajagi shumë. Tri vajza të rrituna bajagi. Ish edhe me moshë bajagi i vjetër.

BANTÚ,~JA m. sh. ~, ~TË 1. hist. Grupe etnike të shpërndara në pjesën jugore dhe qendrore të Afrikës, që flasin gjuhët bantu. Traditat e bantuve. Bantutë kanë një histori të gjatë migrimi.
2. gjuh. Grup gjuhësh afrikane me një numër të madh dialektesh, të cilat fliten kryesisht në pjesën jugore dhe qendrore të Afrikës dhe kanë disa karakteristika të njëjta, si numri i vogël i fonemave, përdorimi i klasave të emrave, sistemi mjaft i zhvilluar i zgjedhimit të foljeve etj. Pjesë e grupit të gjuhëve bantu.

BASH,~I_I m. sh. ~E, ~ET 1. det. Pjesa e përparme e anijes ose e barkës. Bashi i anijes (i barkës). Kulla e bashit. Topi i bashit. Rri në bash. Qëndrojnë mbi bash.
2. bised. Pjesa më e mirë e diçkaje, pjesa më e zgjedhur, balli, ajka, lulja. Bashi i grurit (i duhanit, i leshit, i rakisë). Bashi i djemve (i vajzave). Bashi i vendit. Mor pëllumb i fushës, / Zgjodhe bashin e cucës: / Moj thëllënzë e malit, / Zgjodhe bashin e djalit. (folk.). Druri është bash i malit e qimja është bash i kalit. (fj. u.).
3. Vend i shtruar në krye të dhomës zakonisht afër zjarrit; kryet e vendit, qoshe, kënd. Bashi i odës. Ulem në bash (në krye të bashit). Hape kanatën e portës, / Se të vjen e bija e botës, / Pa të zë bashin e odës! (folk.). Të zë bashin e odës (dikush) nuk të përfill, nuk të nderon. Plehu i djalit është më mirë se bashi i dhëndrit. (fj. u.).
✱Sin.: bukur, mjaft, goxha, shumë, pikërisht, mu, shi.

BASH ndajf., bised. 1. Bukur; mjaft, shumë. E ka marrë veten bash fort. I erdhi bash keq.
2. Pikërisht, mu. Bash në ballë e kishte marrë plumbi.
3. Me sa duket, me siguri. Bash prej synit të robit e ka (euf.) e kanë marrë mësysh.
✱Sin.: bukur, mjaft, goxha, shumë, pikërisht, mu, shi.

BATERÍ,~A f. sh. ~, ~TË 1. usht. Njësi artilerie që përbëhet prej disa togash dhe që ka katër deri në gjashtë gryka zjarri; ushtarët që shërbejnë në këtë njësi. Bateri topash (mortajash, raketash). Bateri kundërajrore (bregdetare). Komandant baterie. Qëllon me bateri.
2. kryes. sh., fig. Goditje, përpjekje a sulme të përqendruara kundër dikujt a diçkaje për të arritur një qëllim. Bateri kritikash. Me të gjitha bateritë. Zbrazi bateritë.
3. fiz. Grup pilash, akumulatorësh ose kondensatorësh, të lidhur së bashku për të dhënë rrymë elektrike. Bateri elektrike (kimike, diellore). Bateri e thatë. Bateri ushqyese. Bateri ndriçimi. Bateri automobili. Radio me bateri. Ngarkoj bateritë. Shkarkohen bateritë. I kanë rënë bateritë (radios).
4. tek. Pajisje e përbërë nga disa pjesë ose nga disa elemente të njëjta, të lidhura së bashku për të bërë një punë. Bateri kazanësh (turbinash, ngrohësish, ndriçuesish).
5. sport. Një radhë atletësh në një garë me shumë pjesëmarrës, që nisen të ndarë në grupe. Bateria e parë (e dytë, e tretë...). Bateri vrapimi.
6. muz. Grup daullesh të mëdha e të vogla, të cilave u bie një muzikant në një orkestër. Luan në bateri.
♦ I ranë bateritë (dikujt) tall. s’është aq i fortë a s’është aq i zoti për të bërë diçka; nuk ka më fuqi; s’ka këllqe (kërçikë, kryqe) (për diçka); kund. i karikoi (i ngarkoi) bateritë (dikush). I karikoi (i ngarkoi) bateritë (dikush) libr. i mblodhi fuqitë dhe u bë gati për t’i hyrë një pune të vështirë, një debati etj.; harxhoi mjaft kohë për t’u çlodhur, në mënyrë që të jetë më i aftë dhe energjik për të përballuar punën dhe problemet.

BENEFÍT,~I m. sh. ~E, ~ET 1. fet. Bamirësi me karakter fetar.
2. libr. E drejtë e veçantë që gëzon dikush; një e mirë, një lehtësi; favor, përfitim. Benefite të barabarta (të ngjashme, të veçanta, të prekshme). Gëzon benefite. Paketë benefitesh. Kjo punë ka mjaft benefite. Kompania jep benefite shtesë për punonjësit.
✱Sin.: e mirë, favor, dobi, fitim, përfitim.

BILBÍLTH,~I m. sh. ~Ë, ~ËT zool. 1. (lat. Locustella luscinoides; Sylvia curruca) Zog shtegtar i përhimë, i viseve të ngrohta, që cicëron buzë mbrëmjes si cinxri. Bilbilthi këngëtar.
2. Pjesë e parë e emërtimeve të pathjeshta për disa lloje të këtij shpendi. Bilbilthi i kallamave (lat. Turdus scirpaceus) zog këngëtar shtegtar, me ngjyrë të përhime, që jeton në vise të buta, sidomos në kallamishte. Bilbilthi këngëtar (lat. Sylvia hortensis; Motacilla hortensis) zog këngëtar shtegtar, me ngjyrë të përhime, me sqep të gjatë e me këmbë të zeza, i përhapur në viset e buta mesdhetare e të Azisë Qendrore, që këndon bukur. Bilbilthi kokëzi (lat. Sylvia atricapilla) zog këngëtar shtegtar, me kësulë në ngjyrë të zezë, i përhapur në gjithë Evropën, në Azinë Perëndimore dhe në Afrikën Veriore, që këndon bukur e ngjashëm me bilbilthin këngëtar. Bilbilthi i kopshtit (lat. Sylvia borin; Sylvia simpleks) zog shtegtar, me bark të përhimë e me kurriz ngjyrë kafe, që jeton në vise të ngrohta e këndon më bukur se gjithë llojet e bilbilave; zogu i fikut. Bilbilthi me mustaqe (lat. Sylvia melanopogon; Acrocephalus melanopogon) zog këngëtar shtegtar, me kurrizin në ngjyrë kafe me vija të errëta dhe me barkun në ngjyrë kafe të çelët, që rri në kallamishte e në zhuka dhe këndon si bilbilthi i kallamishteve dhe ai i zhukave. Bilbilthi i përhimë (lat. Sylvia communis) zog këngëtar shtegtar, me ngjyrë të përhime (mashkulli me gushë të bardhë), që rron në vise të ngrohta të Evropës dhe të Azisë. Bilbilthi i ujit (lat. Acrocephalus paludicola; Sylvia paludicola) zog këngëtar, me ngjyrë të përhime (mashkulli me kurrizin në ngjyrë kafe me vija të errëta), që rron në vise të ngrohta të Evropës dhe të Azisë, në ligatina me bimësi të ulët. Bilbilthi i zakonshëm (lat. Sylvia curruca) zog shtegtar, mjaft i përhapur në viset e buta të Evropës dhe të Azisë Perëndimore e Qendrore, më i vogël se bilbilthi i përhimë, që këndon me cicërimë pa melodi. Bilbilthi i zhukave (lat. Acrocephalus schoenabaenus) zog këngëtar shtegtar, i përhapur në vise të buta, me kurrizin e krahët në ngjyrë kafe me vija të errëta, mashkulli i të cilit imiton këngët e zogjve të tjerë.

BOLL ndajf., bised. Mjaft, në mënyrë të mjaftueshme; aq sa duhet, jo më shumë. Priti boll. Hëngri boll. Ka boll. - Boll më! Ma ke përmjetin, / Boll të hollë, / Boll të hollë. (folk.). Boll u shtriqe në divane, / Dil në shkallë e çaj bajame. (folk.).
2. Shumë; me shumicë; kund. pak. Ujë boll. Bukë boll. E bukur boll. E vështirë boll. - Mirë boll! Kemi boll. Boll e boll. Llafe boll, paratë në Stamboll. (fj. u.).
3. Si kallëzues. Mjaft që është a që bëhet diçka, mjafton. Boll (që) të vijë. Boll (që) të jetë gjallë. Boll (që) të flasë. Boll (që) ta kuptojë. Boll ta dëgjojë.
✱Sin.: mjaftueshëm, goxha, bukur, bajagi, sado, aq, eh.